Opleiding Duurzaam Gebouw:

Opleiding Duurzaam Gebouw: Hergebruik van materialen en bouwelementen Leefmilieu Brussel Hergebruikelementen in een bouwproject opnemen Michaël Ghyoot rotor asbl-vzw

Hergebruikelementen in een bouwproject opnemen Opleiding Leefmilieu Brussel Brussel, 7 en 14 maart2017 Rotor asbl-vzw

Inhoud 0. Inleiding 1. Ambities formuleren voor het hergebruik van bouwonderdelen 2. Bepalingen over hergebruikmaterialen opnemen in opdrachten 3. Hergebruikmaterialen voorschrijven als alternatief voor nieuwe materialen 4. Toolbox: werken die met hergebruikmaterialen kunnen worden uitgevoerd 5. Nuttige toepassing van het hergebruik in het kader van BREEAM

0. Inleiding

Doelstelling van de presentatie: concrete manieren om een opdrachtgever of ontwerper te helpen om hergebruikmaterialen op te nemen in een project. Dit is geen alomvattende methode, maar een overzicht van werkwijzen die uit de praktijk. Overheidsopdrachten krijgen hierbij extra aandacht.

Materialen: de rol van de verschillende partijen die betrokken zijn bij een bouwproject Fabrikant/ Leverancier Architect Ingenieur Aannemer Bouwheer

Scenario 1: hergebruik van materialen ter plaatse Voor hergebruik ter plaatse moeten de demontage en de toepassing van de onderdelen nauwkeurig worden beschreven in het bestek. Ook moet rekening worden gehouden met een bepaald breukpercentage bij de demontage, en moeten voorzieningen worden getroffen voor tijdelijke opslag. ^ Nieuwe gevel met stenen ornamenten afkomstig van het klooster dat vroeger op deze plek stond. Hild und K Architekten, Wohnungen am Klostergarte Lehel < Dreven aangelegd met de oude grafstenen van het kerkhof, Georges- Henripark, Woluwe Architecten Jean-Noël Capart en Jacques Boulanger-Français

Architect Ingenieur Aannemer Bouwheer

Scenario 2: de architect gaat actief op zoek naar hergebruikmaterialen In dit geval spoort de architect alternatieve bronnen van materialen op: afgekeurde productie, materialen van sloopwerven in de buurt, Hij ontwerpt zijn project op basis van deze materialen en organiseert het hergebruik. ^ Speelplein gemaakt met afgedankte windmolenschroeven. 2012 Architecten, Wikado speeltuin, Rotterdam < Woning waarvan de structuur en de vloeren bestaan uit onderdelen van een oude weginfrastructuur. SsD Architecture, Big Dig House, Boston

Materialen bron Architect Ingenieur Aannemer Bouwheer

Scenario 3: de aannemer stelt tweedehands materialen voor Een aannemer die renovatie- of sloopwerven beheert, wordt voortdurend geconfronteerd met materialen in goede staat die afgevoerd moeten worden. Hij kan ze meenemen naar zijn opslagplaats, of ze aanbieden voor zijn volgende bouwwerf, zodat de klant kosten kan besparen. > Voorraden van een Brussels bedrijf dat sloopwerven voorbereidt, met materialen gerecupereerd van verschillende werven.

Scenario 4: de bouwheer bezit (of koopt) gebruikte materialen, die hij laat plaatsen door de aannemer Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer een bouwheer materialen aankoopt via een tweedehandswebsite, of wanneer een gemeente inrichtingswerken laat uitvoeren op basis van materialen uit haar voorraden. > Wenteltrap, te koop op een tweedehandssite.

Scenario 5: via een gespecialiseerde handelaar De hergebruikmaterialen die bij een doorverkoper worden aangekocht, kunnen op dezelfde manier als nieuwe materialen worden voorgeschreven en toegepast. De gevel van het gebouw van de Raad van Europa in opbouw in Brussel bestaat uit honderden oude ramen die werden aangekocht bij Antiekbouw (Ieper). Architect Samyn and partners v ^ Vloer in hergebruikte eiken planken, geleverd en geplaatst door Corvelyn nv. Architect Jo Lamberts. Bron: Building and renovating with reclaimed materials

Handelaar Architect Ingenieur Aannemer Bouwheer

2. Ambities formuleren voor het hergebruik van bouwelementen Fabrikant/ Leverancier Architect Ingenieur Aannemer Bouwheer

Bij een offerteaanvraag voor een ontwerpopdracht / opdracht voor werken 1. De opdrachtgever verklaart een interesse voor hergebruik, en nodigd de kandidaten uit om een ambitieuze maar realistische aanpak op vlak van hergebruik voor te stellen. Verschillende mogelijkheden : behoud van structuur / delen van het gebrouw ; optimaal beheer van de herbruikbare elementen die bij de afbraakwerken vijkomen (bestemming naar hergebruikcircuits) ; in-situ hergebruik; kiezen van hergebruikproducten als alternatieve voor nieuwe elementen....

Bij een offerteaanvraag voor een ontwerpopdracht / opdracht voor werken 2. De opdrachtgever bepaalt een gekwantificeerde doel op vlak van hergebruik Deze aanpak is voornamelijk relevant voor relatief eenvoudige bouwsels en/of waarvoor de bouwheer over een in-house expertise beschikt. Bijvoorbeeld : voor de aanleg van een plein vraagt de bouwheer dat >50 % van het oppervlak met hergebruikmateriaal betegeld wordt. Ja, maar hoe kan deze percentage uitgedrukt worden voor complexere bouwwerken?

Recycled content «Recycled content by value is a function of the material value of a component, the quantity used and the percentage of the component by mass that is derived from recycled content.» Voorbeeld : Voor een bouwproduct «A». Het project bevat 10 m² van bouwproduct A. De eenheidsprijs van het bouwproduct A is 100 /m², en dit bevat 20 % gerecycleerde afval in zijn samenstelling. De recycled content voor de vloer wordt : 100 ( /m²) 10 (m²) 20 % = 200, namelijk 20 % van de totale (materialen)waarde voor deze vloer.

Recycled content En hergebruik? Volgens de methode van WRAP wordt een hergebruikelement automatisch berekend als 100 % gerecycleerd inhoud. Stel hetzelfde vloer, nu uitgevoerd met hergebruikproduct «A'» De recycled content van «A» wordt berekend : 100 ( /m²) 10 (m²) 100 % = 1000 100 % namelijk 100 % van de totale waarde voor deze vloer!

Recycled content Om de recycled content van het project als geheel te berekenen, worden alle individuele resultaten uit de meetstaat gesomd. Onderdelen van het project Hoeveelheid in het project Eenheidswa arde Recycled content (massa% samenstelling) Waarde recycled content ( ) Onderdeel A 100 m² 120 /m² 20 % 2 400 Onderdeel B (hergebruik) 60 m² 75 /m² 100 % 4 500 Onderdeel C 15 m³ 100 /m³ 0 % 0 Totaal ( ) 18 000 6 900 Totaal (%) 100 38 %

3. Bepalingen over hergebruikmaterialen opnemen in opdrachten

Geval 1: Binneninrichting van het cultuurcentrum van de oude slachthuizen van Bomel, Namen Datum: 2014-2015 Opdrachtgever: Théâtre de Namur asbl Ontwerp en uitvoering: Rotor * Opdracht van binneninrichtingen (decoratie, meubilering en uitrusting van het centrum); Het bestek vraagt uitdrukkelijk om een groot deel hergebruikmaterialen te integreren; * Selectie op basis van een methodologische nota en niet op basis van een afgewerkt plan; * Toegewezen aan design & build, een team dat instaat voor het ontwerp en de uitvoering van de inrichtingen.

Geval 2: Stadsmeubilair uit hergebruikmaterialen, Liverpoolplein, Brussel Datum: 2012 Opdrachtgever: Gemeente Molenbeek Ontwerp: Suède36 Uitvoering: Recyclart * Opdracht in percelen: -Perceel 1 betreft de funderingen en werd gegund aan een klassieke onderneming -Perceel 2 betreft de afwerking en werd toegewezen aan een onderneming van de sociale economie Voor het gedeelte afwerking: het bestek van de architecten liet veel mogelijkheden open. Het zoeken naar materialen en de uitvoeringstests gebeurden in samenspraak met de verschillende partijen die bij het project betrokken waren.

Geval 3: Tijdelijke inrichting van het cultuurcentrum Den Dam, Oudergem Datum: 2009 Opdrachtgever: VGC Ontwerp: Rotor * Afzonderlijke opdracht voor levering van tweedehandsmaterialen * De aannemer plaatst materialen die al eigendom zijn van de opdrachtgever

03.05.01 Plaatsing van gerecupereerde deuren Algemeen: De opdrachtgever bezorgt op een vooraf afgesproken tijdstip een volledige deur (zoals gedefinieerd in punt.03.04a, met uitzondering van bevestigingsmaterialen), de inschrijver staat in voor revisie en plaatsing. Uitvoering: De inschrijver reviseert de geleverde materialen binnen de 5 dagen na ontvangst, en deelt eventuele mankementen aan het materiaal schriftelijk mee. Indien dit niet of niet tijdig gebeurt zullen de materialen als volledig en functionerend beschouwd worden. De elementen worden genummerd en opgenomen op het borderel van ramen en deuren.

3. Hergebruikmaterialen voorschrijven als alternatief voor nieuwe materialen

Sommige hergebruikproducten zijn courant op de markt, en altijd beschikbaar in grote hoeveelheden. Deze kunnen voorgeschreven worden in een lastenboek, en later geleverd worden op een werf, 'klaar voor gebruik' net zoals nieuwe materialen.

5. Ontwerpkeuzes die de integratie van hergebruikmaterialen vergemakkelijken

Plaatsing met vrije lengte

Plaatsing in opus incertum

Kruidenier Moor & Moor, Gent Doorzon Architecten

Zones die een zware belasting ondergaan, moeten anders worden uitgevoerd. Centrale zone: onregelmatigheden zijn toegestaan Fietsstrook: moet vlakker zijn

Zones die een zware belasting ondergaan, moeten anders worden uitgevoerd. (2) Binnenschil = warmte-isolatie Buitenschil = lucht- /regenscherm Raad van Europa, Brussel Architect Samyn and partners samynandpartners.be

Penser aux démontages ultérieurs keuze van bouwelementen assemblagetechnieken documentatie ezv. Laing building, New-York, gebouwd in de 19 e siècle, gedemonteerd in de jaren 1970.

Een (al dan niet) uitgesproken hergebruikt visueel aspect Maritiem & Juttersmuseum te Oudeschild

Ty Pren by Feilden Fowles

http://pioneermillworks.com

5. Hergebruik in het kader van BREEAM

Man12 Life Cycle Cost Analysis - hergebruik kan het resultaat van de Life Cycle Cost verminderen Mat1 Materials specification - Green Guide: materialen die ter plaatse worden hergebruikt, krijgen automatisch de score A+ - Hergebruikmaterialen die worden afgevoerd: geval per geval Mat3 Reuse of facade - Minimum 50% van de gevel (aan de oppervlakte) blijft behouden EN minimum 80% van de gevel (in massa) bestaat uit ter plaatse hergebruikte materialen

Mat5 Responsible sourcing of materials - hergebruik in situ: niet van toepassing - materialen voor hergebruik die van buiten de werf worden aangevoerd: maximale score (3 punten/onderdeel) Wst1 Construction site waste management - hergebruik op de site, buiten de site, of overgenomen door een opkoper worden beschouwd als diversion from landfill. /!\ aankoop van hergebruikmaterialen: facturen bijhouden! Opmerkingen: - LEED hecht meer waarde aan het gebruik van hergebruikmaterialen dan BREEAM - BREEAM moedigt vooral hergebruik in situ en behoud van bestaande structuren aan. BREEAM International New Construction Technical Manual, 2014, BRE Global Ltd.

Dank voor uw aandacht!

Contact: Michaël Ghyoot +32 488 86 31 17 michael.ghyoot@gmail.com Rotor vzw-asbl Lakenstraat 99 1000 Brussel www.rotordb.org Opalis www.opalis.be