ViA15: conditionering Milieukundig vooronderzoek Deellocatie 8: Steenfabriek Caprice Projectbureau ViA15 maart 2014
ViA15: conditionering Milieukundig vooronderzoek Deellocatie 8: Steenfabriek Caprice dossier : AC6968-139-100 registratienummer : MD-AF20130842 versie : 1.0 (19 maart 2014) classificatie : Projectbureau ViA15 maart 2014 HaskoningDHV Nederland B.V. Niets uit dit bestek/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. drukwerk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van HaskoningDHV Nederland B.V., noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd. Het kwaliteitssysteem van HaskoningDHV Nederland B.V. is gecertificeerd volgens ISO 9001.
INHOUD BLAD 1 SITUATIE EN SAMENVATTING 2 1.1 Situatie 2 1.2 Samenvatting 2 2 GEKOZEN TRACÉ EN ONDERZOEKSOPZET 3 2.1 Gekozen tracé 3 2.2 Onderzoeksopzet 3 3 RESULTATEN 5 3.1 Historie 5 3.2 Bodemgebruik 6 3.2.1 Historisch bodemgebruik 6 3.2.2 Huidig bodemgebruik 7 3.2.3 Toekomstig bodemgebruik 8 3.2.4 Terreininspectie 8 3.3 Bodemgesteldheid 9 3.3.1 Bodemfunctie 9 3.3.2 Algemene bodemkwaliteit 9 3.3.3 Lokale bodemkwaliteit 10 3.4 Bodemopbouw en geohydrologische gesteldheid 11 3.5 Financieel-juridische aspecten 11 3.6 Overige gegevens 12 4 CONCLUSIE 13 5 COLOFON 14 BIJLAGEN 1 Scope deelgebied 2 kadastrale gegevens 3 Onderliggende informatie vooronderzoek MD-AF20130842-1 -
1 SITUATIE EN SAMENVATTING 1.1 Situatie Rijkswaterstaat Dienst Oost-Nederland wil de bestaande Rijksweg A15 vanaf Bemmel doortrekken over het Pannerdensch Kanaal en aansluiten op Rijksweg A12 ter hoogte van verzorgingsplaats Oudbroeken. In bijlage 1 is een kaart met het wegtracé opgenomen (bron: http://www.via15.nl). Het onderzoeksgebied van het wegtracé is op te delen in 9 deellocaties. Het onderzoeksgebied is gebaseerd op het referentie ruimtebeslag uit de MER. Onderstaand zijn de deellocaties opgesomd: 1. De verbreding van de A12 inclusief aansluitingen, kunstwerken en de aanpassing ter plaatse van knooppunt Oud-Dijk. 2. De verbreding van de A15 inclusief de aansluitingen, kunstwerken en de aanpassing ter plaatse van knooppunt Valburg. 3. Het tracé A15 tussen Ressen en Bemmel. 4. Het nieuw aan te leggen tracé A15 tussen Bemmel en het Pannerdensch Kanaal. 5. Het nieuw aan te leggen tracé A15 tussen Pannerdensch Kanaal en de A12. 6. Het nieuw aan te leggen tracé op de linkeroever van het Pannerdensch Kanaal in de Huissensche Waarden. 7. Het nieuw aan te leggen tracé op de rechteroever van het Pannerdensch Kanaal in de Loowaard. 8. Het Steenfabrieksterrein (Caprice) in de Huissensche Waarden. 9. De voormalige vuilstort aan de Helhoek/Kamerstraat in Groessen. Elke deellocatie is verschillend door het geplande type werken, (bodem)situatie en historie. Elke deellocatie kent een eigen detailniveau om inzicht te krijgen in de te verwachten bodemkwaliteit. Om inzicht te krijgen in de te verwachten bodemkwaliteit is voor elke deellocatie een vooronderzoek uitgevoerd conform de NEN 5725 en/of NEN 5717. Met de resultaten van het vooronderzoek wordt inzichtelijk of er verdachte locaties aanwezig zijn die nader onderzocht dienen te worden door veld- en laboratoriumonderzoek. Dit rapport behelst het vooronderzoek van deellocatie 8 van het onderzoeksgebied: Het Steenfabrieksterrein (Caprice) in de Huissensche Waarden 1.2 Samenvatting De steenfabriek (Caprice) in de Huissensche Waarden is gelegen aan de Scherpekamp 1-15 te Angeren. Het onderzoeksgebied van de ViA15 loopt over het deel het terrein van de steenfabriek waar de klei in de juiste verhoudingen wordt samengesteld voor de productie van bakstenen. Op het hele bedrijfsterrein is pyriet in het verleden toegepast, hierdoor is de bodem en grondwater plaatselijk zodanig sterk verontreinigd geraakt dat er diverse gevallen van ernstige bodemverontreinigingen zijn vastgesteld. De bodem en het grondwater binnen het hele onderzoeksgebied is als verdacht voor de aanwezigheid van bodem- en grondwaterverontreiniging te beschouwen. De kritische stoffen zijn zware metalen, arseen en sulfaat. Op basis van de inventarisatie is de hypothese gesteld op: een mogelijk geval van bodemverontreiniging door ophooglagen. Het vervolgonderzoek dient te worden uitgevoerd conform de NTA5755 inclusief het opstellen van een conceptueel model. MD-AF20130842-2 -
2 GEKOZEN TRACÉ EN ONDERZOEKSOPZET 2.1 Gekozen tracé Om de bereikbaarheid en verkeersdoorstroming in de regio Arnhem - Nijmegen te verbeteren, heeft de minister van Infrastructuur en Milieu in juli 2012 definitief gekozen voor het Doortrekkingsalternatief A15 Noord met een verruimde bocht om Groessen. Dit tracé wordt nu verder uitgewerkt in het Ontwerp- Tracébesluit. Het gekozen tracé ziet er als volgt uit: de nog doodlopende A15 wordt als autosnelweg met 2x2 rijstroken van knooppunt Ressen doorgetrokken langs de zuidkant van de Betuweroute. Vlak voor Boerenhoek kruist de snelweg de Betuweroute bovenlangs naar een noordligging om vervolgens met een brug het Pannerdensch Kanaal over te gaan. Bij Groessen gaat de A15 (half)verdiept met een bocht om de wijk Diesfeldt heen waarna de snelweg via een halfverdiepte ligging uitkomt op de A12 bij een nieuw knooppunt tussen Duiven en Zevenaar. Het nieuwe tracé van de A15 krijgt een aansluiting op het onderliggend wegennet bij Bemmel en bij de N810 tussen Duiven en Zevenaar. Naast het doortrekken van de A15 wordt de huidige A15 tussen de knooppunten Valburg en Ressen in beide richtingen met één rijstrook uitgebreid naar 2x3 rijstroken. Verder wordt de capaciteit op de A12 tussen Duiven en knooppunt Oud-Dijk uitgebreid naar 2x3 rijstroken. Op de A12 komt - behalve het knooppunt met de A15 - een geheel nieuwe aansluiting voor Zevenaar bij 7-Poort/Hengelder. De huidige aansluiting 29 (Zevenaar/Griethse Poort) komt te vervallen (bron: http://www.via15.nl). Het landschap is omgeven door dijken en uiterwaarden van Waal, Rijn en het Pannerdensch Kanaal. Deellocatie 8 (het Steenfabrieksterrein Caprice in de Huissense Waarden) ligt buitendijks langs het Pannerdensch Kanaal in de gemeente Lingewaard. 2.2 Onderzoeksopzet De inventarisatie van de milieukundige bodemgegevens is uitgevoerd conform de NEN 5725 strategie voor het uitvoeren van vooronderzoek. Hierbij is geen relatie is gelegd met het uitvoeren van het grondwerk omdat formeel nog niet bekend is waar de weg precies gaat lopen binnen het onderzoeksgebied, derhalve is de locatie gedefinieerd als het terrein binnen de grenzen van het onderzoeksgebied. Het vooronderzoek conform de NEN 5725 wordt uitgevoerd voorafgaand aan het feitelijke veld- en laboratoriumonderzoek. Deze norm beschrijft de werkwijze voor het uitvoeren van het vooronderzoek. Het doel van het vooronderzoek is het verzamelen van relevante informatie over de locatie van het bodemonderzoek. De te verzamelen informatie leidt tot een beeld van de milieukundige bodemkwaliteit. Daarnaast zijn de resultaten de basis voor de verantwoording van de keuze van de onderzoeksstrategie en de te hanteren onderzoeksinspanning (per deellocatie) van het verkennend bodemonderzoek. MD-AF20130842-3 -
Het vooronderzoek van de deellocatie 8 Steenfabriek Caprice is uitgevoerd conform de uitgebreide wijze zoals is onderscheiden en uitgewerkt in de NEN 5725. Hierbij zijn de beschikbare gegevens verzameld over: het huidige, vroegere en toekomstige gebruik van de locatie en directe omgeving; geplande herinrichting in relatie tot de grondwerkzaamheden; de milieukundige bodemgesteldheid, globaal en lokaal; bodemopbouw en geohydrologische situatie; De financieel-juridische aspecten. Voor het verkrijgen van de informatie zijn de volgende bronnen geraadpleegd en werkzaamheden uitgevoerd: Bodemloket: informatie over bodemverontreiniging is te vinden op de landelijke website bodemloket. Het bodemloket is een initiatief van gemeenten, provincies en Rijk. Via het bodemloket wordt inzicht verkregen in de bij de overheid bekende gegevens. Ook is aangegeven waar vroeger (bedrijfs)activiteiten hebben plaatsgevonden die extra aandacht verdienen omdat ze de bodemkwaliteit beïnvloed kunnen hebben. Provincie Gelderland: Met de internetapplicatie Atlas Gelderland zijn de bodemverontreinigingen en -saneringen, asbestverdachte locaties en (voormalige) stortplaatsen geïnventariseerd. Ook zijn de beschikbare gegevens opgenomen uit archeologische en cultuurhistorische kaarten. Gemeente Lingewaard Terreininspectie. Kaarten Waterregeling (drogere oevergebieden). Watwaswaar.nl: op deze website is historische informatie opgenomen over elke plek in Nederland en over een groot aantal plaatsgebonden collecties van Nederlandse erfgoedinstellingen. Diverse bodemonderzoeken en relevante informatie (deze zijn opgenomen in bijlage 3). MD-AF20130842-4 -
3 RESULTATEN 3.1 Historie De eerste fabriek op de terreinen van Huissensche Waard werd gebouwd door F.C. Cock in 1825. Steenfabriek Huissensche Waard is in 1837 opgericht door Derk Terwindt (1804-1881). Tot 1912 werd er op Huissensche Waard gewerkt met veldovens. In 1912 werd de eerste ringoven gebouwd. In 1928 werd de ringoven omgebouwd tot vlamoven. Ook was er toen nog een veldoven in gebruik. In 1944 werden de schoorstenen van de fabriek door de Duitsers opgeblazen om te voorkomen dat ze als richtpunt zouden dienen voor de geallieerden. Huissensche Waard was tot 1967 een straatsteenfabriek en produceerde ca. 8 miljoen stenen (WF=Waals formaat) per jaar. De fabriek in 1968 gemoderniseerd en uitgebreid. Er werd tevens overgeschakeld op de productie van metselstenen. In 1976 werd opnieuw een belangrijke investering gepleegd: de oude Verheyen vormbandpers werd door Machinefabriek De Boer omgebouwd. Vanaf 1976 produceerde Huissensche Waard machinale handvormstenen. In de loop der jaren was de productie opgevoerd tot 25 miljoen stenen WF per jaar. In 1979 werd gestart met de bouw van een nieuwe steenfabriek. In een gebouw van ruim één hectare groot werd het gehele productieproces ondergebracht, bestaande uit kleivoorbewerkingsmachines van Händle, mengers en een vormbandpers met handvormatic van Machinefabriek De Boer, drogerij van Keller, zetmachine en tunneloven van Lingl en ontladingsmachine van AVH (Oude Rijn). De fabriek werd toen modernste en grootste fabriek van Europa. Deze fabriek is in 1980 in gebruik genomen. De aanvankelijke capaciteit van 55 miljoen stenen WF is in de loop der jaren uitgebreid naar 75 miljoen stenen WF. Henk Sluiter (sr.) had de B.V. Steenfabriek Huissensche Waard inmiddels ondergebracht in de holding HUWA B.V. en droeg in 1986 de directie over aan zijn zoon Henk Sluiter (1955), productiedirecteur Geert van Rijn en verkoopdirecteur Peter Dol. In de periode 2001-2007 is de tunnel van de Betuwelijn onder het Pannerdensch Kanaal aangelegd. De Betuwespoorlijn kruist het fabrieksterrein van Huissensche Waard ondergronds. Een deel van het fabrieksterrein werd onteigend hetgeen resulteerde in een splitsing van het terrein ter plaatse van het kleidepot en het tasveld. In de jaren 2002-2004 heeft een volledige herinrichting van het fabrieksterrein plaatsgevonden. In 2002 is besloten deze herinrichting aan te grijpen voor een ingrijpende vernieuwing van de steenfabriek. De vernieuwing heeft in 2004 geleid tot: Een uitbreiding van de kleivoorbereiding om de verwerking van Eifel- en Westerwaldklei - en ook andere "moeilijke kleisoorten" - mogelijk te maken. De revisie van de drogerij en modernisering de besturing van het droogproces. De revisie en modernisering van de besturing van pers en zetmachine. De sloop en nieuwbouw van de tunneloven. De sloop, vernieuwing en uitbreiding van de ontladings- en verpakkingsmachines. Nieuwbouw van diverse loodsen voor de opslag van klei, zand en van gereed product. MD-AF20130842-5 -
Al met al beschikt Steenfabriek Huissensche Waard sinds eind 2004 over een volledig vernieuwde steenfabriek. In de zomer van 2004 heeft de directie van Vandersanden Steenfabrieken N.V. te Spouwen (B) contact opgenomen met directie en aandeelhouders van HUWA B.V. over een mogelijke overname van steenfabriek Spijk. Hoewel verkoop van steenfabriek Spijk voor HUWA geen optie was, vinden partijen elkaar in een fusiemodel, waarin de Nederlandse fabrieken van HUWA en Vandersanden in één groep worden samengevoegd. Daarnaast verwerft VANSAN S.a.r.l. te Luxemburg (eigenaar van Steenfabrieken Vandersanden N.V. en aandeelhouder in de fusieonderneming) een optie op alle aandelen die HUWA B.V. houdt in de groep HUWA-Vandersanden. De nieuwe groep gaat van start per 1 januari 2005 en omvat de steenfabrieken Hedikhuizen, Huissensche Waard en Spijk. Directie en verkoop zijn in handen van HUWA-Vandersanden B.V. te Spijk. In april 2007 neemt HUWA-Vandersanden de geheel vernieuwde steenfabriek Hedikhuizen in gebruik. Vanaf 1 januari 2010 is steenfabriek Huissensche Waard met de handelsnamen Caprice en Caprice baksteen weer als zelfstandige onderneming actief. 3.2 Bodemgebruik 3.2.1 Historisch bodemgebruik Het terrein van de steenfabriek Caprice (voorheen Scherpekamp en Huissensche waard) is gelegen in de uiterwaarden van het Pannerdensch Kanaal nabij Angeren en Huissen (gemeente Lingewaard). De steenfabriek bevindt zich op een opgehoogd terrein, dat deels hoogwatervrij is. Het terrein waarop de steenfabriek is gelegen is aangemerkt als droger oevergebied met als gevolg dat de wetgeving voor landbodem hierop van toepassing is. In opdracht van de Provincie Gelderland is in juli 1991 een historisch onderzoek uitgevoerd. In het navolgende is een samenvatting van dit onderzoek gegeven (bron: Nader onderzoek Scherpekamp, Arcadis, 31 juli 2006, kenmerk 110303/~A6/011/000362/001). De locatie Scherpekamp bestond uit meerdere kleine en grote kleiwinputten. De rekkenvelden, waar de ongebakken stenen in de wind werden voorgedroogd, lagen veelal in diepe, voormalige kleiputten. Deze kleiputten moesten tijdens hoge waterstanden in het Pannerdensch Kanaal, bemalen worden. Medio 1974 is er voor het eerst contact geweest tussen de Scherpekamp en de firma De Beijer over het opvullen van de kleigaten en het ophogen van het terrein met pyrietslakken. In de jaren zeventig is pyrietslak, destijds onder de naam hoogovenvliegas, in grote hoeveelheden naar Nederland vervoerd en daar doorgaans als ophoogmateriaal gebruikt. Pyrietslak is een bulkafvalstof van de Duisburger Küpferhütte in Duitsland. Dit bedrijf verwerkte tot maart 1983 pyrietslak afkomstig van zwavelzuurfabrieken in Duitsland, maar ook uit het buitenland, waaronder Nederland. In de loop van 1975 zijn de putten opgevuld met circa 35.000 m 3 pyrietslak. Een deel van deze hoeveelheid is mogelijk gebruikt als toeslagmateriaal voor de fabricage van bakstenen. Om hoeveel materiaal dit gaat is niet bekend. Bij het opvullen van de putten is pyriet gemengd met niet voor productie geschikte klei en incidenteel met bouw- en sloopafval en afvalproducten van de steenfabriek. De hierdoor ontstane bodemverontreiniging vertoont een heterogeen verontreinigingspatroon. Daarnaast is binnen de terreingrenzen locaal diffuus met pyriet verontreinigde grond aanwezig. Dit zogenoemde zwerfpyriet is MD-AF20130842-6 -
veelal aangebracht ter plaatse van terreinverzakkingen en verlagingen. De hoeveelheid zwerfpyriet is gering ten opzichte van de hoeveelheid pyriet in de bodem ter plaatse van opgevulde kleigaten. De pyrietslak kan grond- en grondwaterverontreiniging veroorzaken. Het bevat hoge concentraties aan zware metalen (lood, koper, zink, cadmium), arseen en sulfaat. Koper, zink en cadmium zijn in de pyrietslak deels als sulfaatverbinding aanwezig en zijn daarom goed uitloogbaar. Op het terrein zijn vier duidelijke verontreinigingsspots met pyriet aanwezig. Dit betreffen de deellocaties A/B/G en C, D/E en F Het tracé van de A15 ligt tussen locatie D/E (de fabriek) en F in. De deellocatie A/B/G is gesaneerd. Het evaluatierapport is opgenomen in de bijlagen. Afbeelding 3.1: Ligging verontreinigingsspots op het terrein van de steenfabriek 3.2.2 Huidig bodemgebruik In Wbb-beschikkingen (bijlage 3) is vastgesteld dat op en rond het terrein van de steenfabrieken in de Huissensche Waarden sprake is van de gevallen van ernstige bodemverontreiniging (vlek A, B, C en G en vlek D). Ter plaatse van de tunnel voor de Betuweroute is eveneens een geval van ernstige verontreiniging bekend. Deze verontreiniging is niet afgeperkt maar slechts onderzocht binnen de begrenzing van het eigendom van ProRail (vlek F). Ter plaatse van vlek E en tussen vlek D (gebouw steenfabriek) en vlek F (tunnel) is het gebied nog niet goed onderzocht. Er is een gerede kans dat hier eveneens een verontreiniging gerelateerd aan de aanwezigheid van pyrietslakken zal worden aangetroffen en dat de bodem en het grondwater (sterk) verontreinigd zijn. Prorail/Railinfratrust heeft het initiatief genomen om de verontreiniging op haar terrein te saneren. Het betreft de vlek A, B, C, G en F (ged). Bevoegd gezag is de provincie en de Minister van I&M. MD-AF20130842-7 -
De saneringsvariant is gebaseerd op het isoleren van de verontreiniging zodanig dat er geen verspreidingsmogelijkheden zijn naar oppervlakte- en grondwater en er geen contactmogelijkheden zijn. Het afvoeren van het verontreinigde materiaal is zeer kostbaar en het materiaal bergen op het hooggelegen terrein is landschappelijk niet haalbaar. In 2007 is ingestemd met het Saneringsplan. In de periode van 2009-2011 is een monitoring van het grondwater uitgevoerd. De resultaten hiervan duiden op een stabiele situatie. Hierdoor lijkt een ingrijpende saneringsoperatie niet doelmatig. In 2011 is ingestemd met een wijziging van het Saneringsplan voor wat betreft de aanpak van vlek C. Samengevat bestaat de sanering uit het aanbrengen van een leeflaag en bovenafdichting. Daarnaast zal een monitoring uitgevoerd worden om te controleren of inderdaad sprake is van een stabiele situatie. In juli 2011 heeft de provincie ingestemd met een Saneringsplan voor vlek D, waar de fabriek op staat. Er is sprake van een functiegerichte en kosteneffectieve sanering. Dit betekent dat de grond na de sanering nog verontreiniging bevat, maar er geen contactmogelijkheden met de verontreiniging zijn door volledig aanwezige bebouwing en verharding. Na de sanering blijven in de grond onder de leeflaag verontreinigingen achter in gehalten boven de interventiewaarden. Ook blijven na de sanering naar verwachting verontreinigingen in het grondwater achter in concentraties boven de interventiewaarden. Er is dan nog sprake van een "grote" restverontreiniging in de grond en/of het grondwater die in totale omvang niet meer toeneemt. Er is sprake van een stationaire situatie vanwege natuurlijke lozing op het Pannerdensch Kanaal. De restverontreiniging brengt geen risico s met zich mee voor het huidige en geplande gebruik van de locatie en voor het aquatisch milieu in het Pannerdensch Kanaal. 3.2.3 Toekomstig bodemgebruik Tussen de verontreinigingsspots D en F worden meerdere pijlers van de brug gebouwd. Het bodemgebruik verandert daardoor van industrieel gebruik naar constructie van een civiel werk. Vanuit het oogpunt van het Besluit bodemkwaliteit verandert het bodemgebruik niet. 3.2.4 Terreininspectie Op dinsdag 22 mei 2013 is een terreininspectie uitgevoerd en is er een interview gehouden met de heer Elfrink, de directeur van de fabriek. Hieruit bleek het volgende: Toen de huidige fabriek werk gebouwd zijn de vijvers (deelgebieden E en F) opgevuld met pyriet van de fabriekslocatie. Ter plaatse van deelgebied F ligt nu de Betuweroute. Op deze locatie moet het maaiveld onbelast blijven. Ter plaatse van deelgebied E is nu de zandopslag aanwezig. Ter plaatse van het tracé wordt nu de klei opgeslagen in twee parallel gelegen depots van circa 200 meter lengte en 25 meter breed. De depots zijn circa 4 meter diep. Door het meest noordelijk gelegen depot loopt een weg. In de depots worden kleilagen opgebouwd met verschillende samenstellingen zodat bij de eindhoogte de rekenkundige gewenste samenstelling aanwezig is van de klei voor het maken van de baksteen. De gewenste samenstelling wordt uit het depot gehaald door een bak van onder naar boven te schrapen. Hiermee wordt van alle lagen een gelijkwaardige hoeveelheid genomen. De inrichting van het terrein (en de fabriek) is direct na de aanleg van de Betuweroute uitgevoerd. In het verleden waren er waterbassins aanwezig op de locatie. Deze lagen deels over het tracé. In de wallen van de bassins was ook bouw- en sloopafval (met asbest) verwerkt. MD-AF20130842-8 -
Van de fabriek die in 1970 is gesloopt zijn ondergronds nog delen aanwezig. Volgens de heer Elfrink in ieder geval op het deel van tracé nabij het water. In bijlage 3 is een kaart hiervan opgenomen.. Resten klei en afgekeurde bakstenen (misbaksels) werden gebruikt om het terrein aan te vullen. De heer Elfrink gaf aan dat het fabrieksterrein anders ingericht moet worden voor de aanleg van de brug omdat het kleidepot binnen het onderzoeksgebied ligt. Tijdens de terreininspectie zijn foto s genomen om een indruk van het terrein te krijgen. Deze zijn onderstaand opgenomen. 3.3 Bodemgesteldheid 3.3.1 Bodemfunctie De gemeente Lingewaard heeft de bodemfunctiekaart vastgesteld en opgenomen in de Nota Bodembeheer. De bodemfunctie ter plaatse van het nieuwe tracé van de A15 op het terrein van de steenfabriek is geclassificeerd als Industrie. 3.3.2 Algemene bodemkwaliteit De locatie waarop de steenfabriek ligt is ingedeeld als drogere oevergebied. Rond de locatie zijn de kleigaten is in de loop van de tijd afgegraven voor de kleiwinning. Op de locatie zijn delen van het terrein en weer opgehoogd of opgevuld met materialen als misbaksels, resten klei, en bouw- en sloopafval. Een algemene bodemkwaliteit is niet vast te stellen. MD-AF20130842-9 -
3.3.3 Lokale bodemkwaliteit In bijlage 3 is een overzicht van de bodemonderzoeken opgenomen. De voor het tracé van de A15 ter plaatse van de steenfabriek relevante gegevens zijn onderstaand opgesomd: Verontreinigingsspot F (zie afbeelding 3.1) grenst aan het tracé van de ViA15. Van deze spot kenmerkt het verontreinigingsbeeld zich als een diffuus inhomogene verontreiniging waarbij pyrietslakken zijn vermengd met kleigrond en afvalproducten van de fabricage van bakstenen. De grondverontreiniging komt voor vanaf maaiveld tot een diepte van maximaal 5,5 m-mv. In de bodem worden vooral zware metalen en arseen aangetroffen in gehalten ruim boven de interventiewaarde. Daarnaast zijn zeer hoge gehalten sulfaat aangetroffen. In het grondwater zijn sterk verhoogde concentraties zware metalen, arseen en sulfaat gemeten tot een diepte van 21 m- mv. De parameters zink en arseen zijn maatgevend voor (de omvang van) de grondwaterverontreiniging. De grondwaterverontreiniging heeft zich in de richting van het Pannerdensch kanaal verspreid. De verontreiniging is in voldoende mate afgeperkt. Op basis van de monitoringsreeksen lijkt er sprake te zijn van een stationaire situatie. Van deellocatie E zijn geen gegevens bekend. Op de verontreinigingsspot D is de huidige steenfabriek gebouwd. Onder de fabriek liggen pyrietslakken in een foliekuip. Deze foliekuip is aangelegd in de jaren 1977-1978. Bovenop deze foliekuip is in 1979 het fabrieksgebouw van de steenfabriek Huissensche Waard gebouwd. Bij de aanleg van de steenfabriek is een deel van de pyrietslak ontgraven en vervangen door zand. Waarschijnlijk is hierdoor de foliekuip beschadigd en is een grondwaterverontreiniging ontstaan door uitloging van zware metalen uit de pyrietslak. De uitgeloogde metalen verspreiden zich via het grondwater, deels richting de ten noorden gelegen deellocatie C en deels richting het aan de noordoostzijde gelegen Pannerdensch Kanaal. De omvang van de grondwaterverontreiniging wordt voornamelijk bepaald door arseen. In het besluit vaststelling ernst en urgentie van 21 januari 2004 is de verontreiniging geclassificeerd als een urgent geval van ernstige bodemverontreiniging. Het huidige beheersplan gaat uit van monitoring van de grondwaterkwaliteit, de kwaliteit van het oppervlakte water en de kwaliteit van de waterbodem van het Pannerdensch Kanaal. De verontreinigingsspots D en F (deels) moeten gezien worden als twee aparte gevallen van ernstige bodemverontreiniging en zijn beide apart beschikt. Uit de overige onderzoeken blijkt het volgende: Er zijn geen bodemkwaliteitsgegevens bekend ter plaatse van de pijlers. Er staat wel een peilbuis in het tracé tussen de verontreinigingsspots D en F. Uit de monitoringsgegevens van het grondwater blijkt dat het grondwater in deze peilbuis niet tot licht verontreinigd is. Het lijkt erop dat de grondwaterverontreiniging van verontreinigingsspot F zich niet verplaatst in de richting van het tracé en verontreinigingsspot D maar waarschijnlijk richting de rivier. Bij hogere waterstanden kan de grondwaterstromingsrichting wel richting verontreinigingsspot D. Dit is echter gebaseerd op de meetwaarden van één meetpunt. Asbest Met de applicatie Atlas Gelderland van de provincie zijn de asbestverwachtingen geïnventariseerd. Hieruit blijkt het volgende: Volgens de asbestkansenkaart heeft het terrein van de steenfabriek een hoge kans voor het aantreffen van asbest. MD-AF20130842-10 -
3.4 Bodemopbouw en geohydrologische gesteldheid Bodemopbouw Op basis van de TNO grondwaterkaart 40 west is de regionale bodemopbouw beschreven. Deze bodemopbouw is in tabel 3.1 samengevat. Tabel 3.1: Regionale bodem opbouw Globale diepte (m + NAP) Lithostratigrafie Samenstelling Geohydrologische schematisatie + 15 à 11 tot +7 à 6 Betuwe Formatie Klei, siltig zand Deklaag +7 à 6 tot ca. -13 Formatie van Krefthenheye Grof zand, Eerste watervoerend grindhoudend pakket (WVP 1) ca-8 tot -13 Formatie van Kedichem en Klei, leem, fijn zand Eerste scheidende Lokaal afwezig en diepte verschillend Drenthe laag (SLD) ca. -13 tot -100 Formaties van Harderwijk, Fijn tot zeer grof zand Tweede watervoerend Tegelen en Maassluis pakket(wvp 2) >-100 Formatie van Oosterhout Grove zanden en klei Geohydrologische basis Geohydrologische gesteldheid Voor de grondwaterstromingsrichting in het freatisch en het 1 e watervoerende pakket geldt het volgende: Freatisch: Ondiepe grondwaterstanden worden sterk beïnvloed door de waterstanden van het Pannerdensch Kanaal, bij hoge waterstanden heeft dit kanaal een infiltrerende werking. Bij lage waterstanden heeft het Pannerdensch Kanaal een drainerende werking. Op basis van de opgenomen grondwaterstanden wordt verwacht dat er sprake is van een overwegende drainerende werking, met andere woorden, gedurende het overgrote deel van het jaar (10 maanden) stroomt het grondwater op de locatie richting het Pannerdensch Kanaal. 1 e Wvp: Het grondwater in het eerste watervoerende pakket zal door het Pannerdensch Kanaal worden afgevangen en tijdens de kortdurende infiltratiesituatie van het Pannerdensch Kanaalrichting het zuidwesten (vanuit de deellocaties richting de weilanden) stromen. Bij lage tot zeer lage waterstanden in het Pannerdensch Kanaal is de grondwaterstromingsrichting richting het Pannerdensch kanaal gericht (praktisch loodrecht op de rivier-as). Bij normale tot hoge rivierstanden is de grondwaterstromingsrichting stroomafwaarts, parallel aan de rivier as en iets landinwaarts gericht. Doordat het drainerende effect van het Pannerdensch Kanaal sterker is dan het infiltrerende effect, is in het eerste watervoerende pakket de netto resultante van de grondwaterstromingsrichting over langere periode richting het Pannerdensch Kanaal parallel aan de rivier-as gericht 3.5 Financieel-juridische aspecten De steenfabriek is gelegen aan de Scherpekamp 1-15 te Angeren Van de locatie zijn de kadastrale gegevens opgenomen in bijlage 2. Directie en verkoop zijn in handen van HUWA-Vandersanden B.V. te Spijk. De nieuwe groep gaat van start per 1 januari 2005 en omvat de steenfabrieken Hedikhuizen, Huissenswaard en Spijk. HUWA B.V. en VANSAN S.a.r.l. worden het eens over de verkoop per 1 januari 2010 van de belangen van HUWA in MD-AF20130842-11 -
HUWA-Vandersanden B.V., B.V. Steenfabriek Hedikhuizen en B.V. Steenfabriek Spijk aan VANSAN en over de verzelfstandiging van B.V. Steenfabriek Huissenswaard. Het merk HUWA baksteen wordt eigendom van Vandersanden en HUWA B.V. wordt omgedoopt in Caprice Holding B.V. Vanaf 1 januari 2010 is steenfabriek Huissensche Waard met de handelsnamen Caprice en Caprice baksteen weer als zelfstandige onderneming actief. Voor de historie en overdrachtgegevens verwijzen wij naar de website van Caprice (http://www.capricebaksteen.nl/historie). Steenfabriek Huissensche Waard is in eigendom van B.V. Steenfabriek Huissenswaard en is daarom ook eigenaar van de verontreiniging op het terrein. Op deze locatie liggen de deelgebieden D/E. ProRail is eigenaar van de gebieden er omheen. In juli 2009 te Arnhem heeft ProRail BV. de uitvoering van de in saneringen van de overige deelgebieden met de overeenkomst Gegarandeerde Sanering GRiP Remedation Program aan ARCADIS Nederland BV te Amersfoort overgedragen. Voor deelgebied D is een saneringsplan opgesteld en beschikt. Caprice laat de monitoring ook door Arcadis verzorgen. Er zijn al vanaf 1983 bodemonderzoeken uitgevoerd. De kosten zijn hiervan niet bekend. Verder zijn er beschikkingen afgegeven over de deelgebieden waar pyrietslakken zijn toegepast. Alle deelgebieden zijn apart beschikt. In bijlage 3 is een overzicht opgenomen van de zover bekende onderzoeken en de beschikkingen. 3.6 Overige gegevens Archeologie en cultuurhistorie Met de applicatie Atlas Gelderland van de provincie zijn de archeologische en de cultuurhistorische verwachtingen geïnventariseerd. Hieruit blijkt het volgende: De Steenfabriek is geen locatie met een archeologische waarde en een cultuurhistorische waarde. De Huissensche Waarden zijn aangeduid als archeologische parel van de provincie Gelderland. Niet gesprongen explosieven In 2013 is een vooronderzoek conform de WSCS-OCE uitgevoerd en een CE-Bodembelastingskaart opgesteld. Hieruit blijkt dat een groot deel van het onderzoeksgebied verdacht is voor de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven. (Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied "ViA15, ECG, documentcode 116-013-VO-02, 8 mei 2013). Bij bodemonderzoek in het gebied dient daarmee rekening gehouden te worden. MD-AF20130842-12 -
4 CONCLUSIE Uit het vooronderzoek blijkt het volgende: De locatie is aangeduid als drogere oever gebied waardoor er bij gevallen van ernstige bodemverontreiniging de Wet bodembescherming van toepassing is. Het onderzoeksgebied loopt over het deel van het steenfabriekterrein waar nu een deel van de fabriek staat en de kleidepots liggen. Binnen het onderzoeksgebied zijn in de bodem mogelijk nog oude funderingen aanwezig. Mogelijk ook nog bouw- en sloopafval. Onder de kleidepots zijn mogelijk spots met pyriet aanwezig, die ontstaan zijn door het voormalige maaiveld te egaliseren. Het terrein waar mogelijk een poer voor de brug wordt gebouwd ligt tussen de (deels) beschikte en gesaneerde deelgebieden E/D en F. De verontreinigingen ter plaatse van deze deellocaties worden veroorzaakt door pyrietslakken waarmee in het verleden de kleigaten zijn opgevuld. De grond en het grondwater ter plaatse van deze deelgebieden is sterk verontreinigd. Binnen het onderzoeksgebied is één meting bekend van het grondwater, verder zijn er geen onderzoeksgegevens bekend. Op basis van de gegevens van één peilbuis is de aanwezigheid van bodemverontreiniging niet vast te stellen dan wel te ontkrachten. In de asbestkansenkaart is aangegeven dat de locatie van de steenfabriek een hoge asbestverdenking heeft. Dit zal vooral betrekking hebben op de gebouwen. Mogelijk is er bouw- en sloopafval in de bodem aanwezig of zijn er funderingslagen die asbestverdacht zijn. Caprice Holding is de eigenaar is het deel van de locatie het onderzoeksgebied over heen is geprojecteerd. Zij zijn hiervan in 2010 eigenaar geworden. De bodem en het grondwater binnen het hele onderzoeksgebied is te beschouwen als één locatie die verdacht is voor de aanwezigheid van bodemverontreiniging (grond en grondwater) omdat er mogelijk pyriet in de bodem aanwezig is. De kritische stoffen zijn zware metalen, arseen en sulfaat. Uit de geïnventariseerde gegevens blijkt dat pyriet tot op een diepte van 8 m 1 in de bodem aanwezig kan zijn. Op basis van de inventarisatie is de hypothese gesteld op: een mogelijk geval van bodemverontreiniging door ophooglagen. Het vervolgonderzoek dient te worden uitgevoerd conform de NTA5755 waarbij het opstellen van een conceptueel model het meest essentieel is. MD-AF20130842-13 -
5 COLOFON Projectbureau ViA15/ViA15: conditionering MD-AF20130842 Opdrachtgever : Projectbureau ViA15 Project : ViA15: conditionering Dossier : AC6968-139-100 Omvang rapport : 14 pagina's Auteur : Rosalie Zwiggelaar-Buning Bijdrage : Bram Steen Interne controle : Robert van Bruchem Projectleider Bodem : Robert van Bruchem Projectmanager Bodem : Ruud van Uffelen Datum : 19 maart 2014 Naam/Paraaf : MD-AF20130842-14 -
Planning & Strategy Laan 1914 nr. 35 3818 EX Amersfoort Postbus 1132 3800 BC Amersfoort T (088) 348 20 00 F (088) 348 28 01 E info@rhdhv.com W www.royalhaskoningdhv.com
BIJLAGE 1 Scope deelgebied Projectbureau ViA15/ViA15: conditionering bijlage 1 MD-AF20130842-1 -
± A 01087 A 00889 A 00890 A 01088 A 01242 A 01115 A 01091 A 01237 Legenda Deelgebied 8: Steenfabriek referentie_ruimtebeslag_20120531 0 20 40 60 80 100 Meters Eerste uitgave omschrijving Enhancing Society Together BL Planning & Strategy BU Regionale & Stedelijke Ontwikkeling Noord dossiernr Royal HaskoningDHV : AC6964-115-108 best. naam : Perc _dg8 Steenfabriek.pdf ViA15 Project : Opdrachtgever : Projectbureau ViA15 Omschrijving : Overzicht percelen deelgebied 8: Steenfabriek ArcGis project : ViA15_Deelgebied 8_kadaster bijlagenummer : behoort bij : schaal : AGS 19-11-2013 A aut. con. get. datum ver. status 1:2.000 formaat A3
BIJLAGE 2 kadastrale gegevens Projectbureau ViA15/ViA15: conditionering bijlage 2 MD-AF20130842-1 -
LINKID naam opm deelgoid_ GEMEENTE SECTIE PERCEELNUM DEEL LINKID_1 OPPERVLAK NAAM_1 VOORLETTER VOORVOEG STRAAT POSTCODE PLAATS GEBPLAATS GEBDATUM GSN NNN AGR00A Steenfabriekterrein (Caprice) 8 AGR00 A 01091 G0000 AGR00A 01091G0000 250 B.V. Steenfabriek Scherpekamp 6687LP Angeren B.V. Steenfabriek 01091G0000 6 Huissenswaard 15 Huissenswaard AGR00A 01088G0000 Steenfabriekterrein (Caprice) 8 5 AGR00 A 01088 G0000 AGR00A 01088G0000 950 Beheermaatschappij H. Sluiter Bv Scherpekamp 3 6687ML Angeren Beheermaatschappij H. Sluiter Bv AGR00A 01115G0000 Steenfabriekterrein (Caprice) 8 7 AGR00 A 01115 G0000 AGR00A 01115G0000 37225 Beheermaatschappij H. Sluiter Bv Scherpekamp 3 6687ML Angeren Beheermaatschappij H. Sluiter Bv AGR00A 01087G0000 Steenfabriekterrein (Caprice) 8 4 AGR00 A 01087 G0000 AGR00A 01087G0000 19580 B.V. Steenfabriek Huissenswaard Scherpekamp 15 6687LP Angeren B.V. Steenfabriek Huissenswaard AGR00A 00889G0000 Steenfabriekterrein (Caprice) 8 1 AGR00 A 00889 G0000 AGR00A 00889G0000 3940 Huissenswaard Onroerende Zaak B.V. Scherpekamp 3 6687ML Angeren Huissenswaard Onroerende Zaak B.V. AGR00A 00890G0000 Steenfabriekterrein (Caprice) 8 2 AGR00 A 00890 G0000 AGR00A 00890G0000 1440 De Staat (financien, Rijksvastgoed- En Ontwikkelingsbedr Hanzeln 310 8017JK Zwolle De Staat (financien, Rijksvastgoed- En Ontwikkelingsbe AGR00A 01237G0000 Steenfabriekterrein (Caprice) 8 17 AGR00 A 01237 G0000 AGR00A 01237G0000 17530 Beheermaatschappij H. Sluiter Bv Scherpekamp 3 6687ML Angeren Beheermaatschappij H. Sluiter Bv AGR00A 01242G0000 Steenfabriekterrein (Caprice) 8 18 AGR00 A 01242 G0000 AGR00A 01242G0000 40735 B.V. Steenfabriek Huissenswaard Scherpekamp 15 6687LP Angeren B.V. Steenfabriek Huissenswaard
BIJLAGE 3 Onderliggende informatie vooronderzoek Projectbureau ViA15/ViA15: conditionering bijlage 3 MD-AF20130842-1 -