Scenario s minimabeleid 2016 1
Inleiding Dit document is opgesteld op basis van de bespreking die tijdens de werkbijeenkomst van raadsleden over minimabeleid heeft plaatsgevonden op 20 mei jl. In dit document vindt u diverse scenario s voor het minimabeleid in 2016 en verder. Bij het opstellen van deze scenario s hebben we rekening gehouden met uitgangspunten die in de werkbijeenkomst naar voren zijn gekomen. Uitgangspunten scenario s: 1. Huidig pakket voldoet, zoek naar verbeteringen, meer kindgericht 2. Voorkom armoedeval, werk moet lonen 3. Stimuleer participatiegericht 4. Aandacht voor preventie en vroegsignalering 5. Investeer in verbinding met partners 6. Gemeente voert bijdrage regelingen uit, partner naturavoorzieningen, kijk ook naar de nieuwe armoede De scenario s die zijn opgesteld op basis van uitgangspunt 1 en 2 zijn uitgewerkt in mogelijke omvang van de en vervolgens zijn de financiële consequenties van het scenario weergegeven. De mogelijkheden benoemd onder 3 en verder zijn meer beschrijvend van aard en kunnen combinaties vormen met de scenario s onder punt 1 en 2. Om de consequenties in omvang en budget te kunnen berekenen zijn een aantal aannames gedaan. Hiervoor is gebruik gemaakt van een aantal bronnen. Deze zijn de administratie van Sociale Zaken, het Centraal Bureau voor de Statistiek en de minimascan van Stimulansz. Aannames uitwerking scenario s: De omvang van de is gebaseerd op de minimascan Stimulansz (zie bijlage 1). Deze gaat slechts tot 125% van het sociaal minimum. Ook CBS gaat tot deze hoogte. Waar de raad 130% heeft genoemd, hanteren wij in de scenario s maximaal 125% omdat we niet over de omvang van huishoudens met een inkomen tot 130% beschikken. Het gebruik van minimaregelingen m.u.v. collectieve verzekering is 60% van de. Dit percentage is gebaseerd op het gebruik van de declaratieregelingen ten opzichte van de. Het gebruik van de collectieve verzekering is 40% van de. Ook hierbij is het aantal gebruikers afgezet tegen de potentiële. In bijlage 1 is achtergrond informatie opgenomen met daarin een totaal overzicht van de, het beschikbare budget, het gebruik van de huidige regelingen en informatie over deze regelingen. Ook is er een excelbestand bijgevoegd. Dit bestand geeft weer wat de invloed van de beschreven scenario s op de armoedeval is. Hierbij is een echtpaar met 2 kinderen als uitgangspunt genomen. Alle scenario s zijn met zorgvuldigheid berekend. De uitwerking in de praktijk kan echter afwijken, omdat bij de berekening een aantal aannames zijn gedaan. Bovendien is uiteindelijk ook het aantal aanvragen een factor van belang. 2
Samenvattend overzicht en gevolgen van scenario voor de armoedeval Scenario 1 2 3 4 5 6 7 Verwachte scenario 572.600 623.549 632.000 722.450 659.930 456.350 275.000 aanvulling op scenario's Preventie 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 extra kindpakket 50.000 50.000 50.000 50.000 50.000 50.000 0 662.600 713.549 722.000 812.450 749.930 546.350 315.000 Korting declaratiefonds kinderen - 50.000 50.000-50.000 50.000-50.000-50.000 0 Totale n 612.600 763.549 672.000 862.450 699.930 496.350 315.000 Armoedeval groot middel middel middel middel groot klein Bij de berekening is uitgegaan van meerkeuzepakket B. Onderstaande laat de te van de verschillende pakketten op basis zien. Kosten per per pakket Meerkeuzepakket A 188.160 Meerkeuzepakket B 144.000 Meerkeuzepakket C 96.000 Meerkeuzepakket D 48.000 Begroting minimabeleid 2016 Bijzondere bijstand 172.245 Schuldhulpverlening 125.000 Declaratiefonds 205.000 Versobering minima - 67.200 Subtotaal beschikbaar 435.045 Maatwerk chronisch zieken 202.831 Totaal beschikbaar 637.876 NB in bovenstaande begroting is het budget maatwerkvoorziening chronisch zieken opgenomen. Evaluatie van de regeling moet nog plaatsvinden. Mocht het budget voor de maatwerkvoorziening niet beschikbaar zijn voor het minimabeleid dan moeten aanvullende middelen gezocht worden op de scenario s. 3
Uitwerking van de uitgangspunten in scenario s 1. Huidig pakket voldoet, zoek naar verbeteringen, meer kindgericht Verhoging inkomensgrens declaratiefonds voor kinderen, rest blijft gelijk. Verhoging inkomensgrens collectieve ziekteverzekering naar 125%, overige regelingen blijven gelijk. Mogelijkheden in vergoedingen voor kinderen vergroten. Hieronder volgen een aantal scenario s die aan bovenstaande uitgangspunten voldoen. Het eerste scenario is voortzetting van het huidige beleid. Scenario 1 huidig beleid aantal ziekteverzekering 640 40% 330 84.480 Declaratiefonds 640 60% 180 69.120 Meerkeuzebudget B* 640 60% 375 144.000 bijzondere bijstand 135.000 schuldhulpverlening 140.000 totale scenario 1 572.600 *gemiddelde uitgaven van meerkeuzebudget in 2014 is 490, maximaal budget is 1500 (obv gezinsgrootte). Gemiddelde 33%. Maximale bedrag budget B is 1125. 33% is dan 375. Bij de scenario s zijn we uitgegaan van het meerkeuzepakket B. In 2015 is het meerkeuzepakket A nog van toepassing. Op basis zijn de verschillen in voor de verschillende pakketten als volg: Kosten per per pakket Meerkeuzepakket A 188.160 Meerkeuzepakket B 144.000 Meerkeuzepakket C 96.000 Meerkeuzepakket D 48.000 Mocht de raad toch kiezen voor pakket A in 2016 dan zijn de te n + 44.160. Ook binnen de voortzetting van het huidige beleid kan gezocht worden naar mogelijkheden voor verbetering of aanpassing. De mogelijkheden in aanpassing van inkomensgrenzen specifiek voor kindregelingen komt terug in scenario 2. Binnen de huidige regelingen zijn er mogelijkheden om extra soorten specifiek toe te voegen voor kinderen. Scenario 2 huidig beleid, maar declaratiefonds en meerkeuzebudget voor kinderen naar 125% 110% 640 40% 330 84.480 ziekteverzekering Declaratiefonds 640 60% 180 69.120 Meerkeuzebudget B* 640 60% 375 144.000 4
110 tot 125%* Declaratiefonds 153 60% 180 16.524 Meerkeuzebudget B 153 60% 375 34.425 Bijzondere bijstand 135.000 Schuldhulpverlening 140.000 totale scenario 2 623.549 *huidige gebruik declaratiefonds is 66% alleenstaand en 34% alleenstaande ouders of echtparen met kinderen. Scenario 3 laat de budgettaire consequenties zien bij het aanpassen van de inkomensgrens specifiek voor de collectieve ziekteverzekering. Scenario 3 huidig beleid, maar collectieve ziekteverzekering tot en met 125% 110% 640 40% 330 84.480 ziekteverzekering Declaratiefonds 640 60% 180 69.120 Meerkeuzebudget B* 640 60% 375 144.000 110 tot 125% ziekteverzekering 450 40% 330 59.400 Bijzondere bijstand 135.000 Schuldhulpverlening 140.000 totale scenario 3 632.000 Het vierde scenario laat de budgettaire consequenties zien als de inkomensgrenzen van alle regelingen verhoogd worden naar 125%. Scenario 4 huidig beleid, maar declaratiefonds en meerkeuzebudget naar 125% 110% 640 40% 330 84.480 ziekteverzekering Declaratiefonds 640 60% 180 69.120 Meerkeuzebudget B* 640 60% 375 144.000 5
110 tot 125% Declaratiefonds 450 60% 180 48.600 Meerkeuzebudget 450 60% 375 101.250 Bijzondere bijstand 135.000 Schuldhulpverlening 140.000 totale scenario 4 722.450 In bijlage Uitwerking scenario s herijking minimabeleid en armoedeval (seperaat excel bestand) is voor alle scenario s in kaart gebracht wat het scenario betekent voor de inkomenspositie voor minima tot 125% van het sociaal minimum. NB in de scenario s is geen rekening gehouden met hogere uitvoeringslasten door meer diversiteit in inkomensgrenzen. Kindpakket / volwassenpakket Ook binnen de huidige regelingen is het mogelijk om een groter onderscheid aan te brengen in een kindpakket en een volwassenenpakket. Hierbij kan aansluiting gezocht worden bij de indeling zoals die bijvoorbeeld in de gemeente Oldebroek wordt gehanteerd. Kindpakket Het pakket kan bestaan uit: Activiteitenbijdrage voor deelname aan culturele, maatschappelijk en sportieve voorzieningen en activiteiten, zoals uitgaven aan: o Benodigdheden voor school als gymkleding, schoolreisjes, schoolbijdrage, werkweek, reis, fiets, computer of laptop o Kosten kinderpartijtje o Studiebegeleiding of peuterspeelzaal o Abonnementen, lidmaatschappen en zwemles o Entreegelden voor bioscoop, musea, zwembad, theater, pretpark; o Specifieke vergoeding voor deelname aan sport en de daarbij behorende. Dit kan uitgevoerd worden als onderdeel van het declaratiefonds, maar kan ook bij een andere organisatie worden neergelegd. Hierbij kan gedacht worden aan het Jeugdsportfonds of stichting Leergeld. Volwassenenpakket Het pakket kan bestaan uit: Activiteitenbijdrage voor deelname aan culturele, maatschappelijk en sportieve voorzieningen en activiteiten, zoals uitgaven aan: o Contributies van verenigingen, waaronder sportverenigingen o Abonnementen en lidmaatschappen voor bijvoorbeeld bibliotheek of belangenorganisaties o Entreegelden voor bioscoop, musea, zwembad, theater, pretpark o Media, zoals telefoon-, televisie- en internet o Indirecte om aan van de voorzieningen en activiteiten gebruik te maken, zoals sportkleding en reis, fiets. De vraag is of bij deze indeling het meerkeuzebudget kan komen te vervallen en ingezet kan worden voor andere onderdelen van het minimabeleid, zoals de specifieke vergoeding voor kinderen en preventie. 2. Voorkom armoedeval, werk moet lonen 6
Er zijn een aantal mogelijkheden om dit uitgangspunt te verwerken in een scenario. Allereerst is ervoor gekozen om een geleidende schaal van inkomensgrenzen te hanteren: Tot 110% 100% vergoeding van de huidige regelingen Van 110% tot 120% 50% vergoeding van de huidige regelingen Van 120% tot 125% 25% vergoeding van de huidige regelingen Deze uitwerking is opgenomen in scenario 5. Scenario 5 huidig beleid maar tot 110% 100% vergoeding, van 110 tot 120% 50% vergoeding en tot en met 125% 25% vergoeding 110% 640 40% 330 84.480 ziekteverzekering Declaratiefonds 640 60% 180 69.120 Meerkeuzebudget B* 640 60% 375 144.000 110-tot 120% 300 40% 165 19.800 ziekteverzekering Declaratiefonds 300 60% 90 16.200 Meerkeuzebudget 300 60% 188 33.840 120 tot 125% 150 40% 83 4.980 ziekteverzekering Declaratiefonds 150 60% 45 4.050 Meerkeuzebudget 150 60% 94 8.460 bijzondere bijstand 135.000 schuldhulpverlening 140.000 totale scenario 5 659.930 Scenario 5a Nog meer opties voor een geleidende schaal Ook kan gekozen worden de draagkracht principes van de bijzondere bijstand toe te passen. Nu geldt voor de bijzondere bijstand het volgende: tot 100% van de norm is er geen draagkracht. Van het inkomen boven de 100% wordt 35% als draagkracht genomen. Een inwoner met een inkomen van 100 boven de bijstandsnorm, heeft een draagkracht van 35. Dit bedrag wordt in mindering gebracht op de vergoeding. Stel een inwoner heeft een inkomen van 120% van de norm: 1565. De norm is 1304. Het meerinkomen op basis is 3132. Hiervan nemen we 35% als draagkracht: 1096. Dit bedrag trekken we af van de regelingen die de inwoner aanvraagt. Het restant wordt aan de inwoner uit betaald. 7
Een andere mogelijkheid die aansluit bij het huidig beleid is de inkomensgrens op 110% te stellen en van het meer-inkomen 50% als draagkracht aan te merken. De hoogte van de vergoeding boven de grens van 110% kent dan ook een geleidende schaal. Hoe hoger het inkomen, hoe minder recht op bijdragen uit het minimabeleid. Deze mogelijkheden zijn moeilijk vertalen in financiële zin, omdat het sterk afhankelijk is van het meerinkomen, de omvang van het huishouden en de regelingen die een inwoner aanvraag. Voor een enkele regeling zal er vaak geen recht zijn, maar bij meerdere regelingen waarschijnlijk wel. De verwachting is wel dat deze opties een positief effect hebben op de armoedeval. Daarentegen brengen deze opties hogere uitvoerings met zich mee. De totale van de eerste optie zijn minimaal gelijk aan scenario 6. Beperking van de inkomensgrenzen Naast een verruiming van de inkomensgrenzen is een versobering van de inkomensgrenzen een optie om de armoedeval tegen te gaan. Onderstaand scenario geeft de consequenties weer van het aanpassen van de inkomensgrens naar 100%. Scenario 6 huidig beleid, inkomensgrenzen op 100% aantal 390 40% 330 51.480 ziekteverzekering Declaratiefonds 390 60% 180 42.120 Meerkeuzebudget B* 390 60% 375 87.750 bijzondere bijstand 135.000 schuldhulpverlening 140.000 totale scenario 6 456.350 Is vasthouden aan het huidig beleid nog mogelijk? Tijdens de bijeenkomsten met de experts, maar ook in de discussie van de raad is naar voren gekomen dat het huidige beleid voldoet. Maar is het huidige beleid gezien de bezuinigingen nog wel in stand te houden. In het onderstaande scenario s laten wij zien wat de financiële consequenties zijn van het niet langer uitvoeren van de gemeentelijke regelingen. Dit scenario brengt de laagste armoedeval met zich mee. Scenario 7 geen aanvullend minimabeleid aantal 0 40% 330 0 ziekteverzekering Declaratiefonds 0 60% 180 0 Meerkeuzebudget B* 0 60% 375 0 bijzondere bijstand 135.000 schuldhulpverlening 140.000 totale scenario 7 275.000 8
3. Stimuleer participatie gericht In de huidige verordening zijn weinig mogelijkheden opgenomen om participatie te stimuleren. De verordening biedt de mogelijkheid voor: Inkomenstenvrijlating bij part-time werk Stimuleringspremie bij deelname aan participatieplaats De re-integratie verordening wordt aangepast om de verstrekking van premie weer mogelijk te maken. Gedacht wordt aan de volgende premies: o Een premie bij volledige uitstroom uit de uitkering o Premies voor deelname aan maatschappelijke participatie De worden gedekt uit het participatiebudget en komen niet ten laste van het minimabeleid. 4. Aandacht voor preventie en vroeg signalering Dit onderdeel heeft een relatie met de punten genoemd onder 5 en kan ook samen met de partners worden opgepakt. Voorlichting huisartsen, scholen, grote werkgevers herkenning van armoede en sociale uitsluiting Meer voorlichting in huis aan huis: maandelijks een vraag en antwoord met betrekking tot minimabeleid Ambassadeurs (ervaringsdeskundigen) voor minimabeleid Training aan professionals en vrijwilligers in zorg over herkennen armoede en sociale uitsluiting Minimabeleid onderdeel keukentafel gesprek Wmo, vooral ook bij voorlichting eigen bijdrage irt collectieve ziekteverzekering Binnen de huidige begroting zijn geen middelen opgenomen voor preventie en vroeg signalering. De overweging is om hier in 2016 wel middelen voor vrij te maken. 5. Investeer in verbinding met partners We gaan in gesprek met partners om te komen tot heldere afspraken over de taakomvang van en de wijze van overdragen van klanten. Ook moet het voor onze inwoners duidelijk zijn waar zij met hun vragen terecht kunnen. Het aanbod overlapt elkaar bij voorkeur niet. Als er toch sprake is van overlap dan worden daar duidelijke afspraken over gemaakt. Voortzetten huidige beweging armoedeconferentie en integrale schuldhulpverlening Regiegroep minima bestaande uit partners die bezig zijn met minima onder voorzitterschap van Gemeente Elburg Doelstelling van de regiegroep: o Samenwerking o Kan er toegewerkt worden naar uitwisseling van clientgegevens? o Voorkomen dubbelingen in aanbod o Eenheid in beleid o Een loket / voorportaal uitwerken 6. Gemeente voert bijdrage regelingen uit, partner naturavoorzieningen Bij de uitvoering houdt gemeente rekening met volgende punten: Bij uitvoering van de regelingen is maatwerk te allen tijde mogelijk De inkomensgrenzen gaat uit van het besteedbaar inkomen en niet het feitelijk inkomen. Hiermee kunnen de zogenaamde nieuwe en (hoog inkomen, maar zeer hoge lasten en schuldensituatie en ZZP ers) ook in aanmerking komen voor de regelingen. Onderzocht wordt of bijvoorbeeld kwijtschelding ook bij koophuizen en op basis van besteedbaar inkomen verleend kan worden. Niet gebruik wordt tegen gegaan door: meer afstemming met partners, meer voorlichting etc (zie ook onder 4 aandacht voor preventie en vroegsignalering. Stimuleren van maatschappelijke initiatieven, zoals ruilwinkels, marktplaatsen op social media, uitleenpunten, sport- en spel activiteiten in wijken en buurten etc. Wat de samenleving zelf kan, vooral stimuleren en waar kan en nodig faciliteren. Uitgaan van Wmo gedachte: gekantelde aanpak. 9
Bijlage 1 Achtergrond informatie Gebruik 2014 Minimaregelingen gebruik 2013 2014 2013 2014 Declaratiefonds bijdrage 360 45.448 57.607 meerkeuzebudget 340 140.396 166.822 computer/printer 7 7.721 2.231 Subtotaal declaratiefonds 319 360 193.565 226.660 Bijzondere bijstand Duurzame gebruiksgoederen 30 53.256 65.872 rest 152 53.781 69.467 Subtotaal individuele bijzondere bijstand 165 107.037 135.339 Maatwerkvoorziening zorgverzekering nvt nvt Individuele inkomenstoeslag 58 25.394 24.388 Individuele studietoeslag nvt nvt nvt nvt Schuldhulpverlening 107 113 121.892 141.014 Totaal minima 408 449 447.888 527.401 Begroting minimabeleid 2016 bijzondere bijstand 172.245 schuldhulpverlening 125.000 declaratiefonds 205.000 versobering minima - 67.200 subtotaal beschikbaar 435.045 maatwerk chronisch zieken 202.831 totaal beschikbaar 637.876 Budget maatwerkvoorziening chronisch zieken wordt in 2015 niet volledig benut. Met de Wmo raad is afgesproken om de regeling te evalueren en nodig bij te stellen. Dit bijstellen kan gezocht worden in de inkomensgrenzen, maar ook in het vergoeden van bepaalde meer. Omvang Tabel 1 omvang en samenstelling minimabeleid aantal huishoudens met een inkomen tot % van het sociaal minimum 101% 105% 110% 115% 120% 125% Inkomen uit arbeid 90 100 110 120 140 170 Inkomen uit eigen onderneming 90 90 100 110 120 130 Uitkering werkloosheid 10 10 20 20 30 30 Uitkering ziekte / arbeidsongeschikt 10 20 30 40 50 60 Uitkering ouderdom / nabestaanden 90 150 220 320 400 490 uitkering sociale voorzieningen 100 120 160 190 200 210 390 490 640 800 940 1090 Tabel 2 percentage huishouden met een inkomen tot % van het sociaal minimum 101% 105% 110% 115% 120% 125% Elburg 4,46% 5,60% 7,30% 9,10% 10,70% 12,50% Tabel 3 aantal kinderen tot 18 in huishoudens met een inkomen tot % van het sociaal minimum 101% 105% 110% 115% 120% 125% Elburg 230 230 340 340 340 450 Bron: Stimulansz, peildatum 1 januari 2014 10
Bijlage 2 De bestaande regelingen in Elburg Dit is een overzicht van minimaregelingen waar o.a. burgers met een laag inkomen tot 110% 1 in 2015 recht op kunnen hebben. Geld te besteden aan Voor wie met laag inkomen Hoogte bedrag per Naam regeling Voorwaarden Sportieve en ontspannende activiteiten Hele 180 per gezinslid Declaratiefonds; bijdrage Klant heeft geen recht op WSF of WTOS Sportieve en ontspannende activiteiten Hele Afhankelijk van gezinssamenstelling van 475-1.500 Declaratiefonds; meerkeuzebudget Klant leeft al minimaal 12 maanden van een laag inkomen Klant heeft geen recht op WSF of WTOS Computer met printer Ouder met schoolgaand kind 1 x in 5 : 455 computer + 70 printer Declaratiefonds; computerregeling Schoolgaande kinderen vanaf groep 5 basisschool Geen andere werkende computer aanwezig Vrij besteedbaar Hele Afhankelijk van WOZwaarde van de woning Kwijtschelding belastingen en heffingen Aanvraag kan binnen 3 maanden na dagtekening aanslagbiljet van de gemeente Klant moet informatie leveren over bezittingen, vermogen en schulden Noodzakelijke aankopen in bijzondere situaties Hele Geen vast bedrag, afhankelijk van draagkracht klant Individuele bijzondere bijstand Kosten moeten bijzonder en noodzakelijk zijn, niet vergoed door andere organisaties Duurzame gebruiksgoederen en huisraad als wasmachine, tv, vloerbedekking Hele 1 x in 2 : 700 voor alleenstaande, 1.000 voor 2 pers, daarna elke persoon 150 Bijzondere bijstand duurzame gebruiksgoederen Klant leeft minimaal 3 op bijstandsniveau Vrij besteedbaar Hele 240 bijdrage in de premie Maatwerkvoorziening Inkomenssteun (nieuw in 2015) Klant heeft geen uitzicht op inkomensverbetering van meer dan 20% Klant heeft geen recht op WSF 1 = 110% van de bijstandsnorm. In 2015: 1.057 per maand voor een alleenstaande, 1.510 per maand voor een echtpaar (inclusief vakantiegeld), waarbij vermogen maximaal 5.895 per persoon. 11
Vrij besteedbaar Personen ouder dan 21, jonger dan pensioenleeftijd Afhankelijk van gezinssamenstelling 370 tot 527 Wettelijk: Individuele inkomenstoeslag (nieuw in 2015) Klant leeft minimaal 5 op bijstandsniveau Klant heeft geen uitzicht op inkomensverbetering Vrij besteedbaar Student 1.200 per Wettelijk: individuele studietoeslag (nieuw in 2015) Klant is minimaal 18 Klant heeft recht op WSF of WTOS Klant is niet in staat minimumloon te verdienen Studenten die bewezen niet in staat zijn een bijbaantje te nemen om hun studie te betalen. 12
Het gebruik van de regelingen In 2013 en 2014 werd op de volgende manier gebruik gemaakt van de regelingen. De aantallen zijn in huishoudens, tenzij anders aangegeven. Regeling Gebruik 2013 Gebruik 2014 Kosten 2013 Kosten 2014 Bijzonderheden Declaratiefonds; bijdrage 319 360 45.448 57.607 Declaratiefonds; meerkeuzebudget Declaratiefonds; computerregeling 296 340 140.396 166.822 17 7 7.721 2.231 Kwijtschelding belastingen en heffingen 249 250 57.888 87.886 2014 incl. gedeelte 2013 Kosten worden gedekt door ontvangsten gem. belastingen Individuele bijzondere bijstand 140 151 53.781 69.467 Bijzondere bijstand duurzame gebruiksgoederen Maatwerkvoorziening Inkomenssteun (nieuw) Individuele inkomenstoeslag (nieuw) individuele studietoeslag (nieuw) 24 30 53.256 65.872 165 nvt nvt 62 58 25.394 24.388 nvt nvt nvt nvt Aantal personen die gebruik maakten van de oude regeling aanvullende ziekteverzekering. Per 2015 zijn 261 mensen verzekerd via de nieuwe regeling Cijfers van de langdurigheidstoeslag, voorloper van deze minimaregeling Minimaregeling geldt per 1 januari 2015 en is nog niet aangevraagd. Schuldhulpverlening 107 113 121.892 141.014 Volledig traject onder regie van gemeente, gedeeltelijk uitbesteed aan sociaal.nl, incl. schuldregeling en budgetbeheer. 13