Inhoud Inhoud 2 Tablet 3 1. Communiceren 4 1. Communiceren 4 2. Geluid 6 3. Geluidsgolven 7 4. Digitale signalen 7 a. elektriciteit 7 b. licht 8 2. Probleemstelling 9 1. Behoefte 9 2. Criteria 9 3. Technisch proces 11 4. Werkwijze 12 3. Technisch systeem analyseren 13 4. Ontwerpen 15 1. Opdracht analyseren 15 2. Voorontwerp 16 3. Definitief ontwerp 16 4. Prototype 17 5. Ontwerpoplossing voorstellen 17 5. Maken 18 1. Hulpmiddelen 18 2. Stappenplan 20 3. Werkpost voorbereiden 21 4. Planmatig realiseren 22 5. Werkpost opruimen 23 6. In gebruik nemen 24 7. Evalueren 26 8. Reflectie 28 9. Technische beroepen 30 10. Moeilijke woorden 31 2
Tablet en smartphone Dit projectje is tablet en smartphone vriendelijk, wat wil dit nu zeggen? 1. Als je in dit projectboekje een QR code ontdekt kan je deze inscannen met een QR scan app (application = toepassing) Probeer maar eens! Nu verschijnen er op je tablet of smartphone filmpjes of extra info. 2. Staat er bij een opdracht een icoontje van een app, dan zal deze op de ipad geïnstalleerd zijn of kan je deze gratis downloaden, leuk en leerrijk hoor. 3
1. Communiceren 1. Communiceren Communiceren met vrienden kan via signalen zoals geluid en beeld. Zelfs communicatie over grote afstand is geen probleem omdat tegenwoordig iedereen een smartphone en computer heeft, vroeger was dit wel even anders. Bij een communicatie heb je steeds een zender, boodschap, communicatiemiddel en ontvanger. Stuur eens snap naar een vriend of vriendin en vul dan onderstaande tabel eens aan. zender boodschap communicatiemiddel ontvanger 4
Maak de juiste verbinding tussen de afbeelding en de tijdlijn. 30 000 vc 776 vc morse code facebook internet gsm 1835 grottekening 1876 televisie 1902 instagram 1927 postduif smartphone 1969 1983 twitter 1994 telefoon 2004 2005 2006 2010 radio youtube Vanaf ongeveer 1835 volgen de nieuwigheden ivm communicatie zich snel en steeds sneller op. Wie kan er achterhalen hoe dit komt?. 5
2. Geluid Hier zie je nog een aantal realisaties om het communiceren met geluid gemakkelijker te maken. Welk kenmerk valt er zeker op? Kenmerk: Onderzoek het volgende technisch systeem, een party toeter, en vul het onderzoekblad aan. 6
3. Geluidsgolven Geluid verplaatst zich in golven en veroorzaakt trillingen in de lucht (en water). Als de geluidsgolven te maken hebben met obstakels, tegenwind, weerstand (water), heeft dit invloed over de geluidsterkte of hoe ver de trillingen raken. Kunnen we deze geluidstrillingen ook zichtbaar maken? Doe het onderzoekje en ontdek het zelf. 4. Digitale signalen a. elektriciteit Als we willen communiceren met geluid over een heel verre afstand moeten we de trillingen eerst omzetten in digitale signalen (1 en Ø) dmv elektrische pulsen (kleine elektrische stroompjes) in een microfoon. Bij de ontvanger worden die digitale signalen weer omgezet in trillingen door een (elektronische) luidspreker. Wat valt je hier op ivm de vorm?. 7
b. licht Een internetverbinding moet zo snel mogelijk zijn want we wachten niet graag, daarom gebruiken we meestal digitale signalen van licht ipv elektriciteit. De elektrische signalen worden omgezet in licht, dat zich met de lichtsnelheid door een glasvezelkabel beweegt. Bij de ontvanger zetten we het licht terug om in elektrische pulsen. De lichtstraal weerkaatst in de kern van de kabel Maar normaal kan licht niet achter hoeken schijnen, wat als onze glasvezelkabel een bocht maakt? Bekijk het onderstaande filmpje maar eens! Werking & evolutie van hedendaagse communicatiemiddelen schetsen kan de evolutie van communicatie middelen met uitleggen met eigen woorden Zeer zwak zwak Goed Zeer goed weet totaal niets over communicatie en communicatie middelen kan communicatiemiddelen op een tijdlijn plaatsen kan communicatiemiddelen op een tijdlijn plaatsen en uitleggen wat communicatie is. 8
2. Probleemstelling De muziek die uit onze smartphone komt is niet luid genoeg om met de ganse klas te kunnen luisteren. 1. Behoefte Je weet nu wat ons probleem is, formuleer nu eens een behoefte. Behoefte =...... 2. Criteria Onze realisatie moet aan een aantal criteria voldoen. Alle criteria samen noemen we ook wel eens het programma van eisen. Criteria zijn een duidelijke omschrijving waaraan een technische realisatie moet voldoen, of eigenschappen die ze moet bezitten. Je geluidsversterker moet aan de volgende drie criteria voldoen: - De realisatie mag niet op elektriciteit of batterijen werken. - Je mag alleen recyclagemateriaal, maquettekarton en/of hout gebruiken. - Op 50cm afstand moet het geluid minstens 1db versterkt worden. 9
Criteria 1... Plaats een kruisje indien je zelf keuzes kan maken voor een criterium. Noteer hier jouw keuze. Let wel: voor sommige criteria zal je misschien eerst bijkomende kennis nodig hebben. 2....... 3....... Bedenk nu zelf eens een eis die ervoor zorgt dat je de luidspreker veilig en van goede kwaliteit is + niet schadelijk voor het milieu. - Kwaliteitseis:.. - Veiligheidseis:.. - Ergonomie eis:.. - Milieueis:.. Evaluatie: vereisten kwaliteit, veiligheid ergonomie & milieu Kwaliteitseis Veiligheidsergo- en milieueis Zeer zwak zwak Goed Zeer goed kan geen kwaliteitseis geven kan geen extra eis geven. kan 1 van de 3 eisen geven. kan 2 van de 3 eisen geven. kan een kwaliteitseis geven. kan een veiligheid-ergo- en milieueis geven. 10
3.Technisch proces Om onze versterker te maken volgen we het technisch proces. Waarvoor moet onze realisatie dienen? Criteria bepalen! Voldoet ons technisch systeem (TS) aan de criteria. Ontwerpen: schetsen en materialenlijst. We gaan ons technisch systeem in gebruik nemen/testen. We maken ons technisch systeem (TS). 11
4. Werkwijze Met wie? Je werkt in groepjes van / alleen. (vul aan en/of doorstreep) Hulpmiddelen Je mag deze projectbundel en alle andere hulpmiddelen zoals gereedschappen, laptops, tablets, je smartphone,... gebruiken. Tijd Je krijgt hiervoor 10 lesuren de tijd, treuzel dus niet. Wat zal je leren? - Criteria volgen - Ontwerpen - Een technisch systeem maken rekening houdende met de vooropgestelde criteria. - Hulpmiddelen correct gebruiken en onderhouden. - Een goed werktempo (attitude) hanteren. Evaluatie - Zowel jij als je leerkracht zullen je resultaat beoordelen. Wat denk je, zal je deze opdracht graag doen? Kruis en vul aan. O Ja, omdat...... O Neen, omdat...... 12
3. Een technisch systeem analyseren Functiedriehoek Bewerkingen FUNCTIE Vormen Materialen Als je zelf een product gaat ontwerpen, dan moet het aan bepaalde eisen voldoen, je wilt tenslotte iets met het product kunnen doen. Het product heeft dus een functie en bij het ontwerpen moet je keuzes maken. Je moet beslissen over: 1. Vormen Je wilt dat je product een bepaalde vorm krijgt. Welke vorm is het beste voor jouw ontwerp? 2. Materialen Je product moet bepaalde eigenschappen hebben. Welk materiaal heeft de beste eigenschappen voor jouw ontwerp? 3. Bewerkingen Het materiaal moet bewerkt worden om de vorm te krijgen die bij de functie van je product hoort. Welke gereedschappen en machines heb je ter beschikking? Deze drie factoren: vormen materialen bewerkingen hebben altijd met elkaar te maken. Ze zijn alle drie afhankelijk van de functie van het ontwerp. Voorbeeld technisch systeem functie vorm materiaal bewerking Brooddoos Bewaren van boterhammen balk kunststof Vervormd 13
Als voorbeeld bekijken we eens een vuvuzela, scan ook de QR-codes en bekijk de filmpjes. Kijk naar de functiedriehoek en vul onderstaande tabel in met de vuvuzela, en dan je eigen ontwerp, als technisch systeem. Vervolledig ook het onderzoekblad van de toeter. Je mag je realisatie ook onderverdelen in deelsystemen. technisch systeem functie vorm materiaal bewerking Vuvuzela technisch systeem functie vorm materiaal bewerking 14
4. Ontwerpen Het proces om tot een goed ontwerp te komen gaat ook volgens een aantal stappen. 1. Je opdracht analyseren en verwoorden Beschrijf wat je wil maken en in welk materiaal. Hou rekening met de behoefte en criteria. a. Materialen Je krijgt van je leerkracht een aantal materialen ter beschikking, kies het meest geschikte. b. Beschrijving Geef hier nu de beschrijving rekening houdende met behoefte, criteria en materiaal. Beschrijving:...... 15
2. Conceptschetsen of voorontwerp (VO) Maak een aantal voorlopige eenvoudige schetsen, houd wel rekening met de behoefte en criteria. Bekijk en bespreek de schetsen in je groep en met de leerkracht. Kies het beste concept 3. Realisatietekening of definitief ontwerp (DO) Maak van je gekozen conceptschets nu een betere tekening. Op je realisatieschets plaats je de belangrijkste maten zodat je steeds zicht hebt op de juiste afmetingen. 16
4. Prototype Indien je niet zeker bent of een concept wel zal werken kan je ook opteren om een model te maken in papier, karton of een ander materiaal. Dit (niet werkende) model noemen we een prototype. Bedenk nu zelf een luidspreker en doorloop de ontwerpstappen. Beperk je niet tot de modellen die je op het internet kan terugvinden, think out of the box! Teken je conceptschetsen, detailontwerp,... op aparte A4 bladen en voeg deze hier toe. 5. Ontwerpoplossingen voorstellen Stel nu jullie ontwerp voor aan de ganse klas, laat je tekeningen zien en verdedig je keuze per criterium. 17
5. Maken 1. Hulpmiddelen In de werkplaats kan je verschillende gereedschappen, machines en materialen terugvinden. Hieronder zie je een aantal voorbeelden, benoem ze eens. Kies 3 hulpmiddelen uit de klas, onderzoek ze en stel daarna voor aan de ganse groep. Hulpmiddel 1:. Waarvoor dient het:..... Hoe gebruik je het hulpmiddel:.... Hulpmiddel 2:. Waarvoor dient het:...... Hoe gebruik je het hulpmiddel:.. Hulpmiddel 3:. Waarvoor dient het:...... Hoe gebruik je het hulpmiddel:. 18
Evaluatie: hulpmiddelen onderzoeken Hulpmiddelen benoemen Zeer zwak zwak Goed Zeer goed kan geen hulpmiddel benoemen kan 1 hulpmiddel benoemen kan 2 hulpmiddelen benoemen kan 3 hulpmiddelen benoemen Gebruik hulpmiddel toelichten kan van geen hulpmiddel vertellen hoe het gebruikt wordt. kan van 1 hulpmiddel vertellen hoe het gebruikt wordt. kan van 2 hulpmiddelen vertellen hoe ze gebruikt worden. kan van 3 hulpmiddelen vertellen hoe ze gebruikt worden. 19
2. Stappenplan Voor je aan de slag gaat is het een goed idee eerst een stappenplan op te stellen. Wat bedoelen we eigenlijk met een stappenplan? Een stappenplan is opeenvolging van de verschillende stappen die je moet doorlopen om een iets te maken. Hierbij houdt men de uitleg zo beknopt mogelijk en een verduidelijking met afbeeldingen is aan te raden. Vier stappen is eigenlijk een minimum. (waaronder: meten, verdelen, verbinden, afwerken,... ) Ook kan men op zo n stappenplan een lijst met de te gebruiken materialen en een lijst met de te gebruiken gereedschappen terugvinden. Geef hieronder eens een voorbeeld waar men gebruikt maakt van een stappenplan.... Tijdens het realiseren gebruik je jou zelfgemaakte stappenplan. Je mag het tijdens dit proces ook steeds aanpassen en beter maken. (vergeet geen foto s te nemen) Op het einde van dit project lever je een mooi afgewerkt stappenplan in, zodat iemand die jou ontwerp mooi vindt, dit gemakkelijk na kan maken. 20
3. De werkpost voorbereiden Leg steeds alle materialen en gereedschappen ordelijk klaar voor je aan een (deel) van de realisatie begint. Vul eerst onderstaande tabel in. Bewerking Hulpmiddel (gereedschap) Evaluatie: De juiste hulpmiddelen kiezen kan bewerkingen en hulpmiddelen in de tabel gezet Zeer zwak zwak Goed Zeer goed heb minder dan 3 hulpmiddelen gevonden heb 3 hulpmiddelen gevonden heb 4 of 5 hulpmiddelen gevonden heb meer dan 6 hulpmiddelen gevonden ik 21
Evaluatie: Werkpost voorbereiden Materiaal klaarleggen Zeer zwak zwak Goed Zeer goed heb het materiaal nooit klaargelegd. heb het materiaal na een opmerking klaargelegd op mijn werkplek. heb het materiaal soms zelfstandig klaargelegd op mijn werkplek. heb het juiste materiaal steeds zelfstandig klaargelegd op mijn werkplek. 4. Het ontwerp planmatig realiseren Voer nu het ontwerp uit volgens je stappenplan. Let erop dat je steeds het juiste gereedschap gebruikt voor de juiste bewerking. Als je aan een bewerking of gereedschap twijfelt, vraag dan hulp. Evaluatie: Planmatig realiseren Mijn ontwerp maken Zeer zwak zwak Goed Zeer goed Je hebt niet alle stappen planmatig en veilig doorlopen. Je hebt alle stappen planmatig en veilig doorlopen. 22
5. De werkpost opruimen met oog voor milieu Berg je gereedschap en andere hulpmiddelen na elke les terug op de juiste plaats op. Waar hoort het volgende afval thuis? PMMA:... Hout:... Lege lijmtupe:... Plastic bekertje:... Evaluatie: Ruimen de werkpost op. De werkpost opruimen. Zeer zwak zwak Goed Zeer goed Je hebt het materiaal en afval nooit op de juiste plaats opgeborgen. Je hebt het materiaal en afval soms op de juiste plaats opgeborgen. Je hebt het materiaal en afval met hulp op de juiste plaats opgeborgen. Je hebt het materiaal en afval steeds zelfstandig op de juiste plaats opgeborgen. Evaluatie: Nauwkeurig werken Mijn luidspreker nauwkeurig afwerken Zeer zwak zwak Goed Zeer goed heb geen realisatie of ze heeft niets met het plan te maken. Mijn realisatie klopt maar een klein beetje volgens plan. Mijn realisatie klopt volledig volgens mijn tekening maar is een beetje slordig afgewerkt. Mijn realisatie klopt volledig volgens mijn tekening en ziet er netjes uit. 23
6. In gebruik nemen Als je realisatie klaar is moet je ze eerst testen, hoe zou jij dat doen?......... Je realisatie werkt nu misschien wel, maar voldoet ze aan alle criteria? Om dit te controleren vul je onderstaande tabel in. Noteer in de 2 de kolom per criteria: voldoet of voldoet niet. Criteria Voldoet of voldoet niet 1. De realisatie mag niet op elektriciteit of batterijen werken. 2. Je mag alleen recyclagemateriaal, maquettekarton en/of hout gebruiken. 3. Op 50cm afstand moet het geluid minstens 1db versterkt worden. Evaluatie: In gebruik nemen van een technisch systeem. De test van de eisen ik Zeer zwak zwak goed Zeer goed Je hebt geen criteria getest. Je hebt 1 criterium getest en ingevuld of ze voldoen of niet. Je hebt 2 criteria getest en ingevuld of ze voldoen of niet. Je hebt alle 3 criteria getest en ingevuld of ze voldoen of niet. 24
Speel nu een mooi nummer op je smartphone af en laat de klas meegenieten. Hoe zou je jou luidspreker nog kunnen verbeteren? Evaluatie: In gebruik nemen Onderzoeken of verbeteringen mogelijk zijn Mijn realisatie in gebruik nemen Zeer zwak zwak Goed Zeer goed heb niet onderzocht of mijn luidspreker beter kan. heb geen demonstratie gegeven met mijn luidspreker heb onderzocht dat verbeteringen mogelijk zijn aan mijn luidspreker. heb via mijn luidspreker de klas laten meeluisteren naar een leuk liedje 25
7. Evalueren In de tabel blz. 23 heb je alle criteria gecontroleerd, nu een paar belangrijke vragen: Vraag 1: Voldoet jouw realisatie aan alle criteria? O O Ja Neen Indien neen, antwoord dan nog eens hieronder Vraag 2: In welke stap(pen) van het technisch proces is het fout gelopen?... Wat had je hier beter kunnen doen?...... Voldeed je luidspreker nu aan het plan van eisen? Leg eens met eigen woorden uit wat het PVE is. PVE:.... 26
Evaluatie: Evalueren en optimaliseren. kan met eigen woorden uitleggen wat het plan van eisen is. (blz 26) Zeer zwak zwak goed Zeer goed kan niet uitleggen wat het plan van eisen is. kan uitleggen wat het plan van eisen is Vraag 1 (blz 26) De evaluatie is niet ingevuld De evaluatie is ingevuld. Vraag 2 (enkel indien technisch systeem niet aan de criteria voldoet) Er is geen conclusie ingevuld om het technisch proces te optimaliseren Er is een conclusie ingevuld om het technisch proces te optimaliseren 27
8. Reflectie Attitude Zeer zwak zwak goed Zeer goed Zelfstandig werken bij het maken van je luidspreker Zelfs met hulp bakte ik er niets van. Er moest altijd iemand bij me staan om te helpen. heb af en toe eens een paar tips moeten vragen heb totaal geen hulp nodig gehad. Leraar Kritisch zijn bij het gebruik van mijn luidspreker. Mijn luidspreker werkt niet, en dat is ook goed voor mij. Mijn luidspreker moet maar goed zijn. Alles aan mijn luidspreker voldeed, denk ik. heb steeds nauwkeurig gezien dat alles van mijn luidspreker voldeed aan het PVE. Leraar Stipt zijn bij het evalueren heb geen enkel criterium gecontroleerd. heb 1 criterium gecontroleerd. heb 2 criteria gecontroleerd. heb alle criteria gecontroleerd. Leraar In dit project heb je zelf een technisch systeem gemaakt. In het begin (blz. 12) heb je aangeduid of dit graag zou doen of niet. Hoe denk je er nu over? heb deze opdracht graag gedaan O Ja O Neen Heb je hetzelfde geantwoord als blz. 12?... Hoe komt dit?... Wat ging er goed?...... 28
Wat ging er minder goed?...... Wat heb ik geleerd van deze opdracht?...... Hoe kan ik het nog beter of anders aanpakken?...... Welke slimme tips heb ik van de leerkracht of klasgenoten gekregen?... Heb je talent(en) ontdekt tijdens dit project waarvan dat je niet wist dat je ze had? O Ja O Neen Welk talent is dit? Talent(en) :.. Wil ik graag nog een opdracht rond maken doen? O Ja O Neen Evaluatie: vakspecifieke talenten in kaart brengen Mijn talenten ik Zeer zwak zwak goed Zeer goed heb niets ingevuld. heb enkel de Ja/Neen vraag ingevuld. heb mijn ontdekte talent(en) opgeschreven. 29
9. Technische beroepen Er zijn vele interessante beroepen waar men met communicatie, geluid, gereedschappen, ontwerpen, te maken krijgt. Opdracht : Teken op een A4 blad een eenvoudig technisch proces (zie blz.11) met ons probleem als uitgangspunt en zet bij elke stap een beroep dat daarmee te maken heeft. Probeer een beetje creatief te zijn, je mag afbeeldingen gebruiken en/of tekeningen maken Schrijf bij elke stap een verklaring in je eigen woorden, rekening houdende met ons probleem. Schrijf de stappen van het TP hier eerst nog eens op als geheugensteun: Hadden deze beroepslui ons tijdens dit project kunnen helpen denk je? O Ja O Neen Kunnen al deze beroepen door zowel jongens als meisjes beoefend worden? O Ja O Neen Evaluatie: De rol van technische beroepen Beroepen geven in het technisch proces. Zeer zwak zwak goed Zeer goed gaf bij geen enkele stap een beroep. gaf bij één of twee stappen een beroep. gaf bij drie of vier stappen een beroep. gaf bij elke stap een beroep. Belang erkennen van technische beroepen zonder onderscheid jongens-meisjes vulde de Ja/neen vragen niet in. vulde de Ja/Neen vragen in. 30
10. Moeilijke woorden Moeilijke woorden die je niet begrijpt schrijf je in de eerste kolom. Daarna zoek je met de ganse groep in een woordenboek of op het internet naar een verklaring, je bevindingen schrijf je in een groene kleur in de verklaringskolom. Woordjes die dan nog niet gevonden zijn leggen we voor aan de ganse klas en verduidelijken we in een zwarte kleur. Moeilijk woord Woordverklaring 31