factsheet Mobiliteit 65-plus Ongevalscijfers

factsheet Mobiliteit 65-plus Ongevalscijfers

Disclaimer Bij de samenstelling van deze publicatie is de grootst mogelijke zorgvuldigheid in acht genomen. VeiligheidNL aanvaardt echter geen verantwoordelijkheid voor eventuele, in deze uitgave voorkomende, onjuistheden of onvolkomenheden. Overname van tekst of gedeelten van tekst is toegestaan, mits met de juiste bronvermelding. Indien tekst gebruikt wordt voor commerciële doelstellingen dient altijd vooraf schriftelijke toestemming verkregen te zijn.

Mobiliteit 65-plus Ongevalscijfers factsheet Projectnummer: 20.0040 Coby Draisma Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam www.veiligheid.nl mei 2016

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 4 Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1 Samenvatting 5 2 Ongevalscijfers fietsers 6 3 Ongevalscijfers voetgangers 7 4 Overige ongevallen 8 4.1 Rollator 8 4.2 Scootmobiel 8 4.3 Rolstoel 9 4.4 Openbaar vervoer 9 5 Vergelijking 10 6 Oorzaken ongevallen mobiliteit 13 6.1 Veiligheid van ouderen bij verplaatsingen 13 6.2 Onderzoek onder slachtoffers 13 7 Oorzaken ongevallen scootmobiel en elektrische fiets17 7.1 Fiets 17 7.2 Scootmobielongevallen 19 8 Verantwoording 22 8.1 Algemeen 22 8.2 Databestanden 22 8.3 Trendanalyses Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Bijlage 1 Tabellen 23 Bijlage 2 Toedrachten 33

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 5 1 Samenvatting Mobiliteit: SEH-behandelingen In 2014 zijn 36.300 mensen van 65 jaar en ouder op een SEH-afdeling behandeld na een ongeval in relatie tot mobiliteit. Het ging in 44% van de gevallen om een fietsongeval (16.200), en in 29% van de gevallen om een ongeval als voetganger (een verkeersongeval of een valongeval op straat*). Een auto-ongeval komt in deze leeftijdsgroep relatief weinig voor (6%). Vaak zijn er hulpmiddelen betrokken bij het ongeval: in 11% van de gevallen is een rollator betrokken, in 4% van de gevallen een scootmobiel, en in 3% van de gevallen een rolstoel. In nog eens 3% van de gevallen reed het slachtoffer op een elektrische fiets. Zo n 400 ouderen lopen jaarlijks letsel op door een ongeval in relatie tot openbaar vervoer. Er kan overlap zijn tussen de verschillende typen ongevallen. Bij een ongeval als voetganger kan bijvoorbeeld een rollator betrokken zijn. SEHbehandelingen % opname na SEH Overledenen (60 jaar en ouder) Totaal 36.300 33% Fietsongevallen 16.200 33% 121 Eenzijdige fietsongevallen 10.300 33% Voetganger* 10.500 25% 24 Auto 2.200 41% 70 Rollator 3.800 49% Scootmobiel 1.500 29% Rolstoel 1.000 34% Elektrische fiets Een duizendtal** Openbaar vervoer 400*** 18% Lege cel: niet bekend *val op straat en verkeersongeval voetganger selectie wijkt af van eerdere rapportages ** BI groot, cijfer met voorzichtigheid gebruiken *** jaarlijks gemiddelde periode 2010-2014. In 2014 300-700 ongevallen Mobiliteit: Jaarlijkse directe medische kosten Totale kosten (jaar ) Gemiddelde kosten ( ) Totaal 280 mln 7.100 Fietsongevallen 120 mln 6.700 Eenzijdige fietsongevallen 74 mln 6.800 Voetganger* 70 mln 6.300 Auto 17 mln 7.800 Rollator 48 mln 11.000 Scootmobiel 11 mln 7.000 Rolstoel 8,3 mln 7.500 Openbaar vervoer 2,2 mln 5.200 Bron: Statistiek niet-natuurlijke dood-doodsoorzakenstatistiek 2014 (microbestand), Centraal Bureau voor de Statistiek; Letsel Informatie Systeem 2014, VeiligheidNL; Letsellastmodel 2014, VeiligheidNL i.s.m. Erasmus Medisch Centrum; Bevolkingsstatistiek 2014-2015, Centraal Bureau voor de Statistiek

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 6 2 Ongevalscijfers fietsers In 2014 zijn 16.200 mensen van 65 jaar en ouder op een SEH-afdeling van een ziekenhuis behandeld na een fietsongeval. Dit is 21% van alle 78.400 mensen die in 2014 na een fietsongeval zijn behandeld. Meer dan de helft van de slachtoffers was jonger dan 75 jaar. Meer vrouwen (58%, 9.400) dan mannen (42%, 6.700) liepen letsel op na een fietsongeval (tabel 1, bijlage 1). De kans op letsel na een fietsongeval is voor bijna alle leeftijden groter voor vrouwen dan voor mannen, alleen boven de 90 jaar is dit andersom. De meeste ongevallen gebeurden in de maanden mei tot en met oktober, de maanden waarin vermoedelijk het meest wordt gefietst. In zo n 6% van de gevallen is bekend dat het ongeval is gebeurd met een elektrische fiets. Bijna twee derde van de ongevallen zijn eenzijdige ongevallen, dat wil zeggen dat er geen andere verkeersdeelnemer of object betrokken is geweest bij het ongeval (64%, 10.300) (tabel 2, bijlage 1). Dit wijkt niet af van het algemene beeld bij fietsers in alle leeftijdsklassen. Het overgrote deel van de slachtoffers is gevallen (88%, 14.200). In 4% van de gevallen is bekend dat de stoeprand een rol heeft gespeeld bij het ongeval (tabel 3, bijlage 1).. Ook onderdelen van de fiets, zoals de stuur (bijvoorbeeld sturen tegen elkaar) of de trapper (bijvoorbeeld voet glijdt van trapper af) kunnen een rol spelen. In minimaal 2% van de gevallen was alcohol in het spel. Dit laatste kan een onderschatting zijn omdat niet altijd gemeld wordt op de SEH dat alcohol is gebruikt. Een vijfde van de ongevallen betreft een botsing met voertuig of voetganger (22%, 3.500). Het gaat dan vooral om aanrijdingen door een auto (10%, 1.700) of een andere fiets (9%, 1.500). In tabel 20 in bijlage 2 staan voorbeelden van toedrachten van ongevallen met de fiets. Bijna vier van de tien slachtoffers heeft letsel opgelopen aan schouder, arm of hand (38%, 6.100) (tabel 4, bijlage 1). Dit letsel komt iets vaker bij 65-74 jarigen voor dan bij oudere slachtoffers. Een kwart van de letsels waren aan heup, been of voet (27%, 4.300). Dit gebeurde iets vaker bij oudere mensen. Een op de vijf slachtoffers had letsel aan hoofd, hals of nek (19%, 3.000), dit was vaak licht of ernstig hersenletsel (9%, 1.500). De gemiddelde kosten van een fietsongeval waarna het slachtoffer op een SEH-afdeling is behandeld of in het ziekenhuis is opgenomen bedroegen 6.700. De totale jaarlijkse directe medische kosten van een fietsongeval bedroegen 120 miljoen.

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 7 3 Ongevalscijfers voetgangers In 2014 zijn 10.500 65-plussers op een SEH-afdeling behandeld na letsel te hebben opgelopen als voetganger (als verkeersdeelnemer of na een val op straat). Dit is 36% van alle 29.200 slachtoffers van alle leeftijden die op een SEH-afdeling kwamen na een ongeval als voetganger. Opvallend is het grote aantal vrouwen van 65 jaar of ouder dat als voetganger letsel opliep (72%, 7.600) (tabel 5, bijlage 1). Niet alleen absoluut is het aantal ongevallen groter bij vrouwen dan bij mannen, als gekeken wordt naar het aantal ongevallen per 100.000 inwoners is ook de kans op een ongeval voor vrouwen ruim tweemaal zo groot als voor mannen. Het aantal ongevallen neemt ruwweg af met de leeftijd. Vrijwel alle slachtoffers zijn gevallen (95%, 10.000) (tabel 6, bijlage 1). De wijze van vallen is bij een derde van de slachtoffers niet bekend (33%, 3.400). Ruim twee van de vijf slachtoffers is gestruikeld (45%, 4.700). In vijf procent van de gevallen struikelde men over de stoeprand (5%, 500). Zeven procent van de slachtoffers heeft zich verzwikt (800). Letsel vanwege zwikken komt relatief vaak bij 65-74 jarigen voor (10% van de 65-74 jarigen heeft zich verzwikt). De slachtoffers die niet zijn gevallen zijn vooral voetgangers die in botsing zijn gekomen (5%, 500), vaak met een auto. In de maand december kwamen de meeste ongevallen met een voetganger voor: 11% van de SEH-behandelingen vond in december plaats. Dit hangt waarschijnlijk samen met vorst en gladheid. Bij relatief veel ongevallen is een tegel, steen of klinker betrokken (19%): bijvoorbeeld door struikelen over een ongelijke, losliggende of gladde tegel, steen of klinker. Ook de stoeprand is vaak een betrokken product (9%) (tabel 7, bijlage 1). In tabel 21 in bijlage 2 staan voorbeelden van toedrachten van ongevallen als voetganger. De letsels zijn in ruim vier van de tien gevallen aan schouder, arm of hand (43%, 4.500) (tabel 8, bijlage 1). Het gaat dan vaak om letsels aan de pols (14%) of aan de bovenarm, de elleboog of de onderarm (12%). Dit zijn vaak fracturen. Letsels aan de bovenste ledematen zijn relatief vaak opgelopen door slachtoffers jonger dan 85 jaar. Bijna drie van de tien slachtoffers is behandeld aan letsel aan heup, been of voet (28%, 2.900). Het letsel was in 8% van de gevallen een heupfractuur (8%, 800). Heupfracturen kwamen relatief vaak voor bij 85-plussers: 15% van hen liep een heupfractuur op. Een vijfde van de slachtoffers liep letsel op aan hoofd, hals of nek (20%). Het aandeel hoofdletsels neem toe met de leeftijd. 13% van de 65-74 jarigen werd behandeld aan hoofd, hals of nek. Bij 85-plussers is het aandeel hoofdletsels meer dan tweemaal zo groot, namelijk 28%. Tegelijkertijd neemt het aandeel letsels aan schouder, arm of hand juist af met de leeftijd. Een kwart van de slachtoffers is na de SEH-behandeling opgenomen in het ziekenhuis. Dit is relatief weinig, vergeleken met andere ongevallen vanwege mobiliteit (gemiddeld 33% opname na SEH). De gemiddelde kosten van een ongeval waarna het slachtoffer op een SEH-afdeling is behandeld of in het ziekenhuis is opgenomen bedroegen 6.300. Dit is relatief laag vergeleken met andere ongevallen in verband met mobiliteit (gemiddeld 7.100). De totale jaarlijkse directe medische kosten van een ongeval met een voetganger bedroegen 70 miljoen.

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 8 4 Overige ongevallen 4.1 Rollator In 2014 hebben 3.800 ouderen letsel opgelopen door een ongeval waarbij een rollator betrokken is geweest. Dit is 94% van alle slachtoffers van een ongeval met een rollator (4.100). Het aantal ongevallen met een rollator bij ouderen is vooral het laatste jaar gestegen, ook als gecorrigeerd wordt voor veranderingen in de bevolkingsopbouw (figuur 2). Mogelijk is sprake van een toename van het aantal gebruikers van een rollator. Het overgrote deel van de slachtoffers is een vrouw (81%) (tabel 9, bijlage 1). Drie kwart van de slachtoffers is 80 jaar of ouder (76%). Vrijwel alle slachtoffers zijn gevallen (95%, 3.700). In veel gevallen is de precieze gang van zaken niet bekend. Wel is bekend dat ruim een kwart van de slachtoffers is gestruikeld, bijvoorbeeld met of over de rollator (tabel 10, bijlage 1). Vijf procent is gevallen van een hoogte, bijvoorbeeld van de rollator terwijl men er op zit. Een enkeling heeft letsel opgelopen door contact met een object. In tabel 22 in bijlage 2 staan voorbeelden van toedrachten van ongevallen met een rollator. Vier van de tien ongevallen met een rollator hebben zich in huis afgespeeld (40%, 1.500), bijvoorbeeld in de woonkamer of in een sanitaire ruimte. Nog eens 18% gebeurde in een instelling (700), bijvoorbeeld een verzorgingshuis of een verpleeghuis (tabel 11, bijlage 1). Relatief weinig ongevallen gebeurden op straat (15%, 600). Mogelijk is sprake van een onderschatting van de genoemde percentages, omdat in een vijfde van de gevallen de locatie van het ongeval niet bekend is. Ruim vier van de tien letsels waren aan heup, been of voet (tabel 12, bijlage 1). Een vijfde van de slachtoffers liep een heupfractuur op na een ongeval met een rollator (19%, 700). Een kwart van de slachtoffers had letsel aan schouder, arm of hand. Bijna de helft van de slachtoffers is na de SEH-behandeling opgenomen in het ziekenhuis. Dit is een hoog aandeel, vergeleken met het opnamepercentage na een mobiliteitsongeval bij ouderen in het algemeen van 33%. Een ongeval met een rollator lijkt dus ernstig. Ook de hoge gemiddelde medische kosten wijzen op ernstig letsel na een ongeval met een rollator ( 11.000, tegenover 7.100 voor een gemiddeld mobiliteitsongeval bij ouderen). De relatief hoge leeftijd van de slachtoffers speelt hierbij een rol. 4.2 Scootmobiel In 2014 hebben 1.500 65-plussers een SEH-afdeling bezocht na een ongeval waarbij een scootmobiel betrokken is geweest. Dit is 65% van alle slachtoffers van een ongeval met een scootmobiel (2.300). Het aantal mannelijke en vrouwelijke slachtoffers is ongeveer gelijk. De meeste slachtoffers zijn tussen de 75 en 90 jaar, maar de verschillen per leeftijdsgroep zijn niet heel groot (tabel 13, bijlage 1). Negen van de tien slachtoffers hebben letsel opgelopen in het verkeer. In veel gevallen reed het slachtoffer in de scootmobiel, maar in een enkel geval is het slachtoffer door een scootmobiel aangereden. De meeste slachtoffers hebben letsel opgelopen door een val (74%, 1.100), bijvoorbeeld een val uit de scootmobiel, een val met de scootmobiel (tabel 14, bijlage 1).. Een kwart liep letsel op door contact met een object (25%, 400), bijvoorbeeld een bewegend object

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 9 of een stilstaand object. In tabel 23 in bijlage 2 staan voorbeelden van toedrachten van ongevallen met de scootmobiel. Een derde van de slachtoffers heeft letsel aan heup, been of voet opgelopen (34%, 500). Een kwart van de letsels bevond zich aan hoofd, hals of nek (24%, 400) (tabel 15, bijlage 1). 4.3 Rolstoel In 2014 zijn 1.000 mensen van 65 jaar of ouder op een SEH-afdeling behandeld na een ongeval waarbij een rolstoel betrokken is geweest. Dit is 61% van alle slachtoffers van een ongeval met een rolstoel (1.700). Meer vrouwen (65%, 700) dan mannen (35%, 400) liepen letsel op na een ongeval met de rolstoel (tabel 16, bijlage 1). Er zijn geen grote verschillen tussen de verschillende leeftijdsgroepen. Ongevallen met een rolstoel zijn bijna allemaal privé-ongevallen. De meeste mensen zijn gevallen met de rolstoel. Vaak zijn ze uit de rolstoel gevallen (tabel 17, bijlage 1). In tabel 25 in bijlage 2 staan voorbeelden van toedrachten van ongevallen met de rolstoel. Een beperkt deel van de ongevallen speelde zich af op straat (13%, 100). Veel ongevallen gebeurden in een woonhuis of in een verpleeg- of verzorgingshuis (tabel 18, bijlage 1). Ruim vier van de tien slachtoffers liep letsel op aan heup, been of voet (44%, 400), vooral aan heup of bovenbeen (20%, 200). Eén op de vijf slachtoffers had letsel aan schouder, arm of hand (21%, 200) (tabel 19, bijlage 1). 4.4 Openbaar vervoer Onder ongevallen in het openbaar vervoer wordt verstaan 1. Ongevallen waarbij het slachtoffer in/met een bus/tram/trein (verkeersdeelname slachtoffer) een ongeval heeft gehad 2. Ongevallen tijdens het in- of uitstappen van bus/tram/trein 3. Ongevallen waarbij de locatie een openbaar vervoerlocatie is (openbaar vervoermiddel, halte, station). In de periode 2010-2014 hebben jaarlijks gemiddeld zo n 400 ouderen letsel opgelopen bij ongevallen in relatie tot openbaar vervoer. Iets mee dan de helft van de slachtoffers was 75 jaar of ouder (54%, 200). Drie kwart van de slachtoffers was vrouw (73%, 300). Drie kwart van de ongevallen was een valongeval (75%, 300). In een kwart van de gevallen was dit een val tijdens het in-of uitstappen van een openbaar vervoermiddel In het overige kwart ging het vooral om contact met een (bewegend of stilstaand) voorwerp. De locatie was in twee derde van de gevallen een openbaar vervoermiddel (65%, 300). Een derde van de slachtoffers is behandeld aan een fractuur (35%, 100). Een derde had letsel aan heup/been of voet, een kwart aan schouder/arm of hand. Nog eens bijna een kwart heeft hoofdletsel opgelopen in het openbaar vervoer. Achttien procent van de slachtoffers is na de SEH-behandeling opgenomen in het ziekenhuis.

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 10 5 Vergelijking Tot 2011 waren er meer 65-plussers die letsel opliepen terwijl ze liepen op straat (verder te noemen: voetgangers) dan tijdens het fietsen, sinds 2011 is dit omgedraaid: meer fietsende dan lopende 65-plussers worden op een SEH-afdeling behandeld na een ongeval. In de periode 2010-2014 is het aantal fietsongevallen bij 65-plussers gestegen met 37%. Dit is vooral veroorzaakt door de toename van het aantal 65-plussers. Na correctie voor veranderingen in de bevolkingsopbouw is nog wel een stijging te zien, maar deze is niet significant. Er is geen rekening gehouden met een eventuele toename in het aantal fietsers of fietskilometers. Het aantal voetgangersongevallen* bij 65- plussers lijkt in de periode 2010-2014 te zijn gedaald, maar deze daling is niet significant. Na correctie voor veranderingen in de bevolkingsopbouw is de daling echter wel significant, namelijk 24%. Naast mogelijke veranderingen in mobiliteit heeft het aantal ongevallen ook een relatie met het weer. Mooie zomers maar ook gladde winters kunnen zorgen voor een toename van het aantal fietsongevallen. Gladde winters leidden ook tot een toename van het aantal ongevallen bij voetgangers. Zowel het aantal ongevallen met scootmobiel als die met rollator en met rolstoel is de laatste 10 jaar gestegen. Het aantal ongevallen met een rollator is absoluut gezien het grootst. De stijging is het grootst bij de scootmobiel: in 10 jaar is het aantal ongevallen bijna verdrievoudigd. Het is niet duidelijk in hoeverre de toename gerelateerd is aan een toename van het aantal rollator- en scootmobielgebruikers. Na correctie voor veranderingen in de bevolkingsopbouw is nog steeds sprake van een toename van het aantal SEH-behandelingen bij alle typen ongevallen met hulpmiddelen. Voor zowel fietsers als voetgangers geldt dat het aantal vrouwelijke slachtoffers groter is dan het aantal mannelijke slachtoffers, maar dit geldt sterker voor voetgangers dan voor fietsers. Na correctie voor de bevolkingsopbouw geldt dat de kans op letsel bij 75- plussers op de fiets groter is bij mannen dan bij vrouwen (figuur 6). Voor fietsers geldt ook dat de kans op letsel bij vrouwen sterk afneemt bij 85-plussers, waarschijnlijk omdat oudere vrouwen minder vaak fietsen. Voor voetgangers is de kans op letsel in de groep 85-89 het grootst (voor vrouwen in de groep 80-89 jaar). Figuur 6 1,000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 Man Kans op een ongeval (aantal per 100.000) naar leeftijd, geslacht en type ongeval Voetganger Vrouw 1,000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 Man Fiets Vrouw 0 0 65-69 j 70-74 j 75-79 j 80-84 j 85-89 j 90+ j 65-69 j 70-74 j 75-79 j 80-84 j 85-89 j 90+ j

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 11 Wanneer naar hulpmiddelen wordt gekeken valt op dat de kans op een ongeval bij ouderen sterk toeneemt. In de leeftijdsgroepen vanaf 85 jaar is de kans op een ongeval met een rollator bij vrouwen zelfs groter dan de kans op een ongeval als voetganger in het algemeen. Mogelijk is een reden dat ouderen die een rollator nodig hebben al minder valide zijn dan mensen die deze niet gebruiken. Voor ongevallen met een scootmobiel geldt dat de kans op een ongeval voor oudere mannen groter is dan voor oudere vrouwen (figuur 7). Figuur 7 1,000 900 800 700 Percentage SEH-behandelingen naar locatie van het letsel en type ongeval 1,000 1,000 Rollator Scootmobiel Rolstoel 900 900 Man 800 Vrouw Man Vrouw 800 Man Vrouw 700 700 600 600 600 500 500 500 400 400 400 300 300 300 200 200 200 100 100 100 0 0 0 65-69 j 70-74 j 75-79 j 80-84 j 85-89 j 90+ j 65-69 j 70-74 j 75-79 j 80-84 j 85-89 j 90+ j 65-69 j 70-74 j 75-79 j 80-84 j 85-89 j 90+ j Slachtoffers op de fiets lopen iets vaker letsel op aan romp en wervelkolom dan voetgangers, en iets minder vaak letsels aan schouder, arm of hand (figuur 8). Een ongeval met een scootmobiel leidt relatief vaak tot hoofdletsel. Een ongeval met rollator of rolstoel leidt relatief vaak tot letsel aan de onderste ledematen (figuur 9). Figuur 8 Percentage SEH-behandelingen naar locatie van het letsel en type ongeval Voetganger Fiets 4% 20% Hoofd/hals/nek 6% 19% 28% 5% Romp/wervelkolom Schouder/arm/hand 27% 11% Heup/been/voet 43% Overig 38%

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 12 Figuur 9 Percentage SEH-behandelingen naar locatie van het letsel en type ongeval Rollator Scootmobiel Rolstoel 8% 8% 15% 7% 17% 24% 12% 10% 34% 43% 11% 44% 23% 21% 23%

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 13 6 Oorzaken ongevallen mobiliteit In 2013 is een vervolgonderzoek 1 gedaan naar ongevallen bij ouderen tijdens verplaatsingen buitenshuis. Hierbij is specifiek gevraagd naar achtergronden en oorzaken van het ongeval. De belangrijkste conclusies van dit onderzoek volgen hieronder. 6.1 Veiligheid van ouderen bij verplaatsingen Mobiliteit is voor ouderen van groot belang voor hun welbevinden, hun sociale contacten, onafhankelijkheid en hun gezondheid. De mogelijkheden daartoe (en om zich veilig te verplaatsen) behoren optimaal te zijn. Dat geldt ook voor ouderen die door beperkingen minder makkelijk mobiel zijn. Ongeveer 8% van de bevolking geeft aan bij verplaatsingen buitenshuis hinder te ondervinden ten gevolge van een lichamelijke aandoening of handicap (Methorst, 2010). Terwijl 40% van de Nederlanders van 75 jaar en ouder aangeeft beperkingen in hun mobiliteit te ervaren. Ongeveer de helft van alle verplaatsingen bij ouderen vindt plaats in de auto, twintig procent met fiets of bromfiets en nog eens twintig procent te voet. Verplaatsingen met het openbaar vervoer omvatten niet meer dan 5%. Het aantal verplaatsingen te voet is daarbij vermoedelijk onderschat. Verplaatsingen waarbij men bijvoorbeeld loopt naar de auto of naar het openbaar vervoer of verblijft in de openbare ruimte (bijv. winkelen of in het park zitten) moeten hierbij eigenlijk nog worden opgeteld. Dit onderzoek richtte zich op de veiligheid van ouderen tijdens verplaatsingen buitenshuis. We kijken daarbij naar alle soorten verplaatsingen buitenshuis in de openbare ruimte. Ouderen zijn meer kwetsbaar en lopen bij verplaatsingsongevallen vaker ernstig letsel op dan jongeren. Dat komt overeen met het algemene beeld met betrekking tot verkeersslachtoffers. Bijna een derde van alle verkeersdoden is 65 jaar of ouder. Het overlijdensrisico neemt sterk toe na het 65-ste levensjaar. Ook onder slachtoffers die in het ziekenhuis worden opgenomen, zijn ouderen oververtegenwoordigd. Het hogere risico op overlijden of ernstig letsel lijkt voornamelijk het gevolg van toename van de fysieke kwetsbaarheid. Bij de oudste leeftijdsgroepen spelen mogelijk ook functiestoornissen een rol. Fysieke kwetsbaarheid speelt vooral mee bij verplaatsingen waarbij men relatief onbeschermd is zoals fietsen en lopen. Mede daardoor is het risico op ernstig letsel voor oudere fietsers en voetgangers aanzienlijk hoger dan voor oudere autobestuurders. Overigens zijn ouderen zelf niet erg bezorgd over de mogelijkheid dat ze een verkeersongeval krijgen. Wel zijn ze hier bezorgder over dan voor bijvoorbeeld ongevallen binnenshuis. Ook schat men de kans op een val van de fiets als groter in dan de kans op een val binnenshuis of van de trap. Maar bij voorlichting en acties om letsel door ongevallen bij ouderen te voorkomen moeten we er rekening mee houden dat de doelgroep zich maar beperkt bewust is van het probleem. 6.2 Onderzoek onder slachtoffers Ook uit het onderzoek onder slachtoffers die behandeld werden op de SEH afdeling blijkt dat letsel door verplaatsingsongevallen vooral voorkomt bij fietsers (meer dan de helft van alle slachtoffers) en voetgangers (een kwart van alle slachtoffers). Bij de fietsers valt het grote aantal slachtoffers op dat reed op een elektrische fiets (bijna 40% van alle fietsers) op. Het weerspiegelt de grote toename van het gebruik van de elektrische fiets onder de fietsers van 55 jaar en ouder. Verder bleek dat zeven procent van alle slachtoffers onder de fietsers reed op een racefiets.

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 14 De belangrijkste drie vormen van verplaatsingen bij de slachtoffers waren toeren en wandelen, winkelen/boodschappen doen en sociaal recreatieve verplaatsingen. Vergelijken we de gegevens met de landelijke gegevens over verplaatsingen zoals weergegeven door het CBS, dan valt op dat een groter percentage van de slachtoffers, vergeleken met de landelijke gegevens, letsel oploopt bij toeren en wandelen. Terwijl er relatief minder ongevallen plaatsvinden bij winkelen. Vermoedelijk is het percentage verplaatsingen bij recreatief fietsen (vooral bij oudere fietsers) in de CBS cijfers onderschat. Er is daarom geen aanleiding aan te nemen dat er bij toeren en wandelen een verhoogd risico bestaat op letsel door een verplaatsingsongeval. Waarom heeft men gekozen voor het vervoermiddel waarmee men het ongeval kreeg? Die keuze zal mede afhankelijk zijn van het soort rit dat men voor ogen heeft. Bij toeren/wandelen kiest men relatief veel voor de (elektrische) fiets en voor overige vervoersmogelijkheden als de racefiets of de motor. Als reden voor de keuze wordt vooral genoemd dat het goed is voor de gezondheid en ontspanning geeft. Bij winkelen gaat men vaak lopen of kiest men voor de gewone fiets. Als belangrijkste redenen wordt genoemd dat dit gezond is, dat men dit altijd zo doet en dat dit het makkelijkste is. De auto wordt vooral gebruikt voor visite/logeren en ritten naar of van het werk. Ook hier worden als belangrijke redenen genoemd dat men dit altijd zo doet en dat dit het makkelijkste is. Fietsers en voetgangers noemen als reden voor hun keuze vooral dat het goed is voor de gezondheid en dat men het altijd zo doet. Autobestuurders noemen vooral dat ze het altijd zo doen en dat dit het makkelijkste is. Autobestuurders geven ook vaak aan dat zij geen ander alternatief hebben. Bij voetgangers speelt dat laatste voor een deel ook mee, bij fietsers minder. Als alternatieven voor hun keuze noemen voetgangers vooral de fiets en auto, de fietser vooral de auto of gaan lopen. Het openbaar vervoer wordt relatief zelden als alternatief genoemd. De keuze van de manier van verplaatsen is dus vooral afhankelijk van gezondheidsoverwegingen en ontspanning (vooral bij recreatieve verplaatsingen), gewoonten en gemak. Daarnaast lijkt de keuze afhankelijk van praktische factoren zoals de weersomstandigheden (fietsen bij mooi weer), de afstand van de rit en de tijd die men daarvoor nodig heeft. De auto wordt vaak gekozen bij langere ritten, als men op meer plaatsen tegelijk moet zijn of indien men veel zaken wil vervoeren. De fiets of lopen wordt vaak gekozen omdat de bestemming dichtbij is, maar ook omdat parkeren van de auto lastig is of duur. De gevonden redenen komen daarmee sterk overeen met de redenen die werden gevonden in een onderzoek naar de keuze van vervoer bij korte ritten ( Twuijver e.a., 2006). Opvallend is dat weinig slachtoffers aangeven dat hun keuze werd bepaald door veiligheidsoverwegingen of een inschatting van de risico s. Alleen bij extreme weersomstandigheden en gladheid speelt dit mogelijk een rol, enkele respondenten gaven aan dat ze vanwege de gladheid niet gingen fietsen maar lopen (of de auto kozen). Het bevestigt het gegeven dat ouderen in het algemeen weinig stilstaan bij de risico s die ze lopen in het verkeer. De keuze van het vervoermiddel is maar beperkt afhankelijk van de leeftijd van het slachtoffer. In de oudste leeftijdsgroep kiest men wat minder vaak voor de gewone fiets, wat vaker voor de elektrische fiets. Ook is men wat minder vaak bestuurder van de auto en wat vaker inzittende. Bij de reden voor de keuze noemt de oudste leeftijdscategorie wat vaker dat men het altijd zo doet en dat dit het makkelijkste is. Dat het goed is voor de gezondheid wordt relatief minder vaak genoemd dan bij de jongere leeftijdsgroepen. Zoals we eerder zagen zaten de meeste slachtoffers tijdens het ongeval op de fiets of liepen zij. Bij de fietsers is ongeveer zeventig procent een eenzijdig ongeval, er zijn geen

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 15 andere verkeersdeelnemers bij betrokken. Eenzijdige ongevallen bij fietsers ontstaan vooral door de infrastructuur (bijvoorbeeld paaltjes of obstakels die men niet heeft gezien en relatief veel ongevallen waarbij men de goot, rand of berm van de weg of het fietspad raakt), door gladheid en bij op en afstappen. Bij de overige dertig procent is vooral een auto of een andere fietser betrokken. Er blijken hierbij geen duidelijke verschillen tussen fietsers op een gewone fiets en fietsers op een elektrische fiets. Slachtoffers op een racefiets raakten relatief vaak hun voorganger. Zelf noemen slachtoffers als belangrijkste oorzaken onoplettendheid van zichzelf of anderen en de toestand van de straat of het wegdek. Vooral gladheid speelt daarbij een rol. Ongevallen bij voetgangers ontstaan vooral doordat men struikelt of valt, door gladheid of door de infrastructuur (oneffenheden). Zelf noemen slachtoffers als oorzaken vooral gladheid, weersomstandigheden en eigen onoplettendheid. Andere weggebruikers worden als oorzaak door het slachtoffer maar zelden genoemd. Ongevallen bij autobestuurders ontstaan vooral door een botsing met een andere auto. Slachtoffers geven in de helft van de gevallen als belangrijkste oorzaak het gedrag van een andere verkeersdeelnemer. Gladheid blijkt, vooral bij voetgangers, een belangrijke oorzaak van letsel. Bij ongeveer 10% van alle ongevallen speelde weersomstandigheden (en dan vooral gladheid een rol). Opvallende voorbeelden daarbij zijn voetgangers die vielen terwijl ze van of naar hun auto liepen (bijvoorbeeld op een parkeerplaats), die boodschappen deden en een aantal die letsel opliepen door een val terwijl ze de hond uitlieten. Bijna alle respondenten waren bekend op de plaats van het ongeval. Onbekendheid met de omstandigheden/ infrastructuur ter plaatse lijkt dus geen rol te spelen. Opvallend is dat meer slachtoffers (vooral bij de wandelaars en fietsers) aangeven dat ze het ongeval kregen terwijl ze bijna thuis waren dan dat ze het ongeval kregen toen ze net van huis gingen. Maar als we vragen naar bestemming en plaats van vertrek zijn er relatief meer slachtoffers die op weg waren van huis dan slachtoffers die op weg waren naar huis. De gevolgen van de ongevallen zijn vrij ernstig. Een derde deel van de slachtoffers moet in het ziekenhuis worden opgenomen. Het percentage is iets hoger dan het opnamepercentage zoals dat blijkt uit LIS. Mogelijk is de respons onder slachtoffers die zijn opgenomen wat hoger dan bij slachtoffers waarbij dat niet het geval was. Ze nemen vermoedelijk de gevolgen van hun ongeval serieuzer en willen daar eerder over rapporteren. Dat de meeste ongevallen ernstig zijn blijkt ook uit het gegeven dat twee derde van de slachtoffers circa twee maanden na het ongeval nog hinder ondervindt van het letsel. Ongeveer één op de tien veronderstelt daarbij dat het letsel blijvend is. Opvallend is dat relatief meer autobestuurders aangeven dat ze geen hinder meer ondervinden van het letsel dan voetgangers of fietsers. Bij de voetgangers geeft meer dan zeventig procent aan nog hinder te ondervinden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat een deel van de slachtoffers angstiger is geworden in het verkeer. Ongeveer twintig procent geeft aan angstiger te zijn geworden om het vervoermiddel waarmee het ongeval plaatsvond te gebruiken en bijna tien procent geeft aan dat men angstiger is bij verplaatsingen buitenshuis. Automobilisten geven wat minder vaak aan angstiger te zijn geworden om hun vervoermiddel te gebruiken dan fietsers of wandelaar. Opvallend is dat de verschillen in de leeftijdscategorieën beperkt zijn. Overigens lijkt het erop dat maar voor relatief weinig mensen het ongeval reden is om hun keuze van het vervoermiddel te heroverwegen. Het ongeval leidt nauwelijks tot een vermindering in het gebruik van het vervoermiddel waarmee men een ongeval kreeg. Vijftien procent rapporteert dat men het vervoermiddel

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 16 niet meer gebruikt en tien procent dat men het minder gebruikt. Bij fietsers zien we vaker dat men de fiets minder of niet meer gebruikt dan bij de andere vervoersmogelijkheden. De belangrijkste redenen voor vermindert of niet meer gebruiken zijn lichamelijke beperkingen (vrijwel altijd de verwondingen door het ongeval) en dat men zich door het ongeval onzeker is gaan voelen of bang is geworden voor gebruik. Bij autobestuurders spelen lichamelijke belemmeringen minder vaak een rol dan bij fietsers of wandelaars. De belangrijkste reden die men geeft om niet te veranderen is dat men geen reden ziet om iets te veranderen. Maar automobilisten noemen ook relatief vaak dat ze geen alternatief hebben en dat de auto de gemakkelijkste optie voor ze is. Samengevat: De belangrijkste drie motieven voor verplaatsing onder slachtoffers waren toeren en wandelen, winkelen en boodschappen doen en sociaal/ recreatieve verplaatsingen Als belangrijkste redenen voor de keuze voor het soort verplaatsing/vervoersmiddel worden genoemd dat het goed is voor de gezondheid en ontspannen (vooral bij toeren en wandelen, men kiest dan vaak voor de fiets), dat men dit altijd zo doet en gemakkelijk is (vooral bij winkelen, bij ritten van en naar het werk en bij visite/logeren) De keuze is daarnaast afhankelijk van praktische omstandigheden zoals weersomstandigheden, de af te leggen afstand, de beschikbare tijd, bagage en verplaatsingen waarbij men op meer bestemmingen moet zijn Veiligheidsoverwegingen of risico inschattingen zijn niet of nauwelijks van belang bij de keuze van een vervoermiddel Vallen door gladheid blijkt een belangrijke oorzaak van ongevallen bij voetgangers en in iets minder mate bij fietsers Twee derde van de slachtoffers ondervond twee maanden na het ongeval nog enige hinder van het opgelopen letsel Een kwart van de slachtoffers gebruikt het vervoermiddel twee maanden na het ongeval minder of niet meer. De belangrijkste redenen zijn dat men (al dan niet tijdelijk) lichamelijke beperkingen ondervindt (meestal door bij het ongeval opgelopen verwondingen) en dat men zich onzekerder of angstiger is gaan voelen Twintig procent van de slachtoffers is angstiger geworden bij gebruik van het vervoersmiddel waarmee het ongeval plaatsvond en tien procent is meer algemeen angstiger geworden bij verplaatsingen buitenshuis We vinden we relatief weinig verschil in ongevalsscenario s tussen gebruikers van een gewone fiets en gebruikers van elektrische fiets Ouderen blijken niet erg bezorgd over de mogelijkheid dat ze een verkeersongeval krijgen. Bij voorlichting en preventieve activiteiten moet hier rekening mee worden gehouden Belangrijke aangrijpingspunten om de veiligheid van verplaatsingen bij senioren te bevorderen kunnen gezocht worden in ontwerp en vormgeving van de openbare ruimte, onderhoud en beheer van de openbare ruimte (zoals wegen en trottoirs, denk ook aan gladheidsbestrijding), regelgeving en handhaving ervan, verbeteringen aan vervoersmiddelen en overige producten, voorlichting aan (oudere) weggebruikers en sociale invloed door hun omgeving, voorlichting en gedragsverandering aan overige weggebruikers. 1 Ministerie van Infrastructuur en Milieu: Ongevallen bij ouderen tijdens verplaatsingen buitenshuis, december 2013

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 17 7 Oorzaken ongevallen scootmobiel en elektrische fiets In 2011 is een vervolgonderzoek gedaan naar ongevallen met de elektrische fiets 1 en met de scootmobiel 2. 7.1 Fiets Elektrische fietsers Op basis van gegevens uit LIS en vanuit dit LIS-vervolgonderzoek kan het jaarlijks aantal SEH-bezoeken naar aanleiding van een ongeval met de elektrische fiets worden geschat op 9.100. Uit het LIS-vervolgonderzoek is gebleken dat van alle fietsslachtoffers die op de SEH werden behandeld, 13% op een elektrische fiets reed. Elektrische fietsslachtoffers waren in dit onderzoek gemiddeld 66 jaar oud. Ter vergelijking, overige fietsslachtoffers waren gemiddeld 38 jaar oud. Verder verschilt de sekseratio tussen de twee groepen fietsers; 70% van de elektrische fietsslachtoffers was vrouw en 43% van de overige fietsers was man. We hebben in dit onderzoek dus te maken met twee duidelijk verschillende groepen. Op basis van het huidige onderzoek is het niet mogelijk een betrouwbare risicoinschatting te maken van ongevallen met de elektrische fiets. De data over het gebruik van de elektrische fiets (expositiegegevens) bieden daartoe momenteel nog onvoldoende aanknopingspunten. Zo kan zelfselectie een rol spelen in de aanschaf van de elektrische fiets, met andere woorden: de groep de die elektrische fiets aanschaft kan afwijken van de overige fietsers. Het is daardoor niet duidelijk of een ongeval komt door de elektrische fiets of doordat de groep gebruikers van zichzelf al meer risico loopt. En zoals verderop in dit hoofdstuk zal blijken, zijn de verschillen tussen de elektrische fiets en de gewone fiets als we kijken naar aard, oorzaak en gevolgen van ongevallen, klein. Welke factoren spelen een rol bij ongevallen met de elektrische fiets? De meeste ongevallen met elektrische fietsen ontstaan doordat slachtoffers van de fiets vallen. Voor zowel de 12-54 jarigen als de 55-plussers geldt dat bijna de helft van de ongevallen met de elektrische fiets is ontstaan door de bestuurder zelf. Met name niet goed opletten speelde een grote rol als het gaat over gedrag. Opvallend is dat eveneens bijna de helft van de jongere fietsers aangeeft dat het gedrag van een ander een rol heeft gespeeld, bij senioren is dit net iets meer dan een kwart. Ook de toestand van de weg wordt genoemd, in beide leeftijdscategorieën door ongeveer een kwart van de slachtoffers. Van de elektrische fietsers geeft gemiddeld 17% zelf aan dat het rijden op een elektrische fiets een rol heeft gespeeld in het ongeval. Dit blijkt vaker te worden genoemd door 12-54 jarigen (25%) dan 55-plussers (16%). Het gaat dan met name om het gewicht van de fiets, maar ook de snelheid wordt genoemd (vooral bij de 12-54 jarigen). Waar en wanneer gebeuren de meeste ongevallen? Bijna driekwart van de ongevallen op de elektrische fiets gebeurt door de weeks. De meeste ongevallen vinden overdag plaats, verhoudingsgewijs veel minder in de ochtenden avondspits en ook minder in de nacht. Ongevallen gebeuren met name op vrijliggende fietspaden en op straat. De helft van de ongevallen gebeurt op een rechtdoor gaand weggedeelte, een kwart in een bocht. Verschillen tussen elektrische fietsen en overige fietsen Binnen de totale groep slachtoffers bestaan verschillen tussen elektrische fietsers en overige fietsers. Veel van de gevonden verschillen tussen elektrische fietsers en overige fietsers bleken samen te hangen met leeftijd en niet met het type fiets. Zo lijken op het eerste oog de gevolgen van de opgelopen letsels bij elektrische fietsers erger dan bij overige fietsers, maar wanneer wordt gecorrigeerd voor leeftijd verdwijnen de verschillen. Kortom, de ongevallen met de elektrische fiets zijn niet anders dan ongevallen met de

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 18 gewone fiets. De ongevallen die plaatsvinden met senioren, op dit moment de grootste groep elektrische fietsers, zijn kenmerkend voor fietsongevallen met senioren in het algemeen. Op een aantal punten zijn er wel verschillen te vinden tussen de groep elektrische fietsslachtoffers en overige fietsslachtoffers. Er is bij de jongere elektrische fietsers een aantal verschillen waargenomen. Zo gebruikten elektrische fietsslachtoffers van 12 t/m 54 jaar de fiets vaker om van of naar werk te gaan of om te winkelen dan overige fietsslachtoffers. Deze groep elektrische fietsers staat op het moment van het ongeval vaker stil en de conditie van de bestuurder speelt bij hen een grotere rol bij het ontstaan van het ongeval. De ongevallen gebeuren relatief vaker bij het op- en afstappen in vergelijking met gewone fietsongevallen. Deze groep relatief jongere elektrische fietsers heeft wat vaker een elektrische fiets omdat zij uit gezondheidsoverwegingen meer baat hebben met een elektrische fiets. Bij de 55-plussers zijn de verschillen zoals gezegd minimaal. De 55-plussers op een elektrische fiets maken vaker een fietstocht dan de 55-plussers op een gewone fiets. Daarmee samenhangend fietsen ze ook vaker met anderen samen. Verder geven ook 55-plussers op een elektrische fiets vaker aan het evenwicht te verliezen bij het op- en afstappen. Dit kan te maken hebben met het grotere gewicht van de elektrische fiets. De gevolgen van ongevallen op de elektrische fiets wijken niet af van ongevallen op overige fietsen. Alhoewel uit het totaalbeeld blijkt dat elektrische fietsers relatief vaker zijn opgenomen in het ziekenhuis, blijkt na correctie voor leeftijd dit verschil geen stand te houden. Ervaring met de elektrische fiets Elektrische fietsers hebben de fiets aangeschaft omdat die makkelijker fietst. De redenen voor aanschaf verschillen echter wel tussen de jongere en oudere slachtoffers. Bij jongere fietsers speelt snelheid een rol, evenals gezondheidsredenen. De onderhoudsstatus van de fiets is niet van invloed op het ongeval: het grootste deel van de fietsen was redelijk nieuw of had net een onderhoudsbeurt gehad. Trainingen op de elektrische fiets worden nauwelijks gevolgd, er wordt veelal informatie ingewonnen (tijdens koop of door zelf te zoeken). Redenen om zich minder veilig te voelen op de elektrische fiets hebben met name met het gewicht van de fiets te maken en deels ook met de snelheid. Redenen om zich veiliger te voelen op de elektrische fiets hebben te maken met het betere concentratievermogen en minder snel moe worden en het sneller kunnen optrekken. Overige fietsers Welke factoren spelen een rol bij ongevallen op overige fietsen? De meeste ongevallen bij overige fietsers ontstaan doordat slachtoffers van de fiets vallen. Er bestaan duidelijke verschillen tussen leeftijdsgroepen als het gaat om ongevalsfactoren. Een opvallend verschil is dat 12-24 jarigen veel vaker een meervoudige ongeval krijgen dan de oudere slachtoffers. Ook is duidelijk geworden dat jongeren veel vaker hebben aangegeven dat het ongeval gewoon gebeurde tijdens het fietsen en bij het stunten op de fiets. Fietsslachtoffers van 65 jaar en ouder vallen gemiddeld vaak bij het op en afstappen. Gedrag speelt een grote rol bij het ontstaan van een ongeval; bijna de helft van de fietsslachtoffers geeft aan dat het ongeval mede was ontstaan door toedoen van henzelf. Bijna de helft van de jonge fietsslachtoffers (12 t/m 24 jaar) geeft aan dat het gedrag van andere verkeersdeelnemers ook een rol speelde bij het ontstaan van een ongeval, dit ten opzichte van ruim een kwart van de oudere fietsslachtoffers (65 jaar en ouder). Bij de jongste verkeerslachtoffers (12 t/m 24 jaar) speelde een mankement aan de fiets relatief vaak een rol bij het ontstaan van het ongeval. Bij 7% van alle fietsslachtoffers speelde alcohol een rol bij het ontstaan van het ongeluk. Alcoholgebruik speelt vooral een rol bij de jongere slachtoffers (t/m 49 jaar), en de ongevallen vinden voornamelijk plaats in de weekenden en s nachts. Opvallend is dat bij ongevallen die plaats vinden in bochten, de toestand van de weg in de helft van de gevallen een rol speelt.

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 19 Veruit de meeste fietsslachtoffers droegen geen helm op het moment van het ongeval. Helmen worden met name gedragen door mountainbikers en racefietsers. Waar en wanneer gebeuren de meeste ongevallen? De meeste ongevallen gebeuren door de weeks, tussen 09.00-16.00 uur. Jongere fietsslachtoffers lopen relatief vaker s nachts letsel op. Evenals bij de elektrische fiets vinden ook met overige fietsen de meeste ongevallen plaats op een vrij liggend fietspad of straat, met name op een recht doorgaand weggedeelte en ook in bochten. Gevolgen van het ongeval Het grootste deel van de fietsslachtoffers raakte gewond na een val. De jongste fietsslachtoffers (12 t/m 24 jaar) raakten gemiddeld vaker gewond na een ongeval met een object. Ook het type letsel en de leeftijd van het slachtoffer hangen met elkaar samen. Het aandeel fracturen neemt toe naarmate fietsslachtoffers ouder zijn. Het aandeel oppervlakkig letsel en distorsie nemen af nemen daarentegen juist af wanneer fietsslachtoffers ouder zijn. Oudere fietsslachtoffers moeten na het ongeval vaker worden opgenomen in het ziekenhuis en verwachten vaker dat het opgelopen letsel blijvende gevolgen heeft. Het is dan ook geen verrassing dat oudere fietsslachtoffers vaker verwachten helemaal niet meer te zullen fietsen na het ongeval. 7.2 Scootmobielongevallen Belangrijkste resultaten Achtergrondkenmerken en rijervaring slachtoffers De groep slachtoffers van een scootmobiel bestaat voor circa 55% uit vrouwen en 45% uit mannen. Ruim vier op de vijf slachtoffers van een ongeval met een scootmobiel is 65 jaar of ouder. In absolute aantallen is de groep 75-84 jarigen het grootst. Wanneer rekening wordt gehouden met de leeftijdsopbouw van de bevolking is er geen verschil tussen mannen en vrouwen wat betreft het risico op een ongeval en is het risico het hoogst voor de groep 85-plussers. Twee derde van de respondenten heeft overgewicht, dit is vaker dan gemiddeld in Nederland. Bijna twee derde van de respondenten gebruikt de scootmobiel minimaal vijf dagen per week. Circa driekwart van de respondenten gebruikt de scootmobiel al langer dan één jaar. De helft van de respondenten heeft een training over het gebruik van de scootmobiel gevolgd. Tijd en locatie Acht op de tien ongevallen vonden plaats in de bebouwde kom, vooral in en om een huis of gebouw (16%), op een straat zonder fietsstrook (15%) of op een vrij liggend fietspad (15%). Bijna driekwart van de ongevallen vond plaats tussen 9:00 en 16:00 uur. Toedracht en scenario Om een beeld te krijgen van de toedracht van het ongeval is voor vijf specifieke gebeurtenissen gevraagd of deze zich hebben voorgedaan. Bij veel ongevallen was er sprake van een combinatie van gebeurtenissen waarbij de ene gebeurtenis (bijvoorbeeld vallen) oorzaak is van een tweede gebeurtenis (bijvoorbeeld beklemd raken). Om een goed beeld te krijgen van de toedracht is per respondent een samenvattend scenario gemaakt. Hieruit blijkt dat het meest voorkomende scenario is dat de wielen op ongelijke hoogte kwamen te staan (bijvoorbeeld een schuine stoeprand of een hobbel of kuil in de weg) waardoor de scootmobiel is gekanteld (20% van de slachtoffers). Het daarop meest voorkomende scenario is dat men is aangereden door iemand anders (16%). Dit gebeurde in allerlei uiteenlopende verkeersituaties waarbij de scootmobiel vaak over het hoofd werd gezien door de andere weggebruiker, zowel fietsers als automobilisten. Bij 15% van de respondenten kwam het ongeval tot stand omdat men ergens tegen op botste en bij 14% van de slachtoffers kwam het ongeval tot stand door een bedieningsfout. De groep 85-plussers lijkt enigszins af te wijken van de andere twee leeftijdsgroepen. In deze leeftijdsgroep is het scenario wielen op ongelijke hoogte vaker van toepassing maar is geen enkele respondent aangereden door een ander.

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 20 Oorzaken Om zicht te krijgen op de achterliggende oorzaken is voor tien mogelijke factoren gevraagd of deze het ongeval (mede) hebben veroorzaakt. De twee meest voorkomende oorzaken zijn de toestand op de weg en een fout bij het bedienen van de scootmobiel. Beide factoren hebben bij ruim een kwart van de respondenten het ongeval mede veroorzaakt. Gevolgen In LIS wordt geregistreerd welk letsel het slachtoffer heeft opgelopen. Bijna de helft van de respondenten (48%) heeft een fractuur opgelopen ten gevolge van het ongeval en bij 46% was er sprake van oppervlakkig letsel. Circa één op de drie slachtoffers is voor behandeling opgenomen in het ziekenhuis. Bijna één kwart van de respondenten geeft aan dat ze (waarschijnlijk) last zullen blijven houden van de gevolgen. Eén op de vier respondenten is na het ongeval minder gebruik gaan maken van de scootmobiel, deels door lichamelijke klachten en deels omdat men bang is geworden. Vrouwen zijn na het ongeval vaker minder gebruik gaan maken van de scootmobiel dan mannen. Conclusie Uit de scenario s komt naar voren dat de scootmobielen worden veroorzaakt door zowel productfactoren, omgevingsfactoren en persoonsfactoren. Bij een groot deel van de ongevallen is de scootmobiel gekanteld zonder dat hier een botsing aan vooraf is gegaan: 20% is gekanteld doordat de wielen op ongelijke hoogte kwamen, 7% is gekanteld in de bocht en 3% is gekanteld door een te hoge snelheid. In vrijwel alle gevallen kantelt de scootmobiel zijwaarts. Het kantelen wordt in veel gevallen veroorzaakt door een combinatie van factoren, zoals de toestand van het wegdek (omgevingsfactor), de stabiliteit van de scootmobiel (product factor) en de rijvaardigheid van de bestuurder (persoonsfactor). Het risico op kantelen wordt vooral bepaald door de hoogte van het zwaartepunt, wielbasis, het aantal wielen en het gewicht van bestuurder en bagage. Aanpassingen aan de scootmobiel (bijvoorbeeld extra wielen of aanpassing van de constructie) lijken mogelijk om de stabiliteit te verbeteren. Wat betreft de product factoren blijkt daarnaast de gas/rem combinatie tot ongevallen leidt: 5% van alle ongevallen in het onderzoek is veroorzaakt door een fout in de bediening hiervan. De bediening werkt in tegen de gewoonte. In geval van een situatie waarin geremd moet worden is de bestuurder gewend om actief te remmen door in de gashendel te knijpen. Een en ander bevestigt het beeld dat uit eerder onderzoek naar voren is gekomen, terwijl ook veel gebruikers rapporteren dat ze dit lastig vinden. Het is nodig dat de bediening van de rem zo wordt gewijzigd dat deze logisch is voor de bestuurder. Desgewenst kan dan voor bestuurders die door een handicap niet in staat zijn de standaard rem te gebruiken worden aangebracht afhankelijk van het handicap worden aangebracht. Er waren vrijwel geen ongevallen waarbij de respondent aangaf dat mankementen aan de scootmobiel de oorzaak waren. Het onderhoud van de scootmobiel is in het algemeen voldoende. Een belangrijk deel van de ongevallen ontstaat mede door de het gedrag van de bestuurder van de scootmobiel. Zo is 15% ergens tegen op gebotst en maakte 12% een bedieningsfout. Dit onderstreept het belang van vaardigheidstrainingen voor scootmobiel gebruikers. Ongeveer de helft van de gebruikers geeft aan ooit een (start-) training te hebben gehad. Maar slechts weinigen volgen daarna een opfristraining. Te overwegen valt om bij gebruikers meer aan te dringen op een vervolgtraining, eventueel met te behalen certificaat. Overigens heeft ongeveer de helft van de gebruikers een autorijbewijs. Mogelijk dat deze gebruikers een extra certificaat voor de scootmobiel onnodig vinden. Vooral bij de oudste leeftijdsgroep komen veel ongevallen voor waarbij de scootmobiel kantelt doordat de wielen op ongelijke hoogte komen of door het foutief bedienen van de scootmobiel. Mogelijk is voor de oudste leeftijdsgroepen de bediening van een scootmobiel lastig. Aanvullend onderzoek onder deze oudste leeftijdsgroep kan hier duidelijkheid over geven.

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 21 Als het gaat om de omgevingsfactoren is de toestand van het wegdek een belangrijke factor. Bij een kwart van de ongevallen speelde deze een rol. Waarschijnlijk speelt daarbij mee dat de infrastructuur vaak slecht is aangepast aan de scootmobiel. Men begeeft zich daardoor eerder op routes die niet geschikt zijn voor de scootmobiel, bijvoorbeeld door ongelijke hoogte. Daarnaast is de scootmobiel mogelijk extra gevoelig voor kuilen en ander slecht wegdek en voor onverwachte hoogteverschillen. Hier lijkt een taak te liggen voor de wegbeheerder. Daarnaast speelt het rijgedrag van andere verkeersdeelnemers een rol. Zo is 16% van de slachtoffers aangereden door iemand anders. Overigens is op basis van de gegeven antwoorden niet duidelijk of dit kwam door een fout van de bestuurder van de scootmobiel of door een fout van de andere weggebruiker. Vermoedelijk speelt hierbij mee dat de scootmobiel een wat onduidelijke status heeft binnen het totale verkeer (en bijvoorbeeld ook op het trottoir mag rijden). Het is daardoor voor gebruikers en medeweggebruikers moeilijker anticiperen op het gedrag van de berijder van de scootmobiel. Daarnaast wordt wel gesuggereerd dat de berijder van de scootmobiel soms minder attent is ten opzichte van het overige verkeer of ervan uitgaat dat andere verkeersdeelnemers maximaal rekening houden met zijn aanwezigheid in het verkeer. De zichtbaarheid van de scootmobiel lijkt hierbij niet het voornaamste probleem. Andere omgevingsfactoren zoals weersomstandigheden en gladheid blijken nagenoeg geen rol te hebben gespeeld. Op zich is dat opvallend omdat bij gladde winters vaak een piek is te constateren van letsels bij overige verkeersdeelnemers (waaronder voetgangers). Mogelijk is de scootmobiel bij glad weer een veilig alternatief. Samenvattend lijken er diverse aangrijpingspunten te bestaan voor verbeterde veiligheid van de gebruiker van de scootmobiel. Daarbij valt vooral te denken aan aanpassing van de gas/remconstructie en verbeterde stabiliteit van de scootmobiel. Daarnaast kan training en voorlichting aan de gebruikers zinvol zijn. Daarbij kan aandacht worden besteed aan de bediening van de scootmobiel, maar kan de gebruiker ook worden gewezen op de gevolgen van zijn rijgedrag ten opzichte van andere weggebruikers. Tenslotte zou bij de inrichting van de openbare ruimte meer aandacht moeten worden gegeven aan veilige routes voor gebruikers. 1 VeiligheidNL, Fietsongevallen in Nederland (IR 581), maart 2013 2 VeiligheidNL, Scootmobiel ongevallen (IR 580), december 2012

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 22 8 Verantwoording 8.1 Selectie In LIS is geselecteerd op - Alle verkeersongevallen - Alle valongevallen op straat - Ale overige ongevallen waarbij een loophulpmiddel of een openbaar vervoermiddel betrokken is geweest Binnen deze totale groep ongevallen in relatie tot mobiliteit zijn diverse onderwerpen apart behandeld. De selectie voor voetganger is (vanwege registratieveranderingen in LIS) afwijkend dan in eerdere rapportages over mobiliteit. In het verleden is voor voetganger de selectie gekozen: verkeersdeelname slachtoffer = voetganger en privéongeval op straat waarbij de activiteit wandelen, winkelen of overig was. Sinds 2014 is de codering van activiteit in LIS beperkt waardoor deze selectie niet meer mogelijk is. Als benadering is gekozen voor verkeersdeelname slachtoffer = voetganger en privévalongeval op straat. 8.2 Algemeen De gepresenteerde gegevens betreffen jaarlijkse aantallen en percentages. Door afronding kan het voorkomen dat het totaal in een tabel afwijkt van de som van de afzonderlijke aantallen. De gegevens zijn gebaseerd op inclusief-cijfers, dat wil zeggen dat voor de gegevens over ziekenhuisopnamen geldt dat daarbij ook slachtoffers worden meegeteld die na ziekenhuisopname zijn overleden en dat voor SEH-behandelingen geldt dat daarbij ook slachtoffers worden meegeteld die na behandeling op een SEH-afdeling opgenomen zijn in het ziekenhuis of zijn overleden. Op deze wijze geven we een zo goed mogelijk beeld van de medische consumptie. De cijfers kunnen echter niet bij elkaar worden opgeteld om tot een totaal aantal te komen. 8.3 Databestanden Voor deze factsheet is gebruikgemaakt van gegevens uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) van VeiligheidNL, de Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg (LBZ) van Dutch Hospital Data en de Doodsoorzakenstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. In de LBZ zijn de cases op basis van praktische gronden geselecteerd op jaar van ontslag van het slachtoffer uit het ziekenhuis. Hierbij gaan we er vanuit dat dit in grote lijnen tot dezelfde resultaten leidt als een selectie op opnamejaar. Ten behoeve van de leesbaarheid wordt in de tekst en tabellen toch gesproken van bijvoorbeeld het aantal ziekenhuisopnamen en niet het aantal ontslagen uit het ziekenhuis. In 2013 zijn de inclusiecriteria voor de LBZ veranderd zijn ten opzichte van daarvoor: kortdurend, niet-gepland klinisch verblijf wordt niet meer geregistreerd in de LBZ. Een trendanalyse voor het aantal ziekenhuisopnamen zoals geregistreerd in de LBZ is derhalve momenteel niet zinvol. Voor meer informatie over gegevensbronnen, zie www.veiligheid.nl.

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 23 Bijlage 1 Tabellen Fietsers Tabel 1 Fietsers 65+: SEH-behandelingen naar leeftijd en geslacht Man Vrouw Totaal Aantal % Aantal per 100.000* Aantal % Aantal per 100.000* Aantal % Aantal per 100.000* 65-69 jaar 2.100 32 430 2.900 31 580 5.000 31 570 70-74 jaar 1.600 23 460 2.400 26 660 4.000 25 620 75-79 jaar 1.400 20 560 2.000 21 670 3.300 21 650 80-84 jaar 1.100 16 680 1.500 15 630 2.500 16 630 85-89 jaar 500 7 610 600 7 420 1.100 7 480 90+ jaar 200 2 570 200 1 190 Totaal 6.700 100 500 9.400 100 580 16.200 100 550 42 58 100, Bevolkingsstatistiek 2014-2015, Centraal Bureau voor de Statistiek * Aantal per 100.000 van de betreffende leeftijds-/geslachtgroep Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting Tabel 2 Fietsers 65+: SEH-behandelingen naar verkeersmechanisme en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Eenzijdig ongeval 5.700 63 3.700 63 900 67 10.000 64 Botsing met obstakel 700 7 300 4 100 8 1.000 6 Botsing met voertuig of voetganger 1.800 20 1.500 26 200 13 3.500 22 Verkeersongeval, overig, onbekend 800 9 300 6 100 11 1.300 8 Totaal 9.000 100 5.800 100 1.300 100 16.200 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting Tabel 3 Fietsers 65+: SEH-behandelingen naar betrokken product Aantal `% Fiets, overig 14.600 90 Auto 2.000 12 Elektrische fiets 800 5 Stoeprand 600 4 Racefiets 600 4 Fietsstuur 400 2 Fietstrapper 300 2 Alcoholische drank 300 2 Paal, overig 300 2 Hond 300 2 Totaal 16.200 100 * bij één ongeval kunnen meerdere producten betrokken zijn

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 24 Tabel 4 Fietsers 65+: SEH-behandelingen naar locatie en aard letsel en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Hoofd/hals/nek 1.700 19 1.000 18 300 20 3.000 19 licht hersenletsel 500 6 300 5 900 5 open wond hoofd 400 5 200 3 700 4 ernstig schedel/hersenletsel 300 3 300 5 600 4 oppervlakkig letsel/kneuzing hoofd 300 3 200 3 500 3 Romp/wervelkolom 900 10 700 12 200 15 1.800 11 fractuur thorax/rib 300 3 200 3 400 3 fractuur bekken 200 2 200 3 400 3 fractuur wervelkolom/ruggenmergletsel 200 2 200 3 400 2 oppervlakkig letsel/kneuzing romp 200 2 100 2 300 2 Schouder/arm/hand 3.800 42 1.900 33 300 26 6.100 38 Bovenarm/elleboog/onderarm 1.000 11 700 12 1.800 11 fractuur bovenarm 400 4 300 5 700 4 fractuur elleboog 300 3 200 4 500 3 fractuur onderarm 100 2 200 1 Schouder/sleutelbeen/ac-gewricht 1.000 11 500 8 100 8 1.600 10 fractuur sleutelbeen/schouder 700 7 300 5 1.000 6 luxatie schouder/ac-gewricht 200 2 300 2 opp. letsel/kneuzing sleutelbeen/schouder 100 1 200 1 Pols 1000 11 500 9 1.500 10 polsfractuur 900 9 500 8 1.400 8 Hand/vingers 800 9 300 5 100 9 1.200 7 fractuur hand/vinger 500 5 200 3 700 4 Heup/been/voet 2.000 22 1.800 31 400 34 4.300 27 Heup/bovenbeen 900 10 900 15 300 22 2.100 13 heupfractuur 500 6 600 11 200 13 1.400 8 opp.letsel/kneuzing heup/bovenbeen 200 2 100 2 400 2 fractuur bovenbeen 100 1 300 2 Knie 400 5 300 6 800 5 fractuur knie 200 2 100 2 300 2 oppervlakkig letsel/kneuzing knie 100 1 100 2 300 2 Enkel 300 4 300 5 600 4 enkelfractuur 300 3 200 4 500 3 Onderbeen 300 3 200 3 500 3 open wond onderbeen 200 1 Voet/tenen 100 1 100 2 300 2 fractuur voet/teen 100 2 200 1 Overig 500 6 300 6 1.000 6 Totaal 9.000 100 5.800 100 1.300 100 16.200 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 25 Voetgangers Tabel 5 Voetgangers 65+: SEH-behandelingen naar leeftijd en geslacht Man Vrouw Totaal Aantal % Aantal per 100.000* Aantal % Aantal per 100.000* Aantal % Aantal per 100.000* 65-69 jaar 600 22 130 1.800 24 360 2.400 23 240 70-74 jaar 500 18 160 1.500 20 420 2.100 20 290 75-79 jaar 600 22 270 1.500 20 510 2.100 20 400 80-84 jaar 500 19 350 1.500 19 630 2.000 19 520 85-89 jaar 400 14 540 900 12 620 1.300 13 590 90+ jaar 100 5 510 300 5 400 500 5 430 Totaal 2.900 100 220 7.600 100 460 10.500 100 350 % 28 72 100, Bevolkingsstatistiek 2014-2015, Centraal Bureau voor de Statistiek * Aantal per 100.000 van de betreffende leeftijds-/geslachtgroep Tabel 6 Voetgangers 65+: SEH-behandelingen naar letselmechanisme en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Val 4.300 95 3.900 95 1.800 96 10.000 95 Struikelen 2.000 44 1.900 46 800 45 4.700 45 over stoeprand 200 5 400 6 500 5 Zwikken 500 10 200 5 800 7 Uitglijden 400 9 200 5 700 6 Val van hoogte, val uit, van 100 2 100 5 300 3 Val, overig 1.300 30 1.400 34 700 36 3.400 33 Contact met object 200 5 200 5 500 5 Geraakt door bewegend object 200 5 200 5 500 5 door auto 100 3 100 3 300 3 Totaal 4.500 100 4.100 100 1.800 100 10.500 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting Tabel 7 Voetgangers 65+: SEH-behandelingen naar betrokken product Aantal % Tegel 1.500 15 Stoeprand 1.000 9 Auto 800 8 Rollator 600 5 Hond 500 5 Steen/klinker 500 4 Fiets, overig 300 3 Alcoholische drank 200 2 IJs 100 1 Rolstoel 100 1 Totaal 10.500 100 * bij één ongeval kunnen meerdere producten betrokken zijn

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 26 Tabel 8 Voetgangers 65+: SEH-behandelingen naar locatie en aard letsel en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Hoofd/hals/nek 600 13 1.000 23 500 28 2.100 20 open wond hoofd 200 5 300 7 100 8 600 6 opp.letsel/kneuzing hoofd 100 2 300 6 100 7 500 5 licht hersenletsel 200 4 300 3 Romp/wervelkolom 200 4 200 6 100 6 500 5 Schouder/arm/hand 2.200 48 1.800 43 600 34 4.500 43 Pols 700 15 700 17 100 7 1.500 14 polsfractuur 600 14 600 15 100 6 1.300 13 Bovenarm/elleboog/onderarm 700 15 400 9 200 11 1.200 12 fractuur bovenarm 300 6 200 5 600 6 fractuur elleboog 200 5 100 2 400 4 Hand/vingers 500 10 400 10 100 8 1.000 10 fractuur hand/vinger 300 7 300 6 700 6 Schouder/sleutelbeen/ac-gewricht 400 8 300 7 100 8 800 8 fractuur sleutelbeen/schouder 200 4 200 4 400 4 luxatie schouder/ac-gewricht 100 2 200 2 Heup/been/voet 1.400 31 1.000 25 500 25 2.900 28 Heup/bovenbeen 300 7 500 11 300 17 1.100 10 heupfractuur 200 5 400 9 300 15 800 8 Knie 300 6 200 5 600 5 fractuur knie 100 3 300 3 Enkel 400 9 200 4 600 5 enkelfractuur 300 6 300 3 Voet/tenen 300 7 100 3 500 5 fractuur voet/teen 300 6 100 3 400 4 Overig 200 4 100 4 100 6 500 4 Totaal 4.500 100 4.100 100 1.800 100 10.500 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 27 Rollator Tabel 9 Rollator 65+: SEH-behandelingen naar leeftijd en geslacht Man Vrouw Totaal Aantal % Aantal per 100.000 Aantal % Aantal per 100.000 Aantal % Aantal per 100.000 65-69 jaar 100 3 22 100 3 13 70-74 jaar 200 6 50 200 6 35 75-79 jaar 100 19 56 400 12 130 500 13 100 80-84 jaar 200 22 99 700 23 310 900 23 230 85-89 jaar 200 27 250 900 30 630 1.100 29 500 90+ jaar 200 22 540 800 26 930 1.000 25 830 Totaal 700 100 54 3.100 100 190 3.800 100 130 % 19 81 100, Bevolkingsstatistiek 2014-2015, Centraal Bureau voor de Statistiek * Aantal per 100.000 van de betreffende leeftijds-/geslachtgroep Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting Tabel 10 Rollator 65+: SEH-behandelingen naar letselmechanisme en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Val 400 100 1.300 93 2.000 97 3.700 95 Struikelen 100 34 400 27 500 25 1.000 27 over rollator 200 18 300 12 500 14 Val van hoogte, val uit, van 100 6 200 5 Uitglijden 100 3 Zwikken 100 3 Val, overig 200 61 740 53 1.300 60 2.200 58 Overig scenario 100 7 200 5 Totaal 400 100 1.400 100 2.100 100 3.800 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting Tabel 11 Rollator 65+: SEH-behandelingen naar locatie ongeval en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % In woonhuis 200 44 500 38 800 41 1.500 40 Woonkamer 200 15 300 16 600 15 Sanitaire ruimte 100 5 200 4 Slaapkamer 100 3 Instelling waar personen verblijven 200 12 500 24 700 18 Verzorgingshuis 300 15 400 11 Verpleeghuis 200 8 200 6 Straat, rijweg 200 17 300 14 600 15 Om woonhuis 200 5 Overig/onbekend 400 27 400 18 800 22 Totaal 400 100 1.400 100 2.100 100 3.800 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 28 Tabel 12 Rollator 65+: SEH-behandelingen naar locatie en aard letsel en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Hoofd/hals/nek 300 21 300 13 600 15 licht hersenletsel 100 8 100 5 200 6 Romp/wervelkolom 200 14 200 11 500 12 fractuur bekken 100 5 200 4 Schouder/arm/hand 100 27 400 26 400 19 900 23 Bovenarm/elleboog/onderarm 100 7 200 7 300 8 fractuur bovenarm 100 5 200 4 Schouder/sleutelbeen/ac-gewricht 100 7 100 5 200 6 Pols 100 8 200 5 polsfractuur 100 4 Hand/vingers 100 3 Heup/been/voet 200 51 400 32 1.000 49 1.600 43 Heup/bovenbeen 100 34 300 24 800 37 1.200 32 heupfractuur 200 14 500 23 700 19 fractuur bovenbeen 100 6 200 5 opp.letsel/kneuzing heup/bovenbeen 100 6 200 5 Knie 100 5 200 5 Overig 100 7 200 8 300 8 Totaal 400 100 1.400 100 2.100 100 3.800 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 29 Scootmobiel Tabel 13 Scootmobiel 65+: Aantal SEH-behandelingen naar leeftijd en geslacht Man Vrouw Totaal Aantal % Aantal per 100.000* Aantal % Aantal per 100.000* Aantal % Aantal per 100.000* 65-69 jaar 100 13 20 200 13 19 70-74 jaar 200 20 42 200 16 35 75-79 jaar 100 20 60 100 17 44 300 18 51 80-84 jaar 100 16 75 200 23 75 300 20 75 85-89 jaar 200 22 210 100 17 85 300 20 130 90+ jaar 100 17 440 200 13 170 Totaal 700 100 55 800 100 46 1.500 100 50 % 49 51 100, Bevolkingsstatistiek 2014-2015, Centraal Bureau voor de Statistiek * Aantal per 100.000 van de betreffende leeftijds-/geslachtgroep Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting Tabel 14 Scootmobiel 65+: SEH-behandelingen naar letselmechanisme en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Val 300 73 400 74 400 74 1.100 74 Val van hoogte, val uit, van 200 12 Val, overig 300 65 400 65 300 56 900 62 Contact met object 100 25 100 24 100 26 400 25 Geraakt door bewegend object 200 13 door scootmobiel 100 7 Stoten tegen stilstaand object 100 8 Totaal 400 100 600 100 500 100 1.500 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 30 Tabel 15 Scootmobiel 65+: SEH-behandelingen naar locatie en aard letsel en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Hoofd/hals/nek 100 23 100 21 100 30 400 24 licht hersenletsel 200 10 Romp/wervelkolom 200 11 Schouder/arm/hand 200 35 100 19 300 23 Schouder/sleutelbeen/ac-gewricht 100 10 fractuur sleutelbeen/schouder 100 7 Bovenarm/elleboog/onderarm 100 9 Heup/been/voet 100 29 200 3% 200 39 500 34 Heup/bovenbeen 100 9 heupfractuur 100 7 Enkel 100 8 Onderbeen 100 7 Overig 100 7 Totaal 400 100 600 100 500 100 1.500 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 31 Rolstoel Tabel 16 Rolstoel 65+: Aantal SEH-behandelingen naar leeftijd en geslacht Man Vrouw Totaal Aantal % Aantal per 100.000 Aantal % Aantal per 100.000 Aantal % Aantal per 100.000 65-69 jaar 100 18 23 200 20 20 70-74 jaar 75-79 jaar 100 16 37 200 19 36 80-84 jaar 100 14 38 85-89 jaar 200 23 100 200 20 89 90+ jaar 200 23 180 200 19 170 Totaal 400 100 26 700 100 41 1.000 100 34 % 35 65 100, Bevolkingsstatistiek 2014-2015, Centraal Bureau voor de Statistiek * Aantal per 100.000 van de betreffende leeftijds-/geslachtgroep Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting Tabel 17 Rolstoel 65+: SEH-behandelingen naar letselmechanisme en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Val 200 63 300 92 300 81 800 79 Val van hoogte, val uit, van * * 200 51 200 42 400 40 Val, overig * * 100 30 300 28 Contact met object * * 200 15 Totaal 300 100 300 100 400 100 1.000 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting Tabel 18 Rolstoel 65+: SEH-behandelingen naar locatie ongeval en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Instelling waar personen verblijven * 100 33 300 28 Verpleeghuis * 100 13 Verzorgingshuis * 100 12 In woonhuis * 100 28 200 23 Straat, rijweg * 100 13 Overig/onbekend 100 38 100 43 100 28 400 36 Totaal 300 100 300 100 400 100 1.000 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 32 Tabel 19 Rolstoel 65+: SEH-behandelingen naar locatie en aard letsel en leeftijd 65-74 jaar 75-84 jaar 85 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Hoofd/hals/nek 100 30 200 17 Romp/wervelkolom 100 10 Schouder/arm/hand 200 21 Heup/been/voet 100 44 200 59 100 30 400 44 Heup/bovenbeen 100 30 200 20 Totaal 300 100 300 100 400 100 1.000 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting Openbaar vervoer Tabel 20 Openbaar vervoer 65+: Aantal SEH-behandelingen naar leeftijd en geslacht Aantal % 65-74 jaar 200 46 75 jaar en ouder 200 54 Man 100 27 Vrouw 300 73 Totaal 400 100 Lege cel: aantal te klein voor betrouwbare schatting

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 33 Bijlage 2 Toedrachten Tabel 20 Enkele toedrachten van ongevallen met de fiets Geslacht Leeftijd Toedrachtsbeschrijving Verkeersmechanisme Man 75-79 jr Dhr. bracht kranten rond met zijn dochter. Bij het laatste adres uitgegleden, met de fiets, op Eenzijdig ongeval de stoep.. Man 80-84 jr Val met e-bike op heup Eenzijdig ongeval Man 80-84 jr Wilde met fiets de stoep op gaan en verloor macht over het stuur. Eenzijdig ongeval Vrouw 75-79 jr wou op de fiets stappen en viel op haar linkerarm Eenzijdig ongeval Vrouw 80-84 jr Helm? Vanochtend gevallen met de fiets. Hechtwond knie. Eenzijdig ongeval Man 75-79 jr met fiets gevallen, oorzaak is onduidelijkk. met hoofd op stoeprand gevallen. Onbekend Man 65-69 jr Aangetroffen door passant naast fiets op de grond. Wond op voorhoofd.. Onbekend Vrouw 65-69 jr vanmiddag gaan fietsen, weet niet meer hoe ze gevallen is. Is door omstanders buiten Eenzijdig ongeval bewustzijn aangetroffen. Heeft flinke bult op voorhoofd. Helm:nee Vrouw 70-74 jr Gevallen met de fiets, tegen stoeprand gekomen Botsing met obstakel Man 70-74 jr Wilde vanmiddag van de fiets stappen, maar bleef met zijn been achter de fietstas haken. Eenzijdig ongeval Helm: nee Man 65-69 jr Val van fiets tegen stoeprand gekomen. Eenzijdig ongeval Vrouw 65-69 jr Reed op de kruisstraat waar zij iemand probeerde in te halen met de fiets, verloor de macht Eenzijdig ongeval over het stuur en is gevallen op de rechter knie waar 15 jaar geleden een prothese is geplaatst, deze is overal pijnlijk en kan hier niet meer op staan Vrouw 65-69 jr met de fiets gevallen, opgevangen op linker pols, direct afwijkende stand Eenzijdig ongeval Vrouw 75-79 jr gevallen met fiets. weet niet wat er gebeurd is. is buiten bewustzijn geweest.. Eenzijdig ongeval Man 80-84 jr Fietser gevallen op hoofd,. Eenzijdig ongeval Man 65-69 jr Is tijdens fietsen op racefiets tegen plotseling afslaande fietser gebotst. Droeg geen helm. Botsing met een bewegend voertuig of persoon Man 65-69 jr al van fiets in beschonken toestand Eenzijdig ongeval Vrouw 75-79 jr Gevallen met de fiets, pijnlijke heup^fietsen^rijweg Eenzijdig ongeval Vrouw 65-69 jr gevallen met de fiets vanmiddag. geeft nu vanavond pijn linker lies aan. Heeft nog gelopen Eenzijdig ongeval Vrouw 80-84 jr gevallen met een e-bike Eenzijdig ongeval Vrouw 80-84 jr gevallen met fiets door inhalende fiets, sturen in elkaar, hematoom achterhoofd fietsen fietspad Botsing met een bewegend voertuig of persoon Man 65-69 jr Patiënt had net het zijn kleinkind naar school gebracht. Hij wilde van de fiets stappen en Eenzijdig ongeval vergat dat er een kinderzitje achterop zat.hij zwaaide met het been tegen het kinderzitje en viel op de linkerzijde. Man 75-79 jr met fiets tegen stoeprand gevallen Botsing met obstakel Vrouw 70-74 jr Mw is gevallen met de elektrische fiets,fietste tegen de stoeprand aan. kwam ten val op re Botsing met obstakel pols, en op hoofd Man 70-74 jr Vanmiddag tijdens het fietsen met fiets uitgegleden over enkele blaadjes. Hierbij op Eenzijdig ongeval rechterzijde hoofd en lichaam terechtgekomen. Vrouw 80-84 jr in fietstunnel met voorwiel in goot terecht gekomen en om gevallen met hoofd tegen de Eenzijdig ongeval muur en op re knie gevallen. Vrouw 65-69 jr Gevallen van de fiets tijdens opstappen Eenzijdig ongeval Vrouw 70-74 jr van de fiets gevallen op hoofd + linker arm terecht gekomen. Eenzijdig ongeval Vrouw 85-89 jr 1Bestuurder fiets moes uitwijken voor vrachtwagen, daardoor gevallen. Onbekend Vrouw 75-79 jr Vanmiddag tijdens het fietsen tegen de dijk op de een of andere manier ten val gekomen. Eenzijdig ongeval Vrouw 70-74 jr gevallen met fiets bij opstappen, thuis op oprit Eenzijdig ongeval Vrouw 65-69 jr Gisteren met de fiets gevallen op asfalt. Eenzijdig ongeval Vrouw 70-74 jr Was aan het fietsen met echtgenoot en kwamen tegen elkaar waardoor ze ten val kwam met haar fiets. Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 80-84 jr Tijdens het fietsen naar huis in contact gekomen met een andere fietser en daardoor ten val gekomen Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 80-84 jr bij het opstappen op de fiets gevallen. mogelijk stuur i de buik gekregen. Eenzijdig ongeval

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 34 Vrouw 70-74 jr gevallen met de fiets, op re knie terecht gekomen. Eenzijdig ongeval Man 75-79 jr Helm N. Val met fiets, raakte het stuur van degene die naast hem fietste, op straat gevallen. Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 70-74 jr oiv alcohol gevallen met de fiets, Eenzijdig ongeval Man 75-79 jr dhr reed met fiets op gras op camping en kwam ten val, Eenzijdig ongeval Vrouw 75-79 jr Gevallen met de fiets tijdens opstappen Eenzijdig ongeval Man 70-74 jr dhr kreeg lekke band met racefiets en kwam daardoor ten val Eenzijdig ongeval Man 65-69 jr met fiets gevallen doordat auto hem aantikte.. Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 75-79 jr Gisteren met de fiets gevallen op de li arm. Eenzijdig ongeval Man 75-79 jr Van de fiets gevallen door aanrijding met auto. Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 65-69 jr Vanmiddag rond 14:00 uur van de fiets gevallen op linker schouder,geen helm. Eenzijdig ongeval Vrouw 75-79 jr Zaterdag van de fiets gevallen op linker pols, toen niet bewusteloos geweest, en zelfstandig Eenzijdig ongeval door 4 kilometers verder gefietst. Helm? Vrouw 70-74 jr :Mevr was aan het fietsen en gleed toen weg doordat er nog oud sneeuw lag. Eenzijdig ongeval Man 75-79 jr Wilde weg oversteken met fiets, had auto die van rechts kwam niet gezien. Is aangereden door auto, onduidelijk hoe hard de auto reed Botsing met een bewegend voertuig of persoon Man 80-84 jr op de fiets aangereden door een auto Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 75-79 jr wond rechter onderbeen, was op de fiets door een wielrenster aangereden Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 65-69 jr 3 dagen geleden met elektrische fiets gevallen toen ze moest uitwijken voor een paaltje. Onbekend kreeg stuur in de buik Man 75-79 jr op fiets door auto aangereden en gevallen Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 65-69 jr Bestuurder fiets, gevallen met de fiets moest uitwijken voor fietser voor zich, met hoofd op Onbekend fietspad. Vrouw 75-79 jr gevallen met fiets, lage snelheid, door sturen die in elkaar raakten Botsing met een bewegend voertuig of persoon Man 75-79 jr Bestuurder fiets, aangereden door auto en in een zachte berm beland, Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 80-84 jr helm? pat is gevallen met haar fiets en heeft nu een pijnlijk onderbeen Eenzijdig ongeval Man 70-74 jr Wilde een jongen tegenhouden bij het oversteken van het spoor toen de slagboom al naar Onbekend beneden kwam. Deze kwam op zijn hoofd, viel toen op zijn hoofd op de grond Man 75-79 jr Maakte een verkeerde beweging met zijn fietsstuur. Viel op zijn linkerzijde Eenzijdig ongeval Man 70-74 jr Hr is gisteren met de fiets gevallen met zijn knie tegen een stoeprand Botsing met obstakel Man 65-69 jr Dhr was op gewone fiets ( geen helm op ) voelde dhr zich niet lekker voelde zijn pols ging te Eenzijdig ongeval keer wilde dhr verder fietsen werd wakker in ambu. Heeft al eens eerder insulten gehad Man 85-89 jr gevallen met zijn fiets vanwege collaps Eenzijdig ongeval Vrouw 80-84 jr Mw wilde op haar fiets stappen. Stapte naast haar trapper. Viel op li elleboog. Eenzijdig ongeval Man 70-74 jr gevallen en hierbij hoofd bezeerd Eenzijdig ongeval Man 75-79 jr van fiets gevallen men schrok van een auto die de binnenbocht nam Onbekend Vrouw 70-74 jr tijdens fietsen uitgegleden in de bocht en gevallen op straat Eenzijdig ongeval Vrouw 80-84 jr Zat op de fiets, reed een bocht om en kwam toen met haar stuur tegen een autospiegel aan. Hierdoor viel ze op de grond. Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 80-84 jr als fietser te dicht door een auto gepasseerd en toen gevallen, hierbij pols bezeerd Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 80-84 jr tijdens op de fiets stappen gevallen met fiets op pols Eenzijdig ongeval Vrouw 65-69 jr Mw is van de fiets gevallen op haar hoofd, niet buiten bewustzijn geweest Eenzijdig ongeval Man 70-74 jr Gevallen op straat met fietsen op vakantie in duitsland, Eenzijdig ongeval Vrouw 70-74 jr gevallen met fiets, aangereden door andere fietser,. Botsing met een bewegend voertuig of persoon Man 65-69 jr tegen stoeprand gereden, gevallen op schouder Botsing met obstakel Man 75-79 jr met fiets gevallen op schouder Eenzijdig ongeval

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 35 Man 65-69 jr Bij het fietsen gisteren gevallen. Patient ging in de bocht op gravel onderuit. Hierbij op beide Eenzijdig ongeval handen geland. Man 70-74 jr Gevallen met de fiets. Week uit voor een overstekende hond. Onbekend Man 65-69 jr Bestuurder fiets, wilde groepje fietsers ontwijken, door remmen gevallen en met schouder Eenzijdig ongeval op bestrating terechtgekomen Vrouw 80-84 jr Eergisteren van fiets gestapt. Daarna ten val gekomen. niet op hoofd. Eenzijdig ongeval Vrouw 65-69 jr Mevr is gisteren door een ander aangereden die ook op de fiets zat. Zij is gevallen en heeft li hand bezeerd. Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 65-69 jr Wielrenner, haalde in, en duwde mevr omver, tegen hek met spijgen Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 65-69 jr Gisteravond tijdens fietsen moeten uitwijken voor fietsend kind en gevallen. Val op Onbekend hoofd/aangezicht. Vrouw 70-74 jr mw. werd vanmiddag omver gereden door een groep scholieren en is tenval gekomen met de fiets Botsing met een bewegend voertuig of persoon Vrouw 65-69 jr Helm N, bestuurder fiets, met broekspijp achter trapper blijven haken en op straat gevallen Eenzijdig ongeval Vrouw 70-74 jr gevallen met de fiets in het gras. Eenzijdig ongeval Tabel 21 Enkele toedrachten van ongevallen als voetganger Geslacht Leeftijd Toedrachtsbeschrijving Letselmechanisme Vrouw 80-84 jr Gevallen op straat met rollator doordat ze struikelde. Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr Uitgegleden over een gladde groene stoep. Uitglijden gelijk niveau Vrouw 80-84 jr mevr was bij vriendin gaan koffie drinken, liep terug met rollator en kwam ten val doordat ze Struikelen gelijk niveau struikelde. Vrouw 80-84 jr Patiente wilde lopend de weg oversteken waarop auto's stil stonden. Daarbij is ze tegen een auto Val, overig aangelopen en gevallen. Vrouw 75-79 jr is gevallen, gestruikeld op straat Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr Gestuikeld en gevallen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 80-84 jr Gevallen op hoofd, op straat, / Val, overig Man 75-79 jr Val op achterhoofd. Val, overig Vrouw 80-84 jr Op straat uitgegleden, kon zich niet vastgrijpen aan de muur. Uitglijden gelijk niveau Vrouw 85-89 jr Vannacht gevallen toen ze aan de kant sprong voor vuurpijl. Sprong Vrouw 80-84 jr Bestuurder fiets, met fiets aan hand gevallen, zag stoepje niet Val, overig Man 75-79 jr Uitgegleden op een glad stuk stoep, daarbij enkel re dubbelgeklapt. Uitglijden gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Op straat over opstaande stoeptegel gestruikeld en op schouder gevallen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 70-74 jr Lopend op straat gevallen. Val, overig Vrouw 75-79 jr Op straat gestruikeld over een stoeptegel en op schouder gevallen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 80-84 jr Tijdens hond uitlaten gevallen op straat, hondenriem kwam om been heen, gestruikeld. Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Met hond uitlaten gevallen op straat door losse tegel. Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Over slipper gestruikeld op straat en val op elleboog Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Over een tegel gestruikeld en op re elleboog gevallen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 85-89 jr werd zo verward dat ze vanmorgen op straat liep, " Val, overig Vrouw 65-69 jr over stoeprand gestruikeld en op hoofd gevallen Struikelen gelijk niveau Man 65-69 jr 2 dagen geleden inversietrauma rechter enkel Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Man 90+ jr Tijdens een wandeling buiten gestruikeld over eigen voeten Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr gevallen tijdens epilepsie aanval Val, overig Vrouw 65-69 jr Val op straat op weg naar Schiphol,. Val, overig Vrouw 65-69 jr Gisteren van stoeprand gevallen Val van overige hoogte Vrouw 80-84 jr Gestruikeld op de straat tijdens lopen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 85-89 jr met de rollator gevallen gestruikeld Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr mw was aan de wandel, is toen gestruikeld, is toen met de tanden op de straat gekomen Struikelen gelijk niveau Man 65-69 jr op straat in kuil gestapt waar aan de weg werd gewerkt Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Lopend op straat, door stoepje gevallen op knie. Struikelen gelijk niveau

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 36 Man 85-89 jr Gestruikeld op straat pijnlijke bovenarm rechts.. Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Gisteren tijdens het wandelen gestruikeld Struikelen gelijk niveau Vrouw 80-84 jr Mw is gestruikeld over een stoeptegel en op linker gezichtshelft gevallen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr 2 weken geleden in Engeland gevallen op rechter duim. Val, overig Man 80-84 jr op straat gestruikeld over opstaande putdeksel Struikelen gelijk niveau Man 80-84 jr voor supermarkt op stoep gestruikeld en gevallen Struikelen gelijk niveau Man 65-69 jr Lopend op straat, door water op straat, uitgegleden.. Uitglijden gelijk niveau Vrouw 85-89 jr gestruikeld over losliggende stoeptegel Struikelen gelijk niveau Vrouw 90+ jr Vanmiddag door een stoep, rollator niet goed neer kunnen zetten is is rollator gevallen en daardoor Val, overig patient ook. Vrouw 65-69 jr al winkelend, onwel geworden. Door HA bekeken naar oorzaak. Toen op de knie gevallen. Val, overig Vrouw 80-84 jr Mw is gevallen tijdens het wandelen, het leek alsof de benen het niet meer deden, aldus mw. Val, overig Vrouw 65-69 jr tijdens achteruitstappen (door auto aangetikt) achterover gevallen op het hoofd Val, overig Man 75-79 jr Op straat gestruikeld, val gelaat. Struikelen gelijk niveau Vrouw 85-89 jr Liep met rollator op straat met veel boodschappen op de rollator, boodschappen vielen eraf en wilde Val, overig dit voorkomen waardoor ze voorover viel, op het gezicht en rechter knie terecht gekomen. Vrouw 90+ jr Gestruikeld tijdens het wandelen met de rollator Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr tijdens hond uitlaten gevallen op linker heup. Struikelen gelijk niveau Vrouw 70-74 jr Mw liep naast de fiets en is gevallen. Val, overig Man 80-84 jr pat is uitgegleden over een druif en heeft nu een pijnlijke heup Uitglijden gelijk niveau Vrouw 85-89 jr liep over straat met een rollator, dacht een helling af te lopen,w as een stoeprand, en struikelde over Struikelen gelijk niveau haar eigen voet Man 85-89 jr bij het lopen met zijn rollator gevallen Val, overig Man 80-84 jr Voetganger bij oversteken aangereden door fietser. Val, overig Vrouw 80-84 jr gestruikeld op straat op hoofd en beide polsen gevallen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 85-89 jr Wilde in de taxi stappen en greep mis aan de deur en is gevallen. Val, overig Vrouw 75-79 jr Gestruikeld over een loszittende tegel, val op linker schouder Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Lopen, gestruikeld, gevallen op pols. Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr Liep op straat en is gestruikeld over de stoeprand. Struikelen gelijk niveau Man 75-79 jr Tijdens lopen met de hond gevallen op gelaat Val, overig Vrouw 80-84 jr Gestruikeld op het fietspad Struikelen gelijk niveau Vrouw 70-74 jr gisteren over een boomstronk gestruikeld en op hand gevallen Struikelen gelijk niveau Vrouw 70-74 jr Uitgegleden op metalen brug. Uitglijden gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Gisteravond val op straat, Val, overig Man 65-69 jr Dhr was de hond aan het uitlaten De hond draaide om dhr zijn benen met de riem.de hond zag een Struikelen gelijk niveau andere hond en trok dhr omver. Vrouw 70-74 jr vanmorgen over stukje ijs uitgegleden, Uitglijden gelijk niveau Vrouw 70-74 jr Gestruikeld over een stoeprandje bij de bushalte toen ze in de bus wou stappen, gevallen Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr met wandelen gestruikeld. Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr gevallen tijdens wandelen, mogelijk over stoeptegel. Daarbij li oogkas en li hand bezeerdt. Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr : tijdens wandelen sprong een hond tegen mw. gevallen in de berm, Val, overig Vrouw 75-79 jr Lopend op straat gevallen. Val, overig Vrouw 85-89 jr vanmiddag gestruikeld over een stoep waarna pijn arm links. Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Vrijdag gevallen over een stoeptegel en op haar linkerelleboog terechtgekomen Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr voorover gevallen op straat Val, overig Vrouw 65-69 jr vanochtend gevallen. Mw werd even duizelig en viel op grond, niet gestruikeld! Val, overig Vrouw 70-74 jr over drempeltje gestruikeld Struikelen gelijk niveau Vrouw 80-84 jr gevallen: mevr. is van middag over een stoeptegel komen te struikelen en heeft daarbij haar re. Struikelen gelijk niveau hand bezeerd Man 80-84 jr Lopend gevallen op schouder, Val, overig Vrouw 75-79 jr gisteren li voet gezwikt bij het opstappen op de stoep. Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Vrouw 80-84 jr Een misstap gemaakt tijdens het wandelen. sindsdien pijnklachten in rug Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Vrouw 75-79 jr gevallen tijden kastanjes rapen, hierbij arm bezeerd Val, overig

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 37 Vrouw 65-69 jr Patiente liep met schoonzus op het zebrapad in de stad bij het station, is daar door een auto Bewegend object aangereden. Vrouw 75-79 jr op de markt gestruikeld over een stoepstegel Struikelen gelijk niveau Man 85-89 jr Buiten gevallen met rollator Val, overig Vrouw 75-79 jr Mevrouw is vanochtend bij het oversteken van de straat uitgegleden Uitglijden gelijk niveau Man 80-84 jr gestruikeld, liep op de stoep Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Tijdens lopen verstapt over stoeprand, val op arm lopen stoep Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Vrouw 85-89 jr stond sigaretje te roken op straat, gestruikeld en gevallen Struikelen gelijk niveau Man 85-89 jr Gevallen met de rollator met het gezicht op straat. Val, overig Man 75-79 jr Was lopend onderweg naar de huisarts, sleept met been, daardoor gevallen Val, overig Man 65-69 jr Lopend bij taxi oversteekplaats gestruikeld en val op gelaat. Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr vanmiddag uitgegleden in plas op straat Uitglijden gelijk niveau Man 65-69 jr Onderweg naar de sportschool op straat ten val gekomen door steen die niet goed lag, Op Struikelen gelijk niveau stoeprand gevallen met rechter schouder. Vrouw 80-84 jr Gestruikeld en opgevangen met linker pols Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr gestruikeld over losliggende stoeptegel tijdens wandeling. Struikelen gelijk niveau Man 70-74 jr gevallen op straat tijdens winkelen Val, overig Vrouw 65-69 jr Na het werk naar huis gelopen en gestruikeld over een tegel. Op de rechter heup opgevangen. Struikelen gelijk niveau Tabel 22 Enkele toedrachten van ongevallen met rollator Geslacht Leeftijd Toedrachtsbeschrijving Letselmechanisme Vrouw 80-84 jr vanmorgen gestruikeld en met haar borstbeen op de rollator gevallen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 85-89 jr Tijdens lopen naar eetzaal gevallen op rechterheup. Liep met de rollator en werd van de zijkant Val, overig begeleid door helpende. Viel tegen deurpost Vrouw 80-84 jr Gevallen op straat met rollator doordat ze struikelde Struikelen gelijk niveau Vrouw 80-84 jr mevr was bij vriendin gaan koffie drinken, liep terug met rollator en kwam ten val doordat ze struikelde. Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr met rollator gevallen op haar li-arm, gestruikeld. Val, overig Vrouw 85-89 jr gevallen thuis, mw greep mis bij het pakken van de rollator. Val, overig Man 80-84 jr Dhr wilde op een roltrap stappen. Bij aankomst stond deze nog stil. Bij het plaatsen van de rollator op Val van vaste trap roltrap ging deze aan. Had moeite om zelf op de roltrap te stappen. Is gevallen. Man 85-89 jr Dhr liep met rollator en is daarbij achtergevallen en op de stuit terecht gekomen Val, overig Man 80-84 jr met rollator gevallen Val, overig Vrouw 80-84 jr Gevallen op hoofd met rollator. Val, overig Vrouw 90+ jr loopt met rollator, slecht ziend, gestruikeld en gevallen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr gestruikeld over rollator en daarbij opm pols gevallen Struikelen gelijk niveau Vrouw 70-74 jr Mw is vanmiddag in het verzorgingshuis waar ze vrijwilligerswerk doet over een rollator gevallen Struikelen gelijk niveau Vrouw 90+ jr Zaterdag in de woonkamer gevallen met rollator; Val, overig Vrouw 85-89 jr met de rollator gevallen gestruikeld Struikelen gelijk niveau Vrouw 75-79 jr gevallen van stoel naar rollator Val, overig Vrouw 90+ jr Vanmiddag door een stoep, rollator niet goed neer kunnen zetten is is rollator gevallen en daardoor Val, overig patient ook. Vrouw 85-89 jr mevr is p.o naast de rollator gaan zitten en op stuitje terecht gekomen. Val van overige hoogte Man 85-89 jr Gestruikeld over de rollator tijdens wandelen in verzorgingshuis. Struikelen gelijk niveau Vrouw 85-89 jr Liep met rollator op straat met veel boodschappen op de rollator, boodschappen vielen eraf en wilde Val, overig dit voorkomen waardoor ze voorover viel, op het gezicht en rechter knie terecht gekomen. Vrouw 90+ jr Gestruikeld tijdens het wandelen met de rollator Struikelen gelijk niveau Man 90+ jr Patient vertelt te zijn gevallen op zijn hoofd. Hij had wat verlies van ontlasting en wilde dit verder Val, overig bekijken, waarbij hij zijn rollator los liet. Hierbij verloor hij het evenwicht en is gevallen op zijn hoofd. Vrouw 85-89 jr liep over straat met een rollator, dacht een helling af te lopen,w as een stoeprand, en struikelde over Struikelen gelijk niveau haar eigen voet Vrouw 85-89 jr in de badkamer gevallen^lopen^zeer slecht ter been liep wel met rollator. Wilde wat van de grond Val, overig oprapen Vrouw 90+ jr gevallen met rollator in huis klap opgevangen met schouder Val, overig

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 38 Vrouw 65-69 jr Maandag gevallen, valt regelmatig wegens neuropathie loopt daarom met rollator in huis.. Is met hals Val, overig tegen badkamerstang gevallen. Vrouw 80-84 jr Gisteravond in de woonkamer gestruikeld over haar rollator en daarbij linker pols bezeerd Struikelen gelijk niveau Man 80-84 jr Hr is gevallen tijdens het opstaan. de rollator ging er vandoor, Hr wilde hem pakken maar viel toen op Val, overig de knieen. Man 80-84 jr Gevallen met de rollator vanmorgen en op linker hand terecht gekomen. Val, overig Vrouw 85-89 jr Thuis, rollator inklappen, gevallen / Val, overig Vrouw 75-79 jr liep met rollator en heeft hierbij vinger bezeerd Bewegend object Vrouw 85-89 jr Wilde opstaan en reikte naar rollator, hoorde knapje. Acute fysieke overbelasting Vrouw 85-89 jr Gevallen, is achter de rollator door de knieen gezakt. heeft de hele nacht op de grond gelegen. Kon Val, overig niet bij de bel, lag hier namelijk op. Man 85-89 jr Buiten gevallen met rollator.) Val, overig Vrouw 75-79 jr door benen gezakt achter rollator Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Man 75-79 jr Gevallen met rollator. Val, overig Vrouw 90+ jr patiente liep naar het toilet met de rollator. Eenmaal bij het toilet aangekomen liet ze de rollator los en Val, overig deze rolde weg. Vervolgens viel ze met haar hoofd tegen de muur (linkerkant). Man 90+ jr gevallen toen patiënt liep een rollator. Patiënt struikelde over de benen van een medebewoner die Struikelen gelijk niveau onderuitgezakt op een bankje zat Vrouw 75-79 jr in de achtertuin gevallen, maakte een rare draai met rollator Val, overig Vrouw 85-89 jr Gevallen met de rollator, evenwicht verloren. Val, overig Man 85-89 jr Gevallen met de rollator met het gezicht op straat. Val, overig Man 90+ jr Dhr. was in de douche en is over de rollator gevallen. Kon zelf niet meer overeind komen. Struikelen gelijk niveau Vrouw 85-89 jr Vannacht om half 4 opgestaan en toen zij achter de rollator stond verloor zij het evenwicht en is met Val, overig de rug tegen de bedrand aangevallen. Vrouw 80-84 jr na het douchen gevallen op heup, wilde rollator pakken maar gleed uit Uitglijden gelijk niveau Vrouw 85-89 jr mevr. zat even in het zonnetje op haar rollator. toen ze op wou staan viel ze voorover. Val, overig Vrouw 85-89 jr op de dagbesteding verstapt en gevallen en hierbij arm bezeerd^ ^lopen met rollato Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Man 85-89 jr gevallen met rollator Val, overig Vrouw 90+ jr Mw liep buiten met haar rollator, 1 wiel raakte langs de stoep waardoor mw ten val kwam op de stoep. Val, overig Vrouw 90+ jr Gistermiddag op de gang gevallen. Wilde met rollator een bocht maken en gleed uit. Uitglijden gelijk niveau Vrouw 90+ jr Mw loopt met rollator. Is een week geleden gevallen doordat mw door de knie re heen zakte. Val, overig Vrouw 75-79 jr Val met rollator van de stoeprand. Voorover op voorhoofd Val, overig Vrouw 75-79 jr zat op de rollator en werd geduwd door vrijwilligerster, hiervan af gevalklen Val van overige hoogte Man 90+ jr gevallen tijdens lopen met rollator, heup bezeerd^lopen in gang^verzorgingshuis Val, overig Vrouw 80-84 jr Met rollator misstap gemaakt toen ze de stoep op wilde gaan. Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Vrouw 75-79 jr Mevr wilde met de rollator op de stoep stappen toen ze voorover viel en op re zijde viel. Val, overig Vrouw 75-79 jr afgelopen zondag in huis gevallen doordat rollator niet op de rem stond Val, overig Vrouw 75-79 jr Achterover gevallen met rolator, Onbekend Vrouw 90+ jr Mobiliseerde met een rollator. Onduidelijk waarom ze is gevallen, was naar eigen zeggen niet duizelig. Val, overig Vrouw 90+ jr naast toilet gevallen met voet onder rollator in verzorgingstehuis Val van overige hoogte Man 80-84 jr Gevallen tijdens dichtklappen van rolator. Val, overig Vrouw 85-89 jr vannacht evenwicht verloren met rollator, nu pijnlijke re heup. Val, overig Vrouw 75-79 jr tijdens lopen met rollator gevallen, Val, overig Vrouw 90+ jr Gevallen straat omgevallen met rollator. Val, overig Vrouw 80-84 jr Vanmiddag gevallen toen ze bij dagbesteding was om te scrabbelen. Woont nog zelfstandig thuis. Val, overig Heeft alleen hulp in de huishouding. Daar gevallen op rollater van andere mevrouw en Man 85-89 jr Op linker zijde gevallen, rollator stond niet op de rem. Val, overig Vrouw 85-89 jr Vanmorgen met rollator gestruikeld, tijdens het afstappen van de stoep. Hierbij gevallen. Val, overig Vrouw 75-79 jr op camping gestruikeld over rollator en gevallen op gras, kneuzing pols Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr wilde gaan zitten maar had de rollator niet goed op de rem gezet daardoor gevallen Val, overig Vrouw 85-89 jr Zakte door been heen, waardoor ze ten val kwam en op rechterkant terecht kwam. Verstappen, zwikken,

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 39 verdraaien gelijk niveau Vrouw 90+ jr Mw wilde haar rollator pakken, maar greep verkeerd naar de handvaten en viel Val, overig Vrouw 80-84 jr Mw is vanmorgen over de rollator heen gevallen, doordat deze plots stil kwam te staan. Struikelen gelijk niveau Man 90+ jr gevallen bij lopen met de rollator.^op weg naar toilet^woonhuis^was met de rollator aan het lopen. Val, overig Liet even los en viel toen uit evenwicht Vrouw 85-89 jr zat op de rollator en dochter duwde deze. Is achterover van de rollator op het achterhoofd gevallen. Val van overige hoogte Vrouw 90+ jr Mw is vannacht gevallen met de rollator plat op rug in de kamer.. Val, overig Man 80-84 jr Vanmorgen gevallen met de rollator in verpleeghuis, Val, overig Man 80-84 jr Hr. is dementerend, donderdag tijdens lopen met rollator gevallen Struikelen gelijk niveau Vrouw 85-89 jr In woonzorgcentrum gevallen in de badkamer. Liep achteruit met de rollator en viel achterover. Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Vrouw 70-74 jr In huis gevallen, rollator schoof weg toen ze de voordeur wilde openen.. Val, overig Vrouw 75-79 jr vanochtend op weg naar de trombosedienst met de rollator. Is hierbij ten val gekomen bij opstaand randje. Verstappen, zwikken, verdraaien gelijk niveau Vrouw 80-84 jr Rollator bleef haken in een putje, gevallen met armen op de bestrating Val, overig Vrouw 90+ jr wilde in de huiskamer gaan lopen en rollator stond niet op de rem, is toen gevallen. Val, overig Vrouw 85-89 jr Vanmiddag met rollator aan het wandelen en gestruikeld over stoepje. Struikelen gelijk niveau Vrouw 80-84 jr Op straat gevallen met onderbenen op rollator. Val, overig Tabel 23 Enkele toedrachten van ongevallen met scootmobiel Geslacht Leeftijd Toedrachtsbeschrijving Letselmechanisme Man 80-84 jr Scootmobiel aangereden door auto, eruit geslingerd. Val, overig Vrouw 80-84 jr Reed op haar scootmobiel en moest uitwijken voor fietser en maakt een te scherpe bocht. Is Val, overig gevallen op stilstaande fietsen Man 70-74 jr Gevallen met de scootmobiel, reed een stoepje op bij een inrit Val, overig Man 75-79 jr van scootmobiel gevallen, gaf gas ipv remmen door schrikbeweging Val, overig Man 75-79 jr 75-jarig patient met scootmobiel sloot in gereden. Bewegend object Vrouw 80-84 jr In bocht (6km/h) uit scootmobiel gevallen op linkerzijde waarbij scootmobiel op onderlichaam viel, Bewegend object Man 75-79 jr pijnlijk rechterbovenbeen na in zijn scootmobiel achter een paal te blijven hangen. Stilstaand object Man 70-74 jr Reed in scootmobiel toen hij moest uitwijken, scootmobiel op de linkerzij. Reed langzaam. Bewegend object Man 65-69 jr Dhr is onder invloed van alcohol met zijn scootmobiel tegen een muurtje aan gereden en is van de Val, overig scootmobiel op de grond gevallen op zijn hoofd. Man 85-89 jr Gevallen met de scootmobiel, weet dat hij op de grond lag. Val, overig Vrouw 70-74 jr Mw is uit scootmobiel gevallen Val van overige hoogte Man 80-84 jr Vanmiddag met scootmobiel over blikje gereden en omgeklapt.. Val van [brom- of motor- ]fiets Man 85-89 jr uit scootmobiel gevallen Val, overig Man 75-79 jr gevallen. met scootmobiel, in een park. had kramp in de arm en kon niet remmen daardoor. Val, overig Man 80-84 jr Patiënt is met scootmobiel tegen een rand aan gereden waarbij hij ten val is gekomen Val van overige hoogte Man 85-89 jr Reed met scootmobiel (ong 5 km.uur) toen hij over een scheef liggende stoeptegel reed en omviel Val, overig naar rechts Vrouw 85-89 jr mevr zat een in scootmobiel, wilde iets pakken en raakte uit balans en is toen uit schootmobiel Val van overige hoogte gevallen op het hoofd Man 75-79 jr vanmiddag aangereden op de scootmobiel. Stondeven stil langs de weg. Toen kwam er een auto Bewegend object die plots een kleine bocht nam en meneer daarbij raakt Vrouw 75-79 jr In de scootmobiel met voet tegen een paal aan gekomen. Stilstaand object Vrouw 70-74 jr Uit de scootmobiel gevallen, reed door een richeltje en viel om.. Val, overig Vrouw 85-89 jr met scootmobiel in sloot Bewegend object Vrouw 80-84 jr Zat in de scootmobiel en is gevallen, ging over een hobbel en toen is de scootmobiel omgekiept Val, overig naar rechts. Man 65-69 jr uit scootmobiel gevallen (dhr moest uitwijjken Val, overig Vrouw 80-84 jr uit scootmobiel gestapt en evenwicht verloren en plat op rug en achterhoofd gevallen Val, overig Vrouw 75-79 jr Gevallen met scootmobiel. Moest uitwijken voor een motorfiets, op de stoep gereden en omgevallen Val, overig Man 80-84 jr Bestuurder scootmobiel drukte op knopje van de lift, scootmobiel kantelde en viel om, patient lag Val, overig

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 40 tussen rolstoel en muur.. Vrouw 65-69 jr een auto aangereden, Mw. zat in de scootmobiel, afslaande auto heeft mw. over het hoofd gezien Bewegend object Vrouw 70-74 jr gevallen uit de scootmobiel, scootmobiel op haar gevallen Bewegend object Vrouw 70-74 jr Werd door haar echtgenoot die in een scootmobiel rijdt (per ongeluk) aangereden tegen haar kuit. Bewegend object Man 65-69 jr Van dijk gevallen. Is onder een dijk op een grindpad aangetroffen met de scootmobiel Val van overige hoogte Vrouw 75-79 jr vanavond met de fiets op straat een noodstop gemaakt voor een overstekend kind waarbij man Bewegend object achter haar mw op scootmobiel aanreed. Man 90+ jr zichzelf uit scootmobiel laten vallen om een vrachtwagen te ontwijken die hij over het hoofd zag Val van overige hoogte Vrouw 65-69 jr mevr reed op scootmobiel en raakte van de weg tegen een houten hek aan, dit ging kapot waardoor Val, overig mevr met de scootmobiel in een droge sloot viel Vrouw 70-74 jr Rijdt in een scootmobiel, wilde daar thuis in gaan zitten toen de scootmobiel uit zich zelf ging rijden Val, overig,zij wilde die vastgrijpen en viel daarbij Man 85-89 jr Pat reed in scootmobiel en moest uitwijken voor een fietser. Kwam in het gras en viel om met hoofd Val, overig tegen verkeerspaal. Vrouw 80-84 jr Mw is gevallen met haar scootmobiel. Val, overig Man 90+ jr reed op zijn scootmobiel, tegen een auto aan gereden. Scootmobiel is omgevallen, zat klem met zijn Val, overig linkerbeen. Vrouw 70-74 jr Is beneden in de bezoekershal in de rolstoel aangereden door een scootmobiel en hierdoor Val, overig voorover uit de rolstoel gevallen. Man 70-74 jr op scootmobiel langs muur gereden Stilstaand object Man 70-74 jr Vanochtend gevallen met scootmobiel bij ongelijke weg. Val, overig Vrouw 80-84 jr Mw zat in scootmobiel en wilde wat oprapen, viel vervolgens uit scootmobiel op aangezicht. Val van overige hoogte Man 85-89 jr Zat in zijn scootmobiel wed aangereden en viel om Val, overig Man 65-69 jr aangereden door een auto, hij zat op scootmobiel. Val, overig Man 85-89 jr uit de scootmobiel gesstapt terwijl deze verder reed. Val van overige hoogte Man 85-89 jr Hr wilde met de scootmobiel een stoep op rijden. Viel toen om Val van overige hoogte Vrouw 70-74 jr Tijdens scootmobiel in de bocht om gevallen en op schouder gevallen. Val, overig Man 80-84 jr Met de scootmobiel van een stoepje gereden en omgevallen. Val, overig Vrouw 75-79 jr Mw. is uit haar scootmobiel gevallen toen ze van de verharde weg naar de zachte wegdek wilde Val van overige hoogte rijden. Vrouw 70-74 jr Vanochtend met de scootmobiel naar het zwembad. Alhier knie gestoten aan een paal Stilstaand object Vrouw 75-79 jr tegen een rek met een scherpe punt aangereden met scootmobiel, daarna tijdens warme Hete vloeistof, damp chocolademelk over borst gekregen. Man 75-79 jr Met scootmobiel een ongelukje gehad, is gevallen op re schouder/ thorax en zat klem met re Val, overig onderbeen Man 75-79 jr bestuurder scootmobiel gekanteld op helling en op straat gevallen Val van [brom- of motor- ]fiets Man 75-79 jr in scootmobiel aangereden door optrekkende auto Bewegend object Man 90+ jr pat reed in zijn scootmobiel en kreeg geen voorang van een personenauto. Bewegend object Man 85-89 jr Gister aangereden door een scootmobiel bij een supermarkt waardoor hij een stang van een kar in Bewegend object de onderbuik heeft gekregen. Man 65-69 jr Met scootmobiel in onbalans geraakt en gevallen Val van overige hoogte Vrouw 70-74 jr op fiets aangereden door scootmobiel, kwam ten val op straat Val van [brom- of motor- ]fiets Man 75-79 jr met scootmobiel tegen een winkelruit gegaan en omgevallen Val, overig Man 80-84 jr Dhr wilde een stoepje oprijden met zijn scootmobiel. Maakte een stuurfout en viel uit zijn scootmobiel op zijn hoofd. Val van [brom- of motor- ]fiets Man 90+ jr Hr is met zijn scootmobiel tegen een muurtje van de buren aangebotst. Bij het afstappen is hij Val van overige hoogte gevallen, buiten bij het huis Vrouw 70-74 jr werd meegetrokken met haar scootmobiel. Ging opeens rijden. Hierdoor gevallen op achterhoofd. Val, overig Man 80-84 jr Met scootmobiel tegen stoeprand aangereden en omgevallen. Val, overig Vrouw 80-84 jr is gisteren gevallen, haar man botste met scootmobiel tegen mevr Val, overig Man 90+ jr 2 dagen terug over de kop met scootmobiel door slecht wegdek, met voet klemgezeten tussen [Be]knellend object scootmobiel en wegdek Man 85-89 jr met scootmobiel uit de bocht gevlogen en met li-flank tegen een muurtje gevallen Val, overig

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 41 Vrouw 90+ jr komend van een feestje met scootmobile een stoeprandje geraakt en omgevallen. Val, overig Vrouw 65-69 jr scootmobiel.. Kwam op scheve gedeelte van stoep en kiepelde om met heup op armleuning en Val, overig hoofd op stoep. Vrouw 85-89 jr Met scootmobiel tegen slagboom aangereden, met neus tegen slagboom, kon deze niet zien in Stilstaand object verband met zonlicht. Vrouw 80-84 jr Deze voormiddag uit de scootmobiel gevallen. Val van overige hoogte Man 85-89 jr gevallen tijdens klusdingen aan de scootmobiel. Binnen Val, overig Vrouw 65-69 jr 1 van scootmobiel gevallen op de weg.. Val, overig Man 75-79 jr op fietspad van scootmobiel gevallen, reed tegen stoeprand aan Val van [brom- of motor- ]fiets Vrouw 75-79 jr Scootmobiel sloeg op hol en is tegen balie opgereden. lv Stilstaand object Man 90+ jr Gevallen uit scootmobiel bij verkeerd nemen van stoeprandje Val, overig Man 70-74 jr Met scootmobiel van de kade af gereden, in het water terecht gekomen. Val van overige hoogte Man 65-69 jr Patient heeft ongeveer 5 bier gedronken, toen in scootmobiel gaan rijden. Reed te hard en is Val, overig omgevallen. Vrouw 85-89 jr Met scootmobiel omgevallen. Val, overig Man 90+ jr dhr is met zijn scootmobiel van het pad af geraakt. hierbij op linker zij gevallen Val, overig Vrouw 90+ jr Met scootmobiel tegen muur geschaafd waardoor de scootmobiel kantelde en ze eruit viel Val, overig Man 85-89 jr scootmobiel vs motor Bewegend object Man 75-79 jr Reed in scootmobiel. Wilde door deuropening rijden. Kwam met teen langs deurpost. Stilstaand object Vrouw 70-74 jr met scootmobiel over kop gegaan Bewegend object Vrouw 80-84 jr Vanmiddag om 16.00 met scootmobiel aangereden door auto, was in woonwijk, auto reed Val, overig waarschijnlijk niet harder dan 30km/u. Vrouw 70-74 jr Wilde met scootmobiel de stoep op. Is eruit gevallen Val, overig Vrouw 85-89 jr in winkel bij boodschappen doen uit scootmobiel gevallen op schouder Val, overig Man 80-84 jr Dhr zat op de scootmobiel en moest over een heuvel, is hierbij ten val geraakt. Val van [brom- of motor- ]fiets Tabel 22 Enkele toedrachten van ongevallen met rolstoel Geslacht Leeftijd Toedrachtsbeschrijving Letselmechanisme Vrouw 90+ jr Mw wilde vanmiddag een transfer maken vanuit de sta-op stoel naar de rolstoel maken. Is daarbij ten Val, overig val gekomen (achterover gevallen) Man 80-84 jr Dhr zat in een rolstoel, rolstoel bus remde dhr viel achterover Val, overig Vrouw 75-79 jr In verzorgingstehuis uit rolstoel gevallen.. Val, overig Man 70-74 jr voet gestoten of klem gezeten met rolstoel [Be]knellend object Vrouw 90+ jr Met rolstoel van vaste binnentrap gevallen. Val van vaste trap Vrouw 90+ jr Zat in de rolstoel, geduwd door begeleider, van een stoepje af uit de rolstoel Val, overig Vrouw 80-84 jr uit rolstoel voorover gevallen in perkje op gelaat Val, overig Vrouw 80-84 jr been opengestoten tegen rolstoel bij uitstappen auto Stilstaand object Man 65-69 jr Patient was over de dag toenemend onrustig. Door de verzorging mee naar buiten genomen om een Onbekend eindje te wandelen. Tijdens wandelen echter ook progressieve onrust en agressief gedrag. Patient wilde niks meer, is uit de rolstoel gestapt en op straat gaan zitten. Zat vervolgens alleen nog maar te schreeuwen en was niet voor rede vatbaar. Verzorging kon niet in de buurt komen i.v.m. agressie, sloeg om zich heen.. Vrouw 85-89 jr Zat in de rolstoel toen deze niet goed van de rem was gedaan en daardoor draaide en ze kwam te Val van overige hoogte vallen Man 75-79 jr Van de week zou hij uit de rolstoel gevallen zijn op de onderrug. Val van overige hoogte Vrouw 65-69 jr Met voet klem onder elektrische rolstoel [Be]knellend object Vrouw 75-79 jr Is in de taxi bus uit haar rolstoel gevallen bij nemen van een verkeersdrempel. Voorover gevallen. Val van overige hoogte Man 90+ jr Eergister voet tussen rolstoel. [Be]knellend object Vrouw 65-69 jr rolstoelafhankelijk, kwam in botsing met een ander rolstoel, toen kwam haar linker been klem zitten. Bewegend object Vrouw 85-89 jr dochter hielp mw met transfer uit rolstoel. mw viel op de grond. Val van overige hoogte Man 85-89 jr Gevallen in huis achter de rolstoel, was aan het oefenen met lopen. Val, overig Vrouw 65-69 jr was bij de IKEA toen mw vanuit de rolstoel in de auto wilde stappen verzwikte zij haar rechter enkel Verstappen, zwikken,

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 42 verdraaien gelijk niveau Man 75-79 jr Hr is uit de rolstol gevallen of heeft zich uit de stoel laten vellen op li pols. Val van overige hoogte Man 80-84 jr Om 7.30u beneden aan trap (7 treden) aangetroffen in foetus houding Val van vaste trap Man 70-74 jr Woonkamer, uit rolstoel gaan staan. Val, overig Vrouw 90+ jr Van laadklep van historische tram gevallen met rolstoel. Val van overige hoogte Vrouw 90+ jr Met elektrische rolstoel met 2 wielen van de stoep gereden en daardoor gevallen. Val, overig Vrouw 70-74 jr :Is beneden in de bezoekershal in de rolstoel aangereden door een scootmobiel en hierdoor voorover Val, overig uit de rolstoel gevallen. Man 75-79 jr estruikeld toen hij in de rolstoel wilde stappen. Struikelen gelijk niveau Man 80-84 jr dhr woont in het verpleeghuis. tijdens fysio uit de rolstoel gevallen Val van overige hoogte Vrouw 90+ jr waarschijnlijk uit haar rolstoel gevallen en haar hoofd aan een tafeltje gestoten Val van overige hoogte Vrouw 65-69 jr uitgegleden bij het naar binnen trekken van een rolstoel. daarbij op re hand val opgevangen. Uitglijden gelijk niveau Vrouw 65-69 jr mvr wou gisteravond in haar rolstoel gaan zitten en is naast de rolstoel gaan zitten en op haar rechter Val van overige hoogte heup/bil gevallen Vrouw 75-79 jr zat in de rolstoel, in het zh, en wilde uitstappen en is toen ten val gekomen. Val, overig Vrouw 90+ jr Voorover uit rolstoel gevallen, bloedneus, trauma capitis/ Val van overige hoogte Man 65-69 jr transfer van rolstoel naar auto gemaakt en voelde daarbij plotseling een aantal keer ""kraken/knappen"" in de rechter schouder. Acute fysieke overbelasting Man 80-84 jr IN HET VERZORGINGSHUIS WILLEN OPSTAAN VANUIT DE ROLSTOEL, GESTRUIKELD EN Struikelen gelijk niveau TOEN DE LI-HEUP BEZEERD. Man 75-79 jr gevallen uit rolstoel Val van overige hoogte Vrouw 70-74 jr Door thuiszorg schoenen niet goed aangedaan. Bij het inparkeren met rolstoel voor de toilet gevallen. Val, overig Man 65-69 jr 2 Dagen geleden uit rolstoel gevallen kwam tegen stoeprand Beide voeten verkeerd terecht gekomen. Val, overig Vrouw 65-69 jr met electrische rolstoel met kleding gehaakt, re arm is ergens anders achter gehaakt Stilstaand object Vrouw 75-79 jr Bij transfer thuis van rolstoel naar bed gevallen en op knieen gevallen. Val van overige hoogte Vrouw 75-79 jr stond op uit rolstoel gevallen op stoep Val van overige hoogte Man 65-69 jr Patient is met de rolstoel gevallen, kwam bij een boom in een kuiltje terecht. Val van overige hoogte Vrouw 80-84 jr tijdens rijden in de rolstoel is voet van voetenplankje gegleden en daarbij op de grond gekomen terwijl Stilstaand object stoel doorreed Vrouw 90+ jr mw had met haar electrische rolstoel klem gezeten tegen de muur Stilstaand object Vrouw 90+ jr Mw zit in een rolstoel, had om hulp gebeld in het verzorgingshuis. Moest even wachten en ging toen Val, overig zelfstandig staan. Is daardoor gevallen Man 80-84 jr In het verpleeghuis gevallen, was opweg naar de wc, op de grond aangetroffen. Val, overig Vrouw 80-84 jr Mevr. was vannacht onrustig,( bekend met Alsheimer ) is met de rolstoel gaan rijden en eruit gevallen, Val van overige hoogte op de grond aangetroffen. Vrouw 90+ jr Gisteren duwde verzorging de rolstoel. Ze ging zo hard, op een gegeven moment kwam de Onbekend rechtervoet op de grond en klapte dubbel Vrouw 65-69 jr Silvia is rolstoel afhankelijk, is daarin aangereden door een vrachtwagen. rolstoel is niet omgevallen.. Bewegend object Vrouw 85-89 jr Liep met rolstoel,bleef met voet haken achter wiel en viel achterover met hoofd tegen raam Struikelen gelijk niveau Vrouw 65-69 jr In rolstoel stappen, met li-hand tussen voetensteun van rolstoel. [Be]knellend object Man 70-74 jr val tussen toilet en rolstoel vannacht Val, overig Vrouw 85-89 jr Gelanceerd door rolstoel en op li elleboog gevallen. Val, overig Vrouw 65-69 jr Is met de electrische rolstoel tegen de deur aangereden. Stilstaand object Vrouw 90+ jr Mw zit in de rolstoel heeft geen stafunctie meer, is door de verzorging op de grond aangetroffen. Val, overig Vermoedelijk is Mw door haar dementie vergeten dat ze niet meer kan lopen. Man 85-89 jr Dhr zat in de rolstoel, en viel achterover. Volgens ambu stond de stoel niet op de rem en bij het Val, overig opstaan reed de rolstoel achteruit waardoor dhr op het achterhoofd viel. Volgens dhr is hij met rolstoel en al achterover gevallen omdat deze wel op de rem stond. Man 75-79 jr uitgegleden in huis, kwam met arm op rolstoel/rollator terecht Uitglijden gelijk niveau Vrouw 65-69 jr Mw is door verzorging naast rolstoel gevonden is waarschijnlijk op rechter zijde hoofd gevallen Val, overig Man 70-74 jr achterover met zijn rolstoel op zijn achterhoofd. Val, overig Vrouw 85-89 jr bij voortduwen van de rolstoel plots toename pijn van de pols. Acute fysieke overbelasting Vrouw 90+ jr patiente is dementerende : gister was de patiente op de grond aangetroffen, naast haar rolstoel.onduidlelijke toedracht Onbekend

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 43 Man 65-69 jr Wilde van bed naar de rolstoel overstappen. Op de zij gevallen met het hoofd tegen de verwarming. Val, overig Vrouw 65-69 jr Gisteren gevallen bij overstappen van bank nara rolstoel op rechter zijde Val van overige hoogte Vrouw 70-74 jr Vanmiddag rond 16.15 uit rolstoel gegleden/gevallen en op straat terechtgekomen Val, overig Vrouw 80-84 jr Rechter been tegen klep van rolstoel. Stilstaand object Man 75-79 jr Pat wilde iets oppakken vanuit de rolstoel en viel daarbij uit de stoel op de grond. Val van overige hoogte Vrouw 90+ jr Uit rolstoel gegleden. Val van overige hoogte Vrouw 85-89 jr bij opstaan vanuit rolstoel om gordijnen te sluiten, evenwicht verloren gevallen op vloer in woonkamer Val, overig verzorgingstehuis.. Vrouw 85-89 jr tijdens opstaan uit rolstoel voorover gevallen in verzorgingstehuis. Val, overig Man 75-79 jr Dhr duwde zijn vrouw in de rolstoel, bij het aflopen van een stoep raakte deze uit balans. Mw is in de Val, overig rolstoel boven op dhr terecht gekomen, het handvatvan de rolstoel kwam in de rechter flank Vrouw 90+ jr Mevr wilde, thuis transfer vanuit bed naar de rolstoel maken. Rolstoel stond niet op de rem Bewegend object reonderbeen sloeg tegen voetsteun aan Vrouw 85-89 jr Met een rolstoel tegen een deurkozijn gereden Stilstaand object Vrouw 85-89 jr heeft onderbeensgips en wilde in rolstoel gaan zitten en rolstoel gleed onder haar vandaan en is Val van overige hoogte daardoor op re-pols terecht gekomen. Man 90+ jr Dhr wilde een transfeur gaan maken van rolstoel naar stoel. dhr. kwam ten val en viel daarbij op het Val van overige hoogte achterhoofd. Vrouw 90+ jr Mevr. zou met haar schouder tegen de wasbak zijn gestoten, ze leunde daarbij tegen haar rolstoel, Stilstaand object die gleed weg. Man 65-69 jr "bleef vanmorgen achter rolstoel haken met zijn scrotum" Stilstaand object Man 90+ jr Vanmiddag uit rolstoel op straat gevallen. Werd geduwd door echtgenote, deze had niet gezien dat de Val van overige hoogte stoep niet overliep in de straat, rolstoel stuiterde van stoep. Vrouw 80-84 jr vandaag gevallen op de rechter heup toen zij over de rolstoel van haar man struikelde. Struikelen gelijk niveau Vrouw 85-89 jr Patiente duwde echtgenoot in rolstoel. Had niet gezien dat de stoeprand niet op gelijke hoogte was Val van overige hoogte met de straat, waardoor de rolstoel omkiepte. Man 80-84 jr uit oogpoli op weg naar huis, uit groene rolstoel gevallen Val van overige hoogte Man 75-79 jr Vannacht wou Dhr van rolstoel in bed. Gleed raar weg Uitglijden gelijk niveau Vrouw 85-89 jr wilde zit positie veranderen en is toen uit de rolstoel gegleden en met haar linkerknie op de grond Val van overige hoogte terecht gekomen Man 85-89 jr. Waarschijnlijk is dhr gestruikeld over een rolstoel/ rollator. Struikelen gelijk niveau Tabel 23 Enkele toedrachten van ongevallen met openbaar vervoer Geslacht Leeftijd Toedrachtsbeschrijving Letselmechanisme Locatie Vrouw 65-69 jr Bij noodstop in tram, met hoofd ergens tegen aan. Bewegend object Openbaar vervoermiddel Man 65-69 jr Buschauffeur onwel geworden, bus van de weggeraakt en in water Bewegend object Straat, rijweg, trottoir terecht gekomen. Vrouw 65-69 jr Passagier in bus, bus van de weggegeraakt en in water terecht Bewegend object Straat, rijweg, trottoir gekomen. Vrouw 65-69 jr In de bus, plotseling remmen. Acute fysieke overbelasting Straat, rijweg, trottoir Vrouw 65-69 jr Met de bus uitstappen waarschijnlijk gestruikeld. Struikelen gelijk niveau Openbaar vervoermiddel Vrouw 65-69 jr gevallen bij instappen tram. Val, overig Station, halte Man 65-69 jr Noodstop bus Onbekend Straat, rijweg, trottoir Vrouw 70-74 jr Patiënt zat in de bus en de bus moet plotseling remmen en pat is Val, overig Openbaar vervoermiddel gevallen en ergens met haar hoofd tegenaan gekomen Man 70-74 jr Vanochtend op perron bij het proberen te halen van een trein Uitglijden gelijk niveau Openbaar vervoermiddel uitgegleden vanwege gladde schoenzolen. Voorover gevallen op gestrekte armen. Vrouw 70-74 jr Bij instappen in de tram gevallen op linkerschouder. Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 70-74 jr Patiënte zat in 4-zits zitje toen de stadsbus een noodstop maakte. Val, overig Openbaar vervoermiddel Patiënte klapte naar voren en heeft zichzelf met beide handruggen opgevangen tegen stang. Vrouw 70-74 jr 05-03: bij uitstappen trein koffer uit trein willen trekken, misstap gemaakt en van afstap op perron gevallen. Val van overige hoogte Station, halte

Mobiliteit 65-plus- Ongevalscijfers 44 Vrouw 70-74 jr Vanmorgen afstapje in de trein niet gezien, gevallen. Val van overige hoogte Openbaar vervoermiddel Man 70-74 jr Passagier in bus, bus van de weggeraakt en in water terecht gekomen Bewegend object Straat, rijweg, trottoir Man 70-74 jr ongeval bus versus auto. Bewegend object Straat, rijweg, trottoir Vrouw 70-74 jr Bus, bus maakte een noodstop, van stoel gelanceerd. Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 70-74 jr Gevallen in bus, wilde stang grijpen, is ergens langs geschaafd. Snijdend of stekend object Straat, rijweg, trottoir Vrouw 70-74 jr Met hand/pols tussen busdeur gekomen. [Be]knellend object Openbaar vervoermiddel Vrouw 70-74 jr Bij uitstappen bus, ergens achter blijven haken. Snijdend of stekend object Openbaar vervoermiddel Vrouw 70-74 jr Tijdens uitstappen bus, gevallen. Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 70-74 jr Uit de bus gevallen van het afstapje. Val van overige hoogte Overig Vrouw 70-74 jr Bij halte lopend naar de tram gevallen, val opgevangen met Val, overig Openbaar vervoermiddel rechterelleboog. Man 70-74 jr Buschauffer, vervoeren van bejaarden, tegen boom aangereden, met Stilstaand object Straat, rijweg, trottoir hoofd tegen voorruit. Vrouw 70-74 jr In bus gevallen op linker schouder Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 75-79 jr Stond op in bus, wilde aan paal vastpakken, maar greep mis en viel. Val, overig Industrie- en bouwterreinen Vrouw 75-79 jr Bij het uit de bus stappen op vliegveld voorover op het hoofd gevallen. Val van overige hoogte Vliegveld/Luchthaven Vrouw 75-79 jr Tijdens instappen in bus plots pijn heup Acute fysieke overbelasting Openbaar vervoermiddel Vrouw 75-79 jr 14 dagen geleden gevallen in de tram. Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 75-79 jr Gister bij het uitstappen van de tram gevallen op de hand. Val van overige hoogte Openbaar vervoermiddel Vrouw 75-79 jr Is in de taxi bus uit haar rolstoel gevallen bij nemen van een Val van overige hoogte Openbaar vervoermiddel verkeersdrempel. Voorover gevallen. Man 75-79 jr Patiënt heeft bij het uitstappen uit een bus zich mis gestapt en is Val van overige hoogte Openbaar vervoermiddel vervolgens op zijn stuit gevallen. Man 75-79 jr Dhr. is tegen een tram aangevallen. Val, overig Openbaar vervoermiddel Man 80-84 jr Dhr was onderweg naar de poli van de reumatoloog, stapte hiervoor uit Stilstaand object Openbaar vervoermiddel de bus en stootte zich tegen een paal waardoor er een wond ontstond. Vrouw 80-84 jr stapte uit de bus en viel voorover op haar hoofd, over rollator heen Val van overige hoogte Openbaar vervoermiddel Vrouw 80-84 jr Mevr zat in de bus,wilde van plaats veranderen net op het moment dat Val, overig Straat, rijweg, trottoir de bus ging rijden en viel toen voorover. Vrouw 80-84 jr In de bus door insekt gebeten in rechter bovenbeen. Beet of steek door insect Openbaar vervoermiddel Man 80-84 jr Dhr zat in een rolstoel, rolstoel bus remde dhr viel achterover. Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 80-84 jr 3 dagen geleden gevallen bij het instappen van de bus. Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 80-84 jr In de tram door ander persoon omver geduwd. Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 80-84 jr Gevallen in de tram. Ring verwijderd. Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 85-89 jr Gevallen in tram. Val, overig Openbaar vervoermiddel Man 85-89 jr Dhr is gevallen bij het uit de tram stappen, is op het gezicht terecht Val van overige hoogte Openbaar vervoermiddel gekomen. Vrouw 85-89 jr Gevallen tijdens het uitstappen uit de trein. Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 85-89 jr In tram gevallen. Val, overig Openbaar vervoermiddel Man 85-89 jr Zag afstapje niet bij tram uitstappen. Val van overige hoogte Openbaar vervoermiddel Vrouw 85-89 jr Is in de bus gevallen op rechter schouder (bus trok op). Val, overig Openbaar vervoermiddel Vrouw 90+ jr GISTEREN TIJDENS UITSTAPJE GEVALLEN IN DE BUS BIJ HET Val, overig Openbaar vervoermiddel GAAN ZITTEN Man 90+ jr Tijdens instappen tram gevallen doordat deur te snel dicht ging. Val, overig Openbaar vervoermiddel Man 90+ jr Stond in de stadsbus die moest remmen en daardoor gevallen. Haalde Val, overig Straat, rijweg, trottoir huid hand open. Vrouw 90+ jr In de bus gevallen. Val, overig Openbaar vervoermiddel

Over VeiligheidNL VeiligheidNL is een onafhankelijk expertisecentrum met de missie om ongevallen te voorkomen door veilig gedrag te stimuleren. We helpen mensen hun veiligheid te vergroten in en om het huis, maar ook op straat, op school en op het werk. We monitoren en signaleren ongevallen en letsel en onderzoeken welke vorm van preventie effectief is. Voor de monitoring is het Letsel Informatie Systeem (LIS) de basis, een registratiesysteem bij een representatieve steekproef van Spoedeisende Hulpafdelingen (SEH's) in Nederland, maar we rapporteren ook dodelijke ongevallen van het CBS en ziekenhuisopnamen door letsels via de LBZ. We ontwikkelen effectieve gedragsinterventies die praktisch, oplossingsgericht en op maat zijn en voeren deze ook deels uit. Ten slotte delen wij onze kennis en kunde direct met onze doelgroepen of via professionals, samenwerkingspartners en ambassadeurs. We werken voor en met overheden, bedrijven, zorgverleners en particulieren.