Bouwen aan zichtbaarheid Nijmeegs onderzoek De Radboud Repository In het DARE-project hebben alle Nederlandse universiteiten, onder leiding van de Stichting Surf, een eigen repository ingericht. DARE is de afkorting voor Digital Academic Repositories. In een repository worden de wetenschappelijke publicaties van de onderzoekers van een universiteit opgenomen; niet alleen de publicatiegegevens, maar ook de volledige digitale tekst van de publicatie zelf. De inhoud van de repository is zoveel mogelijk raadpleegbaar voor iedereen via internet. Nederland is het eerste land waar de repositories van alle universiteiten in samenhang zijn ontwikkeld en via DAREnet als één databank doorzoekbaar zijn. Binnen de Radboud Universiteit loopt van 2006-2009 een project dat tot doel heeft de Radboud Repository in te bedden in de wetenschappelijke informatievoorziening en de werkzaamheden onderdeel te maken van de reguliere dagelijkse praktijk. Het project wordt geïnitieerd door de Universiteitsbibliotheek en uitgevoerd samen met onderzoekers, docenten en ondersteunende diensten binnen de universiteit. Onderzoek en onderwijs binnen de universiteit hebben belang bij een goed werkende repository. Gegevens uit de repository worden geharvest door Internetzoekmachines waardoor de resultaten van Nijmeegse onderzoek internationaal zichtbaar worden wat bijdraagt aan het prestige van wetenschappers en universiteit. Hieronder volgt een kort overzicht van de resultaten van het project na twaalf maanden. 18
Projectopzet Het project is opgezet volgens de Prince2 methode en wordt uitgevoerd onder leiding van een stuurgroep. De directeur van de Universiteitsbibliotheek, Graham Jefcoate, is voorzitter van de stuurgroep, waarin verder twee wetenschappers - de professoren Gert Flik en Olivier Hekster - en het hoofd MSO, mevrouw Ine van den Heuvel, zitting hebben. De directeur van het UCI, Wobke Veenstra, neemt vooral deel om te adviseren over de technische infrastructuur voor de Radboud Repository. Een projectleider is belast met de dagelijkse aansturing van de teamleiders die acht werkpakketten uitvoeren. Vanuit de werkpakketten worden producten opgeleverd die aan de stuurgroep worden voorgelegd. Medewerkers uit alle geledingen van de UB-organisatie leveren een bijdrage aan de uitvoering van het project, waardoor breed deskundigheid wordt opgebouwd. Werk in uitvoering In 2009 moet de Universiteitsbibliotheek in staat zijn om de werkzaamheden voor de Radboud Repository binnen de bestaande financiële middelen uit te voeren. Tot die tijd wordt de extra inspanning geleverd die nodig is om een volwaardige repository te implementeren die aansluit bij de (inter)nationale ontwikkelingen. Het bedrag dat de Universiteitsbibliotheek hierin zelf investeert, wordt bijgepast door het College van Bestuur. Voor een goede inbedding in de organisatie is onderzoek nodig naar de juiste methodieken en procedures om die te bereiken. Er wordt nadrukkelijk aansluiting gezocht bij andere universitaire ontwikkelingen o.a. op het gebied van gegevensbeheer. De volgende producten zijn inmiddels opgeleverd en aan de stuurgroep voorgelegd: Samen met de afdeling Communicatie is een communicatieplan voor de Radboud Repository gemaakt. Dit plan wordt in eerste instantie uitgevoerd binnen de faculteiten Sociale Wetenschappen, Rechtsgeleerdheid en FNWI. Inmiddels zijn een Nederlands- en Engelstalige folder ontwikkeld. Voor presentaties wordt zoveel mogelijk aangesloten bij regulier overleg van onderzoekers. Het plan wordt momenteel uitgevoerd en er is al een aantal wetenschappers dat zijn publicatielijsten voor opname in de Radboud Repository heeft aangeleverd. Samen met studenten en onderzoekers is gekeken naar een betere en duidelijkere aanbieding van de informatie op de website van de Universiteitsbibliotheek. Op basis hiervan zijn voorstellen voor herinrichting van de site geformuleerd, die door de stuurgroep zijn goedgekeurd. De vernieuwde website is op 12 november de lucht in gegaan. Samen met het hoofd Juridische Zaken is een advies geformuleerd over het auteursrecht in relatie tot de Radboud Repository. Doel hiervan is wetenschappers een aantal richtlijnen aan te reiken waarmee zij kunnen proberen met de uitgever overeen te komen dat hun publicaties, zonder toestemming en extra kosten, gebruikt kunnen blijven worden voor onderwijs en onderzoek binnen de universiteit. Het advies wordt binnenkort aangeboden aan het College van Bestuur. Vervolg van het project Er zijn nog producten in ontwikkeling. Op basis van een document waarin de workflow voor publicatiegegevens en volledige tekstdocumenten beschreven is, wordt de technische infrastructuur vervolmaakt. Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de relatie met de gegevens die zijn ingevoerd in Metis. Hergebruik van die gegevens voor de repository is uitgangspunt. Metis en de repositories worden ook landelijk meer en meer aan elkaar gekoppeld en geïntegreerd. Ook voor de Radboud Repository wordt hierop ingezet. In het werkpakket diensten wordt samen met onderwijs en onderzoek bekeken, welke relevante informatiediensten met behulp van de gegevens in de Radboud Repository ontwikkeld kunnen worden. In ieder geval zal de zoekinterface verder verbeterd moeten worden. Zodra de technische infrastructuur efficiënt en voldoende bedrijfszeker is, zal een capaciteitsberekening gemaakt worden voor de inhoudelijke vulling van de repository. Daarbij zal een balans gezocht worden tussen opname van de actuele wetenschappelijke publicaties en retrospectieve invoer. De Radboud Repository is te vinden op de website van de Universiteitsbibliotheek http://www.ru.nl/ubn/ onder Diensten - Radboud Repository. 19
Leveranciers van bibliotheekdiensten OCLC en OCLC PICA vormen één mondiale organisatie In oktober 2007 werd aangekondigd dat OCLC, de grootste organisatie ter wereld die diensten levert en onderzoek uitvoert ten behoeve van bibliotheken alle vestingen onder één naam en merkidentiteit samenbrengt. Een gevolg is dat de aparte identiteit van PICA, de organisatie voor bibliotheekautomatisering ontstaan vanuit de bibliotheekwereld in Nederland, verdwijnt. Rein van Charldorp, Managing Director van OCLC Europe, the Middle East & Africa (EMEA), hoopt dat de nieuwe organisatie de schaalgrootte biedt die nodig is voor online diensten die voldoen aan de toenemende behoeften en verwachtingen van de moderne bibliotheekgebruiker. Geschiedenis PICA PICA is een initiatief van de Koninklijke Bibliotheek en een aantal Nederlandse universiteitsbibliotheken uit de jaren 60 om een centraal catalogiseersysteem en een centrale bibliotheekcatalogus tot stand te brengen. De centrale catalogus kwam in 1975 tot stand, een online publiekscatalogus in 1986. Tot in de jaren 90 werden verdere PICAproducten en diensten ontwikkeld voor catalogisering, bibliotheeksystemen, informatiseermiddeling en resource sharing. PICA breidde zich ook in buitenland uit, vooral in Duitsland. In 1999 nam OCLC, een grote internationale organisatie voor diensten aan bibliotheken, de meerderheid van de aandelen van de PICA B.V. over. In 2007 kwamen de resterende aandelen in bezit van OCLC. OCLC OCLC, opgericht in 1967, heeft zijn hoofdkantoor in Dublin, Ohio, en is een organisatie zonder winstoogmerk en op basis van lidmaatschap, die diensten levert en onderzoek uitvoert ten behoeve van bibliotheken. Het betreft diensten en producten op het gebied van geautomatiseerd catalogiseren, naslagwerken, resource sharing, econtent, conserveren, lokaal bibliotheekbeheer en online activiteiten. Deze worden geleverd aan 60.000 bibliotheken in 112 landen. OCLC en zijn lidbibliotheken overal ter wereld bouwen aan en onderhouden WorldCat, de rijkste online bron ter wereld voor het vinden van bibliotheekmaterialen. Directeur UB Nijmegen neemt deel aan Members Council OCLC Als PICA-klant en deelnemer aan landelijke catalogussystemen - en daardoor WorldCat - is de Universiteitsbibliotheek Nijmegen sinds decaden betrokken bij ontwikke- lingen rondom PICA en OCLC. Indertijd was de UBN een van de grondleggers van PICA. In 2007 werd de directeur van de UBN, Graham Jefcoate, genomineerd als lid van de Members Council van OCLC. In oktober nam hij deel aan de eerste vergadering in Dublin, Ohio, het hoofdkwartier van OCLC. De Council bestaat uit ca. 70 leden uit bibliotheken en organisaties in de VS en andere landen. Hoewel OCLC nogal sterk Amerikaans is gericht, wordt het belang van activiteiten buiten de VS steeds duidelijker. OCLC maakt een globaliseringproces door en benadrukt dat ca. 25% van de omzet buiten de VS wordt geproduceerd. Dit proces eist een nieuwe governance structure voor OCLC en veel tijd (en passie!) werd bij de vergadering in oktober geïnvesteerd in de noodzakelijke veranderingen. Maar tijdens de Members Council is ook tijd gevonden voor een vooruitblik op ontwikkelingen in de informatieen bibliotheekwereld. Steven Abram, een Canadese goeroe op het gebied van de digitale bibliotheek, was keynote speaker. Hij heeft weinig geduld met bibliothecarissen en bibliotheken die zich niet met de ontwikkeling van het zogenaamde Web 2.0 (of Library 2.0 of Information 3.0 ) bezighouden. Hoofdvijand van bibliotheken is volgens Abram Google, vanwege de reclames en niet betrouwbare informatie. Bibliotheken moeten zich overtuigender presenteren en vooral aanwezig zijn waar de moderne gebruikers actief zijn, namelijk op het Web. Volgens Abram moeten alle bibliotheekmedewerkers dringend worden omgeschoold om de diverse functies en mogelijkheden van de tweede generatie webapplicaties (blogs, wikis, etc.) te kunnen toepassen. In break-outs en brainstorm sessies hebben de deelnemers deze en andere toekomstthesen besproken tijdens de council in Dublin, OH. Daarbij is het gevoel ontstaan dat OCLC en zijn deelnemers een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van de toekomstige bibliotheek in de digitale wereld. Opvallend is wel dat in deze virtuele wereld nog altijd prijs wordt gesteld op de persoonlijke ontmoetingen en uitwisselingen zoals die van de Members Council in Amerika. 20
Website Universiteitsbibliotheek vernieuwd In november 2007 is de indeling van de website van de Universiteitsbibliotheek vernieuwd. Veranderingen De belangrijkste vernieuwingen in de website van de universiteitsbibliotheek zijn: Er is een menu snel naar voor de meest gebruikte toepassingen zoals de catalogus, PiCarta, Web of Science, overzicht van elektronische tijdschriften. De keuzes voor het zoeken naar literatuur zijn samengebracht in één menu ( literatuur zoeken ). Er is een menu bijgekomen met informatie over de Universiteitsbibliotheek zelf ( Over de organisatie ) In het rode gedeelte van de homepage worden de laatste nieuwsberichten direct getoond De URL voor de hoofdpagina (www.ru.nl/ubn/) is niet veranderd. De adressen van dieperliggende pagina s wel. Onderzoek De veranderingen vinden hun oorsprong in een usability onderzoek dat in 2006 is uitgevoerd onder studenten van de RU. In 2007 is een groep onderzoekers geïnterviewd over de website van de UB en de voorstellen voor een nieuwe indeling die voortvloeiden uit het usability onderzoek. Op basis hiervan is de huidige indeling ontworpen. De nieuwe homepage van de Universiteitsbibliotheek Nieuws over zoeksystemen Onderstaande systemen treft u aan in de rubriek Zoeksystemen a-z onder Literatuur zoeken in de website van de bibliotheken van de Radboud Universiteit Nijmegen (www.ru.nl/ubn/). Ook bij de betreffende vakgebiedenportals in de website treft u ze aan. Raadpleging is voorbehouden aan studenten en medewerkers van de Radboud Universiteit tenzij anders aangegeven. Binnen het RUdomein krijgen zij direct toegang. Daarbuiten kunnen zij inloggen: studenten met studentnummer en kiss-wachtwoord, medewerkers met personeelsnummer en het RU-wachtwoord of het wachtwoord voor het UMCN-netwerk. Comprehensive Glycoscience Dit elektronische handboek op het gebied van Glycoscience is beschikbaar gekomen voor studenten en medewerkers van de Radboud Universiteit. Blackwell Reference Online Een nieuwe database waarin de volledige elektronische tekst is opgenomen van een aantal naslagwerken op de gebieden antropologie, geografie, rechtsgeleerdheid, psychologie en sociologie Kranten via LexisNexis De aanbieding van kranten via LexisNexis is vernieuwd. Via deze weg worden landelijke dagbladen (AD, Financieele Dagblad, NRC, Parool, Trouw, Volkskrant) aangeboden en een aantal buitenlandse kranten. Het interface is vernieuwd evenals het Internetadres. LexisNexis geeft geen toegang meer tot regionale Nederlandse kranten. 21
Dienstverleningsovereenkomst Bibliotheek Medische Wetenschappen ondertekend De ondertekening van de Dienstverleningsovereenkomst door Emile Lohman en Graham Jefcoate Op donderdag 18 oktober hebben Emile Lohman, voorzitter van Raad van Bestuur van het UMC St Radboud en Graham Jefcoate, directeur van de Universiteitsbibliotheek Nijmegen, een Dienstverleningsovereenkomst voor de Bibliotheek Medische Wetenschappen getekend. Dienstverleningsovereenkomst Het UMC participeert voor haar bibliotheekfunctie in de universitaire bibliotheekvoorziening, die wordt verzorgd door de Universiteitsbibliotheek. Hieruit vloeit een gedeelde verantwoordelijkheid voort voor de Bibliotheek Medische Wetenschappen, die in deze dienstverleningsovereenkomst nader wordt vastgelegd. De looptijd is tot 1 januari 2010. De dienstverleningsovereenkomst is gebaseerd op het Beleidsplan voor de bibliotheekvoorziening van de Radboud Universiteit Nijmegen, 2006-2009 To inform and inspire. Bibliotheekcommissie Per 1 oktober jl. is een nieuwe bibliotheekcommissie ingesteld met prof. dr. Jacques Lenders als voorzitter die hiermee de in het voorjaar helaas overleden prof. dr. Pieter De Mulder opvolgt. De leden van de bibliotheekcommissie vertegenwoordigen de primaire gebruikersgroepen van de Bibliotheek Medische Wetenschappen, namelijk de gebruikers vanuit het onderzoek, het onderwijs en de patiëntenzorg. De bibliotheekcommissie adviseert zowel het bestuur van het UMC als de directeur van de Universiteitsbibliotheek over het beleid met betrekking tot de inhoudelijke 22
ontwikkeling van collectievorming in de Bibliotheek Medische Wetenschappen. Tevens adviseert de bibliotheekcommissie over de kwaliteit van de dienstverlening die in de Dienstverleningsovereenkomst is vastgelegd. Gebruikersonderzoek Een van de eerste acties die voortvloeit uit de overeenkomst is, dat de Bibliotheek Medische Wetenschappen in november een gebruikersonderzoek heeft gehouden onder alle medewerkers en studenten van het UMC. Via de e-mail zijn de mensen benaderd en is hun verzocht om een vragenlijst over de dienstverlening van de Bibliotheek Medische Wetenschappen in te vullen. Op grond van de uitkomsten van dit onderzoek, dat overigens binnen alle UMC s in Nederland wordt gehouden, zal de dienstverlening zoveel mogelijk worden aangepast aan de wensen van de gebruikers binnen onderzoek, onderwijs en patiëntenzorg. Zondagopenstelling Centrale Bibliotheek definitief De Centrale Bibliotheek van de Radboud Universiteit aan de Erasmuslaan is vanaf 1 november definitief op zondag geopend voor studie. Dat is besloten nadat een proef afgelopen jaar uitwees dat er voldoende belangstelling is voor deze zondagopenstelling. Alleen de Leeszaal, het Bibliografisch Centrum en de Lounge zijn geopend op zondag, van 10.00 tot 17.00 uur. Het is tijdens de zondagopenstelling niet mogelijk boeken te lenen: de openstelling is met name bedoeld als lees- en studievoorziening. De leeszaal is stiltegebied, in het Bibliografisch Centrum zijn groepswerkplekken. Bovendien staan daar ook pc s met internetaansluiting. In maart begon een pilot om te kijken of er behoefte is aan de zondagopenstelling. Het gemiddeld aantal bezoekers tijdens de proefperiode was 70 procent van het bezoe- kersaantal op zaterdag, terwijl op zaterdag de dienstverlening uitgebreider is. 70 procent was ook de vooraf gestelde voorwaarde om de zondagopenstelling structureel te laten worden. Met name in de tentamenperiodes was het aantal bezoekers erg hoog. Op zondag 3 juni is een enquête gehouden onder negentig bezoekers. Daaruit bleek dat de meeste bezoekers ouderejaarsstudenten van de Radboud Universiteit zijn. Verder waren er ook enkele studenten van de Open Universiteit, de HAN en andere universiteiten. Het doel van hun bezoek was studie. Tweederde van de bezoekers was al eerder op zondag geweest. Bijna alle bezoekers gaven aan vaker gebruik te willen maken van de bibliotheek op zondag, en 99 procent wilde graag dat de zondagopenstelling verlengd werd. Nieuwe mogelijkheden in de lijst van elektronische tijdschriften Het overzicht van elektronische tijdschriften waarbij toegang geregeld is voor studenten en medewerkers van de Radboud Universiteit, is vernieuwd. De lijst biedt nu minder tijdschriften per pagina aan, maar biedt meer mogelijkheden: Via Category kunt u tijdschriften op specifieke vakgebieden bekijken Via Locate kunt u zoeken naar tijdschriften met woorden en ISSN en kunt u tijdschriften van specifieke uitgevers bekijken Als u met de muis over een tijdschriftnaam heengaat, ziet u informatie over de beschikbare jaren (deze staat ook onder de SFX-knop) Via Title: kunt u zoeken naar specifieke tijdschriften (contains) of kunt naar tijdschriften in de lijst toespringen (starts with) 23