Sportblessures Blessurecijfers Samenvatting Sport en bewegen leveren vooral een positieve bijdrage aan de volksgezondheid. De baten voor de gezondheid wegen dan ook op tegen de kosten die veroorzaakt worden sportblessures. Niettemin is het zinnig om aandacht te besteden aan de preventie van sportblessures. De belangrijkste reden daarvoor is dan ook om te voorkomen dat sporters gehinderd worden om door te gaan met de gezonde bezigheid die sport is. Om te komen tot een optimale preventie is kennis over de epidemiologie van sportblessures een vereiste. Deze factsheet geeft een overzicht van de belangrijkste gegevens over de epidemiologie van sportblessures. In 2012 liepen sporters in Nederland naar schatting 4,4 miljoen sportblessures op (n=838), waarvoor in 1,7 miljoen gevallen (39%) medische behandeling gezocht werd. Daarmee vormden sportblessures de helft (50%) van de 3,5 miljoen medisch behandelde ongevalsletsels in Nederland in 2012. Hoewel groot in aantal zijn sportblessures van de ongevalsletsels de minst ernstige: het aantal doden, ziekenhuisopnamen en Spoedeisende Hulp behandelingen is relatief klein ten opzichte van andere oorzaken van letsel als privéongevallen, verkeersongevallen en arbeidsongevallen. Drie kwart (74%) van de sportblessures ontstaat plotseling. Jonge sporters (10-19 jaar) en mannen lopen de meeste blessures op. De meeste blessures (55%) zien we bij sporters die sporten in georganiseerd verband. Het aantal sportblessures is in de periode 2007-2012 met 17 procent gestegen. Vooral in 2012 is de stijging fors: ruim 500.000 extra blessures ten opzichte van 2011. Deze stijging werd vooral veroorzaakt door een stijging in hardloop- en fitnessblessures, en in iets mindere mate paardrijd- en hockeyblessures. Voor een deel verklaart de sterke toename van het aantal hardlopers en fitness ers in 2012 deze stijging. Ook het risico om een sportblessure op te lopen steeg echter in 2012. Met andere woorden, het aantal blessures steeg harder dan het aantal nieuwe sporters. De toename van het aantal sporters verhoogt het risico op een blessure, omdat beginnende sporters een grotere kans hebben om een blessure op te lopen dan ervaren sporters. Daarnaast is hardlopen een sport met een relatief hoog blessurerisico. Recent onderzoek toont aan dat 31 procent van de beginnende sporters die geblesseerd raakt een hardloper is. Veel nieuwe hardlopers verhoogt dus het risico op een sportblessure. Of deze stijging in incidentie van sportblessures een uitschieter is of juist een kentering in de trend weergeeft moet de toekomst uitwijzen. Aantal sportblessures in 2012 Aantal blessures Alle blessures 4.400.000 Plotseling ontstaan 3.300.000 Geleidelijk ontstaan 1.100.000 Medisch behandelde blessures 1.700.000 Plotseling ontstaan 1.300.000 Geleidelijk ontstaan 470.000 Aantal behandelingen Fysiotherapeut 880.000 5.200.000 Huisarts 690.000 920.000 Specialist 370.000 930.000 Spoedeisende Hulp behandelingen 160.000 Sportarts 130.000 Ziekenhuisopnamen 15.000 Overledenen 5 Bron: Letsel Informatie Systeem 1986-2012, VeiligheidNL; Krantenknipselregistratie 1986-2012, VeiligheidNL; Ongevallen en Bewegen in Nederland 2000-2012, VeiligheidNL; Letsellastmodel 2012, VeiligheidNL, i.s.m. Erasmus Medisch Centrum; Statistiek Niet-natuurlijke dood 2011, Centraal Bureau voor de Statistiek; Van Vossen, L. (2013) Blessures van nieuwe sporters: Ipsos, Amsterdam; Ledental NOC*NSF 2012, NOC*NSF, Arnhem. Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
1 Omvang problematiek De belangrijkste behandelaars De fysiotherapeut (880.000 blessures) en de huisarts (690.000 blessures) zien de meeste sportblessures. Bij veel blessures (1.300.000) geven sporters aan zelf hun blessure te behandelen. Niet-medici, zoals sportmasseurs, behandelen 650.000 blessures. Trend in de incidentie van sportblessures Figuur 1 geeft de trend in de incidentiedichtheid van sportblessures (aantal sportblessures per 1.000 sporturen) over de periode 2007-2012 weer. De figuur laat zien dat de incidentiedichtheid van sportblessures de laatste jaren een ongunstige ontwikkeling laat zien, namelijk een stijging van 17% (p=0,012) in de periode 2007-2012. Figuur 2 laat de trend in de incidentiedichtheid van het aantal SEH-behandelingen voor sportblessures per 1.000 sporturen zien (periode 2007-2012). In tegenstelling tot de trend in het totaal aantal blessures stijgt de trend in SEH-behandelingen niet: het aantal SEH-behandelingen voor een sportblessure is in die periode niet significant veranderd. SEH-behandelingen voor sportblessures zijn niet representatief voor alle sportblessures. Het gaat immers uitsluitend om blessures die acuut zijn ontstaan en redelijk ernstig zijn. De stijgende trend in blessures (figuur 1) is grotendeels een stijging in niet-medisch behandelde (minder ernstige) blessures. Dat komt overeen met de observatie dat de trend in SEH-behandelingen (relatief ernstige blessures, medisch behandeld) niet stijgt. Vooral in 2012 was de stijging van het aantal blessures fors: ruim 500.000 extra blessures ten opzichte van 2011. Deze stijging werd vooral veroorzaakt door een stijging in hardloop- (+190.000) en fitnessblessures (+93.000), en in iets mindere mate paardrijd- en hockeyblessures. Vooral de sterke toename van het aantal hardlopers en fitness ers in 2012 verklaart deze stijging. Het aantal hardlopers in Nederland steeg in 2012 met een kwart. Ook het risico om een sportblessure op te lopen steeg in 2012. Met andere woorden, het aantal blessures steeg harder dan het aantal nieuwe sporters. De toename van het aantal sporters verhoogt het risico op een blessure, omdat beginnende sporters een grotere kans hebben om een blessure op te lopen dan ervaren sporters. Omdat daarnaast hardlopen een sport is met een relatief hoog blessurerisico neemt het risico op een sportblessure toe door de instroom van veel nieuwe hardlopers. Recent onderzoek toont aan dat 31 procent van de beginnende sporters die geblesseerd raakt een hardloper is. Elf procent van de geblesseerde nieuwe sporters liep de blessure op tijdens fitness. Figuur 1 Trend in de incidentiedichtheid van sportblessures (aantal sportblessures per 1.000 sporturen), 2007-2012 3,0 2,5 Sportblessure per 1.000 uur Lineaire trend 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Bron: Ongevallen en Bewegen in Nederland 2007-2012, VeiligheidNL Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
Figuur 2 Trend in de incidentiedichtheid van SEH-behandelingen voor sportblessures (aantal SEHbehandelingen voor sportblessures per 1.000 sporturen), 2007-2012 0,14 0,12 SEH-behandelingen per 1.000 uur Lineaire trend 0,10 0,08 0,06 0,04 0,02 0,00 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Bron: Letsel Informatie Systeem 2007-2012, VeiligheidNL; Ongevallen en Bewegen in Nederland 2007-2012, VeiligheidNL Kerncijfers sporttakken In 2008 is in opdracht van VWS een beleidsplan tot stand gekomen waarbij op basis van cijfers over sportblessures een aantal sporten en blessures zijn uitgekozen als prioriteit voor preventie. Tabel 1 geeft een overzicht van de belangrijkste gegevens voor die geprioriteerde sporten (in de tabel aangegeven met een *). Daarnaast zijn in de tabel sporten opgenomen die op basis van epidemiologische criteria extra aandacht verdienen: sporten met groot aantal blessures, een hoog blessurerisico (aantal blessures per 1.000 sporturen), een groot aantal SEHbehandelingen, een grote kans op behandeling op de SEH-afdeling (aantal SEH-behandelingen per 1.000 sporturen) en sporten met zeer ernstige blessures (afgemeten aan de medische kosten). Hoge scores op deze vijf indicatoren zijn in de tabel vetgedrukt weergegeven. Sporten waarvoor epidemiologische gegevens aangeven dat ze wellicht ook prioriteit voor preventie verdienen zijn: fitness (een groot aantal blessures), zwemmen (een groot aantal SEHbehandelingen) en vechtsport (een groot aantal SEHbehandelingen). Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
Tabel 1 Gegevens van de belangrijkste sporten Aantal beoefenaren 1 1 Blessures Aantal blessures per 1.000 sporturen 1 Ziekenhuisopnamen na SEHbehandeling 1 SEH-behandelingen 1 Aantal SEHbehandelingen Aantal SEHbehandelingen per 1.000 sporturen Medische kosten per slachtoffer 1,3 Sport totaal 11.000.000 4.400.000 2,0 10.000 160.000 0,071 1.100 (15.000 2 ) Fitness 3.300.000 470.000 1,5 50 1.500 0,0048 1.200 Zwemmen 3.000.000 260 5.000 0,042 930 Wielrennen/toerfietsen * 1.500.000 950 4.200 0,022 2.500 Hardlopen * 1.900.000 610.000 5,6 130 2.100 0,019 1.300 Veldvoetbal * 1.500.000 760.000 3,5 1.900 45.000 0,21 890 Tennis * 900.000 230.000 2,9 180 2.400 0,031 1.700 Skiën * 610.000 70 1.700 1.300 Volleybal * 510.000 140 4.300 0,11 1.100 Schaatsen * 900.000 950 12.000 0,81 1.600 Mountainbiken * 430.000 420 2.500 0,077 1.700 Vechtsport (incl.boksen+judo) 430.000 230 5.300 0,14 840 Paardensport * 340.000 1.600 9.900 0,19 1.600 Zaalvoetbal * 340.000 150 3.700 0,25 940 Hockey * 290.000 200.000 6,2 120 8.400 0,26 710 Snowboarden * 160.000 20 1.200 860 1 Lege cel betekent geen of onvoldoende gegevens beschikbaar 2 Dit betreft een schatting van het totaal aantal ziekenhuisopnamen door middel van ophoging van ziekenhuisopnamen via de SEH-afdeling 3 Gemiddelde direct medische kosten (tot een jaar) van slachtoffers die zijn behandeld op een SEH-afdeling en/of opgenomen zijn geweest * Geprioriteerde sporten Wat is de aard van de blessures? Tabel 2 geeft een overzicht van het aantal blessures dat optreedt (de incidentie) en het aantal sporters dat op enig moment hinder ondervindt (de prevalentie) van een bepaalde sportblessure. Incidentie Op basis van de incidentie vallen vooral de grote aantallen knie- en enkelblessures op. Ook het aantal bovenbeen-, onderbeen- en schouderblessures is groot, evenals het aantal blessures aan de voet, hiel of tenen. Aanvullend geven de LIS-gegevens informatie over de incidentie van sportblessures behandeld op de SEH-afdeling van ziekenhuizen. Naast enkelblessures en knieblessures worden op de SEH-afdeling veel blessures aan handen/vingers, pols, voeten, armen, hoofd en schouders gezien. Tabel 3 geeft een overzicht van deze meest voorkomende blessures en de gemiddelde medische kosten (een indicator voor de ernst) van die blessures. Prevalentie Op enig moment in het jaar zijn gemiddeld 980.000 sporters geblesseerd (tabel 2). Dat is 9% van alle sporters. Omdat het aantal sporters dat op enig moment last heeft (de prevalentie) van een knieblessure en een achillespeesblessure relatief groot is ten opzichte van het aantal knieblessures en achillespeesblessures dat jaarlijks optreedt (de incidentie), lijken vooral deze twee blessures te resulteren in langdurige hinder, vergeleken met andere sportblessures zoals enkelblessures. Hetzelfde geldt in iets mindere mate voor schouderen rugblessures. Omdat het aandeel geleidelijk ontstane blessures (35%) bij de prevalentie groter is dan het aandeel geleidelijk ontstane blessures bij de incidentie (26%), kunnen we concluderen dat blessures die geleidelijk ontstaan in de regel langer hinder geven. Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
Tabel 2 Incidentie en prevalentie van sportblessures naar geblesseerd lichaamsdeel Incidentie Prevalentie Aantal blessures % Aantal blessures % Hoofd 100.000 2 14.000 1 Arm/schouder/sleutelbeen 810.000 18 200.000 20 schouder 270.000 6 77.000 8 elleboog 84.000 2 16.000 2 pols 110.000 3 33.000 3 hand/vingers 190.000 4 40.000 4 Romp/rug 420.000 9 88.000 9 rug 300.000 7 60.000 6 Been/heup 2.900.000 65 650.000 66 Bovenbeen 260.000 6 36.000 4 knie 860.000 19 280.000 29 onderbeen/kuit 330.000 8 50.000 5 achillespees 160.000 4 43.000 4 enkel 770.000 17 130.000 13 voet/hiel/tenen 330.000 8 56.000 6 Overig/geen opgave 220.000 5 29.000 3 Totaal 4.400.000 100 980.000 100 Bron: Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL Tabel 3 De belangrijkste sportblessures op de Spoedeisende Hulp-afdeling Aantal blessures % Gemiddelde medische kosten per blessure* Hand/Vingers 27.000 17 830 Pols 23.000 14 930 Enkel 22.000 14 980 Voet/tenen 15.000 10 620 Hoofd/nek/hals 15.000 10 1.000 Bovenarm/Elleboog/Onderarm 13.000 8 1.200 Schouder/Sleutelbeen/AC-gewricht 12.000 8 1.200 Knie 10.000 6 980 Totaal 160.000 100 1.100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL * Gemiddelde directe medische kosten van behandeling op een SEH-afdeling en/of ziekenhuisopname Wie lopen een blessure op? Het merendeel van de blessures (55%) zien we bij sporters die sporten in georganiseerd verband. Dat kan zijn als lid van een sportvereniging, een sportschool, een loopgroep of onder leiding van een fysiotherapeut. Sporten met een groot aantal blessures bij georganiseerde sporters zijn veldvoetbal (690.000, 90% van alle veldvoetbal blessures), fitness (290.000, 62%), hockey (200.000, 100%), tennis (190.000, 86%), hardlopen (130.000, 21%), korfbal (110.000, 100%), volleybal (96.000, 79%) en paardensport (90.000, 72%). Op basis van de absolute aantallen valt op dat mannen (62%) meer sportblessures oplopen dan vrouwen (38%). Vooral jonge sporters (10-19 jaar) raken geblesseerd. Zoals figuur 3 laat zien, is het percentage 0-14 jarigen van "Alle blessures" opvallend laag ten opzichte van het percentage 0-14 jarigen van de sporters die op een SEH-afdeling worden behandeld. Er is waarschijnlijk sprake van een ondervertegenwoordiging van het totale aantal blessures bij sporters van 0-14 jaar en van 65 jaar en ouder door een verschil in methode van ondervraging: 0-14 jaar en 65 jaar en ouder telefonisch en 15-64 jaar voornamelijk via internet. Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
Het blessurerisico gemeten in het aantal blessures per 1.000 uur sporturen (figuur 4) laat zien, dat vooral sporters tussen de 15 en 34 jaar een groter risico lopen, evenals mannen boven de 35 jaar. Figuur 3 Leeftijdsverdelingen van alle sporters met een blessure versus alle op de SEH-afdeling behandelde sporters 30% 25% 20% 15% 10% 5% Alle blessures SEH-afdeling 0% 0-4 jaar 5-9 jaar 10-14 jaar 15-19 jaar 20-24 jaar 25-29 jaar 30-34 jaar 35-39 jaar 40-44 jaar 45-49 jaar 50-54 jaar 55-59 jaar 60-64 jaar 65-69 jaar 70-74 jaar 75+ jaar Bron: Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL; Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL Figuur 4 Aantal blessures per 1.000 sporturen, naar leeftijd en geslacht 6,0 5,0 man vrouw 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 0-9 jaar 10-14 jaar 15-19 jaar 20-24 jaar 25-29 jaar 30-34 jaar 35-39 jaar 40-44 jaar 45-49 jaar 50-54 jaar 55-59 jaar 60 jaar en ouder Bron: Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL; Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL; Letsellastmodel 2012, VeiligheidNL i.s.m. Erasmus Medisch Centrum; Van Vossen, L. (2013) Blessures van nieuwe sporters: Ipsos, Amsterdam Beginnende sporters In opdracht van VeiligheidNL heeft Onderzoeksbureau Ipsos een onderzoek uitgevoerd naar blessureproblematiek bij beginnende sporters (Nederlanders die het afgelopen jaar met een bepaalde sport zijn begonnen). Daarbij werden 138 nieuwe sporters ondervraagd. De steekproef is gewogen om een representatieve weergave te vormen van de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder. De meeste blessures zijn ontstaan bij hardlopen (31%). Daarnaast zijn veldvoetbal (13%) en aerobics/fitness/conditietraining (11%) ook risicosporten. De meeste blessures zijn opgelopen aan het been (72%) en dan met name aan de knie. De voornaamste soorten blessures zijn spier- of peesletsel (29%) of een verstuiking, verdraaiing, bandletsel (28%). Maar ook overbelasting komt voor (20%). Voor zes op de tien nieuwe sporters was de blessure nieuw en is deze plotseling ontstaan. Meest voorkomende oorzaak is overbelasting (35%). Andere Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
factoren die meespeelden, zijn een onvoldoende warming up en het niet fit zijn van de sporter. Ruim de helft van de nieuwe sporters heeft ten gevolge van de blessure één of meerdere dagen geen sport kunnen beoefenen, bijna een kwart kon geen bezigheden in het huis verrichten en één op de zes geen betaalde arbeid. Bron: Van Vossen, L. (2013). Blessures van nieuwe sporters: Ipsos, Amsterdam 2 Behandelingen op de Spoedeisende Hulp-afdeling (SEH) In 2012 vonden 160.000 SEH-behandelingen naar aanleiding van een sportblessure plaats. Het aantal SEH-behandelingen voor sportblessures is sinds midden jaren tachtig met een kwart verminderd. Na een stijging in de periode 2006-2009 lijkt het aantal sportblessures op de SEH-afdeling de laatste jaren stabiel. Het relatief hoge aantal SEH-behandelingen in 2009 is overigens een gevolg van de natuurijsperiode in de eerste weken van dat jaar. Figuur 5 Trend in het aantal SEH-behandelingen naar aanleiding van een sportblessure 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Bron: Letsel Informatie Systeem 1986-2012, VeiligheidNL Wie lopen een blessure op? Bijna twee derde van de sporters die op een SEHafdeling behandeld worden is man (64%, 100.000). Ze zijn vooral jong: 45 procent valt in de leeftijdsgroep van 10-19 jaar. Als we kijken naar het aantal sportblessures op de SEH-afdeling per 1.000 sporturen naar leeftijd en geslacht (figuur 7), dan zien we dat jonge sporters, en vooral jongens, ook een grotere kans hebben om op de Spoedeisende Hulpafdeling terecht te komen. Jonge sporters (10-19 jaar) verdienen extra aandacht als het gaat om het voorkomen van het soort blessures dat op de Spoedeisende Hulpafdeling behandeld wordt. Hoe ontstaan de blessures? Meer dan de helft (59%) van de sportblessures die behandeld worden op een SEH-afdeling ontstaat door vallen, waaronder verzwikken. Daarnaast ontstaat ongeveer een zevende deel (14%) door contact met een bewegend voorwerp, zoals een bal, een hockeystick of een racket. Ook ongeveer een zevende (13%) van de blessures ontstaat door lichamelijk contact, bijvoorbeeld door een trap of een schop. Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
Figuur 6 Sportblessures, aantal SEH-behandelingen 2012: naar leeftijd en geslacht 25.000 Man Vrouw 20.000 15.000 10.000 5.000 0 0-9 jaar 10-14 jaar 15-19 jaar 20-24 jaar 25-29 jaar 30-34 jaar 35-39 jaar 40-44 jaar 45-49 jaar 50-54 jaar 55-59 jaar 60-64 jaar 65-69 jaar 70-74 jaar 75 jaar of ouder Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL Figuur 7 Aantal SEH-behandelingen per 1.000 sporturen naar leeftijd en geslacht 0,20 0,18 0,16 0,14 0,12 0,10 0,08 0,06 0,04 0,02 man vrouw 0,00 0-4 jaar 5-9 jaar 10-14 jaar 15-19 jaar 20-24 jaar 25-29 jaar 30-34 jaar 35-39 jaar 40-44 jaar 45-49 jaar 50-54 jaar 55-59 jaar 60-64 jaar 65-69 jaar 70-74 jaar 75-79 jaar 80-84 jaar 85 jaar en ouder Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL; Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL Wat is de aard van de blessures? Bijna de helft (47%) van de op de SEH-afdeling behandelde blessures bevindt zich aan schouder, arm of hand en ruim een derde (36%) aan benen, voeten of heupen. De top acht van getroffen lichaamsdelen: hand/vingers (17%), pols (14%), enkel (14%), voet/tenen (10%), hoofd/nek/hals (10%), bovenarm/elleboog/onderarm (8%), schouder/sleutelbeen (8%), knie (6%). Combinatie van blessurelocatie en -type laat zien dat sporters het vaakst op een SEH-afdeling behandeld worden in verband met polsfracturen (10%) gevolgd door een fractuur aan hand of vinger (9%), en enkeldistorsies (8%). Als we kijken naar het soort blessure samen met leeftijd (tabel 4), dan zien we dat polsblessures en andere blessures aan de armen en handen relatief vaak bij kinderen voorkomen. Ook 55-plussers hebben relatief veel polsblessures. Enkel- en Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
knieblessures zien we vooral bij sporters van 15-54 jaar. Blessures aan schouder of sleutelbeen op de SEH-afdeling komen vooral voor bij sporters van 25 jaar of ouder. Tabel 4 De belangrijkste sportblessures op de Spoedeisende Hulp-afdeling, naar leeftijd 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55+ jaar Totaal Hand/vingers 9.700 8.600 7.200 1.100 27.000 20% 21% 19% 15% 20% Enkel 5.200 9.600 7.000 550 22.000 11% 24% 19% 7% 17% Pols 13.000 4.300 3.600 2.000 23.000 26% 11% 10% 27% 17% Voet/tenen 5.800 5.200 4.100 330 15.000 12% 13% 11% 4% 12% Hoofd/hals/nek 3.900 4.900 5.000 1.200 15.000 7% 10% 11% 13% 10% Bovenarm/elleboog/onderarm 7.300 2.600 2.600 810 13.000 15% 6% 7% 11% 10% Schouder/sleutelbeen/ac-gewricht 2.600 3.900 4.700 1.100 12.000 5% 10% 13% 15% 9% Knie 2.500 4.100 3.300 270 10.000 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL 5% 10% 9% 4% 8% Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL; Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL 3 Ziekenhuisopnamen Het totaal aantal ziekenhuisopnamen vanwege een sportblessure schatten we op 15.000 per jaar. Deze schatting is gebaseerd op een ophogingmethodiek waarbij LIS-gegevens worden "opgehoogd" aangezien het in de registratie van ziekenhuisopnamen (Landelijk Medische Registratie, LMR) niet mogelijk is om sportblessures te onderscheiden. Dit is alleen mogelijk voor het totaal aan ziekenhuisopnamen door sportblessures. Verdere uitsplitsing hieronder gebeurt op basis van de registratie van ziekenhuisopnamen na SEH-behandeling. Het is waarschijnlijk dat de ziekenhuisopnamen na SEH-behandeling een onvolledig beeld geven van alle ziekenhuisopnamen in verband met een sportblessure. Blessures zoals meniscusletsel en voorste kruisbandletsel zullen in de regel pas na een langer voortraject tot operatief ingrijpen leiden en zelden leiden tot een acute ziekenhuisopname. Direct volgend op een behandeling op de SEHafdeling worden per jaar gemiddeld 10.000 sporters in het ziekenhuis opgenomen. Dit is 6% van alle sporters die op de SEH-afdeling behandeld worden aan een blessure. Eén op de drie (35%) sporters die worden opgenomen heeft een blessure aan het been of de heup. Dat betreft vooral heupfracturen (8%), enkelfracturen (7%) en fracturen aan het onderbeen (6%), en achillespeesletsels (5%). Blessures aan de bovenste ledenmaten (23%) waarvoor sporters worden opgenomen zijn bijna uitsluitend fracturen, vooral fracturen van de pols (5%) en de onderarm (5%). Bij de ziekenhuisopnamen komen relatief veel letsels aan de hoofd/hals/nek-regio (20%) voor. In 2012 werden 300 sporters opgenomen met de verdenking van een ernstig schedel- of hersenletsel. Opvallend is ook het aantal van 630 sporters die zijn opgenomen in verband met een fractuur aan de wervelkolom/ruggenmergletsel. Zoals te zien is in figuur 8 zijn de via de Spoedeisende Hulp-afdeling in het ziekenhuis opgenomen sporters in Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
de regel wat ouder dan alle sporters die op de SEHafdeling behandeld worden. Bij oudere sporters zijn de blessures in de regel dus ernstiger. Figuur 8 30% Leeftijdsverdeling van sporters die in het ziekenhuis zijn opgenomen via de SEH-afdeling, vergeleken met de leeftijdsverdeling van alle op een SEH-afdeling behandelde sporters 25% SEH-behandeling Opname 20% 15% 10% 5% 0% 0-4 jaar 5-9 jaar 10-14 jaar 15-19 jaar 20-24 jaar 25-29 jaar 30-34 jaar 35-39 jaar 40-44 jaar 45-49 jaar 50-54 jaar 55-59 jaar 60-64 jaar 65-69 jaar 70-74 jaar 75+ jaar Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL Voorbeelden van sporten waarbij een relatief groot percentage van de geblesseerden na SEHbehandeling wordt opgenomen in het ziekenhuis zijn: wielrennen (23%), motorsport (21%), mountainbiken (17%) en paardensport (17%). Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL 4 Overledenen De drie bronnen van gegevens over dodelijke sportongevallen wijken onderling af. De verschillen zijn onder meer te verklaren uit de aard van de registraties. De informatie waarover het CBS beschikt bij de Statistiek Niet-natuurlijke dood is vaak te onvolledig om te kunnen constateren dat het om een sportongeval gaat. Bij de Krantenknipselregistratie is sprake van een onderrapportage, omdat niet alle dodelijke sportongevallen in de krant komen. LIS registreert alleen gevallen waarvan op de Spoedeisende Hulpafdeling of bij de daarop volgende ziekenhuisopname het overlijden vastgesteld wordt, en registreert bovendien slechts in een steekproef van ziekenhuizen. Dodelijke sportongevallen in het buitenland, zoals met skiën en bergsport worden niet (of slechts beperkt) meegenomen in de registraties. Ook is er waarschijnlijk een ondervertegenwoordiging, omdat sommige ongevallen alleen als verkeersongeval zijn geregistreerd. Zo is niet bekend hoeveel wielrenners tijdens trainingen op de openbare weg verongelukken. In de Statistiek Niet-natuurlijke dood van het CBS zijn in 2011 vijf sporters geregistreerd die overleden door een sportongeval. Drie van hen kwamen om het leven door een val en twee door verdrinking. In de Krantenknipselregistratie (tabel 5) zijn in de periode 1986-2012 in totaal 435 dodelijke sportongevallen geregistreerd. Dit komt neer op 16 dodelijke sportongevallen per jaar. Afgemeten aan het aantal dodelijke slachtoffers is vooral zwemmen, watersport en vliegsport risicovol. Bij overlijden tijdens zwemmen, watersport of vissen gaat het in bijna alle gevallen om verdrinkingen in buitenwater. Andere sporten waarbij veel doden vallen zijn paardensport en wielrennen. In het Letsel Informatie Systeem, een steekproef van ongeveer een tiende van de Nederlandse ziekenhuizen, zijn 83 overleden sporters geregistreerd in de periode 1986-2012. Op basis hiervan kan het jaarlijks aantal dodelijke sportongevallen geschat worden op ongeveer 27. Dat is meer dan de Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
geregistreerde aantallen in de Statistiek Nietnatuurlijke dood en de Krantenknipselregistratie. Het beeld van de LIS-gegevens komt gedeeltelijk overeen met dat van de Krantenknipselregistratie. Zwemmen en paardrijden zijn de sporten met het grootste aantal overledenen. Het aandeel overledenen door vliegsport en zeilen is in LIS aanzienlijk kleiner. Het is denkbaar dat bij vliegsport en zeilen het overlijden meestal ter plaatse vastgesteld wordt en de overledene niet meer naar een ziekenhuis wordt vervoerd. Tabel 5 Overleden sporters, naar sporttak: krantenknipsels 1986-2012 Aantal overledenen % Vliegsport 54 12% motorvliegen 20 parachutespringen 19 zweefvliegen 9 ballonvaren 3 deltavliegen 3 Watersport 88 20% zeilen 44 windsurfen 20 pleziervaart 8 kanoën 6 jetski 5 kitesurfen 3 waterski 2 Zwemmen 170 39% zwemmen 141 duiksport 23 tijdens redding van een zwemmer 6 Overig 122 28% paardensport 29 vissen 22 schaatsen 5 voetbal 5 wielrennen 16 klimmen 5 motorcross 6 jagen 3 hardlopen 2 hockey 2 skeeleren 2 autosport 7 skiën 1 overig 18 Totaal 435 100% Bron: Statistiek Niet-natuurlijke dood 2011, Centraal Bureau voor de Statistiek; Letsel Informatie Systeem 1986-2012, VeiligheidNL; Krantenknipselregistratie 1986-2012, VeiligheidNL Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
5 Maatschappelijke kosten De totale maatschappelijke kosten van sportblessures schatten we op 1,5 miljard euro: directe medische kosten 440 miljoen euro en verzuimkosten door sportblessures 1 miljard euro. Dat is minder dan de maatschappelijke kosten van privé-ongevallen (2,6 miljard euro), maar twee keer zo veel als de maatschappelijke kosten van arbeidsongevallen (750 miljoen). Uit literatuur (Bernaards et al, 2008) is bekend, dat de zorgkosten door onvoldoende bewegen (907 miljoen euro) groter zijn dan de hier genoemde medische kosten van sportblessures ( 440 miljoen). Bron: Letsellastmodel 2012, VeiligheidNL, i.s.m. Erasmus Medisch Centrum Rotterdam; Letsel Informatie Systeem 2008-2012, VeiligheidNL; Ongevallen en Bewegen in Nederland 2006-2012, VeiligheidNL Literatuur: Bernaards, C. Toet, H. Chorus, A. Medische kosten van onvoldoende bewegen. In: Breedveld, K. Kamphuis, C. Tiessen- Raaphorst, A. Rapportage sport 2008. Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag 2008. 6 Expositiegegevens In 2012 waren 12 miljoen Nederlanders minimaal één keer in het jaar aan het sporten (Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL). In 2012 telde NOC*NSF ruim 4,8 miljoen bij een sportbond aangesloten leden (bron: NOC*NSF). Mannen (62%) zijn vaker lid van een sportbond dan vrouwen. Figuur 9 700.000 Aantallen sporters naar leeftijd en geslacht 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 Man Vrouw 0 0-9 jaar 10-14 jaar 15-19 jaar 20-24 jaar 25-29 jaar 30-34 jaar 35-39 jaar 40-44 jaar 45-49 jaar 50-54 jaar 55-59 jaar 60-64 jaar 65-69 jaar 70-74 jaar 75 jaar of ouder Bron: Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL Als we kijken naar de tijd die we nemen om te sporten, zien we dat mannen iets meer tijd besteden aan sporten dan vrouwen en dat sporters van 25-39 jaar oud relatief minder actief zijn (figuur 10). In totaal beoefenden sporters in Nederland hun sport in 2012 ruim 2 miljard uur. In 2012 nam vooral het aantal hardlopers sterk toe: van 1,5 miljoen naar 1,9 miljoen. Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
Figuur 10 Totaal aantal uren besteed aan sport in 2012, naar leeftijd en geslacht 140.000.000 120.000.000 100.000.000 80.000.000 60.000.000 40.000.000 20.000.000 Man Vrouw 0 0-9 jaar 10-14 jaar 15-19 jaar 20-24 jaar 25-29 jaar 30-34 jaar 35-39 jaar 40-44 jaar 45-49 jaar 50-54 jaar 55-59 jaar 60-64 jaar 65-69 jaar 70-74 jaar 75 jaar of ouder Bron: Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL Bron: Ongevallen en Bewegen in Nederland 2012, VeiligheidNL; Ledental NOC*NSF 2012, NOC*NSF, Arnhem. 7 Toelichting bronnen letselgegevens Bij het samenstellen van deze factsheet is gebruik gemaakt van verschillende gegevensbronnen, die hieronder kort beschreven zijn. Meer informatie over deze bronnen is te vinden op de website www.veiligheid.nl. Het enquêteonderzoek Ongevallen en Bewegen in Nederland (OBiN) is een continue enquête, waarbij jaarlijks 11.000 Nederlanders worden ondervraagd over letsel en blessures, sportdeelname en bewegen. Uit deze databron zijn de volgende gegevens afkomstig: totaal aantal blessures, medisch behandelde blessures, huisartsbehandelingen, fysiotherapiebehandelingen, behandeling door de sportarts en de specialist, medische en verzuimkosten en sportdeelname. De gegevens afkomstig uit OBiN betreffen het jaar 2012, tenzij anders aangegeven. Het Letsel Informatie Systeem (LIS) geeft informatie over letsel en blessures die op de Spoedeisende Hulp-afdeling (SEH) behandeld worden. Daarnaast geeft het systeem informatie over blessures waarvoor een sporter direct na presentatie op de SEH-afdeling in het ziekenhuis opgenomen wordt. LIS wordt uitgevoerd in een representatieve steekproef van ongeveer een tiende van de ziekenhuizen in Nederland. LIS registreert alleen acute en redelijk ernstige letsels. Omdat het aantal geregistreerde letsels in LIS groot is, kan hiermee een gedetailleerd beeld gegeven worden. De gegevens afkomstig uit LIS betreffen een jaarlijks gemiddelde over de periode 2012, tenzij anders is aangegeven. Voor informatie over ziekenhuisopnamen ten gevolge van sportblessures is geen informatie uit de Landelijke Medische Registratie (LMR) beschikbaar. Voor ziekenhuisopnamen is zodoende gebruik gemaakt van informatie uit LIS, ofwel ziekenhuisopnamen na SEHbehandeling. Voor informatie over overledenen tijdens sport is slechts beperkt informatie beschikbaar uit de reguliere gegevensbronnen, zoals de Statistiek Niet-natuurlijke dood en de Doodsoorzakenstatistiek. Voor gegevens over overledenen is daarom ook gebruik gemaakt van gegevens over overledenen die in LIS geregistreerd zijn en van krantenartikelen over dodelijke sportongevallen uit een Krantenknipselregistratie. Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
8 Meer cijfers VeiligheidNL beschikt over veel meer cijfers over letsels en ongevallen. Per onderwerp of doelgroep staan de belangrijkste ongevalscijfers beschreven in factsheets zoals deze. U kunt de factsheets gratis downloaden op www.veiligheid.nl. Heeft u interesse in bepaalde cijfers of een specifieke analyse? VeiligheidNL levert u deze graag. Ga hiervoor naar www.veiligheid.nl/onderzoek/cijfers-aanvragen. Bij de samenstelling van deze publicatie is de grootst mogelijke zorgvuldigheid in acht genomen. VeiligheidNL aanvaardt echter geen verantwoordelijkheid voor eventuele, in deze uitgave voorkomende, onjuistheden of onvolkomenheden. Overname van tekst of gedeelten van tekst is toegestaan, mits met de juiste bronvermelding. Indien tekst gebruikt wordt voor commerciële doelstellingen dient altijd vooraf schriftelijke toestemming verkregen te zijn. Tips voor preventie Voor een persoonlijk advies over het voorkomen van blessures, ga naar www.voorkomblessures.nl Blessure opgelopen? Op de website www.sportzorg.nl is nuttige informatie te vinden over wat te doen als u een blessure hebt opgelopen en daar vragen over hebt. Ook vindt u de juiste weg naar de beste sportmedische zorg. Sportblessures. Blessurecijfers VeiligheidNL - maart 2014
SEH-behandelingen naar leeftijd en geslacht Type ongeval: Sportblessure Man Vrouw Totaal Aantal % Aantal % Aantal % 0-4 jaar 530 <1 360 <1 900 <1 5-9 jaar 6.900 7 5.800 10 13.000 8 10-14 jaar 24.000 24 17.000 29 40.000 25 15-19 jaar 20.000 20 11.000 19 30.000 19 20-24 jaar 12.000 12 5.800 10 18.000 11 25-29 jaar 9.600 10 3.400 6 13.000 8 30-34 jaar 6.000 6 2.500 4 8.400 5 35-39 jaar 4.500 4 2.000 4 6.500 4 40-44 jaar 4.900 5 2.600 5 7.500 5 45-49 jaar 3.800 4 2.100 4 5.900 4 50-54 jaar 2.700 3 1.800 3 4.600 3 55 jaar en ouder 6.000 6 3.800 7 9.800 6 Totaal 100.000 100 57.000 100 160.000 100 % 64 36 100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL
SEH-behandelingen naar ongevalsscenario Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Val 33.000 61 25.000 52 27.000 58 8.000 82 92.000 59 Zwikken 4.200 8 8.000 17 6.400 14 410 4 19.000 12 over kuil 30 <1 20 <1 70 <1 <10 <1 130 <1 Val van tweewieler 1.300 2 2.200 5 4.700 10 1.400 14 9.600 6 van fiets 640 1 1.100 2 3.500 8 1.300 13 6.500 4 van crossmotor 530 <1 890 2 730 2 30 <1 2.200 1 van motorfiets <10 <1 40 <1 60 <1 <10 <1 110 <1 Val van dier 2.300 4 2.200 5 2.200 5 270 3 7.000 4 van paard, pony 2.300 4 2.100 4 2.200 5 270 3 6.900 4 Val door sprong 2.000 4 2.000 4 1.200 3 90 <1 5.300 3 van gymtoestel 690 1 250 <1 30 <1 <10 <1 980 <1 van trampoline 220 <1 140 <1 <10 <1 - - 360 <1 van kast 100 <1 40 <1 <10 <1 <10 <1 160 <1 van bok 90 <1 20 <1 - - - - 110 <1 Struikelen 2.300 4 920 2 660 1 420 4 4.300 3 over bal 370 <1 50 <1 40 <1 40 <1 500 <1 over gymtoestel 110 <1 20 <1 - - <10 <1 140 <1 Val van hoogte, val uit, van 2.300 4 420 <1 320 <1 120 1 3.200 2 van gymtoestel 1.500 3 220 <1 <10 <1 - - 1.700 1 van kast 260 <1 30 <1 - - - - 290 <1 uit ringen 220 <1 70 <1 - - - - 280 <1 van evenwichtsbalk 210 <1 20 <1 - - - - 220 <1 van wandrek 150 <1 20 <1 - - - - 170 <1 van bok 140 <1 - - - - - - 140 <1 van brug 110 <1 30 <1 - - - - 140 <1 van trampoline 90 <1 40 <1 - - - - 130 <1 van rekstok 90 <1 - - <10 <1 - - 100 <1 Uitglijden 1.300 3 630 1 700 2 230 2 2.900 2 in zwembad 410 <1 90 <1 110 <1 70 <1 680 <1 Val van trap of ladder 80 <1 40 <1 60 <1 50 <1 220 <1 Val door ziekte, onwel worden 50 <1 30 <1 30 <1 40 <1 140 <1 Val, niet gespecificeerd 10.000 19 5.400 11 5.200 11 2.200 22 23.000 15 Val, overig 6.500 12 3.300 7 5.000 11 2.800 29 18.000 11 door duw 590 1 230 <1 120 <1 - - 940 <1 tegen gymtoestel 150 <1 30 <1 - - - - 180 <1 op kunstskibaan <10 <1 30 <1 50 <1 20 <1 100 <1 Contact met object 13.000 24 9.700 20 7.700 17 830 8 31.000 20 Geraakt door bewegend object 9.000 17 7.500 16 5.500 12 590 6 23.000 14
SEH-behandelingen naar ongevalsscenario Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % door bal 7.400 14 5.500 11 3.800 8 430 4 17.000 11 door racket, stick, club, bat 750 1 920 2 500 1 30 <1 2.200 1 door hockeystick 660 1 820 2 380 <1 <10 <1 1.900 1 door squashracket - - 30 <1 90 <1 - - 120 <1 door onderdeel van motorvoertuig 40 <1 100 <1 130 <1 20 <1 290 <1 door auto, busje, vrachtauto 30 <1 80 <1 100 <1 20 <1 230 <1 door gymtoestel 180 <1 40 <1 30 <1 <10 <1 250 <1 door bank 110 <1 - - - - - - 110 <1 door gemotoriseerde skelter - - 70 <1 70 <1 - - 130 <1 door hout 50 <1 30 <1 30 <1 - - 100 <1 Stoten tegen stilstaand object 2.800 5 1.600 3 1.500 3 160 2 6.000 4 tegen muur 390 <1 170 <1 220 <1 20 <1 790 <1 tegen paal 260 <1 150 <1 50 <1 <10 <1 470 <1 tegen gymtoestel 240 <1 70 <1 - - <10 <1 320 <1 tegen zwembadrand 210 <1 40 <1 60 <1 - - 300 <1 tegen glijbaan (in zwembad) 160 <1 30 <1 40 <1 <10 <1 230 <1 tegen doel, doelpaal 70 <1 60 <1 30 <1 - - 150 <1 tegen metaal 60 <1 60 <1 30 <1 <10 <1 150 <1 tegen metalen balk, buis, stang 50 <1 60 <1 20 <1 <10 <1 130 <1 tegen meubilair 50 <1 40 <1 30 <1 - - 110 <1 Beknelling 400 <1 270 <1 340 <1 50 <1 1.100 <1 tussen verpakkings- en opslagmateriaal <10 <1 30 <1 70 <1 30 <1 130 <1 Snijden aan object 400 <1 220 <1 290 <1 <10 <1 930 <1 Contact met object, overig 130 <1 130 <1 150 <1 30 <1 440 <1 Overig scenario 8.300 15 13.000 28 12.000 25 940 10 34.000 22 Lichamelijk contact 5.600 10 9.300 19 5.900 13 120 1 21.000 13 trap, schop 2.100 4 2.600 5 1.500 3 - - 6.300 4 botsing 580 1 790 2 580 1 40 <1 2.000 1 slag, klap, stomp 350 <1 510 1 380 <1 <10 <1 1.300 <1 hoofden tegen elkaar 60 <1 400 <1 290 <1 <10 <1 760 <1 duw 70 <1 100 <1 70 <1 - - 230 <1 zondagselleboog 40 <1 60 <1 40 <1 - - 130 <1 Acute fysieke belasting 910 2 1.700 3 3.400 7 520 5 6.500 4 Contact met dier 360 <1 640 1 750 2 100 1 1.900 1 contact met een paard, pony 360 <1 640 1 710 2 100 1 1.800 1 paard, pony op voet 110 <1 220 <1 240 <1 20 <1 590 <1 trap, schop van paard, pony 60 <1 190 <1 130 <1 50 <1 420 <1 Vreemd lichaam 180 <1 70 <1 90 <1 20 <1 360 <1 vreemd lichaam in huid 140 <1 50 <1 90 <1 20 <1 300 <1
SEH-behandelingen naar ongevalsscenario Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % vishaakje 100 <1 <10 <1 80 <1 <10 <1 210 <1 Niet-acute fysieke belasting 20 <1 90 <1 180 <1 40 <1 330 <1 Beet door dier 30 <1 20 <1 110 <1 <10 <1 170 <1 Fysieke belasting, overig 50 <1 60 <1 30 <1 - - 130 <1 Overig scenario, overig 1.100 2 1.400 3 1.300 3 130 1 4.000 3 Totaal 54.000 100 48.000 100 46.000 100 9.800 100 160.000 100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL
SEH-behandelingen naar locatie en aard letsel Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Hoofd/hals/nek 3.900 7 4.900 10 5.000 11 1.200 13 15.000 10 open wond hoofd 1.300 2 1.600 3 2.000 4 400 4 5.300 3 oppervlakkig letsel/kneuzing hoofd 1.200 2 1.400 3 970 2 110 1 3.600 2 licht hersenletsel 760 1 820 2 670 1 360 4 2.600 2 fractuur neus 60 <1 410 <1 330 <1 50 <1 840 <1 fractuur aangezicht/kaak 60 <1 200 <1 300 <1 100 1 650 <1 letsel oogbol 130 <1 160 <1 220 <1 50 <1 560 <1 ernstig schedel/hersenletsel 110 <1 140 <1 220 <1 70 <1 540 <1 letsel aan gebit 50 <1 50 <1 20 <1 - - 110 <1 Romp/wervelkolom 1.500 3 2.300 5 3.200 7 850 9 7.800 5 oppervlakkig letsel/kneuzing romp 1.000 2 1.300 3 1.500 3 200 2 4.000 3 fractuur wervelkolom/ruggemergletsel 70 <1 210 <1 540 1 200 2 1.000 <1 fractuur thorax/rib <10 <1 70 <1 460 <1 280 3 810 <1 fractuur bekken 60 <1 100 <1 100 <1 80 <1 350 <1 spier-/peesletsel/luxatie/distorsie nek/hals 90 <1 90 <1 100 <1 - - 290 <1 Schouder/arm/hand 32.000 60 19.000 40 18.000 40 5.100 52 75.000 47 Hand/vingers 9.700 18 8.600 18 7.200 16 1.100 11 27.000 17 fractuur hand/vinger 5.300 10 4.500 9 4.000 9 640 6 14.000 9 oppervlakkig letsel/kneuzing hand/vinger 3.100 6 2.500 5 1.500 3 150 2 7.300 5 luxatie hand/vinger 310 <1 460 <1 670 1 120 1 1.600 <1 distorsie hand/vinger 530 <1 660 1 220 <1 <10 <1 1.400 <1 spier-/peesletsel hand/vinger 130 <1 240 <1 450 <1 100 1 930 <1 open wond hand/vinger 270 <1 190 <1 350 <1 90 <1 900 <1 Pols 13.000 23 4.300 9 3.600 8 2.000 21 23.000 14 polsfractuur 9.000 17 2.500 5 2.800 6 1.900 19 16.000 10 oppervlakkig letsel/kneuzing pols 2.900 5 1.500 3 700 2 100 1 5.200 3 distorsie pols 600 1 320 <1 120 <1 40 <1 1.100 <1 Bovenarm/elleboog/onderarm 7.300 14 2.600 5 2.600 6 810 8 13.000 8 oppervlakkig letsel/kneuzing arm 2.200 4 1.100 2 570 1 70 <1 4.000 3 fractuur onderarm 2.400 4 430 <1 470 1 220 2 3.500 2 fractuur elleboog 1.300 2 410 <1 770 2 200 2 2.700 2 fractuur bovenarm 840 2 260 <1 350 <1 270 3 1.700 1 luxatie elleboog 100 <1 90 <1 160 <1 - - 360 <1 open wond arm 50 <1 30 <1 120 <1 20 <1 220 <1 Schouder/sleutelbeen/ac-gewricht 2.600 5 3.900 8 4.700 10 1.100 11 12.000 8 fractuur sleutelbeen/schouder 1.700 3 1.300 3 1.800 4 520 5 5.400 3 luxatie schouder/ac-gewricht 160 <1 1.400 3 1.800 4 410 4 3.800 2 oppervlakkig letsel/kneuzing sleutelbeen/schouder 630 1 930 2 810 2 100 1 2.500 2
SEH-behandelingen naar locatie en aard letsel Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Heup/been/voet 15.000 29 21.000 43 19.000 41 2.500 25 57.000 36 Enkel 5.200 10 9.600 20 7.000 15 550 6 22.000 14 enkeldistorsie 2.500 5 6.000 12 3.800 8 130 1 12.000 8 enkelfractuur 1.300 3 1.700 3 2.000 4 360 4 5.300 3 oppervlakkig letsel/kneuzing enkel 1.300 2 1.500 3 940 2 60 <1 3.800 2 Voet/tenen 5.800 11 5.200 11 4.100 9 330 3 15.000 10 fractuur voet/teen 2.600 5 2.000 4 1.900 4 210 2 6.700 4 oppervlakkig letsel/kneuzing voet/tenen 2.400 4 2.400 5 1.500 3 70 <1 6.300 4 open wond voet/tenen 290 <1 170 <1 260 <1 - - 720 <1 Knie 2.500 5 4.100 9 3.300 7 270 3 10.000 6 distorsie knie 650 1 1.600 3 1.400 3 60 <1 3.700 2 oppervlakkig letsel/kneuzing knie 990 2 1.200 2 1.000 2 70 <1 3.300 2 luxatie knie 340 <1 670 1 160 <1 <10 <1 1.200 <1 fractuur knie 200 <1 170 <1 240 <1 60 <1 660 <1 open wond knie 150 <1 90 <1 80 <1 20 <1 350 <1 Onderbeen 1.300 2 1.200 2 3.300 7 460 5 6.200 4 fractuur onderbeen 740 1 410 <1 760 2 80 <1 2.000 1 achillespeesletsel <10 <1 110 <1 1.500 3 240 2 1.900 1 oppervlakkig letsel/kneuzing onderbeen 430 <1 370 <1 310 <1 60 <1 1.200 <1 spier-/peesletsel onderbeen <10 <1 110 <1 600 1 70 <1 790 <1 open wond onderbeen 110 <1 140 <1 140 <1 <10 <1 400 <1 Heup/bovenbeen 600 1 570 1 960 2 890 9 3.000 2 oppervlakkig letsel/kneuzing heup/bovenbeen 320 <1 360 <1 290 <1 150 2 1.100 <1 heupfractuur <10 <1 50 <1 320 <1 580 6 950 <1 fractuur bovenbeen 100 <1 <10 <1 120 <1 70 <1 310 <1 open wond heup/bovenbeen 60 <1 <10 <1 40 <1 20 <1 120 <1 Overig 830 2 840 2 850 2 150 2 2.700 2 Totaal 54.000 100 48.000 100 46.000 100 9.800 100 160.000 100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL
SEH-behandelingen naar type sport Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Veldvoetbal 16.000 30 18.000 38 11.000 23 350 4 45.000 29 Bewegingsonderwijs 12.000 22 3.900 8 230 <1 30 <1 16.000 10 Schaatsen 3.600 7 850 2 4.500 10 3.300 34 12.000 8 Paard-of ponyrijden 2.900 5 3.100 6 3.400 7 440 4 9.900 6 Hockey 2.100 4 3.600 8 2.500 6 70 <1 8.400 5 Zwemmen 2.600 5 950 2 1.200 3 260 3 5.000 3 Vechtsport 1.600 3 1.400 3 1.500 3 70 <1 4.600 3 Volleybal 680 1 1.400 3 1.800 4 430 4 4.300 3 Wielrennen 170 <1 690 1 2.200 5 1.200 12 4.200 3 Zaalvoetbal 580 1 1.200 3 1.800 4 70 <1 3.700 2 Gymnastiek/turnen 2.200 4 860 2 290 <1 280 3 3.600 2 Basketbal 910 2 1.500 3 870 2 70 <1 3.300 2 Motorsport 660 1 1.200 3 1.300 3 80 <1 3.200 2 Skeeleren/in line skaten 1.800 3 360 <1 590 1 100 1 2.900 2 Mountainbiken 130 <1 290 <1 1.900 4 210 2 2.500 2 Tennis 160 <1 220 <1 1.100 2 910 9 2.400 2 Hardlopen/joggen 90 <1 400 <1 1.300 3 310 3 2.100 1 Korfbal 500 <1 890 2 460 <1 50 <1 1.900 1 Skien 160 <1 340 <1 940 2 240 2 1.700 1 Fitness 80 <1 450 <1 750 2 210 2 1.500 <1 Handbal 340 <1 650 1 300 <1 <10 <1 1.300 <1 Snowboarden 310 <1 530 1 310 <1 20 <1 1.200 <1 Skateboarden 560 1 360 <1 190 <1 20 <1 1.100 <1 Rugby 130 <1 500 1 370 <1-1.000 <1 Crossen [Fiets-] 430 <1 290 <1 90 <1 30 <1 840 <1 Squash - 120 <1 520 1 70 <1 710 <1 Boksen 30 <1 340 <1 330 <1-690 <1 Badminton 50 <1 130 <1 310 <1 70 <1 560 <1 Vissen 200 <1 70 <1 190 <1 40 <1 490 <1 Windsurfen <10 <1 150 <1 290 <1 <10 <1 460 <1 Bowlen 180 <1 40 <1 100 <1 80 <1 400 <1 Atletiek 200 <1 90 <1 100 <1-390 <1 Honkbal 90 <1 140 <1 150 <1-380 <1 Karten 40 <1 110 <1 180 <1 <10 <1 340 <1 Waterpolo 30 <1 120 <1 140 <1 20 <1 310 <1 Trampolinespringen 170 <1 80 <1 20 <1-270 <1 Cricket 20 <1 50 <1 180 <1-240 <1 Zeilen 30 <1 30 <1 100 <1 80 <1 240 <1 Rolschaatsen 130 <1 30 <1 60 <1 <10 <1 220 <1 Softbal 50 <1 100 <1 70 <1-220 <1 Autosport/autocross 20 <1 120 <1 80 <1-220 <1 Golf <10 <1 <10 <1 50 <1 130 1 200 <1
SEH-behandelingen naar type sport Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % American football 20 <1 110 <1 30 <1-160 <1 Klimmen 40 <1 50 <1 70 <1-160 <1 Beachvolleybal - 70 <1 80 <1-160 <1 Waterskien <10 <1 80 <1 30 <1-120 <1 IJshockey 50 <1 50 <1 20 <1-110 <1 Overig 1.700 3 1.000 2 1.400 3 360 4 4.500 3 Onbekend 330 <1 570 1 650 1 150 2 1.700 1 Totaal 54.000 100 48.000 100 46.000 100 9.800 100 160.000 100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL
SEH-behandelingen naar organisatieverband sport Type ongeval: Sportblessure Aantal % Sport, georganiseerd 76.000 48 Sport, ongeorganiseerd 37.000 24 Schoolsport 16.000 10 Overig gespecificeerd 170 <1 Onbekend 28.000 18 Totaal 160.000 100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL
Ziekenhuisopnamen naar leeftijd en geslacht Type ongeval: Sportblessure Man Vrouw Totaal Aantal 1 % Aantal 1 % Aantal 1 % 0-4 jaar <10 <1 40 1 50 <1 5-9 jaar 400 6 370 12 780 8 10-14 jaar 1.100 16 500 16 1.600 16 15-19 jaar 750 11 440 14 1.200 12 20-24 jaar 520 7 320 10 840 8 25-29 jaar 610 9 120 4 730 7 30-34 jaar 430 6 150 5 580 6 35-39 jaar 370 5 130 4 500 5 40-44 jaar 690 10 350 11 1.000 10 45-49 jaar 470 7 140 4 610 6 50-54 jaar 320 5 120 4 440 4 55 jaar en ouder 1.300 19 490 15 1.800 18 Totaal 7.000 100 3.200 100 10.000 100 % 69 31 100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL 1 Ziekenhuisopnamen na SEH-behandeling
Ziekenhuisopnamen naar ongevalsscenario Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal 1 % Aantal 1 % Aantal 1 % Aantal 1 % 1 Aantal % Val 2.000 83 1.500 75 2.500 65 1.600 88 7.600 75 Val van tweewieler 280 11 330 16 820 21 450 25 1.900 18 van fiets 110 5 150 7 590 15 420 23 1.300 12 van crossmotor 160 6 170 8 130 3 - - 460 4 Val van dier 280 11 490 24 480 12 120 7 1.400 13 van paard, pony 270 11 470 23 470 12 120 7 1.300 13 Val van hoogte, val uit, van 350 14 70 3 60 1 40 2 500 5 van gymtoestel 220 9 30 1 - - - - 250 2 Zwikken 70 3 120 6 190 5 70 4 440 4 Val door sprong 80 3 80 4 130 3 30 2 330 3 Struikelen 70 3 60 3 20 <1 80 5 230 2 Uitglijden 70 3 60 3 30 <1 30 2 190 2 Val, niet gespecificeerd 500 20 170 8 280 7 280 16 1.200 12 Val, overig 330 13 150 7 520 13 490 27 1.500 15 Contact met object 210 8 170 8 320 8 50 3 740 7 Geraakt door bewegend object 100 4 120 6 200 5 30 2 450 4 door bal 70 3 50 2 30 <1 - - 140 1 Stoten tegen stilstaand object 80 3 40 2 90 2 <10 <1 220 2 Contact met object, overig 20 <1 <10 <1 30 <1 <10 <1 70 <1 Overig scenario 220 9 350 17 1.100 27 180 10 1.800 18 Lichamelijk contact 140 6 250 12 530 14 20 1 940 9 trap, schop 60 2 50 2 140 4 - - 240 2 Acute fysieke belasting 20 <1 30 1 400 10 100 6 550 5 Contact met dier 30 1 70 3 50 1 30 2 170 2 contact met een paard, pony 30 1 70 3 50 1 30 2 170 2 trap, schop van paard, pony 20 <1 50 2 20 <1 20 1 100 1 Overig scenario, overig 30 1 - - 70 2 30 2 130 1 Totaal 2.400 100 2.000 100 3.900 100 1.800 100 10.000 100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL 1 Ziekenhuisopnamen na SEH-behandeling
Ziekenhuisopnamen naar locatie en aard letsel Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal 1 % Aantal 1 % Aantal 1 % Aantal 1 % Aantal 1 % Hoofd/hals/nek 500 20 550 27 670 17 360 20 2.100 20 licht hersenletsel 310 13 270 13 290 7 150 8 1.000 10 ernstig schedel/hersenletsel 60 2 100 5 80 2 60 3 300 3 fractuur aangezicht/kaak <10 <1 90 5 140 4 50 3 290 3 oppervlakkig letsel/kneuzing hoofd 40 2 20 <1 70 2 30 2 150 1 Romp/wervelkolom 220 9 490 24 840 22 310 17 1.900 18 fractuur wervelkolom/ruggemergletsel 30 1 130 6 380 10 80 5 630 6 fractuur thorax/rib - - 20 <1 140 4 110 6 270 3 oppervlakkig letsel/kneuzing romp 50 2 80 4 100 3 30 2 260 3 fractuur bekken 20 <1 60 3 50 1 60 3 180 2 Schouder/arm/hand 1.300 55 360 18 430 11 220 12 2.300 23 Bovenarm/elleboog/onderarm 830 34 160 8 140 4 70 4 1.200 12 fractuur onderarm 390 16 40 2 50 1 <10 <1 490 5 fractuur elleboog 220 9 70 3 20 <1 30 2 330 3 fractuur bovenarm 170 7 40 2 60 1 30 2 290 3 Pols 400 16 50 2 50 1 50 3 540 5 polsfractuur 380 16 50 2 50 1 50 3 520 5 Schouder/sleutelbeen/ac-gewricht 70 3 70 4 190 5 70 4 390 4 fractuur sleutelbeen/schouder 60 2 60 3 160 4 50 3 320 3 Hand/vingers 40 2 80 4 60 1 30 2 210 2 fractuur hand/vinger <10 <1 70 3 20 <1 20 1 110 1 Heup/been/voet 340 14 510 25 1.800 47 870 48 3.500 35 Heup/bovenbeen 140 6 60 3 450 12 620 34 1.300 12 heupfractuur <10 <1 40 2 290 7 520 29 860 8 fractuur bovenbeen 100 4 <10 <1 100 3 70 4 290 3 Onderbeen 90 4 140 7 840 22 150 8 1.200 12 fractuur onderbeen 80 3 130 6 340 9 20 1 570 6 achillespeesletsel - - <10 <1 420 11 110 6 540 5 Enkel 60 2 220 11 400 10 70 4 760 7 enkelfractuur 60 2 210 10 360 9 70 4 680 7 Knie 50 2 70 4 100 3 20 1 240 2 fractuur knie 30 1 40 2 60 1 <10 <1 130 1 Overig 70 3 110 6 140 4 60 3 370 4 Totaal 2.400 100 2.000 100 3.900 100 1.800 100 10.000 100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL
Ziekenhuisopnamen naar locatie en aard letsel Type ongeval: Sportblessure 1 Ziekenhuisopnamen na SEH-behandeling
Ziekenhuisopnamen naar type sport Type ongeval: Sportblessure 0-14 jaar 15-24 jaar 25-54 jaar 55 jaar en ouder Totaal Aantal 1 % Aantal 1 % Aantal 1 % Aantal 1 % Aantal 1 % Veldvoetbal 550 23 580 29 700 18 50 3 1.900 18 Paard-of ponyrijden 330 13 570 28 550 14 190 10 1.600 16 Schaatsen 70 3 20 <1 370 10 500 27 950 9 Wielrennen 30 1 90 5 390 10 440 24 950 9 Motorsport 170 7 200 10 300 8 <10 <1 670 7 Bewegingsonderwijs 480 19 90 5 <10 <1-580 6 Mountainbiken 30 1 20 <1 330 8 50 3 420 4 Gymnastiek/turnen 140 6 30 1 20 <1 80 5 270 3 Zwemmen 140 6 <10 <1 70 2 40 2 260 3 Vechtsport 90 4 30 1 110 3-230 2 Skeeleren/in line skaten 100 4 20 <1 60 1 30 2 210 2 Tennis - <10 <1 70 2 100 6 180 2 Zaalvoetbal <10 <1 30 1 110 3-150 1 Volleybal - <10 <1 80 2 50 3 140 1 Crossen [Fiets-] 80 3 60 3 - - 140 1 Hardlopen/joggen <10 <1 20 <1 80 2 20 1 130 1 Hockey <10 <1 40 2 70 2-120 1 Skateboarden 60 2 30 1 20 <1 <10 <1 110 1 Overig 160 6 190 9 540 14 220 12 1.100 11 Onbekend - - - 30 2 30 <1 Totaal 2.400 100 2.000 100 3.900 100 1.800 100 10.000 100 Bron: Letsel Informatie Systeem 2012, VeiligheidNL 1 Ziekenhuisopnamen na SEH-behandeling