Omgaan met Inteelt in Fokprogramma s Piter Bijma Leerstoelgroep Fokkerij en Genetica Animal Breeding Wageningen & Universiteit
De boodschap 1. Enige inteelt is normaal; veel inteelt is riskant 2. Inteelt is een keuze 3. Inteeltbeperking vereist organisatie op rasniveau
1. Wat is inteelt
1. Wat is inteelt? Inteelt = paring van dieren die familie van elkaar zijn Alle DNA bestaat in tweevoud ~ 25.000 genen, twee van elk AB CD Deze twee honden zijn verwant AD AC AA Deze pup is ingeteeld (25%) De kans is 25% dat deze pup AA, BB, CC of DD is
Inteelt: individu en rasniveau Individueel Een hond is ingeteeld als de vader en moeder familie van elkaar zijn. Inteeltnivo is niet erfelijk! Een ingeteelde reu geeft niet perse een ingeteelde pup Gebruik gerust een ingeteelde reu of teef Rasniveau In elk ras bestaat een geleidelijke toename van het inteeltniveau. Hoe kleiner het ras des te sneller inteelt toeneemt
Inteelt en familiegraad (verwantschap) Verwantschap tussen dieren Deel van het DNA dat overeenkomt tussen de dieren Ouder kind 0.5 Grootouder kind 0.25 Overgrootouder kind 0.125 Volle broer zus 0.5 Half boer - zus 0.25 Neef Nicht 0.125 Inteelt van een dier Deel van DNA dat homozygoot is in het dier Inteelt = 0.5 * verwantschap tussen de ouders Vader-dochter: Inteelt = 0.5 * 0.5 = 25% 25% van het DNA vertoont geen variatie meer.
Inteelt op dierniveau Oorzaak Paring van (nauwe) verwanten Door familierelaties tussen de ouders krijgt een dier zo nu en dan twee dezelfde genen. Gevolg Inteeltdepressie in het dier Dit is een korte termijn probleem Oplossing Gebruik volgende keer een andere reu Inteelt op diernivo is een keuze van de individuele fokker
Inteelt op rasniveau Oorzaak In een klein ras wordt iedereen familie van elkaar. Oorzaak: een hond heeft 2 ouders 4 grootouders 8 overgrootouders etc. Verwantschap is wel erfelijk Gevolg Inteelt wordt onvermijdelijk Er bestaat geen reu die geen familie is van uw teef Afname van de erfelijke variatie
2. Gevolgen van inteelt
2. Gevolgen van inteelt Inteeltdepressie Achteruitgang van het ras Vooral gezondheid en vruchtbaarheid Komt in vrijwel alle (dier)soorten voor.
Inteeltdepressie in Schotse schapen Lichaamsgewicht vader x dochter = 12% afname
Inteeltdepressie in Schotse schapen Bevruchtings% vader x dochter = 11% afname
Inteeltdepressie in Schotse schapen Aantal lammeren vader x dochter = 20% afname
Inteeltdepressie in Schotse schapen Levensduur ooien vader x dochter = 8% afname
Inteeltdepressie in koeien Effect van 1% inteelttoename kenmerk leeftijd 1e afkalven productieve levensduur 1e lact. melkproduktie 1e lact. vetproduktie 1e lact. eiwitproduktie levensproduktie melk levensproduktie vet levensproduktie eiwit effect van 1% inteelttoename +0,5 d 6 d 27 kg 0,9 kg 0,8 kg 177 kg 6,0 kg 5,5 kg
Inteeltdepressie bij mensen Effect vader x dochter (25% inteelt) Geboorte gewicht 0.675 kg (Japan) 0.213 kg (VS) Lichaamslengte IQ Overleving tot voortplanting 8.75% 7 cm (Hutterites, VS) 4 mm (Italie) 2.5 cm (Japan) 5 punten (Japan) 9 punten (Japan) 5 punten (VS)
2. Gevolgen van inteelt Inteeltdepressie Achteruitgang van het ras Vooral gezondheid en vruchtbaarheid Opduiken van erfelijke gebreken Koeien: BLAD, CVM, gladde tong Schapen: erfelijke blindheid Friesch paard: dwergfactor Honden: cataract, doofheid, hemofilie, Von Willebrand
Erfelijke gebreken Inteelt brengt reccesieve erfelijke gebreken aan het licht Oorzaak reccesieve gebreken: defect gen Het voorkomen van AB CD erfelijke gebreken is normaal. (Het A-gen bestaat; dragers hebben een gezond reserve gen) AD AC Door te veel inteelt komen AA Inteelt veroorzaakt de erfelijke gebreken niet de gebreken plotseling veel voor. Toename fractie dieren met AA ziekte komt meer voor
3. Omgaan met inteelt - op diernivo - op rasnivo
3.1 Omgaan met inteelt op diernivo Relatief eenvoudig Voorkom sterk ingeteelde combinaties Broer-zus Vader-dochter Neef-nicht Hou de afstamming bij Liefst 3 generaties geen familie Betekent: 8 verschillende overgrootouders van de te fokken pup Gebruik ieder jaar een vader met andere achtergrond Maak een database en gebruik een computer
3.2 Beheersing van de inteelttoename op rasniveau Organiseren op rasniveau Wat het beste is hangt af van wat de rest doet Niet allemaal hetzelfde doen Langere termijn Inteelt is verwantschap tussen de ouders van een dier Inteelttoename = toename van verwantschap Kernpunt: beperk toename van de verwantschap Voorkom dat alle dieren sterk familie van elkaar worden
3.2 Beheersing van de inteelttoename Verwantschap komt voor de inteelt Voorbeeld bij melkvee BLAD, CVM gaat terug op de stier Bell Geboren 1974 Problemen openbaarden zich rond 1990 en 2000 Bell intussen al heel veel gebruikt Als je inteelt ziet ben je te laat Fokverbod voor ingeteelde reuen heeft geen zin Beperk de verwantschapstoename!
3.2 Beperken van de verwantschapstoename Spreiding in de bloedvoering (stamboom) Het grootste deel van inteelt komt via de reuen Omdat er minder reuen zijn Keuze van de reuen Aantal reuen Afstamming van de reuen Beperk de verwantschapsgraad tussen de reuen. De mode is vaak de grootste bedreiging Iedereen wil dezelfde reu Inteeltcoefficienten van reuen zijn niet van belang Niet publiceren?
3.2 Beperken van de verwantschapstoename Wat werkt niet? Vermijden van ingeteelde paring is geen oplossing voor het ras Er zijn geen onverwante dieren meer als het aantal voorouders klein is geweest Het gaat dus niet op de combinatie van reu en teef Maar om de keuze van de fokreuen.
Praktische oplossingen: Wat is ongeveer vereist? Doel Inteelttoename max ~0.5 tot 1% per generatie Benodigd: Streef naar ~50 reuen per generatie (~6 jaar) Ongeveer gelijke bijdrages van iedere reu Voorkom dominante stamouders zo veel mogelijk Vermijd maatregelen waardoor het aantal daalt Sterke fokkerij voor zeldzame uiterlijke kenmerken Te veel uitsluitingen van de fok
Conclusies Inteelt ontstaat door verwantschap Verwantschap is erfelijk, inteelt niet Inteelt is goed te beheersen Gespreid gebruik van reuen Organisatie en registratie is het belangrijkst Gebruik van internet? Streef naar ~50 reuen per generatie