ONDERZOEK ADVIES OPLEIDING INFOTHEEK - inleiding IWS Fleur Maas 7 januari 2019 1 7/01/2019
Geschiedenis 3000 BC Solderen (onder 450 C) / hardsolderen (boven 450 C) 1000 BC Smeedlassen YouTube: bil-ibs 2
Geschiedenis 1890 Booglassen 3
Geschiedenis 1910 beklede elektrode 4
Geschiedenis 1917 Laser (Principe beschreven door Einstein) 1941 TIG Ter verbetering van beklede elektrode Niet afsmeltende elektrode Geschikt voor dunne platen (vliegtuigen WO II) 1948 Half-automaat 1952 Plasma Ter verbetering van TIG 5
Definities Lassen Onlosmakelijk verbinden van twee materialen (meestal metalen) Smeltlassen Plaatselijk smelten van de materialen zonder druk Druklassen Samendrukken van materialen, ev. met smelten Solderen / brazeren Aanvloeiend toevoegmetaal waarbij Tsmelt toevoegmateriaal < Tsmelt basismateriaal 6
Lassen speciaal proces Lassen = speciaal proces (ISO 9000) Niet gemakkelijk om kwaliteit van eindproduct te bepalen Indien las voorkomen kan worden door design: doen 7
Indeling van de lasprocessen Smeltlassen Met elektrische energietoevoer Met boog (MIG/MAG, TIG, MMA, ) Zonder boog (elektroslak, laser, ) Zonder elektrische energietoevoer (autogeen, thermiet) Druklassen Warmdruklassen Met smeltbad (stift, afbrandstuik, ) Zonder smeltbad (punt, rolnaad, projectie, ) Kouddruklassen (friction stir, explosie, wrijving) 8
Indeling van de lasprocessen EN-ISO 4063: 2011 Welding and allied processes Nomenclature of processes and reference numbers Aanduiding door 3 cijfers en eventueel letter X X X Proces hoofdgroep Groep Sub-groep 9
Indeling van de lasprocessen EN-ISO 4063: 2011 Proces hoofdgroep (enkele voorbeelden) 1 : Booglassen 3 : Autogeen lassen 9 : Hard- en zachtsolderen en soldeerlassen Groep (enkele voorbeelden) 1 : Slakmakend lasproces (MMA, gasloze draad) 2 : Onder-Poederdek (zonder gasbescherming) 3 : Half-automaat (met gasbescherming) 4 : TIG 10
Indeling van de lasprocessen EN-ISO 4063: 2011 Voorbeelden lasprocessen 135-S = H.A. volle draad sproeiboog 138-P = H.A. metaalgevulde draad pulsboog 141 = TIG lassen met draadtoevoer 11
Autogeen lassen chemisch lasproces Mengen van zuurstof & acetyleen Vlam +/- 3200 C Toepassing Solderen / brazeren Lassen van ongelegeerd staal Platen tot +/- 4mm dikte Buizen in verwarmingsinstallaties 12
Thermietlassen Chemische reactie Mengsel IJzeroxide en aluminium ijzeroxide ijzer Aluminium aluminiumoxide Exothermische reactie Toepassing Lassen van rails 13
Thermietlassen Richten van de rails Opbouw van de bekisting 14
Thermietlassen Voorverwarmen Proces in werking 15
Elektronenbundellassen Electronenbundel in vacuum Bundel gericht mbv elektromagnetische spoelen Zeer zuiver smeltbad (vacuum) Toepassing Grote diktes Zuurstofgevoelige materialen zoals bv Titaan, Zirconium, Molybdeen 16
Elektroslaklassen Stroomgeleidende vloeibare slak (geen boog) Slak met hoge elektrische weerstand veel warmte-ontwikkeling voor smelten van slak en toevoegdraad Hoge neersmeltsnelheid Grove structuur hoge heat input Toepassing Vertikale naden, dikke plaat 17
Elektroslaklassen 18
Onderpoederdeklassen Boog tussen volle draad (4 à 5mm) en werkstuk Boog verzonken in poederdek Hoge stroom (vanaf 500A) en inschakelduur (100% bij 1250A) Hoge neersmeltsnelheid en rendement Toepassing Lange, rechte lassen Dikten vanaf 6mm 19
TIG (Tungsten Inert Gas) Boog tussen niet afsmeltende wofraam electrode en werkstuk Toevoegmateriaal gescheiden van boog Bescherming door inert gas Toepassing Alle lasbare materialen Waar kwaliteit belangrijker is dan kwantiteit 20
MIG/MAG (halfautomaat) Boog tussen continu afsmeltende draad-elektrode en werkstuk Bescherming door inert (MIG) of actief (MAG) gas Toepassing Alle lasbare staalsoorten (MAG) Productie Non-ferro (MIG) 21
Plasmalassen Boog tussen niet afsmeltende wolfraam elektrode en werkstuk Boog ingesnoerd door anode mondstuk met opening en plasmagas Bescherming door inert gas Toepassing Idem TIG-lassen, maar kleinere warmte behandelde zone Staal 6mm I-naad in 1 pas 22
Booglassen met beklede elektroden Boog tussen afsmeltende kernstaaf en werkstuk Bescherming door slak (van bekleding) Verschillende types bekleding Toepassing Alle lasbare staalsoorten Verbindingslassen Reparatielassen Vooral voor op de werf (buiten) 23
Booglassen met beklede elektroden 24
Wrijvingslassen Warmte door wrijving Één draaiende as één vaste as Tegen elkaar drukken (smeden) Toepassing Kleppen Gereedschappen (boren, beitels, ) 25
Wrijvingslassen 26
Weerstandlassen Warmte door weerstand contact-oppervlakten en elektrische stroom Twee platen op elkaar drukken Puntlassen, rolnaadlassen, projectielassen Toepassing Auto-industrie (puntlassen) Radiatoren (rolnaad) 27
Explosielassen Samendrukken van materialen dmv dynamiet Mechanische binding (koudlas) Toepassing Cladden Pijp op pijpenplaat in warmtewisselaars 28
Explosielassen 29
Laserlassen Warmtebron via laserlicht Lage heat input, snelle afkoeling Grote diktes in 1 pas (keyhole) Lassen van ongelijksoortige diktes Geen vacuum nodig Toepassing Serieproductie met kwalitiatief hoge las 30
Hybride Laserlassen Laser + halfautomaat Diepe inbranding Hoge lassnelheid Enkel geautomatiseerd Toepassing Grote plaatdikten Verzinkte platen Minder nauwkeurige naadvoorbereiding (tov laser) 12 mm AISI 321 gelast met HLW aan 2 m/min 31
Keuze lasprocessen Keuze lasproces afhankelijk van Ontwerp (functie van het werkstuk) Eisen van de lasverbinding Bedrijfscondities Ontwerp Soort materiaal Belang van de las Krachtoverdragend Dichtingslas Bereikbaarheid van de lasnaad Laspositie Lengte lasnaad 32
Keuze lasprocessen Eisen Mechanische eigenschappen (taaiheid, hardheid, ) Corrosiebestendigheid NDO technieken beschikbaar Toegestane onvolkomenheden Bedrijfscondities Beschikbaarheid apparatuur Beschikbaarheid hulpmiddelen (rollenbank, manipulatoren, ) Ervaring met het lasproces Lasprocedures Lasserkwalificaties Productiviteit (inschakelduur, lassnelheid, ) 33
Contact Ir. Fleur Maas, IWE Directeur 09 292 1402 fleur.maas@bil-ibs.be 34