BASISKENNIS ONDERNEMERSCHAP zelfstandig ondernemen NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT
OPLEIDING BASISKENNIS ONDERNEMERSCHAP ZELFSTANDIG ONDERNEMEN (leverbaar met werkboek of studie-app) Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen e druk, e oplage ISBN 978 90 655 5 4 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV
DE NOI-METHODE VOOR DE DIPLOMALIJN ONDERNEMERSCHAP De Associatie-diplomalijn Ondernemerschap bestaat uit drie examens: Basiskennis Ondernemerschap Elementair Boekhouden NIMA Basiskennis Marketing Voor elk van deze examens wordt een afzonderlijk diploma afgegeven door de Nederlandse Associatie voor Examinering uit Amersfoort (www.associatie.nl). Combinaties van deze diploma's leveren functiegerichte diploma's op: functiegericht Praktijkdiploma Financieel Ondernemer: Basiskennis Ondernemerschap + Elementair Boekhouden; functiegericht Praktijkdiploma Commercieel Ondernemer: Basiskennis Ondernemerschap + NIMA Basiskennis Marketing. De NOI-methode 'Ondernemerschap' bestaat uit een studieboek 'Zelfstandig ondernemen' met een studie-app of een werkboek en een studieboek 'Elementair boekhouden' inclusief een gratis studie-app. Deze uitgaven zijn bestemd voor het cursorisch onderwijs en voor het betreffende dagonderwijs. Beide NOI-boeken zijn volledig op maat gesneden voor het behalen van de Associatie-diploma's 'Basiskennis Ondernemerschap' en 'Elementair Boekhouden'. Diploma NOI-UITGAVEN DIPLOMALIJN ONDERNEMERSCHAP Basiskennis Ondernemerschap DIPLOMA BASISKENNIS ONDERNEMER NOI-boek Zelfstandig ondernemen Werkboek Zelfstandig ondernemen of een studie-app DIPLOMA ELEMENTAIR BOEKHOUDEN Diploma NOI-boek Elementair Boekhouden Elementair boekhouden (BKB) Studie-app Elementair boekhouden In dit studieboek Zelfstandig ondernemen ( e druk) is het examenprogramma Basiskennis Ondernemerschap (versie 0; 04) volledig verwerkt.
WOORD VOORAF VOOR DE CURSIST De NOI-series voor het ondernemersonderwijs zijn moderne, op de praktijk afgestemde studiemethoden voor (toekomstige) ondernemers, zzp'ers, dienstverleners, franchisenemers en filiaalchefs. Met deze series zijn al meer dan 00 000 cursisten opgeleid. De methoden worden niet alleen voor zelfstudie en in het cursorisch onderwijs gebruikt maar ook op dagscholen voor havo/vwo (vak m&o). En bij het ondernemersonderwijs op roc's is de AOV-methode (algemene ondernemersvaardigheden) zeer gewild. Kernstof en verrijkingsstof Het NOI-boek 'Zelfstandig ondernemen' bevat kernstof en verrijkingsstof. De kernstof is afgestemd op de betreffende exameneisen (eindtermen) van de Associatie. De verrijkingsstof bevat onderwerpen die voor de (startende) ondernemer van belang zijn, maar niet onder de eisen van het Associatie-examen vallen. De verrijkingsstof is aangegeven met een -, zowel in de inhoudsopgave als in de tekst. Het leerboek bestaat uit drie gedeelten: -Marketing, -Personeel & organisatie en -Bedrijfsadministratie. Op het examen leveren die gedeelten maximaal 5%, 5% en 50% van het totaal aantal punten op. Het online examen wordt afgenomen aan de hand van meerkeuzevragen. Zelfwerkzaamheid De leerstof uit 'Zelfstandig ondernemen' kom je in het dagelijks (zaken)leven tegen. Om de leerstof makkelijk te kunnen onthouden, moet je 'al doende' leren. De studiemethode bestaat daarom uit: een leerboek met: - tekst in heldere, vlot lezende zinnen en schema's waardoor je de theorie gemakkelijk in je opneemt; - verwerkingsvragen die bij het hoofdstuk behoren, zodat je direct zelf kunt toetsen of je de tekst hebt begrepen. (Het is niet de bedoeling om de antwoorden op te schrijven). een werkboek met: - meerkeuzevragen; - juist-onjuistvragen; - opdrachten. of - als alternatief voor het werkboek - een studie-app (voor laptop of tablet) met: - verwerkingsvragen (als in leerboek) en begrippen; - juist/onjuistvragen en meerkeuzevragen; - opdrachten; - samenvattingen. Voor ervaringen en suggesties houden wij ons van harte aanbevolen: e-mail mkb@noi.nl, telefoon 05-54674, fax 05-5474 NOI
Copyright: NOI Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen, verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, database, computerbestand, internet of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het NOI. Omslagontwerp: Ronald Meij
EERSTE GEDEELTE: MARKETING afdeling hoofdstuk paragraaf INHOUD ALGEMENE ORIËNTATIE HET BEDRIJFSLEVEN...blz. 6 Consument, producent, handel... 6 Grootbedrijf en midden- en kleinbedrijf... - 0 Indeling van het bedrijfsleven... - 4 Zakelijke markt en consumentenmarkt... 5 Markten en marktwerking... 6 Verwerkingsvragen... 5 PRODUCTBELEID... 7 Productindeling... 7 Koopgedrag... 8 Kwaliteit, merk, prijsniveau en reclame... - 4 Verkrijgbaarheid... - 5 Distributiebeleid... 4 6 Productvernieuwing... 5 7 Verwerkingsvragen... 7 MARKETINGBELEID MARKTGERICHT ONDERNEMEN EN MARKETINGFORMULE... 4 Inkomen en koopkracht... - 4 Markt en marktsegmenten... 4 Kern van de marketingformule... 44 4 Positioneren... 44 5 Plusformule en prijsformule... - 45 6 Verwerkingsvragen... 46 MARKETINGMIX EN RETAILINGMIX... 48 Marketinginstrumenten en marketingmix... 48 Retailingmix detailhandel... 50 Verwerkingsvragen... 5 MARKTONDERZOEK... 5 Marktgebied... 5 Marktonderzoek... 5 Verwerkingsvragen... 55
4 OMZETPROGNOSE EN MARKTAANDEEL... 57 Omzetprognose marktgebied... 57 Marktaandeel... 58 Omzetprognose nieuw bedrijf... 6 4 Verwerkingsvragen... 6 5 MARKTVERKENNING... 64 Marktvormen... 64 Verwerkingsvragen... 67 MARKETINGINSTRUMENTEN ASSORTIMENT... 70 Assortiment en marketingformule... 70 Kern- en randassortiment... - 7 Breedte en diepte van het assortiment... 7 4 Verwerkingsvragen... 74 PRIJSBELEID... 76 Prijs en marketingformule... 77 Prijsbeleid van de fabrikant... 77 Prijsbeleving van de consument... 78 4 Prijsacties en prijsconcurrentie... 79 5 Overheidsvoorschriften... - 8 6 Verwerkingsvragen... 8 RECLAME, PROMOTIES EN PUBLIC RELATIONS... 84 Reclame en marketingformule... 85 Communicatie... 85 Attitude van de consument... 87 4 Themareclame en actiereclame... 87 5 Samenwerking in reclame... 89 6 Promoties (sales promotion)... 9 7 Public relations... - 9 8 Sociale media... - 9 9 Verwerkingsvragen... 94
TWEEDE GEDEELTE: PERSONEEL EN ORGANISATIE afdeling hoofdstuk paragraaf INHOUD 4 WETTENENVOORSCHRIFTEN 4 ARBEIDSWETTEN...blz. 00 De Arbeidstijdenwet... - 00 De Wet minimumloon... 0 Vakantiegeld en vrije dagen... 0 4 De arbowet... - 0 5 Verwerkingsvragen... 04 DE ARBEIDSOVEREENKOMST... 06 Het sluiten van een arbeidsovereenkomst... 06 CaoenWazo... 09 Samenvatting plichten werkgever en werknemer... 4 Verwerkingsvragen... BEËINDIGING ARBEIDSOVEREENKOMST... 4 Het eindigen van een arbeidsovereenkomst... 4 Samenvatting... 7 Verwerkingsvragen... 8 SOCIALE VERZEKERINGSWETTEN... 0 Begrippen... 0 Organisaties... - Werknemersverzekeringen... 4 Arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen... - 5 5 Volksverzekeringen... 5 6 Sociale voorzieningen... 6 7 Van brutoloon naar nettoloon... 7 8 Zzp'er en Verklaring arbeidsrelatie (VAR)... 8 9 Verwerkingsvragen... 9
DERDE GEDEELTE: BEDRIJFSADMINISTRATIE afdeling hoofdstuk paragraaf INHOUD 5 ONDERNEMINGSVORMEN 6 KOSTEN DE RECHTSVORM VAN DE ONDERNEMING...blz. 6 Natuurlijke personen en rechtspersonen... 6 Ondernemingsvormen... 6 Het handelsregister... 8 4 Verwerkingsvragen... 9 ONDERNEMINGEN ZONDER RECHTSPERSOONLIJKHEID... 4 De eenmanszaak... 4 De maatschap... 4 Kenmerken vennootschap... 44 4 De vennootschap onder firma (VOF)... 45 5 De commanditaire vennootschap (CV)... - 49 6 Verwerkingsvragen... 5 ONDERNEMINGEN MET RECHTSPERSOONLIJKHEID.. 54 De besloten vennootschap (BV)... 54 De naamloze vennootschap (NV)... 59 Het bestuur van grote ondernemingen... 6 4 Verwerkingsvragen... 6 EN EXPLOITATIEOVERZICHT KOSTEN... 66 Directekostenenbedrijfskosten... 66 Personeel, huisvesting, overige kosten en rente... - 67 Afschrijvingskosten... 68 4 Verwerkingsvragen... 7 DE EXPLOITATIEBEGROTING... 7 Berekening van de nettowinst... 7 Nettowinst en gewaardeerde kosten... - 74 Het exploitatieoverzicht van de eenmanszaak... 75 4 Het exploitatieoverzicht van de BV... - 77 5 Verwerkingsvragen... 78
7 BELASTINGEN INKOMSTENBELASTING (IB)... 8 De drie boxen van de Wet op de Inkomstenbelasting.. 8 Het belastingtarief van box... 8 Het belastingtarief van box... 85 4 Het belastingtarief van box... 86 5 Overzicht inkomensboxen en tarieven... 87 6 Persoonsgebonden aftrekposten en heffingskortingen - 88 7 Voorheffing loonbelasting... - 88 8 Aangifte IB en aanslag IB... 89 9 Verwerkingsvragen... 89 8 IN-ENVERKOOP AFTREKPOSTEN VOOR ONDERNEMINGEN... 9 Aftrekposten voor alle ondernemingsvormen... 9 Extra aftrekposten voor IB-ondernemers... 9 Aangifte IB... 94 4 Aangifte VpB... 95 5 De keuze eenmanszaak of BV... 96 6 Verwerkingsvragen... 96 OMZETBELASTING (BTW)... 98 Directe en indirecte belastingen... 98 Hoe wordt de omzetbelasting geheven?... 98 Het aangiftebiljet... 00 4 De kleineondernemersregeling... 0 5 Verwerkingsvragen... 0 DE KOOPOVEREENKOMST... 06 In gebreke blijven... 06 Aansprakelijkheid... 08 Garantie... 09 4 Verwerkingsvragen... UITLEVERING EN FACTURERING VAN GOEDEREN... Bestelling en aflevering van goederen... - De factuur... 5 Handelsgebruiken en kortingen... 6 4 Verwerkingsvragen... 8 DEBITEURENBEHEER... 0 Herinneren en aanmanen... 0 Sommeren en incassoprocedure... Factoring... 4 Verwerkingsvragen...
8 4 9 FINANCIERING DE KASSTAAT... Het samenstellen van de kasstaat... De kascontrole... 4 Verwerkingsvragen... 8 EN FINANCIEEL BELEID 4 5 6 VERMOGENSBEHOEFTE EN VERMOGENSVERKRIJGING 0 Eigenenvreemdvermogen... 0 Vormen van vreemd vermogen... Samenvatting... 4 Verwerkingsvragen... 4 DE LIQUIDITEIT VAN EEN ONDERNEMING... 6 Liquiditeit en werkkapitaal... 6 De current ratio... - 7 De quick ratio... - 8 4 Kernen in de vlottende bedrijfsmiddelen... - 8 5 Samenvatting... 9 6 Verwerkingsvragen... 9 DE SOLVABILITEIT VAN EEN ONDERNEMING... 4 Wat verstaan we onder solvabiliteit?... 4 Het kengetal van de solvabiliteit... 4 Bewaken van de solvabiliteit... - 4 4 Verwerkingsvragen... 46 CASHFLOW... 48 Cashflow bij de eenmanszaak... 48 Cashflow bij de BV... - 5 Vergelijking cashflow eenmanszaak en BV... - 54 4 Verwerkingsvragen... 54 DE RENTABILITEIT VAN VERMOGEN... 56 De opbrengst van belegd vermogen... 56 De rentabiliteit van het totale vermogen (RTV)... 56 De rentabiliteit van het eigen vermogen (REV)... 58 4 Rentabiliteit en ondernemingsvorm... - 59 5 Verwerkingsvragen... 60 BANKKREDIET... 6 Rekening-courantkrediet... 6 Zekerheidstelling... 6 Verwerkingsvragen... 6
9 7 0 LEVERANCIERSKREDIET... 65 Leverancierskrediet ontstaat automatisch... 65 Korting voor contante betaling... 65 Kredietbeperkingstoeslag... 67 4 Leverancierskrediet en afnemerskrediet... - 68 5 Verwerkingsvragen... 69 8 LEASING... 70 Twee vormen van leasing... 70 Leasing en financiering... 7 Verwerkingsvragen... 7 BEDRIJFSCONTROLE EN ONDERNEMINGSPLAN BEGROTEN EN BUDGETTEREN... 74 De exploitatiebegroting... 74 De liquiditeitsbegroting... - 76 Investeringsbegroting en financieringsplan... 78 4 Planning en doelstelling... 79 5 Verwerkingsvragen... 79 ONDERNEMINGSPLAN... 8 Stap : Het marketingplan... 8 Stap : Het financiële plan... 84 Stap : Bankkrediet en verzekeringen... 85 4 Stap 4: Formaliteiten en instanties... 86 5 Schema ondernemingsplan nieuw bedrijf... 87 ONDERNEMINGSPLAN MARTENS... 88 Het marketingplan (stap )... 88 Het financiële plan (stap )... 9 TREFWOORDENREGISTER... 0