Regionaal feitenonderzoek

Regionaal feitenonderzoek Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West-Overijssel (GAWO) WELLDRA

Regionaal feitenonderzoek Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West-Overijssel (GAWO) Hans van der Eem Jan Zwiers WSGS-RFO www.welldra.nl 2012 Welldra WELLDRA

Inhoudsopgave- REGIONAAL-FEITENONDERZOEK:-SAMENVATTING-...-2-1 FEITENONDERZOEKAFVALWATERBEHEERWEST7OVERIJSSEL...5 1.1 Werkwijze...5 1.2 Leeswijzer...6 2 ACHTERGRONDEN...8 2.1 BestuursakkoordWater...8 2.2 Regionaleopgave...9 2.3 Albereikteresultaten...11 3 DEFEITENOPEENRIJ...13 3.1 Inwoneraantallen...13 3.2 Stelselkenmerken...13 3.3 Kosten2010...16 3.4 Heffingen2012...17 3.5 Zichtopoorzakenvankostenverschillen...20 3.6 Conclusies...24 4 DEAUTONOMEKOSTENONTWIKKELINGTOT2020...26 4.1 Kostenontwikkeling201072020...26 4.2 Uitgaven201172020...28 4.3 Conclusies...29 5 BEELDENUITDEINTERVIEWS...30 5.1 Metwiesamenwerken?...30 5.2 Langetermijnvisies...30 5.3 Invullingvanhetafvalwaterbeheer...31 5.4 Professioneelbeheer...32 5.5 Conclusies...32 6 KANSEN...34 6.1 Hetbenuttenvankansen...36 6.2 Kans:Financiëlesystematiek...38 6.3 Kans:Planvorming...41 6.4 Kans:Data,metenenmonitoren(inzicht)...43 6.5 Kans:Verlengenlevensduur...45 6.6 Kans:Renovatietechnieken...47 6.7 Kans:Programmering...49 6.8 Kans:Publiekprivatesamenwerking...51 6.9 Kans:Bundelendeeltaken...53 6.10 Kans:Vergaandintegreren...55 6.11 Overzichtkansen...57 6.12 Conclusies...57 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 717

7 VERVOLG...59 7.1 Ambities...59 7.2 Voorwaardenvooreensuccesvolvervolg...59 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 727

Regionaal-feitenonderzoek:-samenvatting- - In#de#eerste#helft#van#2012#is#in#West3Overijssel#een#regionaal#feitenonderzoek#doelmatig# afvalwaterbeheer#uitgevoerd.#hieraan#hebben#de#gemeenten##dalfsen,#deventer,#kampen,## Olst3Wijhe,#Raalte,#Staphorst,#Zwartewaterland,#Zwolle#en#Waterschap#Groot3Salland# deelgenomen.#drinkwaterbedrijf#vitens#is#in#de#loop#van#het#project#betrokken#geraakt.# # Uit#de#verzamelde#feiten#blijken#grote#onderlinge#verschillen#tussen#gemeenten#op#het#gebied# van#kosten,#kostenontwikkeling,#heffing,#financiële#systematiek#en#praktische#invulling#van#het# rioleringsbeheer.#er#lijkt#een#groot#verbeterpotentieel#aanwezig;#de#hoogte#van#de#besparing# kan#per#deelnemer#verschillen.# Waterschap#Groot3Salland#voldoet#aan#de#landelijke#eisen#voor#het#zuiveren#van#stedelijk# afvalwater#en#kent#een#tarief#dat#iets#onder#het#landelijk#gemiddelde#ligt.# # In#het#onderzoek#zijn#kansen#benoemd#om:# 7 de#verwachte#kostenstijging#in#het#afvalwaterbeheer#te#beperken;# 7 de#kwaliteit#van#het#beheer#verder#te#professionaliseren;# 7 de#duurzaamheid#te#vergroten;# 7 de#kwetsbaarheid#in#de#organisatie#van#het#beheer#te#verminderen.# ## Naast#kwalitatieve#verbeteringen#laten#deze#kansen#een#besparingspotentieel#in#2020#van#ruim# 2½#miljoen#euro#per#jaar#zien.#Gezien#de#verwachte#kostenstijging#zal#de#besparing#leiden#tot# minder3meerkosten.#er#zijn#geen#grote#organisatorische#veranderingen#voor#nodig.#het#gaat# vooral#om#het#zoeken#naar#beste#werkwijzen#en#deze#werkwijzen#ook#daadwerkelijk# implementeren.#de#grootste#besparingen#worden#verwacht#door:# - kritisch#het#vervangingsmoment#van#riolen#te#bepalen;## - nadrukkelijk#renovatietechnieken#als#alternatief#voor#vervanging#te#overwegen;## - kennis#en#expertise#van#private#partijen#beter#te#benutten;# - een#gezamenlijk#visie#en#plannen#voor#de#afvalwaterketen#op#te#stellen.## De#laatste#twee#kansen#kunnen#ook#een#belangrijke#impuls#beteken#voor#het#duurzamer# inrichten#van#de#afvalwaterketen,#bijvoorbeeld#door#afvalwater#nadrukkelijk#ook#als#grondstof# te#beschouwen.# # In#aanvulling#op#dit#besparingspotentieel#zijn#ook#besparingen#en#verbeteringen#mogelijk#door# verdere#samenwerking#tussen#waterschappen#onderling#en#door#vergaande#regionale# integratie#van#het#afvalwaterbeheer.#dit#laatste#vraagt#om#ingrijpende#organisatorische# aanpassingen.#de#interwaterschappelijke#samenwerking#en#vergaande#integratie#zijn#in#dit# feitenonderzoek#niet#intensief#onderzocht.#op#basis#van#het#landelijk#uitgevoerde# feitenonderzoek#zou#hiermee#3½#miljoen#euro#per#jaar#bespaard#kunnen#worden.# # Tijdens#een#bestuurlijke#bijeenkomst#op#27#juni#2012#is#de#voorkeur#uitgesproken#om#voor#de# periode#201232015#de#aandacht#te#richten#op#de#kansen#die#vanuit#de#bestaande#organisaties# kunnen#worden#gerealiseerd.#parallel#worden#de#mogelijkheden#van#vergaande#integratie# verkend.#na#drie#jaar#kan#op#basis#van#de#dan#bereikte#resultaten#worden#besloten#op#welke# wijze#samenwerking#in#de#afvalwaterketen#een#vervolg#krijgt.# # # # GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 737

Om#de#kansen#te#benutten#is#nauwe#betrokkenheid#van#de#bestuurders#nodig.#Zij#dienen#er#op# toe#te#zien#dat#de#afspraken#uit#het#landelijke#bestuursakkoord#water#in#de#regio#voldoende# worden#opgepakt.#dit#vertaalt#zich#onder#meer#in#het#vaststellen#van#ambities#( 10%#minder# meerkosten#in#2020 )#en#het#meedenken#over#een#meer#duurzame#inrichting#van#de# afvalwaterketen.# # Het#doelgericht#en#daadkrachtig#oppakken#van#de#kansen#vraagt#om#een#verdere# professionalisering#van#de#gawo#organisatie.#een#programmamanager#voert#de#regie#over#het# gezamenlijke#vervolgtraject.#deze#initieert,#stimuleert,#toetst#en#stelt#bij.#de#managers#van#de# betrokken#organisaties#zullen#in#het#vervolg#deelnemen#aan#het#coördinatieteam,#dat#sinds# 2010#de#GAWO#activiteiten#coördineert.#Zij#kunnen#er#voor#zorgen#dat#mensen#en#middelen# beschikbaar#komen.#bovendien#kunnen#zij#er#op#toe#zien#dat#beste#werkwijzen#ook# daadwerkelijk#worden#overgenomen.#zij#borgen#het#veranderproces.# GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 747

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 757 1 Feitenonderzoek-afvalwaterbeheer-WestLOverijssel-- In2010isdoorrijkenkoepelorganisatieseenlandelijkfeitenonderzoekuitgevoerdnaarhet doelmatigbeheervandewaterketen.inditonderzoekisopbasisvanfeiten,ervaringenen literatuurstudieeenraminggemaaktvandemogelijkebesparingenindewaterketen.de resultatenvanhetonderzoekhebbenhunuitwerkinggevondeninhetbestuursakkoordwater. DeVerenigingNederlandseGemeenten(VNG)endeUnievanWaterschappen(UvW)hebben daarinondermeerafgesprokenin2020380miljoeneuroperjaartebesparen.debesparing bedraagtongeveer12,5%vandejaarlijksekosten. DegemeentenDalfsen,Deventer,Kampen,Olst7Wijhe,Raalte,Staphorst,Zwartewaterlanden WaterschapGroot7Sallandhebbeneind2011besloteneenzogenaamdregionaal feitenonderzoekuittelatenvoerenomdebesparings7enverbetermogelijkhedeninderegio West7Overijsselteverkennen.Deverbeteringenrichtenzichophetverderprofessionaliseren vanhetafvalwaterbeheer,hetverminderenvandekwetsbaarheidenhetvergrotenvande duurzaamheid.deregioomvateengrootdeelvanhetbeheergebiedvanwaterschapgroot7 Salland.Tussengemeentenenwaterschapwordtallangeretijdintensiefsamengewerkt,sinds 2010onderdenaamGAWO,GezamenlijkAfvalwaterbeheerWest7Overijssel. TijdensdeuitvoeringvanhetfeitenonderzoekisdrinkwaterbedrijfVitensnaderbetrokken geraakt.zoisookmetvitenseeninterviewgehoudenenheeftvitensdeelgenomenaande workshops.defocusbleefopdeafvalwaterketen,omdatopdatpuntdegrootstebaten wordenverwacht.welisbezienhoedeervaringenexpertisevanvitenshierbijkanworden ingezet. 1.1 Werkwijze- Hetfeitenonderzoekisuitgevoerddoorhetverzamelenvanbasisinformatieenhetvoerenvan interviewsmetalledeelnemendepartijen.debasisinformatiebetrofdocumentenalsde benchmarksrioleringszorgenzuiveringsbeheer,degemeentelijkerioleringsplannen, begrotingenenaanvullendeinformatieopbasisvanvragenlijsten.deinterviewszijngehouden metdebeheerdersvandegemeentelijkerioleringendeafvalwaterzuiveringsinstallaties. Deresultatenzijnvervolgensbesprokenineenworkshop,waarbijookdekansenvoor samenwerkingzijnbenoemd.dekansenmethetgrootsteverbeterpotentieelzijnineen aanvullendeworkshopbesprokenenvastgesteld.hetbesparings7enverbeterpotentieelis tijdenseenbestuurlijkebijeenkomstop27junigepresenteerd.daarisbeslotendekansen voortvarendenambitieusoptepakken,waarbijmetnadrukveelwaardeisgehechtaanhet verhogenvandeduurzaamheid,bijvoorbeelddoorafvalwaterookalsgrondstofte beschouwen. Hetvooruliggenderapportbeschrijftdebevindingenvanhetfeitenonderzoek.

1.2 Leeswijzer- Hetrapportisopgebouwduitdriedelen: 1. Achtergronden# Inhoofdstuk2schetsenwijenkeleachtergrondenbijhetfeitenonderzoek,zoalshet BestuursakkoordWaterendereedsdoorsamenwerkingbereikteresultaten. 2. Feiten#en#bevindingen Hoofdstuk3beschrijfteenaantalfeitenenkenmerkenvanhetafvalwaterbeheerin West7Overijsselwaarnainhoofdstuk4deuitgavenendekostenontwikkelingtot2020 wordengeschetst.naastdezefeitenschetsenwijinhoofdstuk5enkelekenmerkenvan hetafvalwaterbeheerinderegiodieuitdeinterviewsnaarvorenzijngekomenenzichniet zogoedlatenvattenincijfers. 3. Kansen#en#vervolg# Inhoofdstuk6komendeverzameldekansenaanbodomhetafvalwaterbeheerte verbeteren.hetgaathierbijommeerdereaspecten: a. hetbeheersenvandekostenstijgingdietot2020indeafvalwaterketenwordt verwacht; b. hetverderprofessionaliserenvanhetafvalwaterbeheer; c. hetduurzameromgaanmetgebruiktwatereningezameldregen7engrondwater; d. hetverminderenvandekwetsbaarheidindeorganisatievanhetbeheer. Inhoofdstuk7gaanwijinophetvervolgtrajectnahetfeitenonderzoek. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 767

Deel#1# ACHTERGRONDEN- GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 777

2 Achtergronden- Indithoofdstukschetsenwijachtergrondenbijhetregionalefeitenonderzoek:het BestuursakkoordWater,deregionaledoorvertalingenderesultatenvansamenwerkingtotnu toe. 2.1 Bestuursakkoord-Water- Inmei2011ishetlandelijkBestuursakkoordWaterondertekend.Hetakkoordbevatonder meerafsprakenoverdoelmatigbeheervandewaterketen.vooreenbelangrijkdeelbetreft heteenbevestigingvaneerdereafsprakenuitapril2010tussendeverenigingnederlandse Gemeenten(VNG)endeUnievanWaterschappen(UvW).Ophoofdlijnenkenthet waterketendeelvierdoelen: 1. Besparen# Indeafvalwaterketenwordtin2020eenbesparingvan380miljoeneuroopdejaarlijkse kostenbereikttenopzichtevandeautonomekostenontwikkeling.deverwachtingisdat dejaarlijksekostenindeafvalwaterketenindeperiode201072020metongeveer750 miljoeneurozullentoenemen 1.Doordebesparingwordendusuiteindelijk minder7meerkosten bereikt. Dedrinkwaterbedrijvendienenvolgenshetakkoordin202070miljoeneurotebesparen. Zijverwachteneenkostenstijgingvan50miljoen.Dekostenvoorhetdrinkwaterzullendus ongeveerophethuidigeniveauvan1,4miljardeuroblijven. 2. Professionaliseren Hetbeheervandeafvalwaterketenwordtverdergeprofessionaliseerd,gerichtophet nemenvanmeerkosteneffectieveinvesteringsbeslissingenenhetsystematischeren efficiënteruitvoerenvanoperationeletaken. 3. Verduurzamen# Deafvalwaterketenwordtduurzameringerichtenbeheerd.Zokunnenenergieen grondstoffenwordenteruggewonnenenkandeinrichtingvandeopenbareruimteworden benutomopeffectievewijzeomtegaanmetdeverwachtehogereneerslagintensiteit. Bovendienkanhetslimomgaanmetwaterindebebouwdeomgevingdekwaliteitvande leefomgevingverbeteren.zokaninstedelijkgebieddeaanwezigheidvanopenwateren hetgebruikvangroenedakendehittestressverminderen.hetverduurzamenvraagt ruimtevoorhetontwikkelenentoepassenvaninnovaties. 4. Verminderen#personele#kwetsbaarheid Hetrioleringsbeheerwordtindekleineregemeentenmeteenbeperktebezetting uitgevoerd.menisvoorkennisencapaciteitsterkaangewezenopadviesbureaus.bij vertrekvanmedewerkerskanhetbeheerstagnerenofterugvallen,omdatprocessenniet voldoendegeborgdzijn.ookgrotereorganisatieskunnenkwetsbaarzijnopspecifieke taken.doorgerichtesamenwerkingwordtdekwetsbaarheidverminderd. 1 Inhetlandelijkfeitenonderzoekisnoguitgegaanvaneenkostenstijgingmet600miljoeneuro.Dewaterschappen hebbendeautonomekostenstijgingvoorhetzuiveringsbeheerechterverhoogdvan200naarcirca350miljoeneuro in2020.samenmetdekostenstijgingvoorhetrioleringsbeheervan400miljoeneuro,resulteertditineenstijging van750miljoeneurovoordeafvalwaterketen. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 787

Deuitvoeringvanhetakkoordisneergelegdbijderegio s:gemeentenenwaterschappenstaan aandelatomdedoelstellingenuithetakkoordtebereiken,waarbijkennisenervaringvande drinkwaterbedrijvenwordenbenut.landelijkwordtdevoortganggevolgd.begin2013zal wordengetoetstofinderegio sbestuurlijkambitieszijngeformuleerdenmaatregelenzijn benoemdomdeambitiesterealiseren. Intermezzo:*forse*opgave* * De#geschetste#besparingen#uit#het#landelijke#feitenonderzoek#betekenen#een#grote#opgave,# zoals#uit#het#volgende#blijkt.#discussie#over#samenwerking#in#de#waterketen#is#met#name#gaan# spelen#vanaf#1998#toen#in#een#kiwa3rioned#rapport#omvangrijke#besparingen#in#de# waterketen#waren#bespiegeld.#dit#heeft#geleid#tot#allerhande#initiatieven,#zoals#het#uitvoeren# van#optimalisatiestudies#en#het#gezamenlijk#inkopen#van#diensten.#in#2006#is#nagegaan#wat# deze#initiatieven#zouden#opleveren#als#deze#overal#in#nederland#zouden#worden#gevolgd.#dat# bleek#een#besparing#op#te#leveren#van#1#à#2#procent.#de#nu#geraamde#12,7%#ligt#daar#ver# boven.#het#betekent#dat#er#meer#nodig#is#dan#samen#projecten#uitvoeren.#het#gaat#echt#om# veranderen,#om#het#loslaten#van#werkwijzen#zodat#het#slimmer#of#beter#wordt.# * 2.2 Regionale-opgave- Watzounueenlandelijkebesparingvan380miljoeneuroperjaarvoorderegiobetekenen? Terindicatiezijndebesparingenuithetbestuursakkoordvertaaldnaarderegio.De procentuelebesparingenuithetlandelijkefeitenonderzoekzijndaarbijtoegepastopde regionaleuitgavenvoorhetbeheervanrioleringenzuivering(tabel11,pagina26).ditlevert onderstaandbeeldop. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 797

Tabel-1.-Indicatieve-besparingsdoelstelling-voor-de-regio-WestLOverijssel-op-basis-van-een-doorvertaling-van- landelijke-doelstellingen-naar-de-regio- - Kosten-regio-WestL Overijssel- - - (mln- /jaar- in-2020)- Riolering- 32,0 8,2% 2,6 L-Vergaand-integreren-afvalwaterbeheer- 4,1% 1,3 Zuivering- 25,0 BesparingsL percentage-inlandelijkfeitenonderzoek- - (%)- Indicatievebesparing-in-WestL Overijssel- - (mln- /jaar- in-2020)- L-Nieuwe-opgaven,-kapitaallasten-en- operationeel-beheer- L-Nieuwe-opgaven,-kapitaallasten-en- operationeel-beheer- 6,9% 1,7 L-Vergaand-integreren-afvalwaterbeheer- 4,8% 1,2 Totaal- 56,8 12% 6,8 Intotaalzouerbijna7miljoeneuroperjaarbespaardkunnenworden.Ditkomtneerop ongeveer40europerhuishoudenperjaar.inhetregionalefeitenonderzoekwordtnagegaan ofditbesparingspotentieelvoorderegiorealistischis. Opgemerktwordtdatpersectorcircatweederdevandegeraamdebesparingenkanworden bereiktopdepostennieuweopgaven,kapitaallastenenoperationeelbeheer(zietabel1). Dezebesparingenkunnenwordengerealiseerddoorintergemeentelijkec.q. interwaterschappelijkesamenwerkingeneengoedeafstemmingtussengemeenteen waterschap.hetoverigebesparingspotentieelwordtbereiktdoorvergaandeintegratieinde afvalwaterketen,bijvoorbeeldindevormvaneenuitvoeringsorganisatievooroperationele afvalwaterbeheertakenopdeschaalvanhetwaterschap. Wijwillenbenadrukkendatdegeraamdebesparingengemiddeldebesparingenbetreffen.We kunnennietsprekenoverdegemeentenende#waterschappen#innederland.wehebben415 gemeentenen24zuiverendewaterschappen.wekunnendaaromooknietsprekenoverhet rioleringsbeheerenhet#zuiveringsbeheer.deverschillenzijnsomsgroot(ziehoofdstukken3 t/m5)endaarmeeookhetverbeterpotentieelperorganisatie. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7107

2.3 Al-bereikte-resultaten- InWest7Overijsselwordtalvanaf1999intensiefsamengewerkt.Datheeftenkelefraaie verbeteringenopgeleverd: 7 Dooroptimalisaties#in#de#gehele#afvalwaterketenisindeperiode200072010intotaal tenminste29miljoeneuroaaninvesteringskostenuitgespaard.hetgaatomruwwegeen kwartvanhetoorspronkelijkeinvesteringsvolume.debatenvandezebesparingen vertalenzichdoornaarlagerekapitaallasten(circa1,7miljoeneuroperjaar 2 ofwel10euro perhuishoudenperjaar).naastfinanciëlebatenhebbendeoptimalisatiesook kwaliteitswinstopgeleverddoorhetextraverminderenvanvuilvrachtennaarhet oppervlaktewater. 7 Hetwaterschapverzorgtvooreenaantalgemeentenhetbeheer#en#onderhoud#van# rioolgemalen.dedeskundigheidvanhetwaterschapwordthierbijbenutomdekwaliteit vanhetbeheerteverbeteren.doorhetbundelenvantakenopéénplekwordtookde kwetsbaarheidvoorpersonelewisselingenverminderd. 7 Hetwaterschapverzorgtvooreenaantalgemeentendeengineering#van#rioolgemalen, zowelrenovatiealsnieuwbouw.naasthetinbrengenvandeskundigheidleidtdeaanpak ooktotstandaardisatiemetbijvoorbeeldgelijkesoftware. 7 Gemeentenenwaterschapmeten#samen#aan#de#afvalwaterketen.Gegevenswordennaar éénhoofdpostgestuurdengecombineerdmetbuienradar.dezeinnovatieveaanpak maakteeneenduidigeanalysevanenvergelijkingtussenstelselsmogelijk.hetverbeterde inzichtbiedtdemogelijkheidominvesteringsbeslissingenopdoelmatigheidtetoetsen. Eind2010iseenvolgendestapgezetindesamenwerking:GAWO,Gezamenlijk AfvalwaterbeheerWest7Overijssel.Erzijndrieafvalwaterteamsopgerichteneen coördinatieteamzorgtvoorafstemmingenstroomlijnenvandeactiviteiten.tweethema s wordenverkend: degoededingendoen en dedingengoeddoen.erisinmiddelseenformat beschikbaaromdesysteemkennisvandeafvalwaterketenuniformvastteleggeneneriseen formatontwikkeldomhethuidigfunctionerenvandeafvalwaterketeninzichtelijktemaken.er iseenraamwerkvooreenincidentenplanbeschikbaardatvoorindividuelezuiveringskringen kanwordenaangepast. - 2 Eenvoudigheidshalveiseenannuïtaireafschrijvingaangehoudenvan40jaareneenrentepercentagevan5% GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7117

Deel#2# FEITEN-EN-BEVINDINGEN- - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7127

3 De-feiten-op-een-rij- Opbasisvankostendekkingsplannen,begrotingen,gegevensuitbenchmarks,gegevensvan COELO 3 enantwoordenopvragenlijstenzijnkenmerkenenkostenvanhetafvalwaterbeheer verzameld.alhetgepresenteerdecijfermateriaalisdoordedeelnemendepartijen gecontroleerdenwaarnodigaangepastengeactualiseerd.metnameblekenerverschillen tussendecijfersuitdebenchmarkrioleringszorgendewerkelijkaanwezigesituatie. Indithoofdstukwordenderesultatenindevormvantabellenengrafiekenmetkorte toelichtinggetoond.achtereenvolgenskomenaandeorde: 7 inwoneraantallen 7 stelselkenmerken 7 kosten 7 heffingen 7 analysevankostenverschillen. 3.1 Inwoneraantallen- HetaantalinwonersbinnenhetbeheergebiedvanWaterschapGroot7Salland(360.000)isiets kleinerdanhettotaalaaninwonersbinnendeachtgemeenten(388.000).gemeentegrenzen vallendanooknietpreciessamenmetdewaterschapsgrens.sommigegemeentenvoereneen deelvanhetafvalwaterafnaaranderewaterschappenenwaterschapgroot7sallandzuivert opzijnbeurtweereendeelvanhetafvalwatervanvieranderegemeenten.deinwoner7 aantallenzijnopgenomenintabel2. Tabel-2.-Inwoneraantal-per-gemeente- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Inwoners- 27.000 99.000 50.000 18.000 37.000 16.000 22.000 119.000 3.2 Stelselkenmerken- Tabel3toonteenaantalkenmerkenvandegemeentelijkerioleringsstelsels.Hetbegrip systeembuiswordtdoorstichtingrioned 4 gehanteerdomkostenvoorhetrioleringsbeheer onderlingbetertekunnenvergelijken.bijdebepalingwordendevrijvervalbuizenende transportleidingenvoor100%meegeteldendemechanischerioleringendrainageleidingen iedervoor20%.delengtevandemechanischeriolering,hetaantalpompunitsenhetaantal individuelebehandelsystemen(iba s)zijneenindicatievoordeomvangvanhetbuitengebied. 3 CentrumvoorOnderzoeknaardeEconomievanLagereOverheden 4 StichtingRIONEDisdekoepelorganisatievoorderioleringenhetstedelijkwaterbeheerinNederland GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7137

Tabel-3.-Enkele-kenmerken-van-de-gemeentelijke-rioleringsstelsels- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Systeembuis-(km)- 169 616 305 124 227 137 170 750 Vrij-verval-buis-(km)- 156 523 248 87 182 105 127 695 Mechanische-riolering- (km)- Pompunits-mechaL nische-riolering-(#)- 64 192 174 180 141 154 216 110 287 698 601 912 715 567 362 432 Aantal-IBA s- 1.888 153 2 23 1261 27 0 188 - Uitgedruktinvoorzieningenper10.000inwoners(Tabel4)tredenervooralverschillennaar voreninaardenomvangvandevoorzieningeninhetbuitengebied.zoheeftbijvoorbeeld ZwartewaterlandveelmechanischerioleringengeenIBA sendalfseneenbeperkteomvang mechanischerioleringenveeliba s.demeerverstedelijktegemeentendeventer,kampenen ZwollehebbenrelatiefweinigmechanischerioleringénweinigIBA s. Tabel-4.-Enkele-kenmerken-van-de-gemeentelijke-rioleringsstelsels-uitgedrukt-in-kengetallen-per-10.000-inwoners- - Dalfsen- Devente r- Zwolle- Systeembuis- (km/10.000-inw)- Vrij-verval-buis- (km/10.000-inw)- Mechanische-rioleL ring-(km/10.000-inw)- Pompunits-mech.- riolering-(#/10.000)- Aantal-IBA s- (#/10.000-inw)- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- 63 62 61 69 61 86 77 63 58 53 50 48 49 66 58 58 24 19 35 100 38 96 98 9 106 71 120 506 193 354 165 36 699 15 0 13 341 17 0 16 Dekostenvoorhetrioleringsbeheerzullendeelsafhankelijkzijnvanomgevingsfactoren.Als belangrijkeindicatorenwordenhiervoordematevanstedelijkheid(adressendichtheid),de leeftijdvanhetstelselendebodemgrondslaggehanteerd.gemiddeldgenomenover Nederlandnemendekostenperkilometersysteembuistoenaarmatedegemeentemeer verstedelijktis,hetstelselouderendebodemgesteldheidslechter.intabel5zijnenkele externe factorenverzamelddieinvloedhebbenopdekostenvanhetrioleringsbeheer. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7147

Tabel-5.-Overzicht-van-enkele- externe -factoren-die-invloed-hebben-op-de-kosten-van-het-rioleringsbeheer.- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Inwoners- 27.000 99.000 50.000 18.000 37.000 16.000 22.000 119.000 Gemiddelde-leeftijd- vrijverval-(jaar)- Adressendichtheid- (#/km 2 )- 23 35 25 27 26 22 36 26 442 1.702 1.376 396 618 313 646 1.778 Slappe-bodem-(%)- 0 5 25 0 0 40 68 10 - Waterschap-GrootLSalland- Tabel6toontenkelekenmerkenvanhetzuiveringsbeheerdoorWaterschapGroot7Salland. WaterschapGroot7SallandistenopzichtevandeanderewaterschappeninNederlandeen relatiefkleinwaterschap,zowelwatbetreftaantalinwoners,dehoeveelheidtezuiveren afvalwater,hetaantalinliggendegemeentenalshetaantalrioolwaterzuiveringsinstallaties. WaterschapGroot7Sallandvoldoetnagenoegvolledigaandeafsprakenmetgemeentenover deafnamecapaciteitvanaangeleverdstedelijkafvalwater.ookvoldoethetwaterschapaan effluenteisent.a.v.chemischzuurstofverbruik(czv),stikstofenfosfaat.waterschapgroot7 Sallandverwijdertminderfosfaatdanlandelijkgemiddeld,maarnogwelruimbovende landelijkenormvan75%. Tabel-6.-Enkele-kenmerken-van-het-zuiveringsbeheer-door-Waterschap-GrootLSalland- Waterschappen-gemiddeld- Inwoners- 360.000 658.000 Verontreinigingseenheden-(#)- 539.000 955.000 Inliggende-gemeenten-(#)- 8 21 Rwzi s-(#)- 9 13 Voldoen-aan-afnameverplichting-(%)- 99,2 96,5 Output:-verwijderen-CZV-(%)- 93,3 92,0 Output:-verwijderen-stikstof-(%)- 82,1 82,9 Output:-verwijderen-fosfaat-(%)- 79,6 84,3 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7157

3.3 Kosten-2010- Dekostenvoorhetrioleringsbeheerin2010perkilometersysteembuiszijnopgenomenin Tabel7.DekostenzijneveneensweergegeveninFiguur1.HetbetreftkostenexclusiefBTW. Dekostenvariërenaanzienlijktussendegemeenten.Inparagraaf3.5wordendeverschillen nadergeanalyseerd. Dekostenvoorhetzuiveringsbeheerin2010zijnvermeldinTabel8.Dezekostenzijninclusief BTW.AndersdangemeentenkanhetwaterschapdebetaaldeBTWnietterugvorderenuithet BTW7compensatiefonds.DeBTWdruktdaardooralslastopdekosten. Tabel-7.-Kosten-rioleringsbeheer-in-2010- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- 6.309 11.260 11.215 10.669 13.504 10.778 9.721 8.877 3.406 4.300 5.691 4.685 8.842 4.783 5.831 5.293 2.903 6.959 5.524 5.984 4.661 5.995 3.890 3.584 14.000" Kosten"per"km"systeembuis" 12.000" "per"kilometer"systeembuis" 10.000" 8.000" 6.000" 4.000" Kapitaalkosten" ExploitaEekosten" 2.000" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst7Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" ZwarteL waterla nd- Zwolle- Kosten-per-kilometer- systeembuis-( /km)- L-waarvan- kapitaalkosten- L-waarvan- exploitatiekosten- Figuur-1.-Kosten-van-het-rioleringsbeheer-in-2010-per-kilometer-systeembuis- GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7167

Tabel-8.-Kosten-voor-zuiveringsbeheer-in-2010- - Kosten-zuiveringsbeheer-in-2010- (mln- /jaar)- Kapitaalkosten- 6,9 Exploitatiekosten- 17,0 Totale-kosten- 23,9 3.4 Heffingen-2012- Dekostenvoorhetrioleringsbeheerenzuiveringsbeheerwordenbetaalduitderioolheffing vandegemeentenendezuiveringsheffingvanhetwaterschap. AllewaterschappeninNederlandkennenvoorhuishoudenseeneenduidigeheffingsgrondslag, namelijkeeneenpersoonsofmeerpersoonshuishouden.eeneenpersoonshuishoudenbetaalt eenmaalhetzuiveringstarief,eenmeerpersoonshuishoudendriemaalhettarief.voor bedrijvenisdeheffingafhankelijkvanhetdrinkwaterverbruikofdevuilvrachtinhetgeloosde afvalwater. OokgemeenteZwartewaterlandheftnaargezinssamenstelling,netalshetwaterschap,maar meteenkleinerverschiltusseneen7enmeerpersoons(170,respectievelijk206euro).de gemeentendalfsen,deventerenzwollekenneneenvastrechtvoordeeigenaar.deoverige gemeentenhantereneenvastrechtvoordegebruiker. Omdeheffingtussengemeententevergelijkenwordtuitgegaanvaneenmeerpersoons huishoudeninbezitvaneeneigenwoning.deheffingenzijnweergegevenintabel9enfiguur 3. Tabel-9.-Rioolheffing-voor-een-gemiddeld-huishouden-in-2012-(bron:-COELO)- - Dalfsen- Devente r- Zwolle- Rioolheffing-( -in- 2012)- Zuiveringsheffing-door- waterschap-( -in-2012)- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- 125 170 168 230 191 229 215 103 151 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7177

Rioolheffing&2012&& (meerpersoons"huishouden)" 250" 200" /jaar& 150" 100" 50" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst4Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Figuur-2.-Rioolheffing-voor-een-gemiddeld-huishouden-in-2012-(bron:-COELO)- Zwolle" Derioolheffinglooptaanzienlijkuiteen.DegemeentenZwolleenDalfsenkennendelaagste heffing(103en125euro).degemeentenolst7wijhe,staphorstenzwartewaterlandliggen daarruimboven(230,229en215euro).hetgemiddeldeinnederlandis170europerjaar. Deonderlingeverschilleninrioolheffingtussendegemeenten(Figuur2)komenniet een7op7eenovereenmetdeverschilleninkostenperkilometersysteembuis(figuur1).dit kentmeerdereoorzaken: 7 deverschilleninrioleringskostenvanjaartotjaar; 7 dematewaaringebruikgemaaktwordtvanvoorzieningen(zowelonttrekkingenals aanvullingen); 7 dewijzewaaropdekostenvoorderioolheffingopdelangetermijngedektwordenuitde rioolheffing.gemeentenmakeninhungemeentelijkerioleringsplannendoorgaanseen langetermijnplanningvandekostenendedekking.figuur3laatverschillendeaanpakken zienvoorhetbepalenvandeheffing(langjarigvlaktarief,gelijkmatigstijgendofhet werkelijkekostenverloopvolgen). HetzuiveringstariefvanWaterschapGroot7SallandligtietsonderhetgemiddeldeinNederland (Figuur4).Dewaterschappenkennengeenlangetermijnkostendekkingsplannenzoalsdiein derioleringssectorgebruikelijkzijn. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7187

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7197 Figuur-3.-Verloop-van-de-rioolheffing-in-de-tijd-conform-kostendekkingsplannen-van-de-gemeenten-(zonder- inflatie)- Figuur-4.-De-hoogte-van-de-zuiveringsheffing-(1-eenheid)-in-vergelijk-met-andere-waterschappen-in-Nederland- (2011)- - 0" 50" 100" 150" 200" 250" 300" 350" 400" 450" 2011" 2013" 2015" 2017" 2019" 2021" 2023" 2025" 2027" 2029" 2031" 2033" 2035" 2037" 2039" 2041" 2043" 2045" 2047" 2049" 2051" 2053" 2055" 2057" 2059" Rioolheffing** /jaar* Jaar* Verloop*rioolheffing* Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst8Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" " 10,00 20,00 30,00 40,00 50,00 60,00 70,00 80,00 90,00 WRIJ A&M VEL DOM R&D V&E BRD SAL WRO WPM WHD HHR WSRL WSS FRL AGV R&W HHNK HDSR HSK ZZL NZV V&V WHA DLF Zuiveringstarief-( /jaar)- Zuiveringsheffing-NL7waterschappen-

3.5 Zicht-op-oorzaken-van-kostenverschillen-- Inparagraaf3.3zijndekostenvoorhetrioleringsbeheerinbeeldgebracht.Interessantis natuurlijkomdeoorzakenvandeverschilleninkostentebepalen.ingrotelijnzijnerdrie mogelijkeoorzaken: 1. verschilleninfysiekeomstandigheden; 2. verschilleninfinanciëlesystematiekentoerekening; 3. verschillenindeinvullingvanbeheertaken. Wijgaannunaderopdezeaspectenin. 3.5.1 Verschilleninfysiekeomstandigheden Voorhetrioleringsbeheerisdebodemgesteldheidvangrootbelang.Eenrioolbuisineen stabielezandigebodemkanmisschienwelhonderdjaarblijvenliggen.eenrioolbuisinklei7of veengrondmoetvaakalnaenkeletientallenjarenvervangenworden.daarnaastisdemate vanverstedelijkingvanbelang.eengrootbuitengebiedvraagtvaakomrelatiefhoge investeringenvoormechanischeriolering. Indebenchmarkrioleringszorgvan2005isdeinvloedvandefysiekeomstandighedenopde rioolheffingstatistischonderzocht.daaruitbleekdatslechts⅓vandeverschillenin rioolheffinggerelateerdkonwordenaanfysiekeomstandigheden.deoverigeverschillen wareneengevolgvaneigenbeleidskeuzesdoorgemeenten. 3.5.2 Verschilleninfinanciëlesystematiekentoerekening Ookfinanciëleparametershebbeninvloedopdekosten.Eenkortefinanciëleafschrijvings7 termijnleidttothogerejaarlijksekapitaallastenvaneeninvestering.daarstaattegenoverdat deinvesteringsnellerisafgeboektendatdetotalerentelastoverdeafschrijvingstermijn afneemt.opdelangeduurleidtdittotlagerekosten.bijeenkorteafschrijvingstermijnkaner financieel7technischmakkelijkeringesprongenwordenopduurzametechnologische ontwikkelingen.bijhetvervangenvaneenbestaandevoorzieningdooreennieuwsysteemkan meteenlagererestwaardevanbestaandevoorzieningenwordengerekend. Degehanteerdefinanciëleafschrijvingstermijnvarieerttussende30en50jaar(Figuur5).Ter indicatie:bijeenannuïtaireafschrijvingmeteenrentepercentagevan5%leidteeninvestering van1miljoeneurobij30jaartoteenjaarlijkselastvan65.000euro;bijeen afschrijvingstermijnvan50jaarisdit55.000euro. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7207

Afschrijvingstermijnen$ jaar$ 90" 80" 70" 60" 50" 40" 30" 20" 10" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst:Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" Figuur-5.-Financiële-en-technische-afschrijvingstermijnen-voor-vrijvervalriolen- Financieel" Technisch" Eenbijzondervraagstukisookwelkeingrepeninhetrioleringsstelselalsinvesteringworden geboektenwelkekosten direct 5 uitdeexploitatiewordengefinancierd 6.GemeenteDalfsen heefterbijvoorbeeldvoorgekozenomin2011derioolvervangingzoveelmogelijkuitde voorzieningenendeexploitatietefinancieren.ookdegemeentezwolleboektsinds2011 meerwerkzaamhedenopexploitatie,dievoorheenalsinvesteringwerdenopgevoerd. Eennietonbelangrijkaspectishoegemeentenomgaanmethetverrekenenvan kwijtscheldingen.somswordendezeuitdealgemenemiddelengefinancierd,somsverrekend metderioolheffing.zokentdegemeentedeventercirca3000kwijtscheldingenmeteen waardevanongeveer400k.degemeenteberekentdekwijtscheldingendoorinde rioolheffing,watleidttoteenruim10%hogereheffingdanzonderkwijtscheldingen. Kwijtscheldingisslechtséénvandeveleaspectenwaaropgemeentenverschillendmethun beleidsvrijheidomgaan.andereelementenzijndematewaarinonderstaandepostenworden doorberekendaanhetproductriolering: 7 straatvegen; 7 aanpassingenindeopenbareruimteomoverlastvangrond7ofhemelwatertevoorkomen; 7 onderhoudslotenenbeschoeiingen(inhetkadervandehemelwaterzorgplicht); 7 onderhoudgroen; 7 kostenvoorheffenbelastingen; 7 kostenvanandereafdelingen; 7 BTW. Uiteraardhebbenkeuzesopdezepuntendirectgevolgenvoordekostenvanhet rioleringsbeheerendehoogtevanderioolheffing. 5 Eendeelvandeinkomstenuitrioolheffingwordtaandevoorzieningtoegevoegdendeinvesteringwordt gefinancierdvanuitdevoorziening. 6 BijlageF2vandebenchmarkrioleringszorggaatinopdekeuzesdiegemeentenkunnenmakenbijhetverwerken vaninvesteringen. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7217

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7227 3.5.3 Verschillenindeinvullingvanbeheertaken Verschilleninkostenenheffingenwordennatuurlijkookveroorzaaktdoordewijzewaarophet rioleringsbeheerwordtingevuld.weschetsenenkeleaspecten. Riolering#buitengebied# DegemeenteDalfsenheeftvoorhetbuitengebiedgekozenvoorIBA s,diedoordeeigenaren wordenbeheerd.anderegemeentenhebbenjuistgekozenvooraanlegenbeheervan mechanischerioleringdoordegemeente.dezekeuzeshebbennatuurlijkinvloedophet kostenniveauvanhetrioleringsbeheerbinnendegemeente. Technische#levensduur#riolering# Degemeentenhanterenverschillendetechnischelevensdurenomdetoekomstige investeringskostentebepalen(figuur5).voordetechnischelevensduurwordtmeestal50of 60jaaraangehouden.Vanbelangisnatuurlijkwanneerdaadwerkelijktotvervangingzal wordenovergegaan.opbasisvaninspecties,analysesenervaringenheeftdegemeentezwolle degemiddeldelevensduurverlengdtot80jaar.ditleidttotlagerevervangingsinvesteringen endaarmeelagerekapitaallasten.inhethoofdstukkansengaanwenaderinopde mogelijkheidomtebesparendoorgerichtasset7enrisicomanagement. Personele#bezetting# Figuur6toontdebezettingvandebinnen7enbuitendienstper10.000inwoners.Tenopzichte vanhetgemiddeldeinnederlandvoordebinnendienstvan0,8fteper10.000inwonersligtde bezettinginhetalgemeenlaag.wijmerkenopdatdetweegemeentenmetdelaagste heffingen(dalfsen,zwolle,ziefiguur2)eenvoorderegiogemiddeldebezettinghebben. Figuur-6.-Bezetting-binnenL-en-buitendienst-per-10.000-inwoners- 0,00# 0,10# 0,20# 0,30# 0,40# 0,50# 0,60# 0,70# 0,80# 0,90# 1,00# Dalfsen# Deventer# Kampen# Olst;Wijhe# Raalte# Staphorst# Zwartewaterland# Zwolle# FTE/10000' FTE'per'10000'inwoners' Binnendienst# Buitendienst#

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7237 Debezettingbijhetwaterschapligtoverigensindezelfdeordevangroottealsdiebij gemeenten(0,6ftebinnendienstper10.000inwoners).weliserrelatiefveel buitendienst (1,0FTEper10.000inwoners).Ditkomtdoordemonteurs,technicienspecialistendiede zuiveringenbedrijven. Praktisch,#operationele#invulling# Ookoppraktische,operationelepuntenzijnerverschillentussengemeenten.Zoverschilthet intervalvanreinigeneninspecterenvanvrijvervalriolen(figuur7).sommigegemeenten reinigenhetrioolgemiddeldomdevijfofzesjaar,anderenomde10jaar.datbetekenteen flinkverschilinkosten.eenvergelijkbaarverschilgeldtvoorhetinspecterenvanderiolen. Figuur-7.-Interval-waarmee-vrijverval-riolen-gemiddeld-worden-gereinigd-en-geïnspecteerd- Kosten#per#eenheid Naastoperationelekeuzes,zoalsdefrequentievanreinigeneninspectie,verschillenookde kostenperobject.zolopendekostenvoorreinigenvaneenputkolksterkuiteen(figuur8).bij eeneuroverschilovertienduizendenkolkengaathettochomveelgeld. Overig# Ookanderszinswordthetrioleringsbeheeringemeentenverschillendingevuld.InTabel10zijn terillustratiedeantwoordenopenkelevragenuitdebenchmarkrioleringverzameld. 0" 2" 4" 6" 8" 10" 12" 14" 16" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst6Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" interval)in)jaren) Interval)reinigen/inspecteren) reinigen" inspecteren"

Kosten%reinigen%kolken% 4,5" 4" 3,5" 3" euro%per%kolk% 2,5" 2" 1,5" 1" 0,5" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst7Wijhe" Figuur-8.-Kosten-voor-het-reinigen-van-een-putkolk-(kosten-voor-Zwolle-niet-precies-bekend-i.v.m.-breed- raamcontract)- Tabel-10.-Enkele-voorbeelden-van-verschillen-in-invulling-rioleringsbeheer-(antwoorden-van-gemeenten-op-vragen- uit-de-benchmark-rioleringszorg)- Onderwerp- Ja- Nee- Meten-in-het-stelsel- 5 3 Real-Time-Control-(sturing)- 1 7 Actueel-hydraulisch-model-beschikbaar-- 6 2 Vergelijk-tussen-berekeningen-en-metingen- 4 4 Onderscheid-tussen-hinder-en-schade-- 7 1 Toepassen-renovatietechnieken- 3 5 3.6 Conclusies- Raalte" Deconclusiesopbasisvanhetfeitenmateriaalkunnenkernachtigwordensamengevat:erzijn tussendegemeentengroteverschilleninheffingen,kosten,financiëleentechnischeaanpak. Datleidttotdeinteressantevraag: Alswenueensdenkbeeldiggingenherindelenenhet bestevandeachtrioleringspraktijkenzoudenovernemen,watbetekentditvoordekostenen kwaliteitvanhetrioleringsbeheer? HetregionaalfeitenonderzoekisnietgerichtopeenvergelijkvanWaterschapGroot7Salland metanderewaterschappen.uitbenchmarkgegevensblijktdatwaterschapgroot7salland nagenoegvolledigvoldoetaandeoutputgerichteeisenophetgebiedvanafnameverplichting enzuiveringsprestaties.bovendienkenthetwaterschapeenzuiveringstariefdatietsonderhet landelijkegemiddeldeligt. Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7247

InhethoofdstukKansenwordtinbeeldgebrachtwelkeverbeteringengerealiseerdkunnen worden.wegaannuechtereerstinopdeverwachtekostenontwikkelinginhet afvalwaterbeheer. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7257

4 De-autonome-kostenontwikkeling-tot-2020- Inparagraaf3.3zijndehuidigekosteninbeeldgebracht.HetBestuursakkoordWaterrichtzich echteropeenbesparingsdoelstellingin2020.vanbelangisdanomvasttestellenwatdete verwachtenkostenontwikkelingzalzijnzonderveranderingennaaraanleidingvanafspraken uithetbestuursakkoord.indithoofdstukschetsenwijdezezogenaamdeautonome kostenontwikkelingen.wijmerkenopdatdezekostenontwikkelingnoglosstaatvanmogelijke kostenontwikkelingenalsgevolgvanwijzigingeninprijzenvoormaterialen,chemicaliënen energie. 4.1 Kostenontwikkeling-2010L2020- InTabel11isdekostenontwikkelingtussen2010en2020voorriolerings7enzuiveringsbeheer inbeeldgebracht,onderverdeeldnaardekostenvoorexploitatieenkapitaal.deontwikkeling isvoordegemeentenafgeleiduitdeinformatieindekostendekkingstabellen.hetwaterschap heeftopverzoekderelevantegegevensoverdekostenvanhetzuiveringsbeheeraangeleverd. Hetbetreftde autonome ontwikkelingdieplaatszouvindenzonderdebijsturingnaar aanleidingvanafsprakenuithetbestuursakkoordwaterketen. Tabel-11.-Autonome-ontwikkeling-van-de-kosten-in-het-afvalwaterbeheer-tussen-2010-en-2020-(prijspeil-2010)- Jaarlijkse-lasten- - Exploitatie- (mln- /jaar)- Kapitaal- (mln- /jaar)- Totaal- (mln- /jaar)- Riolering-2010-12,4 13,2 25,6 Riolering-2020-15,0 17,0 32,0 Toename-2010L2020-21% 29% 25%- Zuivering-2010-17,0 6,9 23,9 Zuivering-2020-18,2 6,8 25,0 Toename-2010L2020-7% 72% 4%- Afvalwater-2010-29,5 20,1 49,6 Afvalwater-2020-33,2 23,6 56,8 Toename-2010L2020-13% 17% 15%- Dekostenvoorhetrioleringsbeheernemengemiddeldmet25%toe.Ditwordtvooreen belangrijkdeelveroorzaaktdoorderioolvervanging.deeersteaanlegisvaakgefinancierduit degrondexploitatieofdeverfijningsregeling.dekostenvoorvervangingmoetennuuitde rioolheffingwordenopgebracht.afhankelijkvandewijzevanfinancieren(zieparagraaf3.5.2) vindenwedekostenvanvervangingterugalskapitaal7ofexploitatiekosten.deontwikkeling vanderioolheffingligtietsonderdeverwachtingoplandelijkniveau(31%stijgingtussen2010 en2020). GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7267

HetzuiveringsbeheerdoorWaterschapGroot7Sallandkenteengematigdestijgingvan4%,die vooraleengevolgisvanstijgendeexploitatiekosten.dekapitaallastennemenlichtaf.extra kostenvoorverbetermaatregelenwordengecompenseerddoordathetwaterschapinstallaties zolangmogelijklaatfunctioneren.hierdoorvallengeleidelijkkapitaallastenwegzonderdater directnieuwevervangingsinvesteringenhoeventewordengedaan.doordathetwaterschap relatiefweiniginvesteerttot2020,zalhetinabsolutezinooknietveelkunnenbesparenopde voorgenomeninvesteringsbeslissingen. Deverschilleninkostenontwikkelingzijnoverigensgroot(Tabel12,Figuur9).Indegemeente Dalfsendalendekapitaallastenomdatmendeomslagmaaktvanhetactiverenenlangjarig afschrijvenvaninvesteringennaarhetfinancierenvaninvesteringenuitbinnenkomende gelden.daardoorwordtbespaardoprentelasten.ditleidtweltothogereexploitatielastenen tothogeretotalelastenopkortetermijn(opdelangeretermijnlevertdeaanpakbesparingen op).eenzelfdebeeldvindenweterugbijdegemeentezwolle,dieookmeerinvesteringenuit deexploitatiegaatfinancieren.indegemeentenolst7wijheenzwartewaterlandzienwe daarentegenmeerdaneenverdubbelingvandekapitaallasten. Tabel-12.-KapitaalL-en-exploitatiekosten-rioleringsbeheer-in-2010-en-2020-(x1.000-euro)- - - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Kapitaalkosten-2010-575 2.651 1.738 581 2.009 655 992 3.970 Exploitatiekosten-2010-490 4.290 1.687 742 1.059 821 662 2.688 Totale-kosten-2010-1.065 6.941 3.425 1.323 3.068 1.476 1.654 6.658 Kapitaalkosten-2020-358 3.572 2.742 1.233 3.211 874 2.089 2.923 Exploitatiekosten-2020-1.590 4.615 1.696 733 943 1.002 537 3.932 Totale-kosten-2020-1.948 8.187 4.438 1.966 4.154 1.876 2.626 6.855 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7277

Kostens"jging'201032020' 250%% 200%% 150%% S"jging'(%)' 100%% 50%% 0%% Kapitaal% OperaAoneel% Totaal% 50%% 100%% Dalfsen% Deventer% Kampen% OlstWijhe% Raalte% Staphorst% Zwartewaterland% Zwolle% Figuur-9.-De-kostenstijging-per-deelnemer-in-de-periode-2010L2020- WGS% 4.2 Uitgaven-2011L2020- Naastdeontwikkelinginkostenzijnvooralookdeuitgavenindeperiode201172020van belang(tabel13).gemeentenenwaterschapkunnendezeuitgaven,diebestaanuitnieuwe investeringenenkostenvoorexploitatie7activiteiten,nogbeïnvloeden.despecificatievan uitgavenniveaupergemeenteisopgenomenintabel14. Intotaalwordtin10jaartijd471miljoeneuroaanuitgavenverwachtinhetafvalwaterbeheer. Ditkomtneeropcirca2700europerhuishouden. Tabel-13.-Uitgaven-in-de-periode-2011L2020- - Investeringen- - (mln-euro)- Operationeel-beheer- - (mln-euro)- Totaal- - (mln-euro)- Riolering- 123 145 268 Zuivering- 42 161 203 Totaal- 165 306 471 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7287

Tabel-14.-Uitgaven-voor-rioleringsbeheer-in-de-periode-2011L2020-(x-1.000.000-euro)- - - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Investeringen- 0 19,3 26,0 10,6 23,7 9,2 21,6 13,3 Exploitatiekosten- 13,8 44,7 16,8 7,3 9,8 9,2 5,7 37,5 Totaal-uitgaven- 13,8 64,0 42,8 17,9 33,5 18,4 27,3 50,8 4.3 Conclusies- 7 ZonderbijstellingopbasisvanafsprakenuithetBestuursakkoordWaterzulleninWest7 Overijssel(zieTabel11): o dekostenvoorhetrioleringsbeheermet25%stijgen; o dekostenvoorhetzuiveringsbeheermet4%toenemen; o detotalekostenvoorriolerings7enzuiveringsbeheermet15%stijgen. 7 Destijgingligtonderdelandelijkverwachtestijgingvanruim30%voorzowelriolerings7als zuiveringsbeheer. 7 InhetBestuursakkoordWateriseenlandelijkebesparingsdoelstellingvan380miljoen europerjaarin2020opgenomen.ditkomtneeropongeveer12%vandejaarlijksekosten in2020.alsdezebesparinginderegiowest7overijsselgerealiseerdkanwordenresteertin 2020eenstijgingvandekostenvoorhetafvalwaterbeheervanenkeleprocenten(prijspeil 2010).Dekostenvoorrioleringsbeheerblijvenstijgen;dekostenvoorzuiveringsbeheer zoudenietskunnendalen. Inhoofdstuk6wordendemogelijkebesparingeninderegiogeconcretiseerd. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7297

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7307 5 Beelden-uit-de-interviews- Metgemeentenenwaterschapzijninterviewsgehoudenomeenbeterbeeldtekrijgenvan hetafvalwaterbeheerendemogelijkhedenvoordeverdereuitbouwvandesamenwerking. OokiseengesprekgevoerdmetdrinkwaterbedrijfVitens.Indithoofdstukbeschrijvenwe,in aanvullingophetfeitenmateriaaluithoofdstuk3en4,debevindingendienietzozeerals feitenzijnaanteduiden.hetgaatomaspectenalsdevraagmetwiewordtsamengewerkt, eenvisieopdesamenwerkingenopdetechnologischeontwikkelingvandeafvalwaterketen, deinvullingvanhetafvalwaterbeheereneenbeeldvandeprofessionaliteitvanhetbeheer. 5.1 Met-wie-samenwerken?- Gemeentenkennenongeveer40beleidsvelden,waterschappenkennendriehoofdtaken.Alle organisatiesoriënterenzichopstructurelesamenwerkingmetcollegagemeentenof waterschappenomdetakenwaarzijverantwoordelijkvoorzijngoedendoelmatiguitte kunnenvoeren.ditgeldtvoordeventer,olst7wijheenraalte,voorzwolleenkampen ( Netwerkstad ),voordalfsen,staphorstenzwartewaterlandenvoorwaterschapgroot7 SallandinRijn7Oostverband.Afwegingentotsamenwerkingvindenopbestuurs7en directieniveauplaats. Alsvoordesamenwerkingindeafvalwaterketenorganisatorischeveranderingenwenselijk zijn,dankunnendezenietlosgezienwordenvandeontwikkelingvandesamenwerkingop anderetaakvelden.hetzalmakkelijkerzijnommethetafvalwaterbeheermeetebewegen metreedslopendesamenwerkingsinitiatievendanomalleenvoorafvalwaterbeheertot afsprakenoververgaandesamenwerkingtekomen. VitensisalhetgrootstedrinkwaterbedrijfvanNederland.Hetbedrijfheeftgeenplannenvoor nieuwefusies.hetbedrijfwilnadrukkelijkerdeverbindingleggenmetdeafvalwaterketen.dit isondermeerwenselijkomdatininternationaleontwikkelingsprojectenexpertiseoverde gehelewaterketenwordtgevraagd.ookwilmenbijdragenaanhetverduurzamenvande waterketen,ondermeerdoorookbinnendewoningtekijkennaarhergebruikvanwateren terugwinnenvanenergieengrondstoffen. VitensoverlegtactiefmetWaterschapGroot7Sallandoveronderwerpenalswateraanvoer7 plannenenhetoptimaliserenvanwaterwinningen.sameninitiërenzijprojectenophetgebied vanwaterenenergie.vitensonderhoudttevensgoedecontactenmetgemeentenals DeventerenZwolleoverwaterwinningenproductielocaties. 5.2 Lange-termijn-visies- Delangetermijnvisievandedeelnemersopsamenwerkingisconsistent:zijonderkennen vooraldatzijelkaarskennisenervaringmaximaalzoudenmoetengebruiken.kennismoet stromen. Deideeënoverhet hoe vandesamenwerkinglopenweluiteen.somskrijgende geïnterviewdenhetideedathetgaatover samenwerkenomhetsamenwerken.hetdoel wordtteveeluithetoogverloren.anderensprekenalovereengezamenlijke

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7317 uitvoeringsorganisatievoorhetafvalwaterbeheer.metdezesterkverschillendebeeldenzal rekeninggehoudenmoetenwordenbijhetuitstippelenvanvervolgtrajecten. DrinkwaterbedrijfVitensonderschrijftdatdebesteverbetermogelijkhedenopditmoment tussengemeentenonderlingentussengemeenteenwaterschapliggen.ookvitenswilgraag kennisdelen.zozouvitensdeervaringenophetgebiedvanassetmanagementkunnendelen. Alshetgaatomeenlangetermijnvisieoverdeinrichting#van#de#afvalwaterketenzijner duidelijkeverschillentussendedeelnemers.waterschapgroot7sallandendecollega waterschappenzijnhiervolopmeeaandeslag.zijkennendeenergiefabriekenhebben onlangsdegrondstoffenfabriekopgericht.waterschapgroot7sallandwerktaanhet energieneutraalmakenvanzuiveringenenaanhetdecentraalverwerkenvan afvalwaterstromenvanuitdeisalaklinieken.hierbijwordtininternationaalverband samengewerkt. Bijgemeentenzienweeenverdeeldbeeld.Sommigengemeentendenken,netalshet waterschap,naoverinnovatiesinhetafvalwaterbeheer.anderegemeentenkomenhierniet ofnauwelijksaantoe.ditisgeenonwil(menwiljuistgraag),maarmenwordtsterkgeleid doordedagelijkse,operationeleactiviteiten. 5.3 Invulling-van-het-afvalwaterbeheer- Tijdensdeinterviews(endelatereworkshops)iseensterkebetrokkenheidbijhetwerk geconstateerd.erisookeenduidelijkewilomhetsamenbetertemaken.menkentelkaar inmiddelsgoed.erligteenstevigfundamentomkansentebenutten. Tijdensdeinterviewszijnechterookgroteverschillengeconstateerd.Insommigegemeenten zitmenmeteenbehoorlijkeformatiebovenophetrioleringswerk.inanderegemeenten probeertmenmeteenzeerbeperkteformatieerhetbestevantemaken.inweereenandere gemeente laatmenzichnietgekmaken doordebeperktebezetting. Ooktenaanzienvankostenenkostenbewustzijnzijndeonderlingeverschillenfors.Bijeen aantalgemeentenzittendekosten voorinhethoofd.bijallebeslissingenwordendekosten bewustafgewogentegendebaten.inanderegemeentenwordtbijvoorbeeldwelgoedgelet opdekostenvanmaatregelenofactiviteiten,maarwordtveelmindergeletofweldejuiste maatregelenenactiviteitenwordenuitgevoerd.naaronzemeningisditverschilin kostenbewustzijneenbelangrijkeonderliggendeoorzaakvoordegeconstateerdeverschillenin kostenvoorhetrioleringsbeheer(paragraaf3.3en3.4). Eenbelangrijkkostenaspectbetreftookdeafstemmingtussenrioolvervangingenwegbeheer. Uitkostenoverwegingenishetzeeraantrekkelijkalswegenriooltegelijkaanvervangingtoe zijnenooktegelijkvervangenworden.hierligteenbelangrijkoptimalisatievraagstuk:hoeveel magdevervangingvanriolennaarvorengehaaldworden(dusvóórhettechnisch noodzakelijkemomentvanvervanging)omtegelijkmetdewegaangepaktteworden? Gemeentenhandelenhierverschillendin.Alsergeenzuivereeconomischeafweging plaatsvindttussenmeekoppelenmetwegonderhoudofhetlatervervangenvanderiolering, dankanditleidentoteconomischsuboptimaleoplossingenenuiteindelijkookhogerelokale lasten.

5.4 Professioneel-beheer- Inhetlandelijkfeitenonderzoekiseenbeschouwinggegevenoverhetbegripprofessioneel beheer.menheefthierachtkenmerkenvooruitgewerkt.voorhetregionalefeitenonderzoek hebbendegemeentenenhetwaterschapdeeigenorganisatiebeoordeeldopdeze kenmerken.ditresulteertinonderstaandegemiddeldescores(schaal:rapportcijfers). Tabel-15.-Score-van-gemeenten-en-waterschap-op-elementen-van-professioneel-afvalwaterbeheer- Criterium-voor-professioneel-beheer- Gemiddeld-- rapportcijfer- Aantal-onvoldoendes-- Kennis-en-inzicht- 7,5 0 Asset-management- 6,4 3 Focus-op-taken- 7,6 0 Benutten-benchmarks- 6,1 4 Innovatiekracht- 7,1 1 Goed-opdrachtgeverschap- 7,1 0 Klantgerichtheid- 8,2 0 Continuïteit-en-verbeteren- 6,4 3 De zwakkeplekken inhetprofessionelebeheerliggenbijassetmanagement,hetbenutten vanbenchmarksenhetborgenvandecontinuïteitvanhetbeheer.alssterkpuntwordtvooral deklantgerichtheidgezien.metnamedegemeentengevenaandichtbijdeburgertestaan. 5.5 Conclusies- 7 Erligteengoedfundamentvoorsamenwerking.Partijenkennenelkaargoedenwerkenal langeretijdsamen. 7 Delangetermijnvisieopsamenwerkinglooptuiteen.Erisnoggeengedrageneindbeeld. Desamenwerkingzalwerkenderwijsnadervormmoetenkrijgen,gerichtophetbereiken vanafgesprokendoelen(dusnietsamenwerkenomhetsamenwerken). 7 Alsvoordesamenwerkingindeafvalwaterketenorganisatorischeveranderingenwenselijk zijn,dankunnendezenietlosgezienwordenvandeontwikkelingvandesamenwerkingop anderetaakvelden.hetzalmakkelijkerzijnommethetafvalwaterbeheermeetebewegen metreedslopendeorganisatiebredesamenwerkingsinitiatievendanomalleenvoor afvalwaterbeheertotafsprakenoververgaandesamenwerkingtekomen. 7 Erbestaatnoggeengezamenlijkbeeldoverdetoekomstigeinrichtingvande afvalwaterketen. 7 Erbestaanforseverschillentenaanzienvankostenbewustzijn,inhetbijzonderdeanalyse vandeeffectiviteitvaninvesteringenenbeheermaatregelen. 7 Bijhetbepalenvankansenisvanbelangtebezienhoehetuitbouwenenverdiepenvan assetmanagement,hetlerenvanelkaaropbasisvanbenchmarksenhetverminderenvan dekwetsbaarheidkanwordenopgepakt. - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7327

Deel#3# KANSEN-EN-VERVOLG- - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7337

6 Kansen- Investeringenzodanigfinancieelverwerken(afschrijving,gebruikvan voorzieningen)datduurzaamlaagsterioolheffingwordtbereikt. Indeplanvormingsfasezorgendatdegoededingengedaanworden.Dit vereistvisieeneenzorgvuldigeafwegingvanalternatieven. Omgoedeafwegingentekunnenmakenoverinvesteringenenbeheeris inzichtintoestandenfunctionereneenvoorwaarde. Doorgrondiginzichtintoestandvanvoorzieningenenrisico svandisfunc7 tionerenkantechnischelevensduurwordenverlengen. Reparatieofrenovatieoverwegenalsalternatiefvoorvervanging. Indithoofdstukverkennenwijdekansenominhetafvalwaterbeheerdekostentebeheersen, dekwaliteitteverbeteren,deorganisatorischekwetsbaarheidteverminderenende duurzaamheidteverhogen.dekansenzijngeïnventariseerdtijdenseenworkshopop29maart 2012(Tabel16). Tabel-16.-Overzicht-van-kansen- Omschrijving- - Financiële-systematiek- Planvorming- Data,-meten-en-monitoren- Verlengen-levensduur- Renovatietechnieken- Programmering- Publiek-private-samenwerking- Bundelen-operationele-deeltaken- Vergaande-integratie- Zorgdragenvooreenoptimaleafstemmingtussenwegbeheeren rioleringsbeheer. Hetmaximaalbenuttenvankennisenervaringvanprivatepartijen.Hetgaat hierbijomvraagformuleringenwijzevanaanbesteden. Hetgezamenlijkuitvoerenvandeeltaken,zoalsbijvoorbeeldhetbeheervan gemalenofhetorganiserenvanstoringsdiensten Vergaandbundelenvanhetafvalwaterbeheer,bijvoorbeeldineen verzelfstandigdeuitvoeringsorganisatie. Wijgevenperkanseenkortebeschrijvingengevendaarbijaanhoeeninwelkematedekans bijdraagtaanhetrealiserenvandedoelstellingenvanhetbestuursakkoordwater.perkans wordendebatenmiddelsonderstaandschemainzichtelijkgemaakt.naarmatemeerblokken gekleurdzijn,zijndebatengroter.inhetvoorbeelddraagtdekansdusmetnamebijaanhet verminderenvandekwetsbaarheid. besparen professionaliseren duurzaamheid kwetsbaarheid o o/+ + +/++ ++ GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7347

Tenslottegevenweweerhoedekanskanwordenverzilverdenwelkekostendaarnaar verwachtingmeezijngemoeid.dekostenenbatenwordenvolgensonderstaandstramien weergegeven: kosten (tijd) 50 k directe kosten 40 k baten per jaar 100 k /jr Hetbetreftdegeraamdekostenvoordekomendedriejaar,waarbijgerekendismeteen interndagtariefvan500europerdagomdetijdbestedinginkostenuittekunnendrukken. Eenvoorbeeld: 7 Omeenonderwerpteverkennenwordentweeintensieveworkshopsgehoudenmettwee medewerkersvanelkeorganisatie.inclusiefvoorbereidingwordtdeinspanninggeraamd op40dagen,ofwel20k. 7 Nadeworkshopswordteenexpertteamgeformeerddathetbetreffendethemavoorde regioverderontwikkelt.zo nteambestaatbijvoorbeelduit4personen.zijbestedenieder jaarlijks5dagenextrabovenhetregulierewerkomworkshopstevolgen,contactenmet expertsbuitenderegioteonderhouden,literatuurbijtehoudenenopleidingtevolgen.in totaalvergtditgedurendedriejaar4*5*3=60dagen,ofwel30k. 7 Intotaalbedragendeinternekostenvoordekomendedriejaardan50k. Dedirectekostenbetreffeneeneersteinschattingvandekostenvoorhetinhurenvanextern adviesenondersteuning. Voordebatenwordthetjaar2020alsijkpuntgehanteerdomdathetBestuursakkoordWater zichhieropricht.bijhetbenuttenvankansendekomendedriejaarzullenbesparingenop exploitatiekostendirecttotlagerekostenleiden;besparingenopjaarlijkseinvesteringen bouwenzichindeloopvandejarenop.debatenzijndaaromberekendalsbesparingenop jaarlijksekostenin2020. Wijbenadrukkendatdegeraamdebesparingenzogoedmogelijkeindicatieszijnvanhet besparingspotentieelinderegiowest7overijssel.bijnadereuitwerkingvanelkekanszal duidelijkerwordenwatdewerkelijkebesparingenzijn.dezezullenoverigensperdeelnemer kunnenverschillen. Voordatdekansenwordentoegelichtstaanwestilbijdewijzewaaropdekansenbenut kunnenworden. - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7357

6.1 Het-benutten-van-kansen- Voorhetbenuttenvandekansenindithoofdstukonderscheidenwevijfmechanismen: 1. hetuitvoerenvanprojecten 2. hetorganiserenvanworkshops 3. hetinzettenvanexpertteams 4. hetbundelenvandeeltaken 5. hetorganisatorischintegreren Demeestekansenkunnenmetrelatiefeenvoudigemiddelenwordenverzilverd(mechanisme 1t/m3).Inhetcoördinatieteamwordtdeinzetopdekansenendetoetepassen mechanismenafgestemd. Uitvoeren#van#projecten Sommigekansenofdelenvankansenkunnenviaeenprojectmatigeaanpakwordenopgepakt. Hetopstellenvaneenlangetermijnvisieopdeinrichtingvandeafvalwaterketenisdaareen voorbeeldvan.devisievormingkanwordenverbreedtotdegehelewaterketendoorook Vitensdeeltelatennemeninhetproject. Organiseren#van#workshops Anderekansenvragenjuisteenintensievekennis7engedachtenuitwisselingtussenpartijen. Ditgeldtbijvoorbeeldvoorhetoptimaliserenvandewijzewaaropinvesteringen boekhoudkundigwordenverwerkt.eenintensievedialoogtussenfinancieelspecialistenen beheerdersvandedeelnemendepartijenishierbijnodigomtotgedragenwerkwijzete komen.hetorganiserenvanworkshopsishiervooreengeschiktewerkwijze.workshops biedenookdemogelijkheidomexpertsvanbuitenderegiouittenodigenofomexpertiseen ervaringenvanvitenstebenutten. Het#inzetten#van#expert#teams Hetideeachterexpertteamsisombinnenderegioexpertkennisteontwikkelendievooralle partnersinderegioingezetkanworden.hetkanbijvoorbeeldgaanomkennisophetgebied vanreinigen,inspecterenenbeoordelenvanriolenofomdetoepassingvanrenovatie7 technieken.eenexpertteambestaatuitcircaviermedewerkersvanverschillendeorganisaties diedeskundigzijnophetonderwerp.zijontwikkelenhunkennisdooropleidingentevolgen, symposiabijtewonenencontactenteonderhoudenmetexpertsbuitenderegio.zijkunnen opdezewijzedeuitvoeringeenbepaaldprocesopeenhogerniveautillen. Vancruciaalbelangisdatdeopdezewijzeopgebouwdekennisookpraktischbeschikbaaris vooralledeelnemersinderegio.datbetekentbijvoorbeelddateenexpert,diewerktin gemeentex,ookzijnkennisenervaringinzetvoorgemeentey.ditelementvandeexpert teamsvraagtveelaandachtvooreengoedeuitvoering.voorkomenmoetwordendateen expertnietbeschikbaarisomdathijofzijindeeigengemeentealovervraagdwordt.het managementheefteenbelangrijketaakomkennisencapaciteittussendedeelnemende organisatiesgoedtelatenstromen. Vangrootbelangistevensdatdeelnemendepartijenbereidzijnomdeeigenwerkwijzente vervangendooreenandere,betereaanpak.dergelijkeveranderingenzijndoorgaansniet eenvoudig. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7367

Het#bundelen#van#deeltaken Bijhetbundelenvandeeltakenwordeneenofmeerderespecifiekeonderdelenvanhet afvalwaterbeheerdoorééndeelnemeruitgevoerdofiniedergevalaangestuurd.zokan gedachtwordenaanhetbundelenvanactiviteitenophetgebiedvanmetenenmonitorenof aanhetbundelenvandecapaciteitvoorhetdraaienvanstoringsdiensten. Het#organisatorisch#integreren# Bijvergaandeorganisatorischeintegratiewordeninprincipealletakensamengevoegdinéén verzelfstandigde,uitvoerendeorganisatie.erkanzoeenriolerings7ofafvalwaterbedrijf ontstaan.uiteraardzalhetgrensvlaktussen latende organisaties(gemeenten,waterschap) enuitvoeringsorganisatiezorgvuldigingerichtmoetenworden. - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7377

Beschrijving# Eenbelangrijkekanswordtgezieninhetbeschouwenvande financiëlesystematiek. Inparagraaf3.4en0hebbenwelatenziendatgemeenten verschillendomgaanmetkostendekking.doorde kostendekkingmeeruniformtemakeniseenbetervergelijk tussengemeentenmogelijk.ennaarmateeenbetervergelijk mogelijkis,kunnenookdebestewerkwijzenbeterwordenbepaald. Maarnaastditvoordeelvanuniformeren,richtdekanszichtmetnameophetfinancieel omgaanmetvervangingsinvesteringen.devervangingvanrioleringkrijgtindeloopvande jareneensteedsmeercontinukarakter:elkjaarwordteendeelvervangen.datzalnoglange tijddoorblijvengaan.voorhetfinancierenvandevervangingwordtdeinvesteringmeestal geactiveerdenlineairafgeschreven,meteenrenteindeordevangroottevan5%.maarals gemeentennugedurendetientallenjarenjaarlijksongeveergelijkevervangingsinvesteringen plegen,waaromzoudenzedandatgeldlenenenerrenteoverbetalen?hetprincipeisin Figuur10toegelicht. 350" 100&investeren,&T=40&jr,&5%&rente& 300" 250" /jaar& 200" 150" T=50:"ideaalcomplex" 100" 50" 0" 1" 5" 9" 13" 17" 21" 25" 29" 33" 37" 41" 45" 49" 53" 57" 61" 65" 69" 73" 77" 81" 85" 89" 93" 97" Jaar& 6.2 Kans:-Financiële-systematiek- Figuur-10.-Verloop-van-kapitaallasten-bij-lineair-afschrijven-en-ideaalcomplex- Vanafheteerstejaarwordtsteedsjaarlijkseenbedragvan100geïnvesteerd.Ditbedragwordt inhetvoorbeeldgeleendtegeneenrentevan5%enmeteenlineaireafschrijvingovereen periodevan40jaarafgeschreven.na40jaarsteeds100investerenontstaateenstabiele situatieomdatdeafschrijvingenrentevandenieuweinvesteringwordtgecompenseerddoor hetwegvallenvaneendeelvandekapitaallastenvaneerdereinvesteringen.bijdegegeven renteenafschrijvingstermijnblijkterweleenbedragvan200nodigomdejaarlijkse investeringvan100tefinancieren. Hetkanookandersdoordejaarlijkseinvesteringdirectuitdeinkomstentedekken.Ditisin hetvoorbeeldvanaft=50jaardoorgevoerd.erontstaatdaneenpiekinkostenomdatdeoude kapitaallastennogdoorlopenterwijldenieuweinvesteringookvolledigmeetelt.maaropde GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7387

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7397 langereduurontstaatweleenveellagerkostenniveau,uiteindelijknatuurlijk100,dejaarlijkse investering. Heteenvoudigevoorbeeldgeeftaandateenkritischebeschouwingvandewijzevan financierenvandejaarlijksevervangingsinvesteringenaantrekkelijkis. Indepraktijkzullendeinvesteringenoverigensnietelkjaarpreciesevenomvangrijkzijnenzal ergebruikgemaaktwordenvaneenvoorzieningompiekenininvesteringtekunnen financieren. Besparing Omtweeredenenwordtgeenkostenbesparingin2020berekend: 7 Zoalsuithetvoorbeeldblijktzullendeeerstejarendekostenjuisttoenemen.Afhankelijk vandewijzewaaropdeovergangplaatsvindt(bijvoorbeeldhetinzettenvanreservesof hetmeergeleidelijkoverstappennaareenanderefinancieringswijze)kunnendeeffecten wordengedempt.hetstrevenkanbijvoorbeeldzijnomin2020geenverhogingvande lastentehebbenalsgevolgvandenieuwefinancieringswijzeenvanaf2020devoordelen meerenmeerteervaren. Hetmomentwaaropeendirectefinancieringvaninvesteringenbatigwordt,kanoverigens pergemeenteverschillen.zoheeftdegemeentedalfsendeopgebouwdereservein2010 kunnenbenuttenomdeboekwaardeaftelossen.daardoorkansnellereenpositiefeffect vandirectfinancierenwordenbereikt. 7 InhetlandelijkfeitenonderzoekenhetBestuursakkoordWaterisuitgegaanvan besparingendoorslimmerteinvesterenc.q.vervangenenefficiëntertebeheren,dus technisch7inhoudelijkeverbeteringentenopzichtevandeplannenzoalsdiein gemeentelijkerioleringsplannenzijnopgenomen.devoordelenvaneenandere financieringswijzemoeteninditlichtdanookgezienwordenalseenextramogelijkheid omlagerekostenteverkrijgen. Niet3financiële#baten Alsernietlangjarigwordtafgeschrevenopinvesteringen,betekentditdaterookgeen restschuld/restwaardeindeboekenkomt.ditbiedtdemogelijkheid,financieelgezien,omsnel intespringenopnieuweontwikkelingenindeinrichtingvandeafvalwaterketen,bijvoorbeeld ophetduurzaamomgaanmetafvalwater. Hoe Ineenofmeerdereworkshopsmetfinancieelentechnisch7inhoudelijkspecialistenvan gemeentenwordendefinanciëleuitgangspuntendieinkostendekkingsplannenworden gehanteerd(afschrijvingstermijnen,wijzevanafschrijving,rentepercentages, kostenkengetallene.d.)naastelkaargelegdenzoveelmogelijkgeüniformeerd. Tijdensdezelfdeworkshopswordendemogelijkhedenvaneenanderefinancieringswijze onderzocht.hierkunnenookdespecialistenvanwaterschapendrinkwaterbedrijfbij uitgenodigdwordenomdatzijmetvergelijkbarevraagstukkentemakenhebben.

Overzicht#van#baten#en#lasten#Financiële#systematiek# # besparen kosten (tijd) 45 k professionaliseren duurzaamheid kwetsbaarheid directe kosten baten per jaar (op termijn >>) 40 k - k /jr o o/+ + +/++ ++ - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7407

6.3 Kans:-Planvorming- Beschrijving# Indeplanvormingsfasewordtbepaaldwelkemaatregelen indeafvalwaterketenwordengenomen.juistekeuzesin dezefase( degoededingendoen )kunneneenbelangrijk verschilmaken. Belangrijkeopgavenuithetrecenteverledenwarende basisinspanningendesaneringvanhetbuitengebied. NL7Ingenieursconstateertin2010inzijnpositionpaper Rioleringdatdebasisinspanningheeftgeleidtotnietof nauwelijksonderbouwdeinvesteringenenverrevan optimaalontworpenafvalwatersystemenendatergeenhelderbeeldisvandefeitelijke milieuwinstdoordesaneringvanongezuiverdelozingenvanafvalwaterinhetbuitengebied. GelukkighebbenwaterschapengemeenteninWest7Overijsselwelaltijdgetrachtopbasisvan uitgebreidonderzoektekomentoteendoelmatigeaanpakvanknelpunten,maarde bevindingenvannlingenieursgevenhetbelangaanvaneengoedemotivatieenafwegingvan maatregelen.hetbeleiddientgerichttezijnopgewensteresultatenennietopmaatregelen. Momenteelwerkenwaterschapengemeentensamenaanhetformulerenvaneenduidig beleidtenaanzienvanhetwaterkwaliteitsspoor. Zozalooknaarnieuwevraagstukkengekekenmoetenwordenzoalsklimaatverandering, waterkwaliteitsspoor,hetaflopenvanontheffingeninhetbuitengebied,hetterugwinnenvan energieengrondstoffenuitafvalwaterenhethergebruikvangezuiverdafvalwater:watisde vraagstellingenhoekanhiervanuitdeafvalwaterketeneffectiefopwordeningespeeld? Maarerzaldaarnaastookaandachtmoetenzijnvoordeinteractietussendeafvalwaterketen endeinrichtingvandeopenbareruimte.bijvoorbeeldomopdoelmatigewijzetijdelijkwater tebergen( tussendestoep )ofomhittestresstebeperkendooraanlegvanopenwaterof groenedaken. Ditvraagteenaantalzaken: 7 Eenvisieopdetoekomstvandeafvalwaterketen.Alleenalsbekendisinwelkerichtingde afvalwaterketenzichzoumoetenontwikkelen,kunnendejuistemaatregelenworden bedacht.ookkunnendansysteeminnovatieswordengeïntroduceerdgerichtop duurzaamheid. 7 Hetvoortdurendblijvenoptimaliserenvaninvesteringsvraagstukkenoverdegehele afvalwaterketen. 7 Hetheroverwegenvannutennoodzaakvanvoorgenomenverbetermaatregelen,zoals afkoppelen. 7 Inzichtinhetfeitelijkfunctionerenvandeafvalwaterketen. Besparing Inderioleringwordtin10jaartijd123miljoengeïnvesteerd.IndevigerendeGRP siscirca 30%opgenomenvoorverbetermaatregelen(hetoverigedeelisvervanging).Voordegehele periodezouhetdangaanom37miljoeneuro.alsbijheroverweging10%wordtbespaardop dezeverbetermaatregelenlevertditeenreductieopvandekapitaallastvan0,26miljoeneuro GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7417

perjaarin2020 7.Overigensisinhetlandelijkfeitenonderzoekuitgegaanvaneenbesparing van25%.met10%makenweeenvoorzichtigeraming. Voorhetzuiveringsbeheerkanookeenbesparingwordenbepaald.Vanhetinvesteringsniveau vanintotaal42miljoeneuroisongeveerdehelftgerichtopverbetermaatregelen.alshier10% opbespaardkanworden,leidtdittot2,1miljoeneurominderinvestereneneenbesparingin 2020van0,14miljoeneuroperjaar 8. Niet3financiële#baten Dekrachtvandezekansligtmetnameophetgebiedvanduurzaamheid.Wezenlijkduurzame verbeteringenvragenomsysteeminnovaties.indeplanvormingsfasekunnendezeinnovaties wordenverkendenafgewogen.zokaninhetplanvormingsprocesonderzochtwordenhoe optimaalgrondstoffenenenergieteruggewonnenkunnenwordenengezuiverdwater hergebruikt. Hethebbenvaneenduidelijkevisieopdetoekomstvanhetafvalwaterbeheereneengrondige afwegingvaninvesteringsbeslissingenvormeneenonderdeelvanprofessioneelbeheer. Doorvisie7enplanvorminggezamenlijkoptepakkenwordtdekwetsbaarheidenigszins gereduceerd.menkandekennisenervaringvanpartnersbenutten. Hoe OpdeschaalvanWaterschapGroot7Sallandkunnendeontwikkelingenindeafvalwaterketen inbeeldwordengebrachteneenalgemenevisiewordenontwikkeldopdeafvalwaterketen vandetoekomst.ditalgemenebeeldkanindeafvalwaterteamswordengeconcretiseerdvoor despecifiekezuiveringskringen,waarbijrekeninggehoudenwordtmetlokaleomstandigheden enkansen. Inafvalwaterplannenkandevisieperzuiveringskringwordendoorvertaaldnaarconcrete investeringen.dezeplannenwordenvastgesteldenvormendebasisvoorgemeentelijke rioleringsplannenenhetzuiveringsdeelvanhetwaterbeheersplan. Alsvervolgopdevisie7ontwikkelingzoueenexpert7teamzichkunnenblijveninzettenom ontwikkelingenophetgebiedvanduurzaamheid,technologieenbeleidtevolgen.waarnodig initieerthetexpert7teameenbijstellingvandevisie. Overzicht#van#baten#en#lasten#Planvorming# besparen kosten (tijd) 75 k professionaliseren directe kosten 30 k duurzaamheid baten per jaar 400 k /jr kwetsbaarheid o o/+ + +/++ ++ - 7 Hierbijisuitgegaanvanlineairafschrijvenover40jaarmeteenrentevan5%.Debesparingenopinvesteringenzijn iederjaargelijkverondersteld,dusiederjaarwordt0,37miljoeneuromindergeïnvesteerd. 8 Ombesparingenopincidenteleinvesteringenindezuiveringomterekenennaareenbesparingopkapitaallasten in2020isuitgegaanvaneenannuïtaireafschrijvingmeteenafschrijvingstermijnvan30jaareneenrentevan5%; deannuïteitisdan0,065. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7427

6.4 Kans:-Data,-meten-en-monitoren-(inzicht)- Beschrijving HetBestuursakkoordWaterpleitvooreen omslagvannormgerichtdenkennaarhet oplossenvanproblemenondergezamenlijke verantwoordelijkheidvangemeentenen waterschap.omproblemendoelmatigaante kunnenpakkeniswelinzichtindetoestand enhetfeitelijkfunctionerenvande afvalwaterketennodig.daarbijdientde relatiemetdeleefomgevingenhet watersysteemtewordenbeschouwd. Bijhetverkrijgenvaninzichtgaathetom vragenals: 7 watzijndeeffectenvanoverstortingenen effluentopdewaterkwaliteittenopzichte vananderebronnenvanverontreiniging; 7 hoevaakenwaarvindenoverstortingenplaats; 7 hoevaakenwaarstaatwateropstraat; 7 hoeveelrioolvreemdwaterkomtwaarinderioleringterecht; 7 inwelkemateisersprakevanfoutaansluitingen; 7 watisdeomvangvanhetafvoerendverhardoppervlak; 7 inwelkematekanstadswaterhittestressvoorkomen; 7 etc. Ditinzichtisnodigomgoedonderbouwdeinvesteringsbeslissingentekunnennemen.Vanuit deafvalwaterteamskanditinzichtwordenversterkt.oponderdeleniseenaanpakopde schaalvanwaterschapgroot7sallandmogelijkenwenselijk,zoalsdesystematiekvanmeten, monitorenenanalyserenenhetgebruikvanbuienradar. Uiteraardmoetendeonderzoeksinspanningendoelgerichtzijn.Dusniet metenomhetmeten maarmetenmethetoogophetnemenvanonderbouwde,doelmatigebeslissingen. Hetvastleggenvandeliggingentoestandvanvoorzieningenenhetmetenaanhet functionerenvandeafvalwaterketenisdelaatstejarenvolopinontwikkeling.hetgaatomeen overgang vanobjectnaareffect en vaninspanningnaarresultaat.dezekansiseropgericht hetgeheelvandata,metenenmonitoreninderegioverderteprofessionaliseren.hetzorgt daarmeevoordebasisinformatiedienodigisomeenaantalanderekansen,zoalsdierond PlanvormingenVerlengenlevensduur,teverzilveren. Besparing Debesparingenkomentotuitingdoorhetnemenvangoedeinvesteringsbeslissingenen wordeninditfeitenonderzoekmeegenomenbijdeanderekansen,zoalsplanvorming, verlengenlevensduurenbundelendeeltaken. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7437

Niet3financiële#baten Dezekansrichtzichmetnameophetprofessionaliserenvanhetbeheervandataenhet metenenmonitoren.hetzorgtvoorhetfundamentonderhetrioleringsbeheer. Doorgoedinzichtinhetfeitelijkefunctionerenvanhetsysteemkanmaximaal milieurendementwordengehaalduitelkeeuro.indiezinscoortdezekansgoedop duurzaamheid. Doorsamentewerkenkankennisencapaciteitvancollega swordenbenutende kwetsbaarheidverminderd. Hoe# Dezekanskanvooreengrootdeelwordenopgepaktdoorprojectmatigverschillende onderwerpen,zoalshetverkrijgenvaninzichtinrioolvreemdwaterenhetbepalenvanhet effectvanoverstortingenopdewaterkwaliteit,uittewerken.daarnaastisvoortdurend aandachtvoorhetthemanodig.eenexpertteamkanhierinvullingaangeven.ditteamkan ookdemogelijkhedenbekijkenvoorgezamenlijkeuitvoeringvantaken.zozouden medewerkerszichkunnenspecialiserenophetgebiedvandatabeheerendezeexpertisein kunnenzettenvooralledeelnemers. # Demetdezekansverbondenkostenzijnlastiginteschatten.Enerzijdskomtditdoordatde kansbestaatuitverschillendeprojecteneninitiatieven.anderzijdsbehoortdatabeheer,meten enmonitorentothetdagelijksafvalwaterbeheer,waardoorlastigisaantegeveniswatde meerkostentenopzichtevanregulierewerkzaamhedenzijn. # Overzicht#van#baten#en#lasten#Data,#meten#en#monitoren# besparen professionaliseren duurzaamheid kwetsbaarheid kosten (tijd) directe kosten baten per jaar 200 k 100 k p.m. k /jr o o/+ + +/++ ++ (n.b.:debatenkomentotuitdrukkingindebatenvananderekansen,zoalsplanvormingen Verlengenlevensduur) - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7447

6.5 Kans:-Verlengen-levensduur- Beschrijving# Voorkostenbeheersingvormendeactiviteitenreinigen7 inspecteren7beoordeleneenbelangrijkwerkproces.in ditproceswordtimmersbepaaldwanneereenriool, gemaalofzuiveringwordtvervangen.in10jaartijdzal aanvervangingvanrioleringenzuiveringbijna100 miljoeneurouitgegevenworden.eenomvangdieom eenzorgvuldigebepalingvanhetmomentvaningrijpen vraagt. Opditpuntverschillenwerkwijzentussengemeenten: 7 waarenhoevaakwordtgereinigd; 7 waarenhoevaakwordtgeïnspecteerd; 7 hoewordtgeïnspecteerd(putfotoofvideo); 7 hoewordeninspectiesverwerkt; 7 welkeinvloedhebbeninspectieresultatenopfrequentiesvanreinigeneninspecteren; 7 welkeaanvullendeanalyseswordengebruiktomdetoestandvanderioleringinbeeldte brengen(boorkernen,radar); 7 wiebeoordeelt(zelf,inspectiebedrijfofadviesbureau); 7 hoewordtdefunctievanhetrioolmeegewogen; 7 vindenevaluatiesplaatsvaneerderevervangingen; 7 wordendekernendievrijkomenbijaanleggenvannieuweaansluitingenbenut; 7 etc. Doordeexpertisevandeachtdeelnemendegemeentenbijelkaartebrengenkunnenbeste werkwijzenwordenvastgesteld( dedingengoeddoen ).Infeiteisditeenconcretevormvan benchmarking:hetvergelijkenvanwerkwijzenstaataandebasisvandeverbetering.hierbij kunnenookhetwaterschapenhetdrinkwaterbedrijfwordenbetrokken.ookzijworden geconfronteerdmetvragenoververvangingsinvesteringen,waarbijzemoetenbepalenwat wanneerwordtaangepaktenwelkerisico swelennietacceptabelwordengeacht. Wijwillenbenadrukkendathetbijdezekansnietgaatomeenpapierenexercitie:meteen drukopdeknopzouinkostendekkingsplannendegemiddeldeleeftijdverhoogdkunnen worden,waardoorlagereheffingenkunnenwordengehanteerd.bijdezekansgaatheterom goedinzichttehebbenindetoestandvanvoorzieningen,zoalsriolenengemalen,enin combinatiemethetrisicovoorstoringentebesluitenoverhetmomentwaaropdevoorziening vervangenofgerenoveerdmoetworden.alsuitdezeanalyseseenlangerelevensduurvolgt, kandezewordenovergenomeninhetkostendekkingsplan. Besparing Verondersteldisdatdoorheelscherphetvervangingsmomentinbeeldtekrijgenhetmoment vanvervangenkanwordenuitgesteld,waardoorgemiddeldgenomende vervangingsinvesteringenmet10%afnemen(dusbijvoorbeeldvervangenna66jaarinplaats van60jaar). GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7457

Bijgemeentengaathetomeenvervangingsinvesteringvan86miljoeneuro.10%minder investerenleverteenreductievandekapitaallastenvan0,60miljoeneuroperjaarin2020op. Bijwaterschappengaathetomcirca21miljoenvervangingsinvesteringen.Eenbesparingvan 10%leverteenreductievan0,14miljoenperjaaropkapitaallastenin2020. Niet3financiële#baten Hetbepalenvanhetoptimalevervangingsmomentvraagtomgerichtasset7en risicomanagement.hetbetekenteenverdereprofessionaliseringvanhetbeheer. Doorvervangingwaarmogelijkuittestellenkanhetmateriaalverbruikwordenverminderd watpositiefbijdraagtaanduurzaamheid. Doorkennisenervaringtedelenwordtdekwetsbaarheidvandeorganisatieteruggebracht. Hoe Inworkshopskunnendewerkwijzenbijdeverschillendegemeentennaastelkaargelegd wordenenkunnendebestewerkwijzenwordenbepaald. Vervolgenskunnenexpertteamswordengevormddiezichspecifiekgaanspecialiserenomhet werkprocesreinigen7inspecteren7beoordelenverderteontwikkelenenomcollega shierbijte ondersteunen. Vanbelangisdatdecollega sbereidzijndekennisuithetexpertteamtenvolletebenuttenen deeigenwerkwijzeopbasisvannieuweinzichtenaantepassen. Overzicht#van#baten#en#lasten#Verlengen#levensduur# # besparen kosten (tijd) 55 k professionaliseren directe kosten - k duurzaamheid kwetsbaarheid baten per jaar 740 k /jr o o/+ + +/++ ++ - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7467

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7477 6.6 Kans:-Renovatietechnieken- Beschrijving# Alsinhetprocesreinigen7inspecteren7 beoordelenisvastgestelddatingrijpen noodzakelijkis,isdevolgendevraagop welkewijzedatingrijpenplaatsmoet vinden.kandebuisofhet zuiveringsonderdeelhersteldworden,is renovatienodigofmoetergekozen wordenvoorvolledigevervanging. Opditpuntismetnamehetbenutten vanrenovatietechniekenzoalsrelining interessant.dooreennieuwekunststofbuisineenverzwakteoudebuisteplaatsenkan zonderwegopenbrekingdefunctionaliteitvandebuishersteldworden(mitsnatuurlijkop juistediepteenverhang).dewegopenbreken,uitgravenenherstellenvormtcirca50%vande kostenvanvervangenvanriolen.bovendienondervindenaanwonendenbijrenovatieminder overlast.eengoedeafwegingtussenvervangenofrelinenisdusnoodzakelijk.dematewaarin renovatietechniekenwordentoegepastverschilttussendegemeenten,losvande bodemgesteldheiddiehetbijvoorbeeldineengemeentealszwartewaterlandvakereen mindergeschikteoptiezalmaken. Besparing Naarschattingtweederdevandevervangingsinvesteringeninderioleringbetrefthet vervangenvanvrijvervalleidingen.hetgaatdanomruim57miljoeneuroin10jaartijd.bij WaterschapGroot7Sallandwordtcirca3,5miljoenbesteedaanvervangenvan transportleidingen.alsdematewaarinreliningtechniekenwordentoegepastgemiddeld toeneemtmet20%endebesparingtenopzichtevanvervangingis50%,danlevertditeen reductieopinvesteringenopvan6miljoeneuroeneenverminderingvandekapitaallastin 2020van0,42miljoeneuroperjaar. Niet3financiële#baten Eengrootvoordeelvanreliningtechniekenisdatdestraatnietbehoeftteworden opengebroken.hetscheeltveeloverlastvoorbewoners.hettoepassenvanreliningneemt bovendiendenoodzaakwegomwegrenovatieenrioolvervanginggelijktijdigplaatstelaten vinden.voorbeideaspectenkaneenoptimaalingrijpmomentwordenbepaald. Hetsystematischafwegenvanalternatievenalsdetoestandvandevoorzieningenerom vraagtiseenonderdeelvanprofessioneelafvalwaterbeheer.ookisdemilieu7impactvan renovatieaanzienlijkminderdanvoorregulierevervanging. Hoe Goedekennisoverdeinzetbaarheidvanreliningtechniekenisnoodzakelijk.Eengoedzichtis nodigopervaringenennieuweontwikkelingen,zoalsdemogelijkhedenomhuisaansluitingen meetekunnennemen.enkeleexpertskunnenzichopditonderwerprichtenende ontwikkelingenvolgen,bijvoorbeelddoordeervaringenmetreliningeldersinnederlandopte

halen.deexpertisediezijopbouwenkandoorcollega swordeningeschakeldbijconcrete vraagstukkenoveraldannietrelinen. Overzicht#van#baten#en#lasten#Renovatietechnieken# # besparen professionaliseren duurzaamheid kwetsbaarheid o o/+ + +/++ ++ - kosten (tijd) directe kosten baten per jaar 55 k - k 420 k /jr GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7487

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7497 6.7 Kans:-Programmering- Beschrijving# Zoalsalbijrenovatietechniekenisaangegeven wordtdehelftvandekostenvoor rioolvervangingbepaalddoorhetopenbreken, uitgravenenherstellenvandeweg.uit oogpuntvankostenbeheersingzaldaaromzo veelmogelijknaarcombinatievangeplande rioolvervangingengeplandewegrenovatie moetenwordengezocht.eenlangetermijn planningisdaarvoornodigomeventueelvia tijdelijkhersteldevervangingsmomentenzo goedmogelijkaantelatensluiten.dielange termijnplanningisooknodigomtekomentot eenmeerwijkgerichteaanpakvan rioolrenovatie.eendergelijkeaanpakbiedtmogelijkhedenvoorsysteeminnovatie,zoalshet effectiefinvoerenvangescheideninzamelingvanafvalwaterstromen. Naastdelangetermijnplanningzullenookeconomischeafwegingenmoetenwordengemaakt. Alsdewegopengebrokenwordt,maarderioleringisnognietaanvervangingtoe,hoeveel verwachterestlevensduurmagderioolbuisdanmaximaalhebbenomvervangingvanwegen riooltochtecombineren?uitoogpuntvanfinancieringvanwegrenovatiekanhetaantrekkelijk zijnomderioolvervangingzoveelmogelijktecombineren.financieringvindtdanvanuittwee budgettenplaats(rioolheffingenalgemenemiddelen/ozb).maaruiteindelijkzalalleeneen zuivereconomischeafwegingleidentotdelaagstekostenvoorburgersenbedrijven(somvan rioolheffingenozb). Naastdeafstemmingtussenweg7enrioleringsbeheerisookhetafstemmenvan elektrotechnischewerkzaamhedenindeafvalwaterketennuttigombijvoorbeeldsturinginde ketenmogelijktemaken. Besparing Doorhetdoorontwikkelenvaneenlangetermijnaanpakendoorgrondigeeconomische afwegingentemakenoveraldannietcombinerenvanwerkzaamhedenkunnenonnodige kostenwordenvermeden.debesparingenzijnnietgoedinteschatten.terindicatie:alsdoor eengoedelangetermijnplanning1%meergecombineerdeweg7enrioolvervangingkan plaatsvindenlevertdateenbesparingvan0,02miljoeneuroperjaarin2020op.(van57 miljoeninvesteringenvoorvervangingisongeveerdehelftnodigvoorgrond7en wegwerkzaamheden.eenbesparingvan1%opdeze28,5miljoenbetekent0,3miljoen besparingin10jaar.omgerekendnaarjaarlijkselastenisdit0,02miljoeneuroperjaar). Niet3financiële#baten Eengoedeafstemmingtussenwegbeheerenrioleringsbeheerisvooralookeenvormvan professionaliteit.bovendieniseengoedeafstemmingnoodzakelijkvooreenpositieve beeldvormingoverhetbeheervandeopenbareruimte.hetwordtnietbegrepenalseerstde wegwordtgerenoveerdennietlangdaarnaderioleringvervangen. Rioned

Hoe Kennisenervaringbijdeverschillendegemeentenbijeenbrengenenlatenziehoede praktischeafwegingtussenaldannietcombinerenplaatsvindt.deervaringendienen vervolgensvertaaldtewordennaardeeigensituatie.hethangtnamelijksterkvan planstructurenenorganisatieafhoedeafstemmingfeitelijkvormkankrijgen. Overzicht#van#baten#en#lasten#Programmering# # besparen kosten (tijd) 10 k professionaliseren directe kosten - k duurzaamheid baten per jaar >20 k /jr kwetsbaarheid o o/+ + +/++ ++ - # GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7507

6.8 Kans:-Publiek-private-samenwerking- Beschrijving# Ruwwegdehelfttotdriekwartvandeuitgavenaanhet afvalwaterbeheervindtplaatsaanmarktpartijendiedaarvoor adviezengeven,operationelebeheertakenuitvoerenenaanlegof onderhoudvanvoorzieningenverzorgen.omkostentebeheersen ishetdaaromnoodzakelijktebezienofdemarktgoedwordt ingezet.hetgaatomhetvindenvaneenaanpakwaarbij marktpartijentoteffectieve,efficiënteeninnovatieveuitvoering vandienstenenwerkenkunnenkomen.bijvoldoende marktwerkingvertaaltditzichterugindeprijsofineenbetere kwaliteitbijgelijkblijvendeprijs.hetisdeuitdagingomwerkenen dienstenzodanigaantebestedendatdekennisenexpertisevan marktpartijenoptimaalwordtbenutendoorvertaaldindeprijsstelling. Naastdegebruikelijkeaanbestedingsvormendienenookalternatievevormenteworden overwogen,zoalsmarktconsultatieenprestatiebestekken. Publiekprivatesamenwerking(pps)kentoverigensvelevormen.Vanadvies7,onderhoud7en constructiewerkzaamheden,viahetmanagenvanspecifiekeonderdelenvanhetbeheertoten metbouw,financieringenbedrijfsvoeringvaninstallaties.afhankelijkvandevraagkaneen geschiktevormgekozenworden,maarwellichtkanookdevraaganderswordengeformuleerd wateenanderebetrokkenheidvanprivatepartijenmogelijkmaakt.uiteindelijkdoelblijft natuurlijk:beteren/ofgoedkoper. Besparing Hetismoeilijk,zonietonmogelijk,hetbesparingspotentieelvasttestellen.Depotentieis echtergroot.erzijnvoorbeeldenwaarbijhetinzettenvanprestatiebestekkenveletientallen procentenheeftbespaard(verschiltussenhoogsteenlaagsteaanbiedingdoortoepassingvan innovatievetechniekenenwerkwijzen).alsweuitgaanvaneenvoorzichtige2% kostenreductievoorallerioleringskosten,1%voordeexploitatiekostenvandezuiveringen5% opdeinvesteringenindezuivering(daarlijkendesterksteinnovatiesmogelijk),danlevertdit devolgendebesparingenin2020op: 7 riolering,exploitatielasten:2%van14,5=0,29miljoeneuroperjaar; 7 riolering,kapitaallasten:2%van123=2,46miljoeneurominderinvesteren;datleidttot 0,17miljoenperjaarlagerekapitaallasten; 7 zuivering,exploitatielasten:1%van16,1=0,16miljoeneuroperjaar; 7 zuivering,kapitaallasten:5%van42=2,1miljoeneurominderinvesteren;datleidttot 0,14miljoenperjaarlagerekapitaallasten. Intotaaldus0,76miljoenperjaarbesparingin2020. Niet3financiële#baten Doordemarktopeffectievewijzeintezettenkandeinnovatiekrachtvanprivatepartijen wordenbenutomdeketenteverduurzamen.bijprivatepartijenzitveelkennisenisde urgentiehoogomteinnovereninduurzametechnieken,immersdatkanhunmarktpositie versterken. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7517

Hetgoedinschakelenvanmarktpartijen,diefeitelijkeengrootdeelvandewerkzaamhedenin hetafvalwaterbeheeruitvoeren,vormtonderdeelvanprofessioneelbeheer.doorkennisen ervaringoverhetinschakelenvandemarkttebundelenwordtdekwetsbaarheidverminderd. Hoe Dekennisoverhetslimbenuttenvankennisenexpertisevanmarktpartijenende aanbestedingsmogelijkhedenomhieroptimaalgebruikvantemakendientteworden gebundeldenontwikkeld.eenexpertteamkanzichhieroprichten.dekennisbijdeexpert teamledenkanvervolgenswordeningeschakelddoorcollega s. Overzicht#van#baten#en#lasten#Publiek#private#samenwerking# # besparen kosten (tijd) 55 k professionaliseren directe kosten - k duurzaamheid kwetsbaarheid baten per jaar 760 k /jr o o/+ + +/++ ++ # - # GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7527

6.9 Kans:-Bundelen-deeltaken- Beschrijving# Inhetriolerings7enzuiveringsbeheerwordenvele operationeletakenuitgevoerd,zoalsdatabeheer, gemalenbeheer,financiëleanalyses,modelberekeningen, onderhoudenwacht7enstoringsdienst.doorhetbundelen vandeuitvoeringvanoperationeletakenkunnen schaalvoordelenwordenbereikt,isspecialisatiemogelijken kandepersonelekwetsbaarheidafnemen. Intotaalzijnerinhetafvalwaterbeheerinderegiobijna100fteactief,waarvanruimdehelft indebuitendienst.bijhetbundelenvantakengaatheteromdebeschikbarecapaciteit optimaalintezettenindeverschillendewerkprocessen.uiteraardblijftdaarbijeengoede afstemmingmetdeanderetakenbinnengemeentenenwaterschapvanbelang. Besparing Debesparingenhangensterkafvandematevanintegratievantaken.Alsgemeententezamen 1fteuitsparenenhetwaterschapook1fte(intotaaldus2%vandeformatie),danlevertdat circa0,12miljoeneuroperjaarop.hetaantalftezouwellichtnogverderkunnenworden teruggebracht,maarmetdebundelingwordtnietalleeneenbesparing,maarookeen kwaliteitsimpulsenhetverminderenvandepersonelekwetsbaarheidnagestreefd.alsdeze anderemotievensterkspelenzouzelfshelemaalgeenbeperkingvanformatiekunnenworden nagestreefd. Niet3financiële#baten Hetbundelenvanuitvoeringstakeniseenprimamogelijkheidomdekwetsbaarheidte verlagen.deversnipperdaanwezigecapaciteitwordtcentraalopéénpuntbijeengebracht:in plaatsvanachtkeerenkeletiendenfteisdandebeschikkingovereenmaalenkelefte.die formatiekanzichspecialiserenenontwikkelen.enalseenmedewerkervertrektzijner anderendievoorcontinuïteitkunnenzorgen. Hoe Hetbundelenvanuitvoerendetakenvraagtomhetandersorganiserenvanwerkzaamheden. Bijbundelenvandeeltakenkunnenafsprakengemaaktwordendateenpartijwerkzaamheden uitvoertvooreenander,bijvoorbeeldhetgemalenbeheerdoorhetwaterschapvoor gemeentenofhetonderhoudenvanterreinverhardingenoprwzi sdoorgemeenten.erisniet noodzakelijkerwijseenaparteuitvoeringsorganisatievoornodig. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7537

Overzicht#van#baten#en#lasten#Bundelen#deeltaken# besparen kosten (tijd) 100 k professionaliseren directe kosten 50 k duurzaamheid kwetsbaarheid baten per jaar >100 k /jr o o/+ + +/++ ++ - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7547

GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7557 6.10 Kans:-Vergaand-integreren- Beschrijving Eenbijzonderekansishetvergaandintegrerenvanhetafvalwaterbeheer.Gedachtkan wordenaaneengezamenlijkeuitvoeringsorganisatievoorhetgehelerioleringsbeheerofvoor hetgeheleafvalwaterbeheer.indezeconstructiebehoudengemeentenenwaterschapde zorgplichten.zijblijvenverantwoordelijkvoorhetopstellenvanhetgemeentelijke rioleringsplanenhetwaterbeheersplanenzijblijvenverantwoordelijkvoorhetbepalenvande hoogtevandeheffingen.deuitvoeringsorganisatieverzorgtalleoperationeletakenvanhet beheerenondersteuntbijhetopstellenvandeplannen. Deinvullingvanhetgrensvlaktussende latende organisatiesendeuitvoeringsorganisatie verdientalleaandacht.voorkomenzalmoetenwordendateenefficiency7en professionaliseringsslaginhetoperationelebeheertenkostegaatvaneengoedeafstemming tussenrioleringsbeheerendeinrichtingvandeopenbareruimte,ofmeerinhetalgemeen,de stedelijkeontwikkeling. Besparing Inhetlandelijkfeitenonderzoekiseenbesparingvan5%overdetotalekostengehanteerdbij zeervergaandeintegratievanhetafvalwaterbeheer.debesparingenzoudendanneerkomen op1,45miljoenperjaarvoordegemeentenen1,15miljoenperjaarvoorhetwaterschap.de mogelijkebatenzijnnietnaderonderzochtofgetoetstinditregionalefeitenonderzoek. Tijdensdeworkshopwaarindekansenzijnbesprokenisdeonzekerheidbenoemdoverhet besparingspotentieel.juistdoorhetloskoppelenvanplanvormingenuitvoeringontstaathet risicodatindeafvalwaterketenoplossingenwordenbedachtdieveeleenvoudigerdoor ingrepenindeopenbareruimtehaddenkunnenwordenopgelost.eeneenvoudigvoorbeeld: toenamevandeneerslagintensiteitdoorklimaatveranderingkanwordenopgelostdoor grotereriolen,gemalenenzuiveringenaanteleggenofdoorstoepenteverhogenomhet watertijdelijkopstraattekunnenbergen.alsditsoortoptimalisatievraagstukken onvoldoendewordtonderzochtkandeefficiencywinstindeafvalwaterketenmakkelijkteniet wordengedaandoorineffectiviteitindeplanvorming. Eenanderaandachtspuntzijndedesintegratiekostendieoptredenbijhetopafstandplaatsen vanhetafvalwaterbeheer.zohebbenmedewerkersvaakmeerderetaken:naastrioleringook groenenverlichtingbijvoorbeeld.alsdanvervolgensderioleringstaakwordtafgezonderd,kan eenminderefficiënteinvullingvanhetbeheervangroenenverlichtingoverblijven. Niet3financiële#baten# Eenuitvoeringsorganisatievoorhetgeheleriolerings7ofafvalwaterbeheerbiedtde mogelijkheidvoorvergaandeprofessionalisering.alletakenwordendoormeerdere medewerkersuitgevoerd,diezichbeterkunnenspecialiserenophuntaak.doorde meervoudigebezettingvantakenneemtookdekwetsbaarheidaf.endoortakentebundelen kanerookcapaciteitvrijgemaaktwordenomexplicietintezettenophetverhogenvande duurzaamheid.

Maarooktenaanzienvandekwalitatieveaspectenzijnonzekerhedengenoemd: 7 leidtteveelspecialisatietotblikvernauwing; 7 gaaterspecifiekegebiedskennisverloren; 7 neemtdeafstandtotburgerstoe; 7 ontstaanerveelafstemmingstakentussengemeentenenuitvoeringsorganisatie; 7 neemtdesnelheidvanhandelenaf. Hoe# Bijvergaandeintegratieligthetoprichtenvaneenverzelfstandigdeuitvoeringsorganisatievoor dehand.dezeorganisatiekandanzelfpersoneelindienstnemenenzelfdiensten,producten enwerkeninkopen.hetoprichtenvanzo nnieuweorganisatievergteeningewikkeld besluitvormingsproces.alledagelijkseenalgemenebesturenmoeteninstemmen,nietalleen metdoelenopzetvandenieuweorganisatie,maarookmetjuridischevormgeving(openbaar lichaam,coöperatie,stichtingofvennootschap),deinvullingvanzeggenschap,hetbeleggen vanrisico setc.daarkomtnogbijdatpartijenzichalaanhetoriënterenzijnopsamenwerking opeenveelbrederpakketaantakendanalleenhetafvalwaterbeheer(zieparagraaf5.1). Overzicht#van#baten#en#lasten#Vergaand#integreren besparen professionaliseren????? kosten (tijd) directe kosten? k? k duurzaamheid baten per jaar 2.600 k /jr kwetsbaarheid o o/+ + +/++ ++ - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7567

6.11 Overzicht-kansen- InTabel17zijndebatenendelastenvandekansenverzameld.Tenaanzienvandepotentiële batengeldt:hoemeerkleur,hoebeterdebijdrageaanhetdoel. Dekansendiezondergroteorganisatiewijzigingvormkunnenkrijgenleverenintotaalcirca2,5 miljoeneuroperjaaropin2020(zie:subtotaalintabel17),waarvan1,8miljoenvoorde gemeentenen0,7miljoenvoorhetwaterschap.deinvesteringendiehiervoordekomende driejaarnodigzijnintermenvantijdvaneigenmedewerkerseninhuurvanderdenbedraagt circadriekwartmiljoen.dekostenbatenverhoudingvandekansenligtduserggunstig. Debesparingenzoudenbijvergaandintegrerenvanhetafvalwaterbeheermogelijkkunnen verdubbelen. Detotalebesparingopbasisvanhetregionalefeitenonderzoekkomtuitopietsmeerdan5 miljoeneuroperjaarin2020.ditislagerdande6,8miljoeneuroperjaaropbasisvaneen vertalingvandelandelijkecijferszouwordenverwacht(tabel1).deelskanditverklaard wordendoordathetwaterschaptot2020relatiefbeperktinvesteertwaardoorinabsolutezin ookweinigbespaardkanwordenopvoorgenomeninvesteringen.deelswordtditook veroorzaaktdoordateensamenwerkingscomponentinditregionalefeitenonderzoeknietis onderzocht,namelijkdesamenwerkingtussendewaterschappenonderling.debatenhiervan wordengeraamdop0,9miljoeneuroperjaar.detotalebesparingkomtdanuitopbijna6 miljoeneuro,aardigindebuurtvandelandelijkverwachtebesparing. 6.12 Conclusies-- 7 ErzijninteressantekanseninbeeldgebrachtomdedoelenvanhetBestuursakkoord Waterterealiseren(zieparagraaf2.1).Hetgaatomthema salsfinanciëlesystematiek, planvorming,data7meten7monitoren,verlengenlevensduur,renovatietechnieken, programmering,publiekprivatesamenwerking,bundelenoperationeledeeltakenen vergaandeintegratievanhetafvalwaterbeheer(zietabel16entabel17). 7 Debesparingen,diezonderorganisatiewijzigingzoudenkunnenwordengerealiseerd bedragencirca1,8miljoeneuroperjaarvoordegemeentenenbijna0,7miljoeneuroper jaarvoorhetwaterschap.intotaaldusongeveer2½miljoeneuroperjaarin2020.ditis bovenopdebesparingvancirca1,7miljoenperjaareurodieeerderdoor optimalisatiestudiesisbereikt. 7 Debesparingsmogelijkhedenzullentussendegemeentenonderlingverschillen,door verschilleninuitgangsposities. 7 Aanvullendebesparingenzijnmogelijkdoorsamenwerkingtussenwaterschappen onderlingendoorvergaandeorganisatorischeintegratievanhetafvalwaterbeheer.deze besparingenbedragenongeveer3½miljoeneuroperjaarin2020(gebaseerdop besparingspercentagesuithetlandelijkefeitenonderzoek). 7 Detotalebesparingenliggenindezelfdeordevangroottealsdebesparingeninhet landelijkfeitenonderzoek. 7 Naastbesparingenleverendekansenookbatenopintermenvanverder professionaliseren,verhogenduurzaamheidenverminderenkwetsbaarheid. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7577

Tabel&17.&Overzicht&kansen,&baten&en&lasten& Kans& Besparen& gemeenten& in&2020& (k /jaar)& Besparen& waterschap& in&2020& (k /jaar)& Kosten& 3&jaar& & (k )& Financiële&systematiek& 7 7 85 Planvorming& 260 140 105 Data,&meten&en&monitoren& p.m. p.m. 300 Verlengen&levensduur& 600 140 55 Renovatietechnieken& 400 20 55 Programmering& >20 p.m. 10 Publiek&private& samenwerking& Bundelen&operationele& deeltaken& 460 300 55 >60 >60 100 SUBTOTAAL& >1.800 >660 765 Vergaande&integratie& 1.450 1.150? TOTAAL& 3.250 1.810 Besparen& Verder&& professionaliseren& Verhogen& duurzaamheid& Verminderen& kwetsbaarheid&?&?& & &?&?&?& GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7587

7 Vervolg) Hetbesparings7enverbeterpotentieelzoalsverzameldinhoofdstuk6istijdenseen bestuurlijkebijeenkomstop27juni2012gepresenteerd.daarisbeslotendekansenvoor verbeteringvoortvarendenambitieusoptepakken,waarbijmetnadrukbelangisgehechtaan hetverhogenvandeduurzaamheid.weformulerennueerstdeambitieswaarnade voorwaardenvooreensuccesvoltrajectwordengeschetst. 7.1 Ambities) DeambitiebinnenGAWOisomindeafvalwaterketenin202010%tebesparen(inclusiefde besparingdoorwaterschappenonderling).ditkomtneeropbijna6miljoeneuroperjaar. Tevenswordteensterkeimpulsgegevenaanhetduurzameromgaanmetstedelijkafvalwater. Indeperiode201372015wordteenbesparingvan3miljoeneuronagestreefd.Hiervoor wordenallekansenopgepaktwaarvoorgeengroteorganisatieveranderingennodigzijn.deze kansenzullennietalleenleidentotbesparingen,maarooktothetverderprofessionaliseren vanhetbeheer,hetverhogenvandeduurzaamheidenhetverminderenvande kwetsbaarheid. Parallelzalindezelfdeperiodedemogelijkheidvanvergaandeintegratievanhet afvalwaterbeheerwordenverkend. Eind2015zaldesamenwerkingwordengeëvalueerdenvastgesteldofvoldoendevoortgangen resultaatisbereikt.danzalookwordenbezienofeenvergaandeintegratievanhet afvalwaterbeheerwenselijkennodigis. 7.2 Voorwaarden)voor)een)succesvol)vervolg) Vooreensuccesvolvervolgonderscheidenwedrieelementen: - bestuurlijkebetrokkenheid - optimaliserengawo - budgeteninzet Bestuurlijke+betrokkenheid+ SindsdestartvanGAWOisiederjaareenbestuurlijkebijeenkomstgehouden.Ditheeftzeer positiefgewerkt.nubeginteennieuwefaseindesamenwerkingmetforseambities.ook landelijkzaldevoortganginderegiowest7overijsselwordengevolgd.indezenieuwefaseis eensterkebetrokkenheidvanhetbestuurwenselijkomduidelijkambitiesuittespreken,om devoortgangtevolgenenwaarnodigbijtesturen.bovendienkanmeegedachtwordenover deduurzameafvalwaterketenvandetoekomst. Tijdensdebijeenkomstvan27juniisdenoodzaakvanbestuurlijkebetrokkenheidonderkend, maariseenvoorkeuruitgesprokenomditmeerindevormvanintensiefbilateraalcontactin tevullendanindevormvaneenbestuurlijkestuurgroep.indiennodigkunnendebestuurders GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7597

natuurlijkaltijdbijeengeroepenworden,bijvoorbeeldomgezamenlijkebesluitvormingvoorte bereiden.endejaarlijksebijeenkomstomgezamenlijkdevoortgangtebesprekenzalworden gecontinueerd. Optimaliseren+GAWO+ GAWOkenttotnutoeeenambtelijkcoördinatieteammetdrieafvalwaterteams.Nuereen duidelijkeambitieisgeformuleerd,iserbehoefteaanaanpassingvandezeopzet. Erisbehoefteaanééngezamenlijkeambtelijktrekker( programmamanager )diealsaanjager gaatfungerenvandegawoactiviteiten.dezeprogrammamanageriservoorverantwoordelijk datdekansenadequaatwordenopgepakt.hijofzijvolgtdevoortgangenstuurtwaarnodig directbij. Eenbelangrijkevoorwaardeomdekansentebenuttenisdewilomteveranderen.Tijdens workshopsendoorhetwerkvanexpertteamswordtsteedsduidelijkerwat bestewerkwijzen zijn.dezewerkwijzenmoetennietalleenwordenbenoemd,maarookworden geïmplementeerdindebetrokkenorganisaties.omditprocesteversterkenishetwenselijk omhetmanagementc.q.deprogrammaverantwoordelijkennadrukkelijkertebetrekkenbijdit veranderproces.deveranderingenzijnnietvrijblijvend.hetcoördinatieteamzalomdeze redenwordeningevuldofaangevuldmetmanagersvandebetrokkenorganisaties.ditnieuwe coördinatieteamzieterookoptoedatvoldoendetijd,capaciteitenmiddelenbeschikbaarzijn omdekansenteverzilveren. Budget+en+inzet+ Dekostengaanvoordebaatuit.Erzullendusmensenenmiddelenvrijgemaaktmoeten wordenomdeinhoofdstuk6genoemdeverbeteringenterealiseren.erzaldekomendedrie jaargemiddeldeenkwartfteperorganisatienodigzijnomdekansenintevullen.daarnaastis voorwest7overijsseleenbudgetnodigvan150k perjaarvoorhetbekostigenvande programmamanagerenhetinwinnenvanexternadvies.indezetijdvanbezuinigenzaldit vooraldoorprioriteitstellingbinnendebestaandebegrotingenhuidigeformatieplaats moetenvinden. Hetbenodigdebudgetendebenodigdeinzetlijkenveel,maardekansenlateneenzeer aantrekkelijkekosten/batenverhoudingzien.bovendienkaneenaantalkansensneltot resultaatleiden(financiëlesystematiek,vervangenlevensduur,renovatietechnieken,publiek7 privatesamenwerking),waardoordekostenopkortetermijnkunnenwordenterugverdiend. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7607