Premature ovarian failure



Vergelijkbare documenten
Oncologische behandeling en fertiliteit. Vivianne Tjan-Heijnen Symposium AYA zorg & (in)fertiliteit Nascholing Maastricht UMC+ 29 november 2018

vruchtbaarheidssparende behandeling

Keuzes bij kinderwens onder andere PGD (Preimplantatie Genetische Diagnostiek) Namens de werkgroep PGD azm Congres BVN 18 april 2009

Vruchtbaarheid en kanker

Normale cyclus. Poli Gynaecologie

Wat met mijn kinderwens?

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden?

Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc.

Invriezen van eierstokweefsel

Fertiliteitspreservatie

normale cyclus patiënteninformatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie ALGEMENE INFORMATIE NORMALE CYCLUS. Versie 1.3. Datum Goedkeuring Verantwoording

reageerbuisbevruchting (ivf)

Het veilig stellen van vruchtbaarheid Technische mogelijkheden

AVL symposium 11 juni 2015 Eva Balkenende, arts onderzoeker CVV AMC

Groene, rode en oranje bolletjes. Rood bolletje, wat is er aan de hand?

zwanger worden Alles wat je moet weten over je kinderwens Petra De Sutter

Vruchtbaarheid bij patiënten met kanker: bewaren van eicellen, embryo s of ovarieel weefsel

IVF Reageerbuisbevruchting. Poli Gynaecologie

normale cyclus patiënteninformatie Inleiding Wat is een normale cyclus

Normale cyclus. Patiënteninformatie Normale cyclus

Nederlandse samenvatting

IUI / Intra-uteriene Inseminatie Het inbrengen van zaadcellen in de baarmoeder

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat.

PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom)

Normale cyclus. Gynaecologie

Invriezen van eicellen

Mammacarcinoom en osteoporose. Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel

IVF- en ICSI-behandeling

Praktische opdracht Biologie IVF / ICSI

In vitro fertilisatie / IVF reageerbuisbevruchting

IUI intra-uteriene inseminatie

3. Hormonale regeling van de menstruele cyclus bij de vrouw

Onvervulde kinderwens: Wat te doen en vooral wanneer?

Preïmplantatie Genetische Diagnostiek

Opwekken van de eisprong (ovulatie-inductie)

Informatie over IVF en ICSI

Ethische aspecten van vruchtbaarheidsbehoud bij kankerpatiënten

Turner en kinderwens

Embryodonatie: Informatie voor wensouders

Informatie. Opwekken van de eisprong. Ovulatie-inductie

OEFENVRAGEN VERPLEEGKUNDIGE VERVOLGOPLEIDING OBSTETRIE & GYNAECOLOGIE(docent dhr.r.schats)

Dr. Ester Siemerink, internist-oncoloog, medisch manager oncologie ANGST

Van eicel en zaadcel: de natuurlijke bevruchting

Vruchtbaarheid. Gynaecologie

Informatie voor patiënten. PCOS (polycysteus ovariumsyndroom)

Obstetrie en Gynaecologie PGD

Wat is IVF en wat is ICSI?

Intra-Uteriene Inseminatie (IUI)

Invriezen van embryo's na IVF/ICSI

POF (prematuur ovarieel falen)

Patientenvoorlichting Voortplantingsgeneeskunde (fertiliteit)

EFFECT VAN ONCOLOGISCHE THERAPIE OP DE MANNELIJKE VRUCHTBAARHEID

Conflict of interest. Fertiliteitspreservatie het stop zetten van de tijd. Inhoud van de presentatie. Introductie.

PESA-ICSI-behandeling

Wie komt er in aanmerking voor donor De donor Eiceldonatie

PCOS. Wat is PCOS? Bij wie komt PCOS voor? Onderzoek

De onderontwikkelde follikels die bij PCOS ontstaan, worden cysten genoemd.

Prof. Dr. Diane De Neubourg Centrum voor Reproductieve Geneeskunde - UZA - Universiteit Antwerpen

Ovulatie-inductie. Gynaecologie. Beter voor elkaar

Voortplantingshormonen

Patiënteninformatie: vitrificeren (invriezen) van eicellen

intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI)

Gynaecologie hormonen RozenbergSport.nl 5 maart 2012 pagina 1 / 5

Intra-uteriene Inseminatie

Freya vraagt: een vruchtbare discussie...

VRUCHTBAARHEID BIJ TRANSPERSONEN INFORMATIE OVER HET BEWAREN VAN ZAADSTALEN

Pré-implantatie Genetische Diagnostiek brochure nr. 13

Informatie. Opwekken van de eisprong (ovulatieinductie)

Intra-uteriene Inseminatie (IUI)

Een duidelijk verhaal over Intra-uteriene Inseminatie

Intra Uteriene Inseminatie (IUI) Het inbrengen van zaadcellen in de baarmoeder

prematuur ovarieel falen (pof)

Patiënteninformatie TAMOXI-project

STAMCELLEN. 1. Definitie 2. Soorten 3. Eicel 4. Morula 5. Blastocyst 6. Foetus 7. Navelstrengbloed 8. Stamcellen uit volwassen individu

1. Het bevorderen van de eisprong met Clomid

De maandelijkse kans. Dr. R. Schats VUmc. Zwanger in de tijd. Diverse aspecten van infertiliteit. De maandelijkse kans en leeftijd

Intra uteriene inseminatie

Intra Uteriene Inseminatie (I.U.I.)

Afwegingen bij de keuze voor ICSI. Polikliniek Gynaecologie Route 48

Vergelijking van IVF resultaten bij het gebruik van twee kweekvloeistoffen

Jong = Pre-menopauzaal Hormonale Therapie Fertiliteitspreservatie. P. Neven MBC UZ Leuven

Transcriptie:

11 e Post O.N.S. Meeting Premature ovarian failure Onvruchtbaarheid en impact voor overlevers van kanker Britt van Merrienboer MANP Verpleegkundig specialist GE/GYN-oncologie Jeroen Bosch Ziekenhuis, den Bosch

Inhoud Definitie prematuur ovarieel falen Effecten van behandeling op vruchtbaarheid Behandelopties behoud vruchtbaarheid Andere opties voor gezinsuitbreiding Model voor gespreksvoering

Prematuur Ovarieel Falen Definitie POF 1 op de 100 Uitblijven menstruatie Amenorroe of abnormaal patroon met uitblijven 3-4 maanden < 40 jaar Volwassenen: > 30-40 IU/l, 2 x vastgesteld met min 1 mnd ertussen Verhoogd FSH & LH Oestrogreen en progesteron deficiëntie Met of zonder symptomen

Prematuur Ovarieel Falen Definitie POF Uitval voortplantingsfunctie Afname hormonale activiteit ovaria Uitblijven of menstruatie met lange tussenpozen

Prematuur Ovarieel Falen Etiologie Follicles 10 6 10 5 10 4 10 3 10 2 Chemotherapy (alkylating agents) Pelvic RT (ovarian exposure) Pelvic surgery (oophorectomy or damage to ovarian blood vessels) Menopause 0 10 20 30 40 50 60 Age (years) Leeftijd Vruchtbaarheid vooraf Roken Gewicht

Prematuur Ovarieel Falen Gezondheidsproblemen Systemic Symptoms Emotional Well-Being Bone Health Estrogen Deficiency Reproductive Health Cardiovascular Health Sexual Health

Prematuur Ovarieel Falen Systemic Symptoms Emotional Well-Being Bone Health Reproductive Health Estrogen Deficiency Sexual Health Cardiovascular Health

Reproductive health - Vruchtbaarheid Veel jonge kankerpatienten Hebben een kinderwens na hun behandeling Kunnen zich niet herinneren dat hen verteld is over risico op onvruchtbaarheid of behoud van vruchtbaarheid Zijn bezorgd over de kans op onvruchtbaarheid

Professionals maken dit niet altijd bespreekbaar Kennistekort Tijdsgebrek Gebrek aan behandelmogelijkheid Zorgen om financiën Weten niet naar wie te verwijzen Geen oog voor belang patiënt

Is bespreken van vruchtbaarheid een taak van de oncologieverpleegkundige?

Maken jullie vruchtbaarheid bespreekbaar?

Beschikken jullie over een protocol Kanker en fertiliteit?

Richtlijn benadrukt bespreekbaar maken fertiliteit Het is noodzakelijk om met alle premenopauzale vrouwen en meisjes die een kankerbehandeling ondergaan waarbij de kans reëel is dat de ovariële functie door de behandeling vermindert, een counselinggesprek te voeren voordat de behandeling start. Een eerste gesprek over dit onderwerp zal gevoerd worden door de behandelend oncoloog. Wanneer duidelijk is dat behoud van ovariële functie erg belangrijk is voor de patiënt, vindt doorverwijzing naar een gynaecoloog met specifieke expertise op dit gebied plaats. Deze zal dan dieper in kunnen gaan op de mogelijke gevolgen voor de ovariële functie en eventuele behandelingsmogelijkheden. Landelijke richtlijn, Versie 1,0. Behoud ovariele functie na kankerbehandeling. WOG, 2009.

Vrouwen 1. Vruchtbaarheid 2. Effect van de behandeling 3. Behandelopties fertiliteitsbehoud

Vruchtbaarheid - anatomie

Van eicel tot zwangerschap 1. Folliculaire fase: rijping eicel 2. Ovulatie of eisprong 3. Luteale fase: baarmoeder maakt zich klaar voor innesteling bevruchte eicel 4. Innesterling: embryo nestelt in in endometrium 5. Zwanger

Eicellen - reserves Geboorte: 1000.000 Puberteit: 300.000 38 jaar: 25.000 Menopauze: 1000

Effecten van behandeling Baarmoederschade: Vasculaire veranderingen, beschadiging endometrium onmogelijkheid innesteling embryo Myometrium fibrose onmogelijkheid groei foetus mogelijk te maken Disfunctie hypofyse: Verstoring hormoonproductie

Opties behoud fertiliteit Cryopreservatie Reduceren toxiciteit Na puberteit: Embryo s Eicellen Ovarieel weefsel Ovariële transpositie Ovariële suppressie Voor puberteit: Ovarieel weefsel Alternative treatment

Cryopreservatie embryo s Doelgroep: Met relatie Met kinderwens Grote kans op onvruchtbaarheid Spoed IVF procedure invriezen embryo s Hormoonbehandeling niet van invloed op kanker Vertraging behandeling 4-6 weken: verantwoord?

Cryopreservatie eicellen Doelgroep: Zonder relatie Wenst geen spermadonor Met Kinderwens Grote kans op onvruchtbaarheid Eicelstimulatie en oogsten Vertraging behandeling 4-6 weken: verantwoord? Hormoonbehandeling niet van invloed op kanker Toepassing ICSI Geen data over resultaten

IVF - ICSI Stimulatie ovaria Oogsten IVF - ICSI Cryopreservatie

Cryopreservatie ovarieel weefsel Doelgroep: Voor en na puberteit Volledig verlies ovariumfunctie Geen tijdsverlies mogelijk mbt kankerbehandeling Nadeel: Herintroductie tumorcellen Veroorzaakt vroegere menopauze Onderzoeksverband: UMC Groningen, Nijmegen, Leiden Indien geen andere opties

Ovariele transpositie Doelgroep: Met kinderwerns RT kleine bekken CAVE: Overweeg cryopreservatie eicellen/embryo s.

Ovariele transpositie +-15% alsnog functieverlies ( mn > 40 jr) Ovariële functie minder na transpositie succeskans IVF stimulatie en/of zwangerschap lager Risico op ontwikkeling symptomatische cysten ovaria (5%) Kans op metastasen (mn bij cervixca), of recidief cervixca 0,4-2% Uterus wel bestraald: zwangerschap mogelijk?

Ovariele suppressie Doelgroep: Met kinderwens Chemotherapie 10 dagen voor start CTx, maandelijks tot einde behandeling GnRH-agonisten blokkade LH en FSH uitschakeling ovariumfunctie Acute menopauze Onderzoeksverband Observationel evidence (tegenstrijdige resultaten): NIET geadviseerd

Alternatieven Tumor Cervixcarcinoom Alternatief Baarmoedersparende OK Ovariumcarcinoom Eenzijdige ovariectomie Endometriumcarincoom Hormoontherapie Rectumcarcinoom Geen RT Switch chemotherapie

Opties voor gezinsuitbreiding Biologisch kind Natuurlijke zwangerschap IVF Terugplaatsen embryo s/ eicellen Draagmoeder Alternatieven Donor eicel Donor embryo Adoptie Child-free living

Natuurlijke zwangerschap Wacht minimaal 1-2 met zwangerschap Herstel van behandeling (fysiek) Ontdoen van beschadigde eicellen Risico op recidief Gezondheid kinderen Naar gynaecoloog indien na 3-6 mnd niet zwanger

Rol verpleegkundige Communicatie Parenthood After Cancer TReatment Prepare Assess Consider Teach Refer

Prepare - voorbereiding Jouw populatie? Hoe vaak speelt vruchtbaarheid een rol? Persoonlijke situatie? Verwijsmogelijkheiden? Protocol? Schriftelijke informatie? Prepare Assess Consider Teach Refer

Relatie? Kinderen? Kinderwens? Assess - beoordeel Voorgeschiedenis mbt vruchtbaarheid? Risicofactoren: leeftijd, behandeling, gewicht, roken Prepare Assess Consider Teach Refer

Consider - overweeg Risico op onvruchtbaarheid tgv (toekomstige) therapie? Is delay mbt vruchtbaarheidsbehandeling veilig? Is vruchtbaarheidsbehandeling veilig? Prepare Assess Consider Teach Refer

Consider - overweeg Ovariele reserves Vruchtbaarheid voor behandeling Fysieke mogelijkheid zwangerschap te volbrengen Acceptatie van vruchtbaarheidsbehandelingen Acceptatie van niet-biologisch kind Religie, cultuur en ethische invloeden Financien Prepare Assess Consider Teach Refer

Teach - informeer Risico s onvruchtbaarheid Opties behoud fertiliteit Ben direct, eerlijk, duidelijk Ben respectvol, onbevooroordeeld Ben voorbereid op emotionele reactie Prepare Assess Consider Teach Refer

Refer - verwijs Organiseer verwijzing naar gynaecoloog Coordineer afspraken (tijdsplanning!) FU plan voor start kankerbehandeling Prepare Assess Consider Teach Refer

Met dank aan: Joanne Frankel Kelvin, MSN, RN, AOCN Fertility Clinical Nurse Specialist Memorial Sloan Kettering Cancer Center New York, NY

Bronnen Joanne Frankel Kelvin MSN, R. A. (2 mei 2014). Parenthood after cancer treatment discussing fertility with your patients. New York: Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Joanne Frankel Kelvin, E. P. (2 mei 2014). Premature Ovarian Failure. Etiology, Impact, and Management. New York: Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Kelvin, J. F. (2010, juni). New Program Can Help Cancer Patients Preserve Fertility. Opgehaald van Memorial Sloan Kettering Cancer Center: http://www.mskcc.org/magazine/june-2010/new-can-help-patients-preservefertility Nederlandse Vereniging voor obstetrie en gynaecologie. (2001). Prematuur ovarieel falen, diagnostiek en behandeling. Utrecht: NVOG. Werkgroep Oncologische Gynaecologie. (2009). Behoud van ovariele functie na kankerbehandeling. Utrecht: IKNL.