Kwaliteits indicatoren 2011

Transcriptie

1 Kwaliteits indicatoren 2011 K R A A Z M O - R G

2

3 Kwaliteits indicatoren 2011 Kraamzorg

4 Colofon In het project Zichtbare Zorg Kraamzorg werken de volgende partijen samen: ActiZ, organisatie voor zorg ondernemers; Branchebelang Thuiszorg Nederland (BTN); Consumentenbond; Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ); Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV); Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) Nederlandse Beroepsvereniging voor Kraamverzorgenden (NBvK); Samenwerkende Professionele Organisaties Thuiszorg (SPOT); Sting, landelijke beroepsvereniging verzorging en zorgprojecten; Zorgverzekeraars Nederland (ZN). Ontwerp: Ontwerpwerk, Den Haag Druk: Vijfkeerblauw Tot stand gekomen onder eindverantwoordelijkheid van de stuurgroep Zichtbare Zorg Kraamzorg Den Haag, april 2011

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding 5 2 Meting Gebruikershandleiding 9 4 Samenvatting indicatoren 10 5 Kwaliteitsindicatoren 12

6 4

7 1 Inleiding In de kraamzorg wordt hard gewerkt aan het inzichtelijk en transparant maken van de kwaliteit van de geleverde zorg. Een groot aantal spelers in de kraamzorg heeft voor dit doel de handen ineengeslagen in het project Zichtbare Zorg Kraam zorg: ActiZ, Sting, NBvK, SPOT, BTN, Zorgverzekeraars Nederland (ZN), de Inspectie voor de Gezondheids zorg (IGZ), KNOV (verlos kundigen), de Consumenten bond en het ministerie van VWS. Het doel van het project is om voor de sector één set kwaliteitsindicatoren te ontwikkelen, te implementeren en te borgen die kwaliteitsinformatie oplevert voor alle betrokkenen, te weten: cliënten, verwijzers en ketenpartners als keuzeondersteunende informatie; kraamzorgorganisaties en kraam verzorgenden t.b.v. verbetering en verantwoording; de Inspectie voor de Gezondheidszorg in het kader van toezicht; zorgverzekeraars t.b.v. zorginkoop. Het aanleveren van de kwaliteitsindicatoren is verplicht voor alle kraamzorginstellingen voor zelfstandigen (ZZP-ers) geldt deze verplichting (vooralsnog) niet, zie ook hoofdstuk 2. De resultaten worden openbaar gepubliceerd. De deelnemende partijen zijn in 2008 gestart met het opstellen van de Visie verantwoorde kraamzorg. Hierin is nadere invulling gegeven aan wat de partijen verstaan onder verantwoorde kraamzorg: zorg die veilig, effectief en cliëntgericht is. De visie is de basis geweest van de kwaliteitsindicatoren die u in dit boekje vindt. Op voorhand was al duidelijk dat niet alle ambities die in de Visie verantwoorde kraam zorg geformuleerd zijn ook in kwaliteitsindicatoren zijn om te zetten. Immers, het gaat bij indicatoren altijd om meetbare indicaties van kwaliteit, terwijl een groot deel van kwaliteit in de zorg zich afspeelt tussen mensen en dus moeilijk meetbaar is. Daarbij is het werken met landelijke vastgestelde kwaliteitsindicatoren een nieuwe trend in de kraamzorg en dat vraagt om zorgvuldige afwegingen. 5

8 Bij het opstellen van de indicatoren zijn vanwege deze zorgvuldigheid de onderstaande uitgangspunten gehanteerd: de indicatoren zijn in de komende jaren continu in ontwikkeling, het feit dat ze nog niet perfect zullen zijn is geen reden om ze niet te gaan implementeren; publicatie en gebruik van de resultaten zal steeds in onderling overleg tussen de betrokken partijen plaatsvinden; s niet overvragen en dus kiezen uit een hoeveelheid van mogelijke indicatoren; proberen de essentie van thema s te pakken zonder volledig te willen zijn; soms een nieuwe trend zetten maar dan wel een die gedragen is en (op termijn) uitvoerbaar; s moeten de resultaten van de kwaliteitsindicatoren kunnen beïnvloeden. De set kwaliteitsindicatoren bevat indicatoren vanuit het perspectief van de zorgaan bieder (de zorginhoudelijke indicatoren) en dat van de cliënt (de cliënt erva ringsindicatoren). De zorginhoudelijke indicatoren zijn bij de eerste landelijke meting in 2009 door 47 kraamzorgaan bieders verzameld. Dit heeft geleid tot een verbetering van een aantal indicatoren, definities zijn aangescherpt en van een paar indicatoren is de implementatie uitgesteld omdat hier nader onderzoek naar nodig is. Samenhang met andere ontwik ke lingen op het gebied van kwaliteit De kwaliteitsindicatoren staan niet op zichzelf, maar vormen met de andere ont wikke lingen op het gebied van kwaliteit van zorg een samenhangend geheel. Voorafgaand aan de komst van de kwaliteitsindicatoren, en ook nu nog, heeft een groot aantal zorgaanbieders veel inspanningen gepleegd om een HKZ-certificaat te behalen. Aanbieders die dit certificaat bezitten bewijzen daarmee dat ze hun interne processen goed georganiseerd hebben en dat ze een systeem hebben geïmplementeerd waarbij ze hun pres taties continu meten en verbeteren (de plan-do-check-act loop). Het inzicht dat de gecertificeerde aanbieders hebben in hun interne processen geeft hen hand vatten om de resul taten op de kwaliteitsindica toren te verbeteren. De oorzaken voor de gevonden resultaten liggen vaak in de processen. Nieuw uit te brengen versies van het HKZ-certificatieschema zullen beter aansluiten bij de kwaliteitsindicatoren zoals we hier beschrijven. Het schema stelt meer dan voorheen dat het meten met behulp van indicatoren nodig is om de kwaliteit van de zorg continu te monitoren en te verbeteren. Het schema gaat er vanuit dat de kwaliteitsindicatoren voor de kraamzorg hiervoor het uitgangspunt zijn. Hiermee wordt de relatie tussen het meten met behulp van de indicatoren en het moni toren en verbeteren van de kwaliteit van zorg meer benadrukt en geborgd. 6

9 2 Meting Deelname aan de eerste landelijke uitrol in 2009 was vrijwillig. Vanaf verslag jaar 2010 zijn kraamzorginstellingen volgens de Kwaliteitswet Zorginstellingen verplicht zich te verantwoorden over de kwaliteit van de geleverde zorg volgens het Model Kwaliteits jaarverslag (te vinden op met de kwaliteits indicatoren Zichtbare Zorg Kraamzorg. Deze kwaliteitsindicatoren en het model kwaliteits jaarverslag zijn tevens onderdeel van het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording dat kraamzorginstellingen vanaf verslagjaar 2010 verplicht moeten aanleveren. Voor zelfstandigen (ZZP-ers) geldt deze verplichting (vooralsnog) niet. Hen wordt wel aangeraden op vrijwillige basis deel te nemen aan de meting van de kwaliteitsindicatoren. Want door mee te doen krijgen ook zij zicht op de kwaliteit die ze leveren. Daardoor kunnen ze deze (nog) verder verbeteren en kunnen ze zich profileren richting bijvoorbeeld consumenten. De hulpmiddelen zijn te down loaden via Over de meting van de cliëntervaringsindicatoren met de CQ-index Kraamzorg volgt meer informatie via de genoemde website en via de (digitale) nieuwsbrief Zichtbare Zorg Kraamzorg ( Kwaliteitsgegevens aanleveren: 5 stappen Het proces van het verzamelen van gegevens tot de publicatie daarvan verloopt in 5 stappen: Stap 1. Gegevens verzamelen (maart-oktober) In stap 1 verzamelen s de gegevens voor de kwaliteitsindicatoren uit deze gids, over de periode maart tot en met oktober. Als hulpmiddel is er bij deze gids een handboek ontwikkeld, met onder meer een werkinstructie en nadere toelichtingen per indicator, en een registratietool. Ter voorbereiding op de meting is er een Stappenplan voorbereidingen. Stap 2. Aanleveren (december) Vóór 1 december 2011 worden zorgaanbieders opgeroepen zich te registreren in de ZiZo-portal. Zij moeten in de portal allereerst de eigen organisatiestructuur aanmaken. December staat de portal open voor het invoeren van de kwaliteitsgegevens. Als alle gegevens zijn ingevoerd moet de vragenlijst worden bevestigd. Ook dit proces wordt ondersteund met een gebruikershandleiding ZiZo-portal Kraamzorg (te down loaden via 7

10 Stap 3. Schonen (februari) Na aanlevering van de gegevens worden deze geschoond. Dat wil zeggen dat er gekeken wordt of er waarden aangeleverd zijn die erg opvallen. Het gaat dan om onwaarschijn lijkheden die kunnen zijn ontstaan door bijvoorbeeld typefoutjes bij het invoeren (bijvoorbeeld: een onwaarschijnlijk hoog totaal aantal kraamverzorgenden doordat er een 0 te veel is ingevoerd). Hiervoor past Zichtbare Zorg rekenregels toe die de stuur groep Zichtbare Zorg Kraamzorg vooraf vaststelt. Stap 4. Controleren en autoriseren (februari t/m april) Vóór februari ontvangen alle s die kwaliteitsgegevens heb ben aangeleverd zogenaamde wijzigingsvoorstellen. Die voorstellen zijn op basis van de schoning (stap 3) opgesteld. Kraamzorgaanbieders lopen deze voorstellen na in de ZiZo-portal, wijzigen zonodig de gegevens en bevestigen deze. Daarna moeten ze in de portal toestemming (autorisatie) geven voor doorlevering van de eigen gegevens aan informatievragende partijen zoals het CIBG (t.b.v. het JMV), de IGZ, zorgverzekeraars en kiesbeter.nl. Hulp bij vragen Op is alle benodigde informatie over de meting beschikbaar. U kunt hier ook alle genoemde hulpmiddelen downloaden. Wilt u op de hoogte blijven van actuele ontwikkelingen en informatie? Abonneer u op de nieuwsbrief Zichtbare Zorg Kraamzorg via Voor alle vragen waar u op de website of in de nieuwsbrief geen antwoord op vindt kunt u contact opnemen met de Helpdesk Zichtbare Zorg: , keuze 2 (op werkdagen) of [email protected]. Stap 5. Doorleveren (vóór juni) Zichtbare Zorg levert de geschoonde gegevens vóór juni door aan de infor matie vragende partijen. Zorgaanbieders moeten vervolgens het CIBG nog toestemming geven voor het opnemen van de kwaliteitsgegevens in het Jaardocument Maatschap pelijke Verantwoording, via de DigiMV-portal. Kraamzorgaanbieders zelf ontvangen een spiegelrapportage, waarin de eigen gegevens worden weergegeven en vergeleken met die van andere (vergelijkbare) s. 8

11 3 Gebruikershandleiding De indicatoren zijn volgens een vaste indeling opgebouwd Teller Noemer Waarde Exclusie De beschrijving van de indicator Uitleg waarom deze indicator iets zegt over de kwaliteit van de kraamzorg Uitleg welke verantwoordelijkheid de kraamverzorgende of de heeft m.b.t. het in deze indicator beschreven onderwerp De teller van de breuk waarmee de indicator berekend wordt De noemer van de breuk waarmee de indicator berekend wordt De resultaten van de clientervaringsindicatoren op de CQ-index. Groepen cliënten of typen zorgaanbod die niet worden meegenomen bij het toerekenen van de indicator Structuurindicatoren geven aan of iets beschikbaar is in de organisatie, bijvoorbeeld opgeleide mensen, een bepaald protocol, zorginhoudelijke registraties (bijvoorbeeld de temperatuurlijst) Procesindicatoren geven het resultaat van inspanningen weer. Bijvoorbeeld: is de kraamverzorgende inderdaad binnen een uur na de oproep van de verlos kundige aanwezig? Of: worden de controles van kraamvrouw en kind uitgevoerd zoals bedoeld? Uitkomstindicatoren zeggen iets over het effect van het handelen: is datgene bereikt wat beoogd werd? Bijvoorbeeld: voelen ouders zich zelfredzaam als de kraamzorg wordt afgesloten? Of: is de verloskundige gewaarschuwd bij gezondheidsproblemen? Documenten De documenten die gebruikt zijn voor het ontwikkelen van de indicator De domeinen uit het visiedocument waar deze indicator een nadere uit werking van is Handboek Voor het daadwerkelijke verzamelen van de data van de indicatoren is een handboek geschreven. Hierin staat nauwkeurig beschreven welke stappen gezet moeten worden bij het verzamelen van de gegevens voor de indicatoren. De werkinstructie is een apart document dat op geleide van vragen en opmerkingen van gebruikers continu wordt bijgewerkt. U vindt de meest actuele versie van het handboek op 9

12 4 Samenvatting indicatoren In het overzicht op de volgende pagina s zijn alle kwaliteitsindicatoren met titel en definities weergegeven. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen de diverse proces stappen waaruit de kraamzorg bestaat: intake, bevalling en kraambed. De ketenzorg is apart onderscheiden. Voor de aanmeldingsfase zijn geen geschikte indicatoren gevonden. Naast de verschillende processtappen is een indeling gemaakt naar soorten kwaliteitsindicatoren. Daarbij is onderscheid gemaakt naar structuur-, proces- en uitkomstindicatoren. Overzicht alle kwaliteitsindicatoren Processtap Soort Structuur (een voorziening in de organisatie Proces (input, throughput of output van een proces) Uitkomst (een effect merkbaar voor de cliënt) Intake 1 Tijdige intake: percentage vrouwen waarbij het om het eerste kind gaat, waarbij de intake voor de 36 e week in de vorm van een huisbezoek is gerealiseerd Bevalling 2 Tijdige partus assistentie: percentage bevallingen waarbij de kraamverzorgende binnen een uur na oproep door de verloskundige aanwezig is (Tabel wordt vervolgd op pagina 11) 10

13 Soort (vervolg) Structuur (een voorziening in de organisatie Processtap (vervolg) Proces (input, throughput of output van een proces) Uitkomst (een effect merkbaar voor de cliënt) Kraambed 3 Adequaat opgeleide kraamverzorgenden: percen tage kraamverzorgen den of verzorgenden niveau 3 met deelkwalificaties 311 en Bijgeschoolde kraamverzorgende: A Aantal uren bij- en nascholing per kraamverzorgende B Percentage kraamverzorgenden dat gedurende het jaar is bijgeschoold C Aantoonbare inspanningen in de laatste drie jaar om kraam verzorgenden voldoende vaardig te maken en te ondersteunen om adequate kraam zorg te kunnen bieden aan gezinnen uit verschillende culturen. D Percentage kraamverzorgenden dat in de laatste 3 jaar aantoonbaar is bijgeschoold in het signaleren en rapporteren van risico s bij het opgroeien en opvoeden 5 Actuele zorginhoudelijke protocollen: percentage beschikbare zorginhoudelijke protocollen waarvan minder dan een jaar geleden (opnieuw) is vastgesteld dat ze gebaseerd zijn op de nieuwste zorginhoudelijke kennis en inzichten 22 Een aantoonbaar document over kraamzorg op maat aan achterstandsgroepen 6 Continuïteit in persoon: percentage verzorgingen uitgevoerd door maximaal twee kraamverzorgenden 7 Noodzakelijke zorg: A Percentage cliënten dat minder zorg heeft willen ontvangen dan met het LIP na de bevalling (laatste herindicatie) is geïndiceerd. B Percentage cliënten dat aan het einde van het kraambed minder zorg heeft ontvangen dan met het LIP (laatste herindicatie) is geïndiceerd. 8 Deze indicator wordt nog niet uitgevraagd Ervaring van cliënten met: 10 Continuïteit van zorg 11 Bejegening 12 Informatie en communicatie 13 Cliëntgerichtheid 14 Hygiëne 15 Effect van kraamzorg 16 Organisatie van de zorg 17 Bekendheid Veilig Slapen: percentage ouders dat vindt op de hoogte te zijn van maatregelen om wiegendood te voorkomen NB Indicatoren 10 t/m 17, de cliëntervaringsindicatoren, worden in 2010 uitgevraagd met de CQ-index door CQI geaccrediteerde meetbureaus 18 Geslaagde borstvoeding: percentage vrouwen dat op de eerste verzorgingsdag thuis volledige borstvoeding geeft en dat op de laatste verzorgingsdag ook nog doet Ketenzorg 19 Ketenzorg werkafspraken: vastgelegde werkafspraken met verloskundige kring en JGZ ten aanzien van benoemde onderwerpen 21 Deze indicator wordt nog niet uitgevraagd Wijzigingen indicatorenset Ten opzichte van de laatste meting zijn Indicator 4c en 22 toegevoegd. Indicator 20 is vervallen. 11

14 5 Kwaliteitsindicatoren 1 Tijdige intake Percentage vrouwen waarbij het om het eerste kind gaat, waarbij de intake voor de 36e week in de vorm van een huisbezoek is gerealiseerd Een huisbezoek voorafgaand aan de eerste kraamtijd thuis bevordert: de kwaliteit van de indicatiestelling de cliëntgerichtheid door betere bekendheid met de wensen en het eigene van het gezin het afnemen van voldoende zorg door de cliënt door de persoonlijke uitleg over nut en noodzaak van kraamzorg de voorlichting voorafgaand aan de bevalling Bevorderen van bereidheid bij het gezin om huisbezoek te ontvangen Uitvoeren huisbezoek ten behoeve van de intake voor de 36 e week Teller Noemer Totaal aantal huisbezoeken voor de 36e week bij vrouwen waarbij het om het eerste kind gaat Totaal aantal vrouwen waarbij het om hun eerste kind gaat Exclusie Proces Documenten Basiskwaliteitseisen kraamzorg 1999 TNO 2002 RIVM 2007 Landelijk Indicatie Protocol 2008 Cliëntgerichtheid Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Vroegsignalering van risico s 12

15 2 Tijdige partusassistentie Teller Noemer Percentage bevallingen waarbij de kraamverzorgende binnen een uur na oproep van de verloskundige aanwezig is Tijdige partusassistentie bevordert de kwaliteit van zorg, omdat het de verloskundige en kraamverzorgende gelegenheid biedt om af te stemmen. Daarnaast kan de kraamverzorgende de noodzakelijke voorbereidingen treffen en de kraamvrouw ondersteunen. Ook is de assistentie van de kraamverzorgende essentieel in noodsituaties De kraamverzorgende is binnen een uur na oproep door de verloskundige hulpverlener aanwezig. (Overigens kan het dan toch zo zijn dat de kraamverzorgende de bevalling niet bijwoont, namelijk als er laat opgeroepen is) Aantal bevallingen waarbij de kraamverzorgende binnen een uur na oproep van de verloskundige aanwezig is Totaal aantal thuis begonnen bevallingen waar de kraamverzorgende is opgeroepen door de verloskundige Exclusie Documenten Proces Basiskwaliteitseisen kraamzorg Landelijk Indicatie Protocol Cliëntgerichtheid Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid 13

16 3 Adequaat opgeleide kraamverzorgenden Teller Noemer Percentage kraamverzorgenden of verzorgenden niveau 3 met deelkwalificatie 311 en 313 N.B. Deze definitie wordt omgezet in de nieuwe terminologie (competenties) zodra de informatie hierover bekend is Een belangrijke peiler onder verantwoorde kraamzorg is de adequate deskundigheid van de kraamverzorgenden Kraamverzorgenden die bevoegd en bekwaam zijn om het zorgplan zelfstandig, vakkundig en methodisch op te stellen, uit te voeren, de zorg aan te passen aan wijzigingen in de situatie van de cliënt en adequaat samen te werken met collega s en andere beroepsgroepen Totaal aantal kraamverzorgenden of verzorgenden niveau 3 met deelkwalificatie 311 en 313 Totaal aantal medewerkers dat zorg verleent in de kraamgezinnen Exclusie Documenten Structuur Basiskwaliteitseisen kraamzorg Cliëntgerichtheid Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Integratie van het kind in het gezin Zelfredzaamheid ouders in verzorging kind Zorg rond de voeding van het kind Vroegsignalering van risico s 14

17 4 A/B Bijgeschoolde kraamverzorgenden A Aantal uren gevolgde bij- en nascholing per kraamverzorgende B Percentage kraamverzorgenden dat gedurende het jaar is bijgeschoold Van de kraamverzorgende mag verwacht worden dat haar kennis en vaardig heden op peil blijven en zij op de hoogte is van de nieuwste kennis en inzichten. Bij deze kwaliteitsindicator gaat het zowel om de tijd die aan bijscholing besteed wordt, als om het percentage kraamverzorgenden dat bijscholing ontvangt. De investeert in relevante bij- en nascholing Teller A Aantal uren bij- en nascholing B Totaal aantal kraamverzorgenden dat gedurende het jaar is geschoold Noemer A Totaal aantal kraamverzorgenden deelnemend aan scholing B Totaal aantal kraamverzorgenden in dienst Exclusie Documenten BBL-ers tellen niet mee Structuur Basiskwaliteitseisen kraamzorg RIVM Cliëntgerichtheid Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Integratie van het kind in het gezin Zelfredzaamheid ouders in verzorging kind Zorg rond de voeding van het kind Vroegsignalering van risico s 15

18 4 C Kraamzorg bij gezinnen van verschillende culturele achtergronden Aantoonbare inspanningen in de laatste drie jaar om kraamverzorgenden voldoende vaardig te maken en te ondersteunen om adequate kraamzorg te kunnen bieden aan gezinnen uit verschillende culturen. De kraamverzorgenden kunnen, in meer of mindere mate, te maken krijgen met gezinnen die andere cultuurgebonden gebruiken en gewoonten kennen. Hierbij blijken culturele verschillen eerder het probleem te vormen dan de taalbarrière. Het is belangrijk dat kraamverzorgende vaardig zijn om adequate zorg te leveren aan cliënten van diverse culturele achtergronden. Cultuursensitiviteit en communicatievaardigheden spelen hierbij een belangrijke rol. En het is van belang dat de kraamverzorgenden ondersteund worden in de uitvoering van de zorg bijvoorbeeld door geschikte informatie materialen. Een passend zorgaanbod aan de cliënt verlenen Draagt zorg voor deskundigheid Hanteert procedures om passende kraamzorg in te zetten Exclusie Structuur Documenten Visiedocument Verantwoorde Kraamzorg, maart 2007 Een Goed Begin: Veilige zorg rond zwangerschap en geboorte. Stuurgroep zwangerschap en geboorte (2010) Literatuuronderzoek doorontwikkeling kraamzorgindicator Gezondheids risico s in achterstandsgezinnen (2010) Cliëntgerichtheid, Lichamelijke gezondheid 16

19 4 D Bijgeschoolde kraamverzorgenden vroegsignalering Teller Noemer Exclusie Documenten Percentage kraamverzorgenden dat recent, in de laatste 3 jaar, aantoonbaar is bijgeschoold in het signaleren en rapporteren van risico s bij het opvoeden en opgroeien Kraamzorg is een schakel in de vroegsignaleringsketen. De risico s die kraamverzorgenden signaleren bij het opvoeden en opgroeien ( niet pluis gevoel ) helpen andere hulpverleners om in te schatten of een gezin ondersteuning nodig heeft. Door vroegtijdige ondersteuning kunnen problemen op de lange termijn voorkomen worden. De ontwikkeling rond de professionalisering van vroeg signalering is recent. Het verschijnen van een landelijk instrument heeft daar voor een belangrijke impuls gegeven. Verdere uitbouw van de professionali sering zal volgen. Om die reden is gekozen voor een groei-indicator. Voorlopig geldt het percentage kraamverzorgenden dat is opgeleid in vroegsignalering Scholen kraamverzorgenden in: het systematisch inventariseren van risicosignalen rapporteren van signalen aan andere zorgverleners, conform de hierover gemaakte afspraken Aantal kraamverzorgenden dat gedurende de laatste 3 jaar bijgeschoold is in het signaleren en rapporteren van problemen bij het opgroeien en opvoeden Totaal aantal kraamverzorgenden BBL-ers tellen niet mee Structuur Herschderfer 2001 (literatuur- en consensusonderzoek) De Jong 2007 (instrumentontwikkeling vroegsignalering) Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Vroegsignalering 17

20 5 Beschikbaarheid actuele zorginhoudelijk protocollen Teller Percentage beschikbare zorginhoudelijke protocollen, waarvan minder dan een jaar geleden (opnieuw) is vastgesteld dat ze gebaseerd zijn op de nieuwste zorg-inhoudelijke kennis en inzichten Protocollen ondersteunen het handelen van de professional. De inzichten in wat goede zorg is kunnen echter voortdurend veranderen. Daarom is het belangrijk om jaarlijks te controleren of er nieuwe kennis of inzichten beschikbaar zijn gekomen die aanleiding geven om een protocol te wijzigen. Protocollen moeten daarom jaarlijks opnieuw vastgesteld worden, dus ook als er niets verandert. Het gaat om protocollen betreffende de onderstaande zorginhoudelijke onderwerpen, bij deze onderwerpen worden immers risico s onderkend: dagelijks controleren lichaamstemperatuur pasgeborene dagelijks observeren urine en ontlasting van pasgeborene dagelijks observeren van mogelijke infecties bij de kraamvrouw observatie kraamvrouw op emotionele stabiliteit voorlichting over veilig slapen handhaven huishoudelijke en persoonlijke hygiëne signalering ondervoeding borstvoeding navelverzorging medicatieveiligheid vroegsignalering Het voorkomen, onderkennen van (risico s op) gezondheidsproblemen en weten hoe te handelen Aantal beschikbare protocollen Noemer 11 Exclusie HKZ gecertificeerde instellingen worden verondersteld over actuele ZZP-ers kunnen deze indicator niet aantonen Documenten Structuur RIVM Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Zorg rond de voeding van het kind 18

21 6 Continuïteit in persoon Teller Noemer Exclusie Documenten Percentage verzorgingen uitgevoerd door maximaal 2 verzorgenden Als de zorg door één of twee kraamverzorgenden geleverd wordt is sprake van voldoende continuïteit in de zorg, hetgeen ten goede komt aan de cliëntgerichtheid en aan de kwaliteit van zorg (observaties, instructie en voorlichting en het borstvoedingsbeleid). De partusassistentie telt niet mee voor het aantal kraamverzorgenden, wel de eerste opvang na het ziekenhuis. Overigens is in de Basiskwaliteitseisen kraamzorg van 1999 aangegeven dat de verzorging door één kraamverzorgende de voorkeur heeft. Door de invoering van het Landelijk Indicatie Protocol is dit in de praktijk niet meer haalbaar Continuïteit van zorg bieden door een zo beperkt mogelijk aantal kraamverzorgenden en bij wisseling door en goede overdracht Aantal verzorgingen uitgevoerd door één of twee kraamverzorgenden Totaal aantal verzorgingen Partusassistentie Proces Basiskwaliteitseisen Kraamzorg RIVM Cliëntgerichtheid Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Integratie van het kind in het gezin Zelfredzaamheid ouders in verzorging kind Zorg rond de voeding van het kind (bij borstvoeding) Vroegsignalering van risico s 19

22 7 A/B Noodzakelijke zorg A Percentage cliënten dat minder zorg wil ontvangen dan met het LIP na de bevalling (laatste herindicatie) is geïndiceerd B Percentage cliënten dat aan het einde van het kraambed minder zorg heeft ontvangen dan met het LIP na de bevalling (laatste herindicatie) is geïndiceerd Met de indicatiestelling geeft de professional met behulp van het LIP een oor deel over de noodzakelijk geachte hoeveelheid zorg. Het komt echter voor dat: de cliënt minder zorg wil hebben dan geïndiceerd is de niet alle geïndiceerde zorg kan leveren In beide situaties ontvangt de cliënt minder zorg dan de professionals nodig vinden. Uitgangspunt bij deze indicator is de laatste herindicatie, deze wordt door de verloskundige met het LIP gesteld Bevorderen dat de zorg die professionals noodzakelijk vinden ook daad werkelijk ontvangen (A) en geleverd (B) wordt Teller A Aantal cliënten dat minder zorg heeft willen ontvangen dan met het LIP na de bevalling (laatste herindicatie) is geïndiceerd B Aantal cliënten dat aan het einde van het kraambed minder zorg heeft ontvangen dan met het LIP na de bevalling (laatste herindicatie) is geïndiceerd Noemer A Totaal aantal cliënten dat kraamzorg heeft ontvangen B Totaal aantal cliënten dat kraamzorg heeft ontvangen Exclusie Documenten Proces Basiskwaliteitseisen kraamzorg Landelijk Indicatie Protocol Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Integratie van het kind in het gezin Zelfredzaamheid ouders in verzorging kind Zorg rond de voeding van het kind Vroegsignalering van risico s 20

23 8 Zorg onder wettelijk minimum Teller Noemer Exclusie Documenten Gemiddeld aantal uren zorg per verzorgingsdag bij afgesproken 24 uur zorg In het Landelijk Indicatie Protocol wordt o.b.v. de zorgverzekeringswet een ondergrens van zorg gehanteerd van 3 uur per dag. Bij een volledig kraambed thuis betekent dit 24 uur kraamzorg (exclusief partusassistentie). Soms wordt minder zorg gegeven. Dat kan verschillende redenen hebben: financiële overwegingen vanuit de cliënt of leveringsproblemen vanuit de zorgaanbieder. Om inzicht te krijgen of verantwoorde zorg geleverd wordt is het belangrijk na te gaan of de ondergrens daadwerkelijk in acht wordt genomen Het leveren van tenminste 3 uur zorg per verzorgingsdag Totaal aantal uren zorg aan cliënten met afgesproken 24 uurs zorg Totaal aantal verzorgingsdagen bij cliënten met afgesproken 24 uur zorg Partusassistentie telt niet mee Proces Landelijk Indicatie Protocol Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Integratie van het kind in het gezin Zelfredzaamheid ouders in verzorging kind Zorg rond de voeding van het kind (bij borstvoeding) Vroegsignalering van risico s Deze indicator wordt nog NIET uitgevraagd 21

24 10 Ervaren continuïteit van zorg kraamzorg Waarde Exclusie Documenten Ervaring cliënten met de continuïteit van zorg Cliënten mogen uitgaan van continuïteit in de zorgverlening Continuïteit van zorg bieden door een zo beperkt mogelijke inzet van het aantal kraamverzorgenden en bij wisseling door een goede overdracht en eenduidig heid in beleid en advisering. Zorgdragen voor een goede afstemming met de ver loskundige ten aanzien van het te voeren beleid en de advisering aan de cliënt Gemiddelde schaalscore van de CQI-schaal continuïteit van zorg Ervaringen opgedaan in het ziekenhuis Uitkomst Basiskwaliteitseisen TNO 2002 RIVM Cliëntgerichtheid Deze indicator wordt uitgevraagd middels de CQ-index 22

25 11 Ervaren bejegening Waarde Documenten De ervaring van cliënten met bejegening De geboorte van een kind is een ingrijpende gebeurtenis. Tijdens de bevalling en het kraambed zijn mensen kwetsbaar. Het bevorderen van emotionele veiligheid en psychisch welbevinden zijn daarom belangrijke aspecten van de kraamzorg. Emotionele veiligheid vormt ook een voorwaarde voor het uiten van wensen en behoeften van cliënten. Een goede bejegening van het kraamgezin komt de aspecten emotionele veiligheid en psychisch welbevinden ten goede evenals de cliëntgerichtheid Bevorderen van emotionele veiligheid en psychisch welbevinden door bejegening gebaseerd op: respect voor persoonlijke levenssfeer, normen en waarden garanderen privacy rekening houden met etnische en religieuze afkomst op de hoogte zijn van culturele en religieuze gebruiken Daarnaast bevordert de kraamzorg het opbouwen van een vertrouwensrelatie Gemiddelde schaalscore van de CQI-schaal bejegening Uitkomst Basiskwaliteitseisen kraamzorg Cliëntgerichtheid Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Deze indicator wordt uitgevraagd middels de CQ-index 23

26 12 Ervaren informatie en communicatie Waarde Ervaring van cliënten met informatie en communicatie Kraamzorg wordt verleend in de directe leefwereld van de cliënt. Daarom komt de kraamzorg tegemoet aan de wensen en behoeften van de cliënt, tenzij deze strijdig zijn met professionele opvattingen, niet passen binnen de indi catie stelling of redelijkerwijs niet verwacht kunnen worden van de kraamzorg De informeert cliënten duidelijk over: het zorgaanbod hetgeen van de kraamzorg verwacht mag worden rechten (klachten, privacy) en plichten (ARBO) bereikbaarheid van de organisatie, ook voor zorginhoudelijke vragen buiten kantooruren De zorgaanbieder: nodigt de cliënt uit om wensen, behoeften, vragen, problemen of klachten te uiten Gemiddelde schaalscore van de CQI-schaal informatie en communicatie Exclusie Documenten Uitkomst Basiskwaliteitseisen kraamzorg Cliëntgerichtheid Deze indicator wordt uitgevraagd middels de CQ-index 24

27 13 Ervaren cliëntgerichtheid Waarde Ervaring van cliënten met de cliëntgerichtheid Kraamzorg wordt verleend in de directe leefwereld van de cliënt. Daarom komt de kraamzorg tegemoet aan de wensen en behoeften van de cliënt, tenzij deze strijdig zijn met professionele opvattingen, niet passen binnen de indi catie stelling of redelijkerwijs niet verwacht kunnen worden van de kraamzorg De kraamzorg: gaat regelmatig na of de zorg aan de verwachtingen van de cliënt voldoet en past de zorg aan als daar aanleiding toe is Gemiddelde schaalscore van de CQI-schaal cliëntgerichtheid Exclusie Documenten Uitkomst Basiskwaliteitseisen kraamzorg Cliëntgerichtheid Deze indicator wordt uitgevraagd middels de CQ-index 25

28 14 Ervaren hygiëne Ervaring van kraamvrouwen met het zorg dragen voor een goede hygiëne door de kraamverzorgende Een goede hygiëne draagt bij aan de preventie van besmetting van moeder, pasgeborene en kraamverzorgende Zorg dragen voor de hygiëne van moeder en kind Waarborgen persoonlijke hygiëne Zorgen voor schoon sanitair en bed van moeder en kind Zorg voor gereinigde hulpmiddelen voor het voeden Instructie persoonlijke hygiënemaatregelen kraamvrouw Waarde Gemiddelde schaalscore van de CQI-schaal hygiëne Exclusie Documenten Uitkomst Herschderfer 2001 (literatuur- en consensusonderzoek) Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Deze indicator wordt uitgevraagd middels de CQ-index 15 Ervaren effect van kraamzorg Waarde Ervaringen van cliënten met het effect van kraamzorg Kraamzorg ondersteunt de verantwoordelijkheid van de ouders voor de eigen gezondheid en het functioneren van het gezin De kraamzorg bevordert of ondersteunt: het herstel van moeder een goede start van het kind de integratie van het kind in het gezin de zelfredzaamheid van de ouders in de verzorging van het kind de voeding (ongeacht de keuze voor borst- of flesvoeding) Gemiddelde schaalscore van de CQI-schaal effect van kraamzorg Exclusie Documenten Uitkomst Herschderfer Cliëntgerichtheid Deze indicator wordt uitgevraagd middels de CQ-index 26

29 16 Ervaren organisatie van de zorg Waarde Oordeel cliënten over de kwaliteit van de organisatie van de zorg Naast de kwaliteit van zorg ervaren cliënten de kwaliteit van de organisatie van de zorg Cliënten mogen van de verwachten dat deze goed bereikbaar is, een zorgplan wordt gehanteerd, afspraken helder zijn en op papier staan. Cliënten mogen er ook van uitgaan dat de organisatie zorgvuldig met klachten en privacy omgaat Gemiddelde schaalscore van de CQI-schaal organisatie van zorg Exclusie Documenten Uitkomst Basiskwaliteitseisen kraamzorg Cliëntgerichtheid Deze indicator wordt uitgevraagd middels de CQ-index 17 Bekendheid voorkomen wiegendood Waarde Percentage ouders dat naar eigen mening op de hoogte is van maatregelen om wiegendood te voorkomen Het is aangetoond dat het informeren van ouders over de maatregelen conform de richtlijn wiegendood de kans op wiegendood aanzienlijk vermindert Kraamverzorgenden lichten ouders voor over maatregelen om wiegendood te voorkomen Gemiddelde score van de betreffende CQI-vraag Exclusie Toelichting Uitkomst Herschderfer 2001 (literatuur- en consensusonderzoek) Richtlijn Preventie Wiegendood Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Zelfredzaamheid Deze indicator wordt uitgevraagd middels de CQ-index 27

30 18 Geslaagde borstvoeding Percentage kinderen dat op de eerste verzorgingsdag thuis volledige borstvoeding krijgt en dat op de laatste verzorgingsdag ook nog krijgt Als kraamvrouwen borstvoeding willen geven, vormt begeleiding en ondersteuning een belangrijke voorwaarde voor het succes hiervan informeert vrouwen over de voordelen van borstvoeding ondersteunt vrouwen die kiezen voor borstvoeding volgens de richtlijnen van de WHO/ Unicef Teller Noemer Exclusie Toelichting Aantal kinderen dat volledige borstvoeding krijgt op de laatste verzorgingsdag Aantal kinderen dat op de eerste verzorgingsdag volledige borstvoeding krijgt Overleden kinderen Uitkomst Herschderfer 2001 (literatuur- en consensusonderzoek) RIVM 2007 (borstvoeding) Zorg rond de voeding van het kind 28

31 19 Ketenzorg werkafspraken Antwoordmogelijkheden Vastgelegde werkafspraken met verloskundige kring en JGZ ten aanzien van genoemde onderwerpen De kraamverzorgenden en de verloskundige werken in dezelfde periode bij dezelfde cliënt, de JGZ werkt veelal aansluitend. Ketenindicatoren zijn dan ook op termijn zeer wenselijk. Vooralsnog vormt afstemming in werkafspraken een belangrijke voorwaarde voor het leveren van verantwoorde zorg Werkafspraken maken met ketenpartners en deze vastleggen. Voor verloskundigen gaat het om afspraken (met de verloskundige kring) over: informeren en contact bij gesignaleerde gezondheidsproblemen toedeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden tijdige partusassistentie borstvoeding Ten aanzien van de JGZ betreft het afstemming over: vroegsignalering van risico s bij het opvoeden en opgroeien hielprik en gehoorscreening (Zie voor overdracht van gegevens na afloop van de kraamperiode indicator 21) Meerkeuzevraag: kies uit een van de antwoordmogelijkheden Wij hebben werkafspraken vastgelegd met ketenpartners voor: (bijna) geen enkel kraambed een beperkt aantal kraambedden de meeste kraambedden zo goed als alle kraambedden Exclusie Structuur Documenten Rapportages onderzoek IGZ 1999, 2001 en 2008 Lichamelijke gezondheid, psychisch welbevinden en veiligheid Zorg rond voeding Vroegsignalering 29

32 21 Overdracht JGZ Teller Noemer Percentage cliënten dat is overgedragen aan de JGZ conform landelijke richtlijnen De JGZ en de kraamzorg werken aansluitend op elkaar. Een goede overdracht van gegevens na afloop van de kraamperiode is daarom essentieel voor het waarborgen van continuïteit van zorg voor het kind Overdragen aan de JGZ conform onderlinge werkafspraken (op termijn: conform landelijke richtlijnen, deze zijn reeds in concept aanwezig) Totaal aantal cliënten dat zorg heeft ontvangen dat overgedragen is naar de JGZ conform landelijke richtlijnen Totaal aantal cliënten van de kraamzorginstelling dat zorg heeft ontvangen Exclusie Documenten Proces Herschderfer De Jonge Vroegsignalering van risico s Deze indicator wordt nog NIET uitgevraagd 30

33 22 Kraamzorg bij gezinnen in achterstandssituaties Een aantoonbaar document over kraamzorg op maat aan achterstandsgroepen. Met achterstandsgroepen wordt bedoeld: gezinnen met een lage sociaal economische status, beperkte gezondheidsvaardigheden en/of van niet-westerse afkomst. Er ontstaan problemen omdat deze groep kennis mist over het nut kraamzorg, ze vaker sociale en financiële problemen hebben. En ongezonde leefgewoontes (zoals roken) komen bij deze groep meer voor. Voor de gezondheid van moeder en kind is het belangrijk om aan dit soort zaken aandacht te geven. Met document wordt bedoeld: een document (documenten) waaruit blijkt op welke manier er rekening wordt gehouden met deze doelgroep en waar extra aandacht aan besteed wordt door de kraamverzorgenden. Welke proto collen en werkafspraken belangrijk zijn. Hierin kan aandacht gegeven worden aan: inzicht in welke achterstandsgroepen relevant zijn gezien het werk gebied van de ; de genomen inspanningen om achterstandsgroepen te bereiken; wijze waarop tijdens intake en/of kraambed voorlichting wordt gegeven over leefstijl afgestemd op de gezinnen in achterstandssituaties. Een passend zorgaanbod aan de cliënt verlenen Draagt zorg voor deskundigheid Hanteert procedures om passende kraamzorg in te zetten Exclusie Structuur Documenten Visiedocument Verantwoorde Kraamzorg, maart 2007 Een Goed Begin: Veilige zorg rond zwangerschap en geboorte. Stuurgroep zwangerschap en geboorte (2010) Cliëntgerichtheid, Lichamelijke gezondheid 31

34 32

35

36 Bezoekadres: Parnassusplein VX Den Haag Postadres: Postbus BC Den Haag T: F: