Najaarsconferentie- NVN--

Transcriptie

1 Najaarsconferentie NVN Cognitieinbeeld: Watkunnenneuropsychologenlerenvan neuroimaging? MettechniekenalsMRI,functioneleMRIenSPECT kunnendeherseneninbeeldwordengebracht.voor dezenajaarsconferentiehebbenwesprekers uitgenodigddieonsvertellenhoewedehersenen enfunctieskunnenuitlezen,maarookhoewemet behulpvanbrainecomputerinterfacesdezefuncties kunnenbeïnvloeden.

2 6november2015NEMOAmsterdam Sprekers Prof.M.Catani Prof.R.Goebel Prof.A.Aleman Prof.N.Ramsey Dr.L.Douw Dr.Y.Groen Dr.M.vandenHeuvel

3 Ochtendprogramma Programma! 09:15 E09:50Ontvangstmetkoffie 09:50 10:00 Welkomeninleiding 10:00 10:45 Prof.M.Catani: Networks)asymmetry)and)human)cognition.) 10:45 11:30 Prof.R.Goebel: Real7time)fMRI)Neurofeedback)and)BCIs:)From) Basic)Research)to)Clinical)Applications ) ) ) Koffie) 12:00 12:45 Prof.A.Aleman: Apathie)en)neuroimaging) 12:45 13:00 Uitreikingdisseratieprijsvraag 13:00 13:15 Algemeneledenvergadering

4 Middagprogramma Lunch) )) 14:30 15:00 Prof.Dr.N.F.Ramsey: Kunnen)hersenimplantaten)verloren)hersenfuncties) herstellen?) 15: Dr.L.Douw: De)dynamiek)van)ons)denken:)flexibele) hersennetwerken)en)cognitie Thee) :30 Dr.Y.Groen: EEG)bij)ADHD:)wat)kunnen)we)ermee?) Dr.M.vandenHeuvel: Exploring)the)human) connectome'.)

5 Prof.M.Catani Title:Networksasymmetryandhumancognition Abstract:Asymmetricdistributionofcognitive functionsbetweenthetwohemispheresisa characteristicfeatureofthehumanbrain.beforethe adventofdiffusiontractographynoinformationwas availableontheanatomicallateralizationoflarge scalenetworksanditslinktointerhemispheric dominance.thisreviewintroducesnovelconcepts onlateralizationofnetworksunderlyinglanguage, visuospatialattentionandactionperformanceand theirsignificanceforunderstandinghumancognition andmechanismsofbrainresilienceandrecovery. Biosketch:MarcoCatanigraduatedwithhonoursin MedicineattheUniversityofPerugia,Italy,wherehe specialisedingeriatrics.heretrainedinpsychiatryat theinstituteofpsychiatry,kingscollegelondon, wherehealsoobtainedhisphd.heishonorary consultantpsychiatristatthemaudsleyhospitaland clinicalseniorlectureratking scollegelondon.heis theheadofthenatbrainlabandchairofthe InternationalSchoolofClinicalNeuroanatomy.Heis memberoftheeditorialboardofcortex,human BrainMapping,Brain&Language,andsectioneditor ofclinicalneuroanatomyincortexjournal.in2012 hereceivedthenormangeschwindprizein

6 BehaviouralNeurologyawardedbytheAmerican AcademyofNeurologyandin2014theNew InvestigatorAwardbytheWellcomeTrust.In2015 hedeliveredthefrontiersinneurosciencelectureat theannualmeetingoftheamericanacademyof NeurologyinWashingtonDC.Hepioneeredtheuse ofdiffusiontractographytoidentifynewfibre pathwaysinthehumanbrain.hehaswrittenmore than80scientificpapersandpublishedin2012the AtlasofHumanBrainconnectionswithMichel ThiebautdeSchottenandin2015thebookBrain Renaissance:fromVesaliustomodernneuroscience withstefanosandrone.

7 Prof.R.Goebel Title:RealStimefMRINeurofeedbackandBCIs:From BasicResearchtoClinicalApplications Abstract:RecentprogressincomputerhardEand softwareallowsthesophisticatedanalysisoffmri datainrealetime.advancedonlinefmridataanalysis providesthebasisforbrainecomputerinterface(bci) applicationssuchasneurofeedbackandmotore independentcommunication.inneurofeedback studies,subjectsobserveandlearntomodulatetheir ownbrainactivityduringanongoingfmri measurement.becauseofitshighspatialresolution, fmriallowstoprovidecontentespecificfeedback informationfromcircumscribedcorticaland subcorticalregions.manyneurofeedbackstudies havedemonstratedthatwithlittlepractice,subjects areindeedabletolearntomodulatebrainactivityin specificbrainareasornetworksusingcognitivetasks, suchasmentalimageryofmovingbodyparts, empatheticthoughtsorrecallingemotional memories.theprovidedfeedbackinformationfrom taskerelevantbrainregionsenablesparticipantsto adjust("fineetune")chosenmentaltasks.wehave recentlyshownthatfmrineurofeedbacktrainingnot onlyenhancesvoluntarycontroloverbrainregions butthatitalsohasasignificanttherapeuticeffectfor patientssufferingfromparkinson'sdiseaseand

8 patientswithmooddisorderssuchasdepression. Theselectionoftherightbrainregionsaswellasthe experienceofcontrolseemtobecriticalfactorsfor therapeuticeffectslastingbeyondtherealetimefmri trainingsessions.wewillalsopresentrealetimefmri andfnirsbciapplicationsthatmayhelplockedein patientstocommunicate. Biosketch:Prof.Dr.RainerGoebelstudied psychologyandcomputerscienceinmarburg, Germany(1983E1988)andcompletedhisPhDin 1994(Braunschweig,Germany).From1995E1999he wasapostdoctoralfellowatthemaxplanckinstitute forbrainresearchinfrankfurt/mainwherehe foundedthefunctionalneuroimaginggroup.in 1997/1998hewasafellowattheBerlinInstitutefor Advancedstudies.SinceJanuary2000,heisafull professorforcognitiveneuroscienceatmaastricht University.HeisfoundingdirectoroftheMaastricht BrainImagingCentre(MEBIC)andthedrivingforceof therecentlyestablishedultraehighfieldimaging centerhousing3,7and9.4teslahumanmri scanners.since2008heisteamleaderofthe ModelingandNeuroimaging groupatthe NetherlandsInstituteforNeurosciencein Amsterdam.In2014hehasbeenselectedas memberoftheroyalnetherlandsacademyofarts andsciences.

9 Prof.dr.AndréAleman Title:Apathie Abstract:Apathiebetrefteenkwantitieve verminderingvandoelgerichtgedrag.hetkangezien wordenalseenvandebelangrijkstekernsymptomen vannegatievesymptomenbijschizofrenie.patiënten metapathiekenmerkenzichdoorpassiviteit.weinig activiteitenwordenopeigeninitiatiefondernomen. Indeliteratuurwordtwelonderscheidgemaakt tussenprimaireapathie,waarbijhetinitiërenvan doelgerichtehandelingenrechtreeksaangetastis,en secundaireapathie,waarbijhetgebrekaan doelgerichteactieterugtevoerenisopeen depressievestemmingofanhedonie.indeze voordrachtwordtingegaanopditonderscheid, waarbijgegevenswordenbetrokkenvanuitde neuroanatomieendefunctioneleneuroimaging. Voorbeeldenvanonderzoekkomenvooraluithet schizofrenieeonderzoekenhetonderzoeknaar neurodegeneratieveaandoeningenzoalsdeziekte vanparkinsonenalzheimerdementie.onderzoek naarbehandelingrichtzichopgedragsactivatieen noninvasieveneurostimulatieomactivatievan relevantecircuitstebeïnvloeden. Biosketch:AndréAlemanstudeerdepsychologieaan deuniversiteitutrecht,inderichtingen

10 neuropsychologieenbiologischepsychologie.hij deedpromotieeonderzoeknaarhallucinatiesbij schizofrenieenontvingzijndoctorsbul(cumlaude)in 2001,eveneensaandeUniversiteitUtrecht.Naals onderzoekergewerkttehebbenbijdeafdeling PsychiatrievanhetUniversitairMedischCentrum Utrecht,werdhijin2007benoemdtothoogleraar aanderug(afd.neurowetenschappenumcg)op deleerstoel cognitieveneuropsychiatrie.hij ontvingeenvidienvicisubsidievann.w.o.eneen EuropeanYoungInvestigatorAward(1.2miljoen euro)vandeeuropeansciencefoundation(esf)en consolidatorgrant(1.5miljoeneuro)vande EuropeanResearchCouncil.Hijis(medeE)auteurvan ruim200internationalewetenschappelijkeartikelen en3boeken.vanzijnhandverscheneneveneensde publieksboekenhersenspinsels:)waarom)wij)dingen) zien,)horen)en)denken)die)er)niet)zijn(uitgeverijatlas, 2011)enHet)seniorenbrein;)de)ontwikkeling)van)onze) hersenen)na)ons)vijftigste(atlasecontact2012).in 2009werdhijbenoemdtotlidvandeJonge AkademievandeK.N.A.W.Hijislidvande Gezondheidsraad.

11 Abstract:Veelmensenhebbentekampenmeteen ofanderevormvanverliesvanhersenfunctie,door beschadigingaandehersenenofaande verbindingentussenhersenenenspierenof zintuigen.metvoortschrijdendinzichtinhoede hersenenwerken,komteentoekomstinzichtwaar hersenfunctiesdeelsofgeheelkunnenworden hersteldmetbehulpvanbrainecomputerinterfaces. Ikzalindezelezinguitleggenhoedehersenen uitgelezen kunnenwordenmetmoderne beeldvormendetechnieken.toepassingvan verworveninzichtenhebbengeleidtotontwikkeling vanhersenimplantaten,waarmeeverlamdemensen apparatenkunnenbesturen.hierzalikeenaantal Prof.N.F.Ramsey Title:Kunnenhersenimplantatenverloren hersenfunctiesherstellen? voorbeeldenvanlatenzienentoelichten. Biosketch:Prof.NickRamseyiswerkzaaminhet HersencentrumUMCUtrecht,afdNeurologie& Neurochirurgie.

12

13 Dr.L.Douw Title:Dedynamiekvanonsdenken:flexibele hersennetwerkenencognitie Abstract:Hetfunctionelehersennetwerkisniet stationair:waarvariabiliteitvanverbindingen voorheenslechtswerdgezienalsruis,wordtsteeds duidelijkerdatdezedynamiekmisschienzelfsnog welbelangrijkerisvoorcognitieffunctionerendande stationaireofgemiddeldeconnectiviteit.het hersennetwerkreconfigureertnamelijkcontinuop zowelspatieelalstemporeelvlakomzichzote kunnenaanpassenaanwisselendecognitieve (sub)taken.dezereconfiguratieisnietalleen aantoonbaartijdenshetuitvoerenvanspecifieke tests:ooknetwerkflexibiliteittijdensrustis voorspellendvoorcognitie.ikzalaandehandvan eenaantalstudiesinzowelgezondeproefpersonen alscognitiefkwetsbarepatientenpopulatieslaten zienhoewijalsneuropsychologeneenbeterbegrip kunnenkrijgenvandelinktussenhetfunctioneren vanhethersennetwerkencognitieveprestaties. Biosketch:LindaDouwisuniversitairdocent (assistentprofessor),afdelinganatomie& Neurowetenschappen,VUmcAmsterdamen Seniorresearcher,AfdelingRadiologie,Martinos Center/MassachusettsGeneralHospital/Harvard

14 MedicalSchool,Boston(MA),VS Zeonderzoekthethersennetwerk:dewiskundige manierwaaropverschillendehersengebiedenofwel anatomischverbondenzijnoffunctioneel communiceren.deeigenschappenvanditnetwerk zijnnamelijkontzettendbelangrijkvoorhetoptimaal functionerenvandehersenen,bijvoorbeeldin termenvancognitie.daarnaasthoudtzezichbezig metdemoleculairebasisvanhethersennetwerk: hoeleiden(pathologische)cellulairemechanismen toteenveranderdeconnectiviteiten netwerktopologie?hettriovanhersennetwerken, cognitieenmoleculenonderzoektzevooralbij mensenmeteenhersentumor.dezepatiënten hebbenveellastvanzowelcognitieveproblemenals epileptischeaanvallen,envormenvoorhaar onderzoekvanmolecuultotnetwerkeenunieke onderzoekspopulatie.

15 Dr.Y.Groen Title:EEGbijADHD:watkunnenweermee? Abstract:ElectroEncefaloGrafie(EEG)iseennietE invasievetechniekvoorhetmetenvan hersenactiviteit.hetkwantitatieveeeg(eegpower) verschaftinformatieoverdealertheidstoestandvan eenpersoonenveranderingendaarin.eventrelated Potentials(ERPs)biedeninzichtindepreciezetiming vandeverwerkingvanstimuliendeverschillende onderliggendeprocessenindehersenendie bijdragenaandezeverwerking.indezepresentatie wordtaandachtbesteedaandehoge betrouwbaarheidenerfelijkheidvaneegematenen delagespecificiteitvoorhetonderscheidenvan ontwikkelingsstoornissen.ditwordtgeïllustreerdaan dehandvanonderzoeknaardedetectievanfouten bijkinderenmetaandachtstekortstoornismet hyperactiviteit(adhd)enkinderenmetautisme SpectrumStoornis(ASS).Dezogenaamde Oeps respons bijfouten(zoalsgemetenmetdeerror RelatedNegativityenErrorPositivity)lijktvolgensde laatstewetenschappelijkeonderzoekenverminderd bijdezestoornissen.ditspeelteenbelangrijkerolbij feedbackgestuurdleren.verderwordtdeeeg powerbijindividuenmetadhdbesproken,die verhoogdisindetragefrequenties(frontaletheta), voornamelijkinverhoudingtotdesnellere frequenties(betaenalfa).ditduidtopeen verminderdecorticalearousalbijadhd,ofwel

16 vertraagdecorticaleactiviteit.debesprokeneeg matenblijkentotnutoenietsensitiefenspecifiek genoegvoorhetvoorspellenofiemandwelofniet ADHDheeft.Echter,EEGmatenbiedendoordelage matevaninvasiviteit,hogebetrouwbaarheid,en hogeerfelijkheiduitkomstbinnenwetenschappelijk onderzoekvoorhetvaststellenvanbehandeleffecten enhetvaststellenvanerfelijkheidvan hersenprocessen(onderzoeknaarbiomarkersofwel endophenotypen).indeklinischepraktijkisdeze theoretischekennisvanbelangvoorhetbegripvan destoornisenkandezewordengebruiktvoor psychoeeducatie. Biosketch:Dr.YvonneGroenisneuro/biopsycholoog enwerktalsuniversitairdocentaandeafdeling KlinischeenOntwikkelingsneuropsychologievande RijksuniversiteitGroningen.Zijheeftzich gespecialiseerdindeneuro/biopsychologievande ontwikkelingsstoornissenaandachtstekortstoornis methyperactiviteit(adhd)enautismespectrum Stoornissen(ASS).Inhaaronderzoekgebruiktzij naastprestatietakenengedragsvragenlijsten,het Electroencephalografie(EEG)enElectrocardiogram (ECG)ominzichttekrijgeninhetcognitieve functionerenvanpatiëntenmetadhdenass. Centralethema svanhetonderzoekzijn gevoeligheidvoorstraf/beloningensocialecognitie.

17 Dr.M.vandenHeuvel Title:ExploringthehumanconnectomeStherich andfamous Abstract:OurbraincomprisesalargeEscalecomplex networkofneuralinteractions,anetworkknowna thehumanconnectome.embracingnetworkscience asageneralframeworktostudythecomplexityof systems,theemergingfieldofconnectomicshaveset thegoaltomapandanalysethewiringdiagramsof thehumanbrainandthatofotherspecies.inmytalk Iwillintroducetheconnectomeandthefieldof connectomics,andhighlightrecentfindings ofstudiesshowingneuralsystemstoexhibitfeatures ofanefficientcommunicationnetwork.iwilldiscuss findingsofmammalianconnectomestodisplaya balancedorganizationoptimisinginformation segregationandinformationintegration, includingtheformationofstructuralandfunctional communities,shortcommunicationrelays,andthe existenceofdenselyconnectedhubregionsthatmay actasbridgesbetweenfunctionaldomains.iwill discussrecentfindingsoftheexistenceofasoecalled 'richclub'inthehumanandanimalconnectome, describingasmall,butimportantsetofdensely mutuallyconnectedhubregionsthat wehypothesisetoactasacentralplaceforneural communicationandintegrationinthebrain.we

18 willtalkaboutfindingsofapotentialintertwined richness ofthisclubatboththecellularmicroscale aswellasontheglobalmacroscale,talkaboutthe potentialroleofthissystemasaneuralsubstratefor globalbraincommunicationandinteredomain informationintegration,discussevidenceofthis systemtobeinvolvedinhighereordercognition,as wellasdiscussevidenceofhowdamagetothis systemmayplayaroleinbraindisorders. Biosketch:MartijnvandenHeuveliswerkzaamin hetbraincenterrudolfmagnusenhetuniversity MedicalCenterUtrecht

19