TIMING, TRENDS & TACTICS

Transcriptie

1 TIMING, TRENDS & TACTICS 24 november 2013 We study the past, to understand the future door Edward Loef CFTe Geachte heer/mevrouw, De mate waarin u de verschillende beleggingscategorieën spreidt heeft een grote invloed op uw beleggingsresultaat. Verandering in de richting van beurskoersen is een constante factor. Aktieve beleggers overwegen daarom een dynamische asset-allocatie. Technische analyse op weekbasis helpt u de dagelijkse ruis te onderdrukken en meer oog te krijgen voor de trends in ontwikkeling. Via deze wekelijkse publicatie krijgt u snel inzicht in zowel de richting als de (relatieve) kracht van de trends in en tussen de verschillende beleggingscategorieën, beleggingsthema s en -stijlen. U treft trendoverzichten aan van representatief geachte Exchange Traded Funds (ETF s) genoteerd in US dollars en euro s. In een aantal overzichten ziet u welke ETF s op basis van relatieve sterkte leiderschap tonen. Hierdoor behoudt u de focus op wat waarde toevoegt en wat niet (meer). ASSET ALLOCATIE INSTRUMENTEN / TRENDS ETF ASSET ALLOCATIE (in USD) KOERS FASE RS 1 W 1 M 3 M 6 M 1 jr RSI STO ishares Core Total U.S. Bond (AGG) stijgend ishares MSCI ACWI Index Fund (ACWI) stijgend ishares S&P GSCI Commodity-Index Trust (GSG) dalend SPDR DJ Glob.RealEst (RWO) top? SPDR Gold Trust (GLD) dalend Voor U opgemerkt/gesignaleerd: Beursexperts beginnen zich nu meer zorgen te maken over de waarderingen in de aandelenkoersen, zo werd vorige week in LOEF Timing, Trends & Tactics van 17 november jl. besproken. People are smart, but they tend to make big errors, and they do it in groups weet Nobelprijswinnaar Robert Shiller ons te vertellen. In de afgelopen week gaat de discussie in een reeks videorapportages met John Authers op de website van The Financial Times onverdroten door (zie vermelde links): 21 november: 21 november: 22 november: In een column getiteld Good economy, poor returns? laat het weekblad The Economist laat zich ook niet onbetuigd en sluit af met de conclusie: None of this means that market will fall tomorrow, or next month. But there is.. (lees zelf maar verder via hieronder vermelde link): 1

2 De markt hoeft niet noodzakelijkerwijs na publicatie van deze editie of volgende maand onderuit te gaan, maar interessant is wel dat er op vrijdag 22 november jl. en passant door website aandacht werd besteed aan een spraakmakende koersgrafiek die op diverse zakelijke websites (w.o. BNR) wordt getoond. Mocht u de buzz over de crashgrafiek gemist hebben, hieronder ziet u de reden: Bron: Vorige week werd in LOEF Timing, Trends & Tactics op basis van een coverstory over zeepbellen de koersgeschiedenis op 25 juli 2011 in herinnering gebracht, welke twee weken later resulteerde in een S&P 500 index ruim 17% lager en de AEX 21% lager. Het is nu bijna een week later en op het internet verschijnen opeens vergelijkingen met de crash van 1929 (zie afbeelding 22 november jl.): Neem de woorden.and they do it in groups van Shiller nogmaals in acht als u de analisten volgt: Bron: 2

3 Op de recente Schroders International Media Conference bleek uit een peiling onder de aanwezige asset managers (voor en na de pauze van het event) in welke mate een voorkeur wordt uitgesproken over verschillende beleggingsvormen. Een meerderheid kiest voor aandelen in ontwikkelde markten. Scherpe bewegingen/reacties doen zich meestal voor als niemand meer nadenkt en/of wanneer iedereen dezelfde kant op kijkt. Op basis van de zeepbeldiscussie lijkt deze gemoedstoestand in aantocht, maar de Wall of Worry blijkt nog niet helemaal geslecht. De trein ontspoort doorgaans pas als iedereen aan boord is en niemand meer zorgen/bezwaren uit (= capitulatie van de bears ). Er zijn dus nog genoeg mensen die zowel vóór als tegen de get on the fast track -gedachte leunen, maar terugblikkend vaak ook een situatie die naderhand wordt geduid dat het wel mis moest gaan. Hoe dan ook, de machtigste financiële machinisten ter wereld (Fed-president Ben Bernanke en opvolgster Janet Yellen) zorgen ervoor dat de money train blijft voortdenderen. Bron: (14 november 2013) 3

4 ishares US Real Estate ETF vanaf 2001 een (H)oofd(S)choudertop s in ontwikkeling en bijna af! ishares Property US (in euro / unhedged) vanaf 2009 op weekbasis paarse candles = verkoopdruk De Federal Reserve loopt mogelijk achter de feiten aan en/of onderschat het anticiperend vermogen van de financiële markten (u herinnert zich nog het onverwachte uitstel van de tapering door de Fed in september jl.?). Beleggers in Amerikaanse property ETF s (zie boven) vertonen patroontechnisch en kwantitatief aanwijsbaar vluchtgedrag, terwijl Bernanke niet goed weet hoe paniek te voorkomen. Bron: 4

5 ishares Core Total US Bond ETF (tickersymbool AGG ) in 2013 zet het koersherstel door of niet? Op de eerste pagina staat in de kolom RS de obligatietracker (tickersymbool AGG ) op de tweede plaats en de trend wordt stijgend verklaard dankzij een 20-daags gemiddelde boven het 120-daags gemiddelde en slotkoers boven het 120-daags gemiddelde. De dalende hellingshoeken van beide gemiddelden dwingen tot een nuancering, welke niet in de trendoverzichten tot uitdrukking komt: de bias is omlaag dus kan het herstel vanaf de bodem in september als een (bearish) vlagpatroon worden beschouwd. De lange rente in de V.S. (zie onder) loopt op en daarmee het spanningsveld. 10-jaars rente V.S. in 2013 (= het spiegelbeeld van AGG hierboven ) vervolgt de stijgende trend De Amerikaanse 10-jaars rente is sinds de positieve kruising van het 20-daags gemiddelde boven het 120-daags gemiddelde in de kwantitatieve benadering in een opwaartse trend beland. Deze trend is (ondanks de tijdelijke reactie in de periode september t/m oktober) volledig intact en het trendkanaal biedt veel relatief veel opwaartse ruimte (van actueel 2,77% naar potentieel 3,4%). 5

6 ishares MSCI All Countries World Index Fund ETF vanaf juni 2013 hogere toppen / hogere bodems Aandelen krijgen tot op heden het voordeel van de twijfel. In de afgelopen maanden fungeerden de toppen in ACWI na een opwaartse uitbraak als nieuwe steun. Er tekent zich zelfs een versnellingsfase af sinds de bodem eind augustus. Een opwaartse uitbraak uit het stijgende trendkanaal kan tot een Melt-Up leiden, wat sommige experts (denk o.a. aan Edward Yardeni) bang maakt. De ontlading die volgt op een zgn. Melt-Up heeft in het verleden vaak geleid tot forse correcties en bear markten. De laatste twee maanden en eerste vier maanden van het jaar zijn statistisch beschouwd de sterkste van alle beursmaanden en alleen om die reden is een Melt-Up -scenario niet ondenkbeeldig. Ter herinnering: er zijn eerder twee beruchte melt-up -perioden begonnen in november (zie onder). De Nasdaq-100 index eind 1999 en de Japanse Nikkei-225 index eind 1989 werden aan het einde van de bullmarkt extra opgeblazen om (kort) na de jaarwisseling als een zeepbel uit elkaar te spatten. Melt-Up Nasdaq 100 juni december 1999 Melt-Up Nikkei-225 juni december

7 Bron: De broadening top in de Dow Jones Industrial Average die vorige week in LOEF Timing, Trends & Tactics werd getoond maakt onderdeel uit van diverse patronen die accountant Ralph Nelson Elliott ( ) in de jaren dertig in de aandelenmarkt ontdekte. Het is denkbaar dat de Dow Jones Industrials Average sinds begin deze eeuw bezig is met een inverted widening triangle (zie onder). Dit geschetste scenario komt voor velen wellicht als een schok, omdat niemand zit te wachten op een nieuwe crisis en zeker niet van het type dat qua omvang de voorgaande twee bear markten deze eeuw overtreft. Wie de achterliggende economische boodschap van de inverted widening triangle niet begrijpt, wordt van harte aangeraden om het bericht op donderdag 7 november jl. in De Financiële Telegraaf (DFT) te lezen: Dreigende deflatie is dilemma voor Draghi, berichtte DFT. Deflatie is hét grote probleem waar Japan sinds het uiteenspatten van de onroerend goed zeepbel begin 1990 mee te maken heeft. De laatste Melt-Up -fase in de afgebeelde log-chart van de Nikkei- 225 eind 1989 blijkt achteraf de voorbode te zijn geweest van een on-ge-loof-lijke afloop. 7

8 Nikkei-225 index vanaf 1985 t/m heden verticale stippellijnen = finale Melt-Up -fase Deflatie...het woord wint steeds meer aan betekenis en zeker als we het bericht in DFT op 7 november jl. nalezen: Open geldkraan ECB bereikt economie niet. In het artikel van The Economist (zie pagina 1) wordt o.a. het volgende vermeld: business investment has been disappointing despite low rates, in part because companies have used their spare cash to buy back shares. Afgelopen vrijdag (22 november jl.) berichtte persbureau ThomsonReuters over Global deflation, waarin een toenemend verschil tussen de winstgevendheid van het Amerikaanse bedrijfsleven en de salarisontwikkeling van de werkende klasse wordt besproken (zie koersgrafiek onder). Op de volgende pagina wordt door REUTERS BREAKINGVIEWS uiteengezet waarom wereldwijde deflatie een serieus risico is. 8

9 Effecten van deflatie Een ander effect van deflatie is dat de reële rente stijgt: de schulden moeten immers nominaal afgelost worden, dus met een geldbedrag dat door de deflatie reëel meer waard is geworden dan op het moment dat de schuld werd aangegaan. Aangezien de nominale rentestand niet lager kan worden dan nul, is er een absolute grens voor het stimuleren van investeringen door verlaging van de rentestand en kan het rente-effect van oplopende deflatie niet onbeperkt worden gecompenseerd. (bron: Deze laatste zinsnede over de effecten van deflatie is exact datgene wat de redactie van The Economist in het recente artikel Good economy, poor returns? probeert te duiden: De recent weer stijgende kapitaalmarktrente bedreigt (het herstel op) de Amerikaanse woningmarkt. S&P Homebuilding index na de tapering talk van Bernanke in mei 2013 uit stijgend trendkanaal 9

10 Samenvattend er is genoeg aanleiding om kritisch na te denken over de gevolgen van kortetermijn beslissingen welke van invloed (kunnen) zijn op onze langetermijn doelstellingen en verwachtingen. In de regionale keuze van ETF s blijkt ishares China 25 ETF thans als gevolg van de bovengemiddelde koersstijging in de laatste maand(en) nu de relatieves sterkte (RS) ranking te leiden. De actuele overbought -waardering in de (Sto)chastics indicatie wijst op een (beperkte) terugval/consolidatie. ETF AANDELEN REGIONAAL (in euro / unhedged) KOERS FASE RS 1 W 1 M 3 M 6 M 1jr RSI STO ISHARES CHINA stijgend ISHARES EUROPE stijgend ISHARES N-AMERICA stijgend ISHARES WORLD stijgend ISHARES JAPAN 9.05 stijgend ISHARES EM MARKETS stijgend ISHARES ASIA PACIF stijgend Op basis van dagelijkse slotkoersen is er is momenteel geen sprake in overbought condities in de overige ishares, waardoor trendvolgers in aandelen vooralsnog kunnen vasthouden aan de buy and hold -strategie. De aandelenkoersen zijn vorige week in een stijgende trendfase gebleven ondanks de koersdalingen in diverse regionale ishares als gevolg van de stijging van de euro ten opzichte van de US dollar vorige week (van $ naar $ ). Japanse Nikkei-225 index vanaf 1985 Chinese CSI-300 index vanaf 2005 De Chinese Shanghai & Shenzhen 300 index kan mogelijk - net zoals in de tweede helft van 1999 in de Japanse Nikkei-225 geschiedde de meerjarige dalende weerstandlijn opwaarts passeren. In hoeverre de Chinese aandelenzeepbel op termijn nog verder zal leeglopen zal in de komende tijd voortdurend en nauwgezet worden gevolgd. Een hint over de vermoedelijke toekomstige richting wordt gegeven in de prijsontwikkelingen van de grondstoffen. Deze ontwikkeling is per saldo dalend en bevestigt de aanhoudende prijserosie. De deflatoire trend drukt de steunlijnen omlaag. 10

11 DJ UBS Commodity Index vanaf 2008 de waaier van dalende trendlijnen is deflatoir 10-jaars rente VS langetermijn trend is per saldo deflatoir. CONCLUSIE De kortetermijn stijging in de 10-jaars Amerikaanse rente is binnen het langetermijn dalende trendkanaal aan te duiden als correctief. Rentestijgingen of de perceptie van rentestijgingen kunnen een rotatie richting uit obligaties in aandelen op gang brengen. In de periode mei t/m september 2013 steeg de 10-jaars rente in de V.S. van 1,645% naar 2,949%. Het is klaarblijkelijk mogelijk om de rente in vijf maanden tijd met 1,3% (= 80%) te zien stijgen. Een minder grote stijging kan de rente in de komende vijf maanden opstuwen naar de bovenkant van het meerjarige dalende trendkanaal. Zodra de dalende weerstandlijn die de rentepieken van januari 2000 en juni 2007 met elkaar verbindt wordt aangeraakt, lijkt de tijd rijp om de vermeende zeepbellen door te gaan prikken. De beurs op Wall Street is begin deze maand weer begonnen aan de statistisch beste zes maandsperiode. Aandelenbeleggers kunnen de buy & hold -strategie omarmen en in geval van twijfel en/of een neerwaartse trendbreuk besluiten om een (meerjarige) verzekeringsconstructie op te zetten. 11

12 Trendstatus o.b.v. slotkoersen 22 november 2013 (BIAS = hellingshoek 20-daags gemiddelde) EUROPA KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI AEX-index stijgend Bel stijgend CAC stijgend DAX INDEX stijgend FTSE 100 INDEX stijgend MADRID-IBEX stijgend MILAAN-FTSE/MIB stijgend SWISS MARKET INDEX stijgend VERENIGDE STATEN KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI NY-DJ-Composite Avg stijgend NY-DJ-Industrial Avg stijgend NY-DJ-Transport.Avg stijgend NY-DJ-Utilities Avg stijgend NASDAQ COMPOSITE INDEX stijgend S&P 500 INDEX stijgend JAPAN KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI NIKKEI-225 index stijgend VERRE OOSTEN EX-JAPAN KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI CHINA-Shanghai & Shenzhen stijgend Hang Seng Index stijgend INDIA-Sensex stijgend INDONESIE-JCI dalend MALEISIE-KLCI stijgend PHILIPPIJNEN-PSEi dalend SINGAPORE-Straits Times top? TAIWAN-TWSE top? THAILAND-SET dalend ZUID KOREA-KOSPI stijgend LATIJNS AMERIKA KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI ARGENT.-Merval stijgend Bovespa stijgend MEXICO-IPC bodem? OBLIGATIES(FUTURES) KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI Euro-Bund-Future top? NEDER7,5%15JAN dalend US 10 Yr T-BOND stijgend GRONDSTOFFEN / EDELE METALEN KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI BRENT OIL (IPE) bodem? LIGHT SWEET CRUDE OIL (NYMEX) dalend NY-DJ-AIG Commodity Index dalend Gold World Spot (USD) dalend SILVER 1OZ dalend VALUTA KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI EURO/US DOLLAR 1 (CXR) stijgend US Dollar Index dalend De DAX is overbought (zie RSI > 70), terwijl de prijs van zilver oversold raak (zie RSI < 30). 12

13 Trendstatus o.b.v. slotkoersen 22 november 2013 (BIAS = hellingshoek 20-daags gemiddelde) SECTOREN EUROPA KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI DOW JONES EUROSTOXX stijgend DJ STOXX 600(P)-Euro stijgend DJ STOXX Auto&Parts stijgend DJ STOXX Bank Index stijgend DJ STOXX Basic Resr stijgend DJ STOXX Chemical stijgend DJ STOXX Constr&Mat stijgend DJ STOXX Fin.Serv stijgend DJ STOXX Food&Bev stijgend DJ STOXX Health Care stijgend DJ STOXX Industrial stijgend DJ STOXX Insurance stijgend DJ STOXX Media stijgend DJ STOXX Oil & Gas stijgend DJ STOXX Pers&House stijgend DJ STOXX Retail stijgend DJ STOXX Technology stijgend DJ STOXX Telecom stijgend DJ STOXX Trav&Leisur stijgend DJ STOXX Utility stijgend VALUTAPAREN KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI EUR/AUD bodem? EUR/CHF dalend EUR/JPY stijgend EUR/NOK stijgend EUR/USD stijgend USD/CHF dalend USD/JPY stijgend USD/NOK stijgend USDAUD bodem? USDEUR dalend USDGBP dalend GRONDSTOFFEN (SUB)INDICES KOERS 1W % SMA-20 SMA-120 TREND BIAS SL LONG SL SHORT RSI NY-DJ-AIG Agriculture Sub-Index dalend NY-DJ-AIG Commodity Index dalend NY-DJ-AIG Energy Index dalend NY-DJ-AIG Grains Index dalend NY-DJ-AIG Industrial Metals dalend NY-DJ-AIG Livestock Index stijgend NY-DJ-AIG Petroleum Index dalend NY-DJ-AIG Precious Metals Index dalend NY-DJ-AIG Softs Index dalend

14 LOEF Timing, Trends & Tactics Modelportefeuille 22 november 2013 Door te voeren wijzigingen in bovenstaande Modelportefeuille ishares Property Asia en ishares Property Europe worden verkocht gelet op de topvormingscondities in internationaal vastgoed. De hellingshoeken in ondervermelde property-trackers zeggen genoeg. ishares Property Europe, ishares Property Asia, ishares Property US, ishares Property Global De opbrengsten uit bovengenoemde verkoop worden als volgt herbelegd (een deel blijft cash): - Lyxor Oil and Gas ishares Estoxx Value CSETF S&P SPDR Consumer Staples Lyxor ETF HSI (belang wordt verhoogd, stop loss 21) - ishares China (belang wordt verhoogd, stop loss 76) 14

15 BELEGGINGSTIPS Gevraagd naar concrete beleggingstips (zonder subjectieve visies, maar volgens een trendrespecterend handelsplan) adviseert LOEF Technische Analyse in het algemeen te focussen op: 1) Stijgende trends; 2) Selectie o.b.v. relatieve sterkte (in geval er meer kandidaten voldoen aan voorwaarde 1); 3) Idealiter de kandidaten genoemd onder 1 en 2 te kopen op momenten van zwakte; 4) In het algemeen(!) een stoplossgrens van maximaal 8% hanteren (en deze bijstellen in de richting van de trend (LOEF hanteert een dynamische stoploss o.b.v. standaarddeviaties). De gele N/A-waarden gelden als vergelijkingsmaatstaf voor de relatieve aantrekkelijkheid van de genoemde namen in de trendoverzichten. In de kolom RS blijkt of er sprake is van out- of underperformance ten opzichte van de benchmarks, terwijl de kolom RSK/RSV het aantal verstreken weken aangeeft sinds het relatieve koop- respectievelijk verkoopsignaal. ETF Globaal & Regionaal (in USD) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV SPDR S&P China ETF stijgend ishs MSCI Em.Mkts stijgend SPDR S&P BRIC 40 ETF stijgend ishares S&P Europe 350 Index Fund stijgend SPDR S&P 500 ETF Trust stijgend Market Vectors Gulf States ETF stijgend ishares MSCI ACWI Index Fund stijgend V N/A N/A ishs MSCI Asia exjap stijgend K ishares MSCI Japan Index Fund stijgend SPDR S&P Emerging Asia Pacific ETF stijgend SPDR S&P Emerging Latin America ETF stijgend SPDR S&P Emerging Mi stijgend Guggenheim Frontier Markets ETF stijgend ETF Sectoren US (in USD) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV Health Care Select Sector SPDR Fund stijgend Financial Select Sector SPDR Fund stijgend Industrial Select Sector SPDR Fund stijgend Energy Select Sector SPDR Fund stijgend SPDR S&P 500 ETF Trust stijgend N/A N/A SPDR S&P Telecom ETF stijgend SPDR-Consumer Discr stijgend V 8 5 SPDR-Consumer Stapl stijgend Technology Select Sector SPDR Fund stijgend V Materials Select Sector SPDR Fund stijgend V Utilities Select Sector SPDR Fund stijgend

16 ETF BONDS (in USD) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV ProShares UltraShort stijgend K 26 8 ishs iboxx $ Inv.Gr stijgend K 6 27 SPDR Barclays High Yield Bond ETF stijgend K 4 15 ishares Barclays Credit Bond Fund stijgend K 5 26 ishs Barc 3-7 Treas stijgend ishares iboxx $ High stijgend ishares Core Total U.S. Bond stijgend N/A N/A SPDR Barclays International stijgend ishs Barc.7-10yTreas stijgend PowerShs Fund High stijgend ishs Barc Gov/Cred stijgend ishares Barclays TIPS Bond Fund stijgend AdvisorShs Peritus stijgend ishs JPMorg.USD EmM top? ishs Barc Trea dalend ETF Thema (in USD) benchmark S&P 500 index KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV SPDR S&P Biotech ETF stijgend SPDR S&P Health Care Equipment ETF stijgend WisdomTree SmallCap Dividend Fund stijgend ishs Russ.Top200 Val stijgend Guggenheim Russell stijgend ishares S&P 500 Value Index Fund stijgend SPDR S&P 500 ETF Trust stijgend N/A N/A Vanguard Dividend Appreciation ETF stijgend Vanguard High Dividend Yield ETF stijgend Vanguard Large-Cap ETF stijgend ishares S&P 500 Growth Index Fund stijgend ishs Russ.Top200 Gr stijgend V Vanguard Small-Cap ETF stijgend V 21 2 SPDR S&P Homebuilders ETF stijgend WisdomTree LargeCap Dividend Fund stijgend V 2 26 Vanguard Mid-Cap ETF stijgend V 16 3 First Trust Global Wind Energy ETF stijgend PowerShares Global Water Portfolio stijgend Guggenheim Russell stijgend V 16 2 Guggenheim Russell Midcap stijgend V 18 2 WisdomTree MidCap Dividend Fund stijgend SPDR S&P Nat.Res stijgend Guggenheim Solar ETF stijgend PowerShares DB Energy Fund bodem? ipath DJ-UBS Agricul dalend V 13 2 PowerShares DB Base Metals Fund dalend PowerShares DB Oil Fund dalend V 23 4 PowerShares DB Agriculture Fund dalend PowerShares DB Precious Metals Fund dalend Market Vectors Gold Miners ETF dalend Market Vect.Jr Gold dalend

17 ETF Commodities (in USD) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV United States Brent Oil Fund LP stijgend ipath DJ-UBS Cocoa stijgend K PowerShs Agricult stijgend SPDR S&P Nat.Res stijgend ipath DJ-UBS Livesto stijgend PowerShares DB Energy Fund bodem? ipath DJ-UBS Sugar top? United States Natural Gas Fund LP dalend V 6 24 ipath DJ-UBS Grains dalend V 7 20 ishs S&P GSCI Commod dalend V N/A N/A ipath DJ-UBS Agricul dalend V 8 20 United States Oil Fund LP dalend V 50 9 ipath S&P GSCI Crude Oil dalend PowerShares DB Base Metals Fund dalend PowerShares DB Oil Fund dalend V 7 18 PowerShares DB Agriculture Fund dalend ipath DJ-UBS Nickel dalend V 9 11 ipath DJ-UBS Cotton dalend ipath DJ-UBS Coffee dalend SPDR Gold Trust dalend ishares Silver Trust dalend V ETF in euro ETF Aandelen regionaal (in euro) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV ISHARES CHINA stijgend K ISHARES BRIC stijgend LYXOR EAST EUROPE stijgend K ISHARES EUROPE stijgend ISHARES N-AMERICA stijgend V 0 14 Think Gl.Equity UCITS ETF stijgend ISHARES WORLD stijgend N/A N/A ISHARES JAPAN 9.05 stijgend ISHARES EM MARKETS stijgend LYXOR ETF EMERGING 7.60 stijgend K ISHARES MSCI LATAM stijgend LYXOR PAN AFRICA 7.75 stijgend ISHARES ASIA PACIF stijgend ETF Thema & Stijlen (in euro) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV ISHARES ESTOXX VAL stijgend K ISHARES ESTOXX DIV stijgend ETFX SHIPPING stijgend ISHARES PRIVATE EQ stijgend K 9 3 ISHARES TIMBER stijgend ISHARES ESTOXX GRO stijgend ISHARES WORLD stijgend N/A N/A ISHARES WATER stijgend ISHARES INFRA GLO stijgend ISHARES SP EM INFR stijgend K LYXOR NEW ENERGY stijgend K 7 22 PS GLOCLEAN ENERGY 4.17 stijgend ISHARES CLEAN NRGY 4.51 stijgend

18 ETF Aandelen sectoraal (in euro) Europa KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV LYXOR AUTO PARTS stijgend LYXOR TRV LEIS stijgend K LYXOR UTILITIES stijgend LYXOR ETF RETAIL stijgend LYXOR HEALTH CARE stijgend LYXOR ETF BANKS stijgend LYXOR INSURANCE stijgend LYXOR OIL AND GAS stijgend K LYXOR ETF MEDIA stijgend LYXOR TECHNOLOGY stijgend LYXOR MSCI EUROPE stijgend K N/A N/A LYXOR ETF TELECOM stijgend LYXOR PERS GOODS stijgend LYXOR CHEMICALS stijgend K LYXOR FOOD BEVER stijgend LYXOR IND GOODS SV stijgend LYXOR CONSTR MAT stijgend LYXOR BASIC RES stijgend ETF Aandelen landen (in euro) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV Lyxor ETF Athex stijgend ISHARES CHINA stijgend K LYXOR ETF HSI stijgend K CSETF FTSE MIB stijgend LYXOR ETF DAX stijgend Think AEX UCITS ETF stijgend K CSETF MS UK stijgend CSETF SP stijgend CSETF MS EUROPE stijgend CSETF MS USA stijgend LYXOR ETF RUSSIA stijgend LYXOR ETF CAC stijgend CSETF NASDAQ stijgend V ISHARES WORLD stijgend N/A N/A CSETF MS CANADA stijgend V CSETF MS JAPAN stijgend EASYETF TOPIX EUR stijgend CSETF MS KOREA stijgend CSETF MS BRAZIL stijgend CSETF MS TAIWAN stijgend CSETF MS S.AFRI stijgend LYXOR SOUTH AFRICA stijgend CSETF MS AUSTRAL stijgend EASYETF TURKEY EUR dalend V 7 41 CSETF MS INDIA dalend CSETF CSI dalend CSETF MS CHILE dalend

19 ETF Vastgoed (in euro) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV ISHARES PROP EURO stijgend Think Gl. RealEstate UCITS ETF top? ISHARES PROP ASIA top? ISHARES PROP GLO dalend N/A N/A ISHARES PROP US dalend ETF Obligaties (in euro) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV ISHARES E GOV stijgend Lyxor ETF iboxx Liqu stijgend ISHARES E GOV stijgend ISHARES B E AGG stijgend K ISHARES E COV BOND stijgend Think iboxx Gvt Bd UCITS ETF stijgend K 24 2 ISHARES E CORP BD stijgend K 25 2 ISHARES B E CORP stijgend K 25 1 ISHARES E GOV stijgend K 24 2 LYXOR EURO CORP BD stijgend K 25 2 Think iboxx Corp.Bd UCITS ETF stijgend K 24 2 ISHARES E INF-LINK dalend V 24 2 ISHARES MARKIT IBOXX USD dalend V 5 10 ISHARES US TIPS dalend V ISHARES US T dalend V N/A N/A SPDR Barclays EM Local Bond dalend ETF Commodity (in EUR) KOERS TREND 1W 4W 13W RS K/V RSK RSV ETFS Soybeans bodem? ETFS Sugar top? ETFS Livestock DJ-AIGSM 2.59 top? V 8 11 ETFS Gasoline dalend ETFS Heating Oil dalend ETFS NATURAL GAS 0.08 dalend ETFS Energy DJ-AIGSM 6.86 dalend ETFS COPPER dalend ETFS Soybean Oil 4.42 dalend V 2 19 ETFS WHEAT 1.07 dalend ETFS All Commodities DJ-AIGSM 9.47 dalend N/A N/A ETFS Industrial Metals DJ-AIGSM 9.47 dalend ETFS Grains DJ-AIGSM 4.22 dalend ETFS Coffee 1.11 dalend ETFS Cotton 1.75 dalend ETFS Corn 1.19 dalend ETFS Nickel dalend ETFS PHYSPM BASKET dalend ETFSPHYSIPLATINUM dalend V 3 8 ETFS PHYSICALGOLD dalend ETFS PHYSIC SILVER dalend Met vriendelijke groet, Website: Edward Loef, CFTe telefoon (0) LOEF Technische Analyse BV [email protected] 19

20 DISCLAIMER LOEF TECHNISCHE ANALYSE B.V. (hierna: LTA) LTA levert onafhankelijke beleggingsresearch gebaseerd op methodieken die bekend staan als technische analyse. LTA of een aan haar gelieerde onderneming of persoon kan op elk willekeurig moment (in)direct een long of shortpositie hebben in de in deze publicatie genoemde financiële markten of instrumenten. Op deze publicatie is de disclaimer van van toepassing. Edward Loef onderhoudt contacten met diverse zelfstandig vermogensbeheerders. Wellicht wenst u (een deel van) een vrij belegbaar vermogen te beleggen op basis van de beleggingsresearch van LOEF Technische Analyse. Voor nadere informatie en het maken van een vrijblijvende afspraak kunt u contact opnemen via [email protected] of direct bellen: KOERSDATA & KOERSGRAFIEKEN Koersdata: beurskoersen afkomstig van Reuters QuoteCentre for Metastock en VWD Groep Grafieken: gemaakt door Edward Loef CFTe KLEUREN IN DE GRAFIEK Donkergroen Lichtgroen Rood Oranje Blauw Paars Geel Zwart Rode lijn Blauwe lijn Paarse lijn Groen/zwarte lijn onderin grafiek TECHNISCHE ANALYSE INTERPRETATIE - stijgende trend (long of positief of bullish) - technische correctie binnen stijgende trend (correctiefase) - dalende trend (short of negatief of bearish) - technisch koersherstel binnen dalende trend (herstelfase) - sterk opwaarts momentum tijdens stijgende trend - sterk neerwaarts momentum tijdens dalende trend - overdrijvingsfase (= overspannen situatie, hoog risico trendomslag) - overgangsfase tussen stijgende en dalende trend en vice versa daags simpel gemiddelde (tenzij anders vermeld) - 20 daags simpel gemiddelde (tenzij anders vermeld) - relatieve sterkte ten opzichte van een nader toegelichte benchmark - MACD afgeleid van relatieve sterkte VERKLARENDE WOORDEN/BEGRIPPENLIJST & AFKORTINGEN Trend KT Trend kortetermijn afhankelijk van beurskoers boven/onder het 20-daags gemiddelde Trend LT Trend langetermijn afhankelijk van het 20-daags gemiddelde van de beurskoers boven/onder het 120- daags gemiddelde. BIAS de hellingshoek van het 20-daags gemiddelde stijgt of daalt (= info m.b.t. technisch herstel/correctie) W/V % Procentuele verandering 5D / 20W / 12M / 1JR 5 handelsdagen / 20 handelsweken / 12 handelsmaanden / 1 handelsjaar RSI Relatieve sterkte index = maatstaf op een schaal van om een over-waardering boven 70 of onderwaardering onder 30 te meten). SMA afkorting (S)impel (M)oving (A)verage = simpel gemiddelde afgeleid van een reeks van beurskoersen SL Long stoploss niveau voor haussegerichte posities; onder dit niveau hausseposities sluiten (verlies nemen) SL Short stoploss niveau voor baissegerichte posities: boven dit niveau baisseposities sluiten (verlies nemen) STO Stochastics = korte termijn indicator voor onder/overwaarderingen (< 20 / > 80) Overbought overwaardering in deze publicatie in de RSI (> 70) of Stochastics (> 80) Oversold onderwaardering in deze publicatie in de RSI (< 30) of Stochastics (< 20) RS Relatieve sterkte (vergelijkingsmaatstaf t.o.v. een nader genoemde benchmark) MACD Moving Average Convergence Divergence Indicator TA Technisch Alert (handelssignaal) K Technisch K oopsignaal (mechanisch signaal veronderstelt stijgingspotentieel) V Technisch V erkoopsignaal (mechanisch signaal verondersteld dalingspotentieel) RSK Relatief K oopsignaal (t.o.v. andere beleggingswaarde / (geel gearceerde) benchmark RSV Relatief V erkoopsignaal (t.o.v. andere beleggingswaarde / (geel gearceerde) benchmark H Historie (aantal verstreken perioden sinds het laatste technische RS-signaal in trendoverzicht 1W 4W 13W Afkorting voor aantal verstreken weken m.b.t gerealiseerde koersperformance NA/NA Aanduiding voor gebruik als benchmarkmaatstaf voor relatieve sterkte vergelijking 20