Dagvlinders van de Strabrechtse Heide

Transcriptie

1 Dagvlinders van de Strabrechtse Heide Roel van den Heuvel

2 Inhoud Dikkopjes 4 Grote Pages 5 Witjes 6 Blauwtjes, Kleine Pages en Vuurvlinders 9 13 Inleiding 3 Dankwoord 21

3 Inleiding Dit rapport geeft een overzicht van alle tussen 2000 en 2011 aangetroffen dagvlinders op de Strabrechtse Heide. Met de Strabrechtse Heide wordt hier gesproken over het gebied zoals dat ook is aangegeven op Waarneming.nl, dus inclusief de Braakhuizensche Heide en de Lieropse Heide. Alle beschreven soorten zijn echter ook aangetroffen op de Strabrechtse Heide zelf. In totaal zijn 31 soorten waargenomen. Aanvullend is de Phegeavlinder beschreven, deze zeer algemene dagactieve nachtvlinder wordt vaak aangezien voor een dagvlinder. De Strabrechtse Heide is een natuurgebied van ca ha in de gemeenten Heeze-Leende en Someren, grotendeels in beheer bij SBB. Op de droge plaatsen staat struikhei en jeneverbes, op de natte plaatsen dophei, pijpenstro, gagel en klokjesgentiaan. Ook liggen er diverse vennen waaronder het Beuven en Grafven en een zandverstuiving genaamd "Galgeberg". Bij de beschrijving zijn ook enkele tabellen toegevoegd, de eerste tabel betreft het aantal maal dat imago s van een soort zijn waargenomen (niet het aantal exemplaren, waar mogelijk is wel geprobeerd hier rekening mee te houden) in het gebied, dit geeft een relatief beeld van de zeldzaamheid van de soort, aangegeven in de gekleurde balk. De tweede tabel geeft een weerspiegeling van de maanden waarin de soort het meest is aangetroffen op de Strabrechtse Heide. Status op de Strabrechtse Heide, Rode Lijst status (indien van toepassing) en familie. Aantal waargenomen imago s per soort. Maanden met de hoogste trefkans. Helaas ontbreken bij veel soorten de gegevens van voor 2006, vanaf 2009 is systematisch een groot gedeelte van het gebied geteld, maar toch blijven de gegevens beperkt zonder een jaarlijkse inventarisatie van de gehele hei. Alle foto s zijn gemaakt in het betreffende gebied.

4 Spiegeldikkopje Heteropterus morpheus Zeer zeldzaam Kwetsbaar Dikkopjes Het Spiegeldikkopje wordt slechts uiterst zelden op de Strabrechtse Heide waargenomen. Een laatste bolwerk van de soort in Nederland bevindt zich in de nabijgelegen Peelgebieden, ook elders in de regio komt de soort nog voor. Vermoedelijk betreffen de waarnemingen op de Strabrechtse Heide zwervers van deze locaties. Kommavlinder Hesperia comma Vrij zeldzaam Kwetsbaar Dikkopjes Landelijk gezien een vrij zeldzame soort. Op de Strabrechtse Heide ook een niet alledaagse soort, met meestal slechts een enkel individu. In sommige jaren ook in grotere aantallen bij elkaar (max 7). Vooral aan te treffen bij gemengde heide en grasvelden. Voor 2006 werd de soort alleen in 1997 vastgesteld (max 23!). Uiterste data 1 aug 2010 en 11 sep 2006.

5 Groot Dikkopje Ochlodes sylvanus Algemeen Dikkopjes Op de Strabrechtse Heide een algemene soort, vooral aan te treffen bij vochtige stukken, kan daar lokaal wel zeer algemeen zijn (max 17). Elders op de hei zelden waar te nemen. Uiterste data 3 juni 2011 en 25 juli Koninginnenpage Papilio machaon Zeldzaam Gevoelig Grote Pages Vrij zeldzaam op de Strabrechtse Heide, vooral gedurende de trek te zien, zelden ter plaatse op de hei. Meer regelmatig wel aan de rand van de hei, bijvoorbeeld bij de onkruidvelden aan de westkant van het gebied. Zelden in hoge aantallen (max 2). In 2010 zijn er ook rupsen van de soort waargenomen. Uiterste data 21 apr 2009 en 20 sep 2006.

6 Oranjetipje Anthocharis cardamines Zeer zeldzaam Witjes Komt vooral voor bij beekdalen, derhalve dus zelden te zien op de Strabrechtse Heide. De jaarlijkse aantallen betreffen slechts enkele exemplaren. Groot Koolwitje Pieris brassicae Zeldzaam Witjes Geen algemene soort op de Strabrechtse Heide. Veel minder voorkomend als het Klein Koolwitje. Zelden ter plaatse, meeste gevallen betreffen doortrekkers.

7 Klein Koolwitje Pieris rapae Algemeen Witjes Algemene soort op de Strabrechtse Heide, vooral in het najaar tijdens de trek in grote aantallen, zelden in grote concentraties ter plaatse. Hoogste aantallen niet trekkende exemplaren aan de randen van de hei, zoals de onkruidvelden aan de westkant van het gebied. Uiterste data 2 apr 2011 en 31 okt Klein Geaderd Witje Pieris napi Zeldzaam Witjes Slechts af en toe op de Strabrechtse Heide aan te treffen, veel minder algemeen als het Klein Koolwitje. Vooral aan de randen van de hei. Ook bij natte stukken. Deze soort is mogelijk niet voldoende geïnventariseerd.

8 Oranje Luzernevlinder Colias crocea Zeldzaam Witjes Zeldzame soort, vooral tijdens invasiejaren (2009) op de Strabrechtse Heide te zien, zelden meerdere exemplaren bij elkaar. Aan de westkant van de hei bij de onkruidvelden dan algemener. Gele Luzernevlinder Colias hyale Zeer zeldzaam Witjes Zeer zeldzame soort voor de Strabrechtse Heide. Sinds 2000 slechts 4 zekere waarnemingen van de Gele Luzernevlinder in 2006.

9 Citroenvlinder Gonopteryx rhamni Zeldzaam Witjes Zeker niet algemeen op de Strabrechtse Heide, meestal enkele zwervende exemplaren. Uiterste data 19 mrt 2011 en 24 sep Kleine Vuurvlinder Lycaena phlaeas Vrij algemeen Blauwtjes, Kleine Pages en Vuurvlinders Vrij algemene soort op de Strabrechtse Heide, die vrijwel overal kan worden aangetroffen, per locatie meestal verspreid diverse exemplaren. Uiterste data 19 apr 2011 en 30 okt 2011.

10 Eikenpage Favonius quercus Vrij zeldzaam Blauwtjes, Kleine Pages en Vuurvlinders Niet algemeen op de Strabrechtse Heide, maar soms wel bij loofbomen (Eiken) in het gebied. Aantallen kunnen per jaar nogal variëren. Soms meerdere exemplaren bij elkaar zoals in Uiterste data 16 juni 2008 en 29 jul Groentje Callophrys rubi Vrij algemeen Blauwtjes, Kleine Pages en Vuurvlinders Vrij algemene soort op de Strabrechtse Heide, vooraal aan te treffen bij boomgrenzen, uiterst zelden op de hei zelf. Zelden in hogere aantallen bij elkaar. Van deze soort zijn ook rupsen aangetroffen. Uiterste data 10 apr 2011 en 10 juli 2006.

11 Boomblauwtje Celastrina argiolus Vrij algemeen Blauwtjes, Kleine Pages en Vuurvlinders Vrij algemeen op de Strabrechtse Heide, vaak bij bosranden. Meestal slechts een of twee exemplaren tegelijkertijd. Uiterste data 28 mrt 2011 en 9 okt Heideblauwtje Plebejus argus Vrij algemeen Kwetsbaar Blauwtjes, Kleine Pages en Vuurvlinders Vrij algemene soort op de Strabrechtse Heide, vooraal aan te treffen bij nattere stukken. In sommige jaren (2010) zeer talrijk, dan ook in hogere concentraties bij elkaar (max 51). Voor 2010 duidelijk minder algemeen. Uiterste data 14 juni 2011 en 16 aug 2010.

12 Icarusblauwtje Polyomattus icarus Zeer zeldzaam Blauwtjes, Kleine Pages en Vuurvlinders Op de heidegebieden van de Strabrechtse Heide een zeer zeldzame soort. In mindere mate wel soms aan te treffen langs de randen van het gebied. Voor 2010 was het Icarusblauwtje op de hei algemener, helaas zijn exacte aantallen hiervan in de meeste gevallen onbekend. Gentiaanblauwtje Phengaris alcon Zeer zeldzaam Blauwtjes, Kleine Pages en Vuurvlinders Zeldzame soort op de Strabrechtse Heide. Vooral aan te treffen bij stukken vochtige heide in het noordwestelijk deel van het gebied. Over het algemeen slechts enkele losse individuen, maar kort na het uitvliegen soms enkelen bij elkaar. Van deze soort zijn ook eitjes aangetroffen.

13 Kleine Parelmoervlinder Issoria lathonia Zeer zeldzaam Zeer zeldzaam op de Strabrechtse Heide, slechts enkele exemplaren per jaar, vermoedelijk betreft het hier zwervers van nabijgelegen populaties. Atalanta Vanessa atalanta Algemeen Algemeen op de Strabrechtse Heide, vooral tijdens de najaarstrek, dan in goede jaren (2006) soms zelfs honderden per dag (max 362). Uiterste data 12 mrt 2011 en 20 nov 2009.

14 Distelvlinder Vanessa cardui Vrij zeldzaam Vooral tijdens invasiejaren (2009) algemeen (soms zelfs zeer algemeen) op de Strabrechtse Heide, daarbuiten slechts zelden waar te nemen. Gedurende invasiejaren ook vaak bij onkruidvelden zoals die ten westen van de hei. Van deze soort zijn in 2008 ook rupsen aangetroffen. Uiterste data 27 apr 2009 en 9 okt Dagpauwoog Aglais io Vrij algemeen Vrij algemeen op de Strabrechtse Heide, in sommige jaren meer dan andere. Vaak ook bij onkruidvelden aan de rand van de hei te vinden. Uiterste data 18 mrt 2010 en 28 okt 2011.

15 Kleine Vos Aglais urticae Zeer zeldzaam In het westen van ons land een algemene soort, maar de laatste jaren in het oosten steeds minder algemeen. Op de Strabrechtse Heide dan ook een heuse zeldzaamheid (slechts enkele exemplaren per jaar, of geheel afwezig). In 2011 zijn ook rupsen van de soort aangetroffen. Gehakkelde Aurelia Polygonia c-album Vrij zeldzaam Zeker geen algemene soort op de Strabrechtse Heide, vooral in de tweede helft van het jaar enkele individuen. In tegenstelling tot Distelvlinder geen invasieachtig voorkomen. Uiterste data 28 mrt 2007 en 28 okt 2011.

16 Landkaartje Araschnia levana Zeer zeldzaam Vrijwel nooit op de Strabrechtse Heide zelf, soms wel aan de randen van het gebied, vooral de westkant, daar ook soms meerdere exemplaren. Tevens zijn aan de westkant rupsen aangetroffen. Rouwmantel Nymphalis antiopa Zeer zeldzaam Verdwenen Zeer zeldzaam, soms zijn zwervers aan te treffen. Sinds 2000 slechts twee bevestigde waarnemingen van de soort. Ook in ons land een zeldzaamheid. De foto is van een Rouwmantel die op 22 maart 2007 in de omgeving van het Starven werd aangetroffen.

17 Bont Zandoogje Pararge aegeria Vrij zeldzaam Zelden op de hei zelf, meestal in bossen of bij bosranden. Nooit in grote aantallen bij elkaar. Van deze soort zijn ook rupsen aangetroffen. Uiterste data 19 apr 2009 en 16 nov Hooibeestje Coenonympha pamphilus Algemeen Algemene soort op de hei, vaak in kleine concentraties (5~9). Uiterste data 25 apr 2011 en 2 okt 2011.

18 Oranje Zandoogje Pyronia tithonus Algemeen Vaak bij nattere stukken, dan ook regelmatig meerdere exemplaren bij elkaar. Uiterste data 8 jul 2006 en 27 aug Bruin Zandoogje Maniola jurtina Vrij zeldzaam Zeldzaam op de Strabrechtse Heide zelf, maar wel aan te treffen aan de randen van het gebied (westkant), soms zelfs in grotere aantallen (max 59). Meer bij (ruigere) grasvelden en bloemvelden.

19 Heivlinder Hipparchia semele Algemeen Gevoelig Een van de algemeenste soorten op de Strabrechtse Heide. Een soort die regelmatig in de hei wordt aangetroffen. Uiterste data 1 jul 2009 en 9 okt Phegeavlinder Amata phegea Algemeen Beervlinders Hoewel geen dagvlinder wordt de soort hier toch beschreven omdat het een zeer algemene dagactieve nachtvlinder op de Strabrechtse Heide is, die vaak wordt aangezien voor dagvlinder. Overal op de hei aan te treffen, maar meestal in de buurt van bossen en bosranden. De rupsen van deze soort zijn ook massaal aangetroffen (in 2011 >2300). Vaak in grote concentraties aan te treffen (max 614). Uiterste data 14 jun 2009 en 1 aug 2011.

20 Met dank aan: Robert Kastelijn, Jan Erik Kikkert, Jan Hein van Steenis, Herman van den Heuvel, Mirriam Arts, Henk Munsters en alle waarnemers van waarneming.nl. Foto verantwoording: R. Kastelijn; Koninginnenpage, Groot Dikkopje, Oranjetipje, Groot Koolwitje, Oranje Luzernevlinder, Heideblauwtje, Gentiaanblauwtje, Kleine Vos, Gehakkelde Aurelia, Hooibeestje, Oranje Zandoogje en Bruin Zandoogje. H. Munsters; Rouwmantel. J.E.Kikkert; Gele Luzernevlinder. R. van den Heuvel; Kommavlinder, Klein Geaderd Witje, Klein Koolwitje, Citroenvlinder, Kleine Vuurvlinder, Eikenpage, Groentje, Boomblauwtje, Icarusblauwtje, Kleine Parelmoervlinder, Atalanta, Distelvlinder, Dagpauwoog en Bont Zandoogje. Foto s voorblad; R. van den Heuvel en parende Heideblauwtjes R. Kastelijn. Foto s inhoud; R van den Heuvel en Koninginnenpage, Heideblauwtje, Groot Dikkopje R. Kastelijn. Aanvullende gegevens (o.a. voor tabellen): Waarneming.nl Aanvullende soortinformatie: Wikipedia.nl en Vlindernet.nl. Geraadpleegde literatuur: KNNV - Nieuwe Veldgids Dagvlinders (I. Wijnhoff, C. van Swaay, K. Veling, A. Vliegenthart) ISBN Voor meer informatie zie; V1.1F aanvullingen: Vermelding max aantallen Kommavlinder in 1997 (23). Extra aantallen Gele Luzernevlinders. Aanvullingen tekst Icarusblauwtje. Aanvullingen tekst Heideblauwtje en extra aantallen. Extra aantallen Gentiaanblauwtjes. Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd d.m.v. druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbenden noch mag het zonder schriftelijke toestemming worden gebruikt voor commerciële toepassingen en/of voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd. De auteur besteedt de grootst mogelijke aandacht aan de juistheid van informatie in dit rapport. Fouten zijn echter niet volledig uit te sluiten. U kunt daarom geen rechten ontlenen aan deze teksten. MMXI-MMXII RvdH - HAS011