NEN 8700 nader belicht

Transcriptie

1 Toelichting op norm voor constructieve veiligheid bestaande bouwconstructies NEN 8700 nader belicht Voor het beoordelen van de constructieve veiligheid van bestaande bouwconstructies en renovaties moet in Nederland gebruik worden gemaakt van NEN In deze norm is het minimum veiligheidsniveau vastgelegd. Aan deze norm uit 20, is al de nodige aandacht besteed, ook in Cement. In dit artikel wordt de totstandkoming en de inhoud van dit normblad nog eens nader uitgelegd. Bouwbesluit Op oktober 992 werd het Bouwbesluit van kracht, tezamen met zes ministeriële regelingen. Vanaf dat moment waren er ook gekwantificeerde rekenmethoden voor het beoordelen van de constructieve veiligheid van bestaande bouwconstructies. Deze hoorden bij de eisen die het Bouwbesluit en later het Bouwbesluit 2003 kende voor de beoordeling van een bestaand gebouw. Die rekenmethoden bestonden uit de TGBnormblad-serie, tezamen met de nadere voorschriften uit de Regeling Bouwbesluit constructieve veiligheid en gebruiksveiligheid. Die nadere voorschriften zijn een aantal malen administratief en juridisch vereenvoudigd, maar hun inhoud is gelijk gebleven. Die voorschriften waren gebaseerd op het TNO Bouw-rapport B []. Nadien zijn nog wel voorstellen ter tafel geweest om een aparte TGB-reeks voor de bestaande bouw te publiceren, maar die voorstellen hebben de eindstreep niet gehaald. Eurocodes Na de publicatie van de Eurocodes en de beslissing deze in de Nederlandse bouwregelgeving op te nemen (na de inwerkingtreding van de zogenoemde derde tranche Bouwbesluit 2003), 40

2 dr.ir. Nico Scholten en ing. Albert de Vries Stichting Expertisecentrum Regelgeving Bouw prof.ir. Ton Vrouwenvelder TNO / TU Delft, fac. CiTG ir. Mark Lurvink NEN Werkzaamheden Galecopperbrug bron: Rijkswaterstaat 2 Overzicht van de normenstructuur Structuur en samenhang Het Bouwbesluit 202 verwijst voor zowel de in rekening te brengen en als voor de bepaling van de respons en de sterkte voor bestaande bouwconstructies naar NEN 8700:20. Vanuit dit normblad worden alle andere Eurocode-delen aangewezen alsmede NEN 870, die handelt over de aan te houden en (fig. 2). NEN 8700 is zo opgezet dat alle paragraafnummers een-op-een corresponderen met die van NEN-EN 990 (Eurocode 0). Daar waar de inhoud van NEN 8700 dezelfde is als die van NEN-EN 990, is uitsluitend verwezen. Men moet dus altijd NEN 8700 en NEN-EN 990 gelijktijdig op tafel hebben. Dat geldt niet voor NEN 870. Daarin loopt de paragraafnummering niet gelijk met NEN-EN 99 omdat daarvan zeven delen zijn gepubliceerd (Eurocode ). Wel moet men ook alle delen van NEN-EN 99 op tafel hebben. Op termijn zullen naar verwachting als uitwerking van NEN 8700 de normbladen NEN 8702 (Beoordeling van de constructieve veiligheid van een bestaand bouwwerk bij verbouw en afkeuren Betonconstructies), NEN 8703 (idem Staalconstructies), NEN 8705 (idem Houtconstructies), NEN 8706 (idem Steenconstructies) en NEN 8707 (idem Geotechnische constructies) verschijnen. Voor NEN 8702 wordt verwezen naar artikel Vooruitblik NEN 8702 elders in dit nummer. deed zich de vraag voor wat te doen met de voorschriften die handelen over de constructieve veiligheid van een bestaande bouwconstructie. De keuze was niet zo moeilijk: het maken van 58 normbladen voor de bestaande bouw of het maken van 58 sets nadere voorschriften voor het kunnen hanteren van de 58 nieuwbouwdelen uit de Eurocode was geen optie. Daarom werd besloten één nieuw Nederlands normblad op te stellen: NEN Dit normblad geeft aan hoe tezamen met de andere 58 Eurocode-delen tot een oordeel kan worden gekomen over de constructieve veiligheid van een bestaande bouwconstructie. Omdat de wetgever in het Bouwbesluit 202 heel anders met het verbouwniveau is omgegaan, is in 20 een tweede versie van NEN 8700 gepubliceerd. Hierin is bij verbouw niet langer het nieuwbouwniveau het publiekrechtelijk vertrekpunt (waarvan ontheffing kan worden verleend door een gemeente), maar is een afzonderlijk verbouwniveau vastgelegd. NEN-EN 870 Beoordeling van de constructieve veiligheid van een bestaand bouwwerk bij verbouwen en afkeuren - Belastingen NEN-EN 8700 Gronslagen voor de constructieve beoordeling van bestaande bouw en het constructief ontwerp ten behoeve van verbouw NEN-EN 990 Grondslagen NEN-EN 99 Belastingen op constructies NEN-EN 997 Geotechnisch ontwerp Algemene en Kranen en machines NEN-EN 998 Seismisch ontwerp Silo s en tanks Verkeersen NEN-EN 992 Beton NEN-EN 993 Staal NEN-EN 994 Staal-beton NEN-EN 995 Hout NEN-EN 996 Metselwerk NEN-EN 999 Aluminium Bruggen Bruggen Bruggen Bruggen Vermoeiing Constructies voor opslag van stoffen Torens, masten, schoorstenen, tanks, silo s 2 4

3 3 Werking van de regelgeving in relatie tot constructieve veiligheid, gezien langs de tijdas en de noodzakelijke betrouwbaarheid van een bouwconstructie betrouwbaarheidsindex werkelijk verloop sterkte renoveren: aanbeveling tot nieuwbouw; publiekrechtelijk volstaat niveau en renovatie 3,8 3,3 2,5 3 niveau nieuwbouw (50 jaar ref. periode en ontw. levensduur) niveau renovatie ( 5 jaar ref. periode en ontw. levensduur) niveau bestaande bouw (5 jaar ref. periode en jaar restlevensduur) ontwerplevensduur 50 beoordeling bestaande bouw verloop sterkte renovatie ontwerplevensduur 5 jaar restlevensduur jaar referentieperiode 5 jaar levensduur NB: Strikt genomen kunnen de betrouwbaarheidsindices behorende bij verschillende ontwerp- en restlevensduren niet in één grafiek worden weergegeven, want daarvoor zouden de β s naar jaar moeten worden teruggerekend. NB2: In de figuur is aan de hand van een voorbeeld van gevolgklasse 2 (met ontwerplevensduur van 50 jaar bij nieuwbouw en referentieperiode van 50 jaar bij nieuwbouw en 5 jaar bij renovatie, beide voor de situatie wind niet maatgevend) geschetst hoe de regelgeving bedoeld is om mee te werken. Het voornoemde TNO-rapport is in 2004 geactualiseerd en uitgebracht als TNO B&O rapport 2004-CI-R059 [2], herzien bij NEN 8700:2008 als TNO-rapport TNO 2008-D-R005/B [3] en bij de publicatie van NEN 8700:20 als het TNO-rapport TNO-060-DTM [4]. Nieuwbouw Een eigenaar moet ervoor zorgen dat een bouwwerk binnen de ontwerplevensduur voldoet aan de veiligheid waarvan bij nieuwbouw is uitgegaan. Hier spreken we van het zogenoemde nieuwbouwniveau. Immers op grond van de eisen van het Bouwbesluit 202 voor nieuwbouw (artikel 2.) moet na de ontwerplevensduur de vereiste betrouwbaarheid nog aanwezig zijn (fig. 3). Met achteruitgang in sterkte moet dus op voorhand rekening zijn gehouden. Anders gezegd: tijdens de ontwerplevensduur mag het rechtens verkregen niveau, anders dan door calamiteiten, niet worden onderschreden. Het rechtens verkregen niveau is het veiligheidsniveau voor het bouwen zoals dat wettelijk gold op het moment van bouwen. Hiervan kan alleen worden afgeweken als een omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2. van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht een lager niveau uitdrukkelijk heeft toegestaan (bijvoorbeeld bij een verbouwing) of (on)bewust een foute bouwconstructie werd goedgekeurd. Als het rechtens verkregen niveau toch vroegtijdig wordt onderschreden, kan het bevoegde gezag met toepassing van artikel 3 van de Woningwet de eigenaar van een bouwwerk aanschrijven zijn bouwconstructie aan te passen. Of tot een dergelijke aanschrijving wordt overgegaan, zal mede afhangen van het moment van onderschrijden, afgezet tegen de verstreken tijd van de ontwerplevensduur. B en W hebben de ruimte om enige onderschrijding van de normveiligheid te accepteren. Los daarvan is er natuurlijk de privaatrechtelijke verhouding tussen partijen. Wanneer in strijd met contractuele afspraken is gehandeld, kan de benadeelde partij daartegen civielrechtelijk in verweer komen. De andere partij is aansprakelijk te stellen voor levering in strijd met het contract. NEN 8700: verbouw en afkeur Met NEN 8700 worden naast het nieuwbouwniveau ook het zogenoemde verbouwniveau en afkeurniveau geïntroduceerd. NEN 8700:20, die wordt aangewezen in het Bouwbesluit 202 (zie kader Structuur en samenhang en figuur 4), is bedoeld te worden toegepast op alle bestaande bouwwerken ongeacht de leeftijd daarvan. Alleen bij verbouw binnen 5 jaar na oprichting is het de bedoeling het nieuwbouwniveau toe te passen. NEN 8700 gaat enerzijds over de ondergrens van het niveau van veiligheid, waaronder men tot afkeuren moet besluiten, en anderzijds over de eisen van veiligheid en bruikbaarheid die gelden in gevallen van verbouw, zowel vernieuwen, veranderen of vergroten. 42

4 4 Schematische weergave van de bouwregelgeving activiteit bouwen en beoordeling bestaande bouwconstructies bouwen bestaande bouw Bouwen: plaatsen, geheel of gedeeltelijk oprichten, vernieuwen, veranderen of vergroten. VNB volledige nieuwbouw (VNB) verbouw (VB) of volledige nieuwbouw (ook geheel vernieuwend) (VNB) VB Voldoen aan het gestelde artikel b, het eerste lid van de Woningwet (Ww). deel bouwen deel waar niet aan wordt gebouwd toets op afkeuren Splitsen verbouw in het deel bouwen en het deel waar niet aan wordt gebouwd (artikel 4 Woningwet). Voldoen aan het gestelde in artikel b, het tweede lid van de Woningwet. naar Bouwbesluit 202 via artikel 2, eerste lid onder b Ww verwezen naar Bouwbesluit 202 aanpassen op nieuwbouw (verbouw) ja toets niet gehaald (afgekeurd)? nee Toetsingskader Bouwbesluit 202 bestaande bouw. Voor constructies verwijst het Bouwbesluit 202 naar NEN (Deel)constructie voldoet niet, confirm b, lid 2 is eigenaar in overtreding, aanpassing vereist. ja betreft overgrote deel bouwwerk? nee (deel) bouw-constructie publiekrechtelijk akkoord toets nieuwbouw zonder verbouw naar Bouwbesluit 202 toets nieuwbouw op verbouwniveau naar Bouwbesluit 202 Voldoen aan het gestelde in artikel b, het eerste lid van de Woningwet. Via artikel 2, eerste lid onder a verwezen naar Bouwbesluit 202. aanpassen op nieuwbouwniveau 4 aanpassen nieuwbouw met verbouwartikel Toetsingskader Bouwbesluit 202 nieuwbouw. Voor constructies verwijst het Bouwbesluit naar de Eurocodereeks. Toetsingskader Bouwbesluit 202 nieuwbouw. Voor constructies verwijst het bouwbesluit 202 naar NEN Afkeurniveau (bestaande bouw) In Bouwbesluit-artikel 2.7 en 2.8 is NEN 8700 aangestuurd om vast te stellen of een bestaande bouwconstructie wat betreft constructieve veiligheid een te laag niveau heeft zodat het gebruik daarvan niet langer verantwoord is: het afkeurniveau. In NEN 8700 zijn zowel en vastgesteld die horen bij dit niveau als de wijze waarop per materiaal de actuele weerstand tegen die en kan worden vastgesteld. Wordt niet aan dit niveau voldaan, zijn binnen een afzienbare termijn versterkende maatregelen nodig of moet het gebruik worden gestaakt. Anders dan bij het nieuwbouwniveau is ingrijpen hier dus strikt noodzakelijk. Bij de transitie van een gebouw moet bijvoorbeeld worden beoordeeld of het beoogde nieuwe gebruik voldoende veilig kan plaatsvinden. Als van een leegstaand kantoorgebouw bijvoorbeeld een restaurant wordt gemaakt, moet worden nagegaan of de dan gedurende de beoogde gebruiksperiode optredende en kunnen worden weerstaan. In aanleg wordt er dan niet gebouwd en moet worden beoordeeld of de bouwconstructie met (bij fictie) het nieuwe gebruik voldoet aan de voorschriften voor de bestaande bouw. Als hieraan wordt voldaan, is publiekrechtelijk gezien geen aanpassing nodig. Het is echter vanuit goed huisvaderschap verstandig te bezien of bij het nieuw beoogde gebruik een hoger veiligheidsniveau wenselijk is, zodat voor een langere periode de veiligheid voldoende is gegarandeerd. Een gemeente mag dat echter niet afdwingen. Mochten onderdelen van de bouwconstructie niet voldoende sterk zijn, moeten aanpassingen plaatsvinden waarvoor ten minste het verbouwniveau geldt. Meer mag een gemeente niet afdwingen. Maar ook hier geldt dat het verstandig kan zijn de aangepaste delen van de constructie eenzelfde mate van veiligheid te geven als de rest van de niet-aangepaste bouwconstructie. 43

5 5 Voormalige meelfabriek in Leiden foto: Cees Nekeman Het voorgaande is de reden waarom NEN 8700 normatieve bepalingen bevat (publiekrechtelijk verplicht) en aanbevelingen om vanuit een proportionele beschouwing het beter te doen. Anders gezegd: als tegen relatief weinig meerkosten een hoger veiligheidsniveau wordt bereikt, is het verstandig dat hogere niveau te realiseren. Zeker ook omdat dat zich in de exploitatie van het bouwwerk uitbetaalt. Verbouwniveau In artikel 2.5 van het Bouwbesluit is geregeld dat de Eurocodes gelden bij het gedeeltelijk vernieuwen, veranderen of vergroten van een bouwconstructie. Voorwaarde hierbij is dat in plaats van het in de Eurocodes gegeven niveau van eisen wordt uitgegaan van het niveau ) zoals aangegeven in NEN 8700: het verbouwniveau. Dat is een ingewikkelde omschrijving om te regelen dat alles wat in NEN 8700 is vastgelegd over verbouw (met weglating van de daaromtrent gegeven aanbevelingen) moet worden toegepast. Dit is nodig om aan te tonen dat de te verbouwen bouwconstructies (alleen de constructies die daadwerkelijk worden vernieuwd, veranderd of vergroot) voldoende veilig zijn. Inhoud op hoofdlijnen De veiligheidsbeoordeling van een bestaande constructie (afkeur en verbouw) wijkt op een aantal punten essentieel af van die van nieuwbouw: - Ten eerste brengt het verhogen van het veiligheidsniveau meestal relatief meer kosten met zich mee voor bestaande bouwwerken dan voor bouwwerken in het ontwerpstadium. Bij het bepalen van het veiligheidsniveau spelen zowel afwegingen ten aanzien van persoonlijke veiligheid als kosteneffectiviteit een rol. Voor bestaande bouw valt met name deze laatste anders uit. Om die reden is een lagere veiligheid in bepaalde gevallen acceptabel. - Ten tweede is de periode dat de constructie nog mee moet vaak anders dan de standaardreferentieperiode van 50 jaar (5 jaar voor industrie) die voor nieuwbouw geldt. Voor het bepalen of de bouwconstructie op enig moment nog juist voldoende veilig is, speelt dit aspect een nog belangrijkere rol. - Ten derde bestaat de mogelijkheid via metingen meer over een feitelijk aanwezige bouwconstructie te weten te komen. Van actuele s- en materiaalgegevens mag worden uitgegaan binnen de regels van de probabilistiek die de basis vormen van NEN ) De wetgever gebruikt het woord niveau dat moet worden gelezen als verbouwniveau. Restlevensduur versus referentieperiode In NEN 8700 en de Eurocodes is onderscheid gemaakt tussen de referentieperiode die iets zegt over de grootte van de en die in rekening moeten worden gebracht, en de ontwerprespectievelijk restlevensduur die iets zegt over duurzame veiligheid van de weerstand die de bouwconstructie tegen de en biedt. Als bij CCB, CC2 en CC3 voor de referentieperiode net als voor de restlevensduur ook jaar zou worden aangehouden, zou dat leiden tot onrealistisch lage waarden voor de in rekening te brengen en. Om te voorkomen dat dan onherkenbaar hoge sfactoren zouden moeten worden toegepast, is de referentieperiode voor deze gevolgklassen op ten minste 5 jaar vastgesteld. Voor een nadere beschouwing van deze aspecten en de rol daarvan in de keuze van betrouwbaarheidsniveaus in NEN 8700:20 is door TNO en de stichting Expertisecentrum Regelgeving Bouw een rapport opgesteld: TNO-060-DTM [4]. Afkeurniveau Bij de uitwerking van NEN 8700:20 is ernaar gestreefd het betrouwbaarheidsniveau waarbij bouwwerken constructief als te onveilig worden bestempeld (afgekeurd), niet te wijzigen ten opzichte van het niveau dat door de publiekrechtelijke wetgever tot het moment van publicatie van het normblad werd gehanteerd. De voorschriften voor het afkeurniveau van NEN 8700:20 hebben, in afwijking van voor nieuwbouw bedoelde voorschriften, betrekking op de volgende zaken: - de in de basisnorm NEN-EN 990, op basis van de waarschijnlijkheidsleer, gegeven voorschriften. Dit ongeacht het materiaal waarvan zij zijn gemaakt en afgestemd op de wijze van gebruik van het bouwwerk, echter wel betrokken op de waarschijnlijkheid van optredende en voor een korte referentieperiode. Daarbij wordt rekening gehouden met een reeds in de tijd gekende van het bouwwerk en met een waarschijnlijkheid van bouwconstructie-eigenschappen ontleend aan het bouwwerk zelf en niet aan bouwproducten die via de toeleveringsindustrie voor nieuwbouw worden betrokken; - het in overeenstemming brengen van de Eurocodes met het voor een bestaande bouwconstructie gehanteerde uitgangspunt van veiligheid op enig moment. Bij die beoordeling wordt een restlevensduur van jaar aangehouden. Bij het bepalen van de grootte van de en worden daarbij de volgende referentieperiodes gehanteerd (voor verschil tussen 44

6 5 restlevensduur en referentieperiode zie kader Restlevensduur versus referentieperiode ): jaar voor bouwwerken van gevolgklasse CCA en 5 jaar voor bouwwerken behorende tot de gevolgklassen CCB, CC2 en CC3. Dit is dus een ander uitgangspunt dan geldt voor duurzame veiligheid voor nieuwbouw. Daarvoor geldt, in het geval van permanente bouwwerken, immers een ontwerplevensduur en een referentieperiode van 5 respectievelijk 50/00 jaar, afhankelijk van de gevolgklasse van de bouwwerken; daarom kunnen de betrouwbaarheidsindex β en de sfactoren γ omlaag ten opzichte van nieuwbouweisen (tabel a en b); - het voor het formeel buiten toepassing laten van die bepalingen in de desbetreffende normbladen die direct betrekking hebben op de waarborging van de hiervoor bedoelde duurzame veiligheid anders dan betrokken op een restlevensduur van jaar; - het buiten toepassing laten van die voorschriften die relatie hebben met onzekerheden als gevolg van afwijkingen van het theoretische, papieren ontwerp van het bouwwerk; - de aanpassing van de methoden waarmee de eigenschappen van de materialen die deel uitmaken van de bouwconstructie worden bepaald; - de op enig moment bij een bestaande bouwconstructie aanwezige 45

7 feitelijke geometrische eigenschappen (soms is een schatting op grond van het oorspronkelijke ontwerp voldoende als er geen aanwijzingen zijn dat er sprake is van een slechtere situatie). Omdat bij de introductie van de normenreeks NEN-EN 990 t.m. NEN-EN 999 ten dele een doorbreking plaatsvindt van de traditionele beoordelingsmethoden, zijn tevens aanwijzingen gegeven voor het transformeren van de oude werkwijzen naar de werkwijze die bij toepassing van de (voor de bestaande bouw gemodificeerde) Eurocodes moet worden gehanteerd. Zo wordt bij beton in NEN 6720 uitgegaan van de kubusdruksterkte, terwijl de normenreeks NEN-EN 992 is gebaseerd op de cilinderdruksterkte. Voor hout zijn nu sterkteklassen geïntroduceerd, waar het jarenlang om visuele sorteerregels ging, terwijl het bij bestaande bouw (afkeur) gaat om de actuele sterkte-eigenschappen op enig moment. Tabel A Partiële factoren voor gebouwen en overige constructies niet zijnde bruggen gevolgklasse min. ref. [jaar] β G ) G com2 ) T 3 ) W 4 ) Q 5 ) wind niet dominant wind dominant nieuw CCA 3,3 2,3,20,0,20,35,35 nieuw CCB 5 3,3 2,3,20,0,20,35,35 nieuw CC2 5 3,8 2,8,35,20,35,50,50 nieuw CC3 5 4,3 3,3,50,30,50,65,65 verbouw CCA 2,8,8,5,05,0,20,0 verbouw CCB 5 2,8,8,5,05,0,20,0 verbouw CC2 5 3,3 (3,) 2,5,30 (,20),5,25,40,30 verbouw CC3 5 3,8 (3,6) 3,3,40 (,20),25 (,20),35,60 (,50),50 afkeuren CCA,8 0,8,0,00,00,0,05 afkeuren CCB 5,8,,0,00,00,0,05 afkeuren CC2 5 2,5 2,5,20,0,0,30,5 afkeuren CC3 5 3,3 3,3,30 (,20),20,25,50,30 ) factor voor permanente in (6.0a NENEN 990) 2 ) factor voor permanenten in (6.0b NENEN 990), inclusief ξ 3 ) factor voor door verkeer 4 ) factor voor wind, bepaald met verlaagde waarde voor bèta conform de NB bij EN ) factor voor overige variabele en * getallen tussen () voor bouwwerken ontworpen volgens de NEN6700-serie of eerder * rode getallen: menselijke veiligheid is maatgevend Tabel B Partiële factoren voor bruggen gevolgklasse β G ) G com2 ) T 3 ) W 4 ) Q 5 ) nieuw CC 3,3,20,0,20,35,35 nieuw CC2 3,8,30,20,35,50,50 nieuw CC3 4,3,40,25,50,65,65 verbouw CC 2,8,0,0,0,20,0 verbouw CC2 3,3 (3,),25,5 (,0),25 (,20),40,30 verbouw CC3 3,8 (3,6),30,20 (,5),35 (,30),60,50 afkeuren CC,8,00,00,00,0,05 afkeuren CC2 2,5,0,0,0,30,5 afkeuren CC3 3,3 (3,),25,5 (,0),25,50,30 ) factor voor permanente in (6.0a NENEN 990) 2 ) factor voor permanenten in (6.0b NENEN 990), inclusief ξ 3 ) factor voor door verkeer 4 ) factor voor wind, bepaald met verlaagde waarde voor bèta conform de NB bij EN ) factor voor overige variabele en * getallen tussen () voor bruggen ontworpen volgens de NEN6700-serie of eerder 46

8 Tabel 2 Overzicht partiële factoren NIEUWBOUW VERBOUW BESTAANDE BOUW scombinatie sfactoren ULS, nieuwbouw (STR/GEO en buitengewoon) referentieperiode is 5/50/00 jaar; ontwerplevensduur is 5/50/00 jaar permanente dominant veranderlijke sfactoren ULS verbouw (reparatie) referentieperiode: afhankelijk situatie 5 jaar; ontwerplevensduur: afhankelijk situatie ( 5 jaar) permanente overige veranderlijke en buitengewone veranderlijke wind brand en oorspronkelijke buitengewone en sfactoren: ULS bestaande bouw referentieperiode bij CCA jaar en bij CCB en 2 en 3 5 jaar; restlevensduur jaar permanente ongunstig gunstig ongunstig gunstig ongunstig gunstig veranderlijke wind STR/GEO (6.0a) gevolgklasse,2 0,9,35 ψ 0,35 ψ 0, 0,9,0 ψ 0,0 ψ 0, 0,9,00 ψ 0,0 ψ 0 gevolgklasse 2,35 0,9,50 ψ 0,50 ψ 0,3 0,9,30 ψ 0,30 ψ 0,2 0,9,5 ψ 0,30 ψ 0 gevolgklasse 3,5 0,9,65 ψ 0,65 ψ 0,4 0,9,50 ψ 0,50 ψ 0,3 0,9,30 ψ 0,50 ψ 0 brand STR/GEO (6.0b) gevolgklasse, 0,9,35,35 ψ 0, 0,9,0*,0* 0,9,00*,0* gevolgklasse 2,2 0,9,5,50 ψ 0,2 0,9,30*,30*, 0,9,5*,30* gevolgklasse 3,3 0,9,65,65 ψ 0,3 0,9,50*,50*,2 0,9,30*,50* buitengewoon (6.) alle gevolgklassen * indien niet dominant vermenigvuldigen met ψ 0 Voor de veranderlijke geldt afhankelijk van de referentieperiode dat indien NEN-EN 99 geen regels geeft, zoals bij vloer, mag zijn uitgegaan van: ψ t = Ft o + ln 9 t0 F Waarin: F t is de aangepaste extreme waarde van de veranderlijke gelijkmatig verdeelde bij de restlevenslevensduur F t0 is de extreme waarde van de veranderlijke gelijkmatig verdeelde bij de ontwerplevensduur van 50 jaar ψ is de ψ-factorwaarde te ontlenen aan tabel A. van het normblad t is de ontwerp- of restlevensduur t 0 is de ontwerplevensduur van 50 jaar Gevolgklassen Bij de overgang van de normenreeks TGB 990 naar de Eurocode-reeks (de normenreeks NEN-EN 990 t.m. NEN-EN 999) zijn de gekende veiligheidsklassen uit NEN 6700 getransformeerd naar gevolgklassen. De indeling van bouwwerken naar die klassen is anders dan in NEN Om te voorkomen dat dit onbedoelde effecten heeft voor bestaande bouwwerken is gevolgklasse CC gesplitst in klasse CCA en klasse CCB. Klasse CCA omvat die bouwwerken die volgens NEN 6700 in veiligheidsklasse vielen en volgens het Bouwbesluit 202 tot het moment van het van kracht worden van NEN 8700 mochten worden beoordeeld met een referentieperiode van jaar. Daarnaast is bij de Eurocodes een gevolgklasse CC3 geïntroduceerd met een hogere betrouwbaarheidsindex dan die 2 ) In de titel is in plaats van 2003 abusievelijk 2004 geschreven. gold voor veiligheidsklasse 3 in NEN Dat heeft geleid tot een onderscheid in betrouwbaarheidsindices en partiële factoren, gekoppeld aan de invoeringsdatum van het Bouwbesluit 202 ( april 202) (tabel A en B). Incident of areaal Het voorgaande is gebaseerd op beoordeling van incidentele bouwwerken die om welke oorzaak dan ook dreigen door de ondergrens van de constructieve veiligheid te zakken. Daar hoort ook het uitgangspunt bij dat het individueel risico (IR) per persoon per jaar niet groter mag zijn dan 0-5. Er is een essentieel verschil of een laag veiligheidsniveau wordt toegepast voor een incidenteel geval of voor een areaal aan bouwwerken. Bij het beoordelen van een areaal aan bouwwerken hoort een hoger afkeurcriterium dan bij het beoordelen van een incident. Indien het minimumveiligheidsniveau behorend bij een incident ook zou worden toegepast op een areaal, wordt het totale risico voor de maatschappij aanmerkelijk groter. Er ontstaat dan een risico dat groter kan zijn dan in het algemeen maatschappelijk 47

9 6 Betonnen casco van de getransformeerde Nedinscofabriek in Venlo foto: Arthur Bagen / diederendirrix hogere waarde aan te houden dan op grond van het Bouwbesluit 202 wordt voorgeschreven. De constructeur moet motiveren waarom bij de contractuele toepassing van NEN 8700:20 een hogere waarde voor de referentieperiode en een hogere betrouwbaarheidsindex niet proportioneel is. verkeer aanvaardbaar wordt geacht; het absolute aantal slachtoffers kan te groot worden door de grote aantallen bouwwerken. Op een areaal toegesneden veiligheidsvoorschriften dienen bescherming te garanderen aan de burger waar hij niet zelf voor zijn belangen kan opkomen. Voor het beoordelen van een areaal aan bestaande bouwwerken ligt het voor de hand een veiligheidsniveau aan te houden tussen het nieuwbouwniveau en het afkeurniveau voor incidenten. Een nadere studie moet uitwijzen welk niveau dit zou moeten zijn. Dit niveau zal maximaal het verbouwniveau zijn. Op dit moment is het verbouwniveau het enige vastgelegde en voldoende veilige niveau tussen nieuwbouw en afkeuren. Daarom is de aanbeveling voor herbeoordeling van een areaal bestaande bouwwerken om voorlopig uit te gaan van het verbouwniveau. Verbouwen Zoals gezegd legt NEN 8700 tevens de ondergrens vast van het veiligheidsniveau dat bedoeld is te worden toegepast bij het gedeeltelijk vernieuwen, veranderen of het vergroten van een bestaande bouwconstructie, in afwijking van het nieuwbouwniveau dat is vastgelegd in de NEN-EN 990-serie normbladen. Bij het gedeeltelijk veranderen, vernieuwen of vergroten van een constructie (verbouw) mag rekening worden gehouden met de restlevensduur van het bouwwerk waaraan de verbouwing plaatsvindt. Bij verbouw is het lang niet altijd mogelijk tegen proportionele kosten het nieuwbouwniveau te realiseren. Om die reden is gemotiveerd waarom een lagere betrouwbaarheidsindex met daarvan afgeleide partiële factoren dan voor nieuwbouw geldt, verantwoord is (ontleend aan [4] geldt voor de noodzakelijk aanwezige betrouwbaarheidsindex tabel (deel A en B) en tabel 2). Ook voor de referentieperiode mogen lagere waarden dan voor nieuwbouw worden aangehouden. Daarbij geldt voor toepassing in het kader van het Bouwbesluit 202 een ondergrens. NEN 8700:20 kent de aanbeveling een Samengevat Voor nieuw op te richten bouwwerken en geheel te vernieuwen constructies moet toepassing worden gegeven aan de NEN-EN 990-normenreeks (Eurocodes). Zodra het gaat om bestaande bouwwerken (beoordeling of het veiligheidsniveau nog toereikend is of bij gedeeltelijk vernieuwen, veranderen of vergroten van een (bestaande) constructie) moet toepassing worden gegeven aan NEN 8700:20. Dit normblad kent een afkeurniveau (aanpassingen zijn noodzakelijk of het gebruik moet worden gestaakt) en een verbouwniveau. Het Bouwbesluit 202 verwijst naar NEN Om te illustreren hoe het nieuwbouwniveau, het verbouwniveau en het afkeurniveau samenhangen, is dit in figuur 2 voor bouwwerken van gevolgklasse 2 illustratief weergegeven. Voor de (beton)constructeur is NEN 8700:20 een normblad dat van groot belang is. Dit komt omdat bouwopgaven steeds meer verschuiven van nieuwbouw naar aanpassen en hergebruik van bestaande bouwwerken. LITERATUUR TNO B / B , TNO-Bouw Beoordeling van de constructieve veiligheid van bestaande bouwwerken. Achtergrondrapport bij het betreffende deel van het Bouwbesluit, Vrouwenvelder, A.C.W.M., Winter, P.E. de, april TNO 2004-CI-R059, Veiligheidsbeoordeling bestaande bouw. Achtergrondrapport bij het desbetreffende deel van het Bouwbesluit ), A.C.W.M. Vrouwenvelder, N.P.M. Scholten, P.E. de Winter. 3 TNO 2008-D-R005/B, Veiligheidsbeoordeling bestaande bouw. Achtergrondrapport bij NEN 8700, A.C.W.M. Vrouwenvelder (TNO) N.P.M. Scholten (ERB). 4 TNO-060-DTM , Veiligheidsbeoordeling bestaande bouw Achtergrondrapport bij NEN 8700, A.C.W.M. Vrouwenvelder (TNO), N.P.M. Scholten (ERB), R D.J.M. Steenbergen (TNO), tudelft.nl/view/tno/uuid%3a227e5bd-f3cb-4aec-a057-c8b- 2f5ca8/. 48