Beleidsplan openbare verlichting

Transcriptie

1 Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Montferland Datum: Versie: 3.2

2 Inhoudsopgave Leeswijzer... 4 Samenvatting Inleiding Algemeen: Het doel van verlichten Functies en eisen openbare verlichting Sociale veiligheid Verkeersveiligheid Leefbaarheid Regelgeving verlichting Algemene ontwikkelingen Conventionele verlichting Dimbare verlichting Statisch dimmen Dynamisch dimmen LED verlichting Long life lampen Actieve markering Groen en Amber licht Verminderen van verlichting Huidige situatie Doelstellingen Werkwijze Nieuwbouw / reconstructie Beheer en onderhoud Huidige financiële situatie Energie- en onderhoudskosten Overzicht areaal Reclame aan lichtmasten.16 5 Doelstellingen voor Doelstellingen Wanneer verlichten Energiebesparing Terugdringen lichthinder en lichtvervuiling

3 5.5 Versterken van de identiteit Initiërende rol bij innovaties Uitvoering beleid Oude masten en armaturen vervangen Energiebesparing Nieuwe projecten Beheer en onderhoud Correctief onderhoud Preventief onderhoud Beheer Het budget voor Energiekosten Onderhoudskosten Vervanging oude masten en armaturen Stabiliteitsmetingen Nieuwe projecten Budget identiteitsverlichting Financieel overzicht Conclusie Bijlage 1: Berekening besparing na vervanging armaturen Bijlage 2: Terugverdientijden na vervanging armaturen Bijlage 3: Wet- en regelgeving Bijlage 4: Beleidsuitgangspunten voor ontwerp en realisatie Bijlage 5: Beleidsuitgangspunten voor beheer en onderhoud 3

4 Leeswijzer Voor u ligt het beleidsplan Openbare verlichting van de gemeente Montferland. In dit plan wordt beschreven hoe de gemeente Montferland de komende jaren om wil gaan met de openbare verlichting. Zo wordt in dit plan het huidige beleid en het toekomstige beleid met de doelstellingen omschreven. Hierbij is rekening gehouden met en gebruik gemaakt van de Beleidsnota duurzame openbare verlichting van de Provincie Gelderland, het Akkoord van Groenlo, de Pluk & Play list van de Taskforce Verlichting en het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoer Plan van de gemeente Montferland. Het beleidsplan begint met een samenvatting. Hierin worden kort de kernpunten van het beleidsplan besproken. Daarna wordt kort stilgestaan bij het doel van verlichten en wat de algemene ontwikkelingen zijn in de openbare verlichting. Vervolgens worden de kernpunten uit het huidige beleid samengevat in hoofdstuk 4. Hier wordt uitgelegd wat de huidige doelstellingen zijn, hoe er wordt omgegaan met beheer en onderhoud en welke financiële middelen er beschikbaar zijn. Ook wordt er uitgelegd hoe de huidige verlichting is opgebouwd en wat de energie- en onderhoudskosten zijn van de installatie. In hoofdstuk 5 worden de doelstellingen voor besproken om vervolgens in hoofdstuk 6 de concrete uitvoering uit te leggen. Hierin wordt besproken wat de huidige situatie van de verlichting is, welke acties moeten worden ondernomen en wat de gevolgen daarvan zijn. Daarna wordt uitgelegd welke financiële consequenties ( gebaseerd op prijspeil 2014) het nieuwe beleidsplan heeft. In het laatste hoofdstuk wordt de conclusie gegeven.

5 Samenvatting Het beleidsplan voor de openbare verlichting loopt van 2009 tot en met 2013 (met een doorkijk tot 2018). Daarom is door de gemeente besloten om een nieuw beleidsplan op te stellen tot en met De laatste jaren zijn de ontwikkelingen in de openbare verlichting erg snel gegaan. De LED verlichting is niet meer weg te denken in alle gemeenten in Nederland. Daarbij komen er ook moderne dimtechnieken op de markt waardoor verlichting een belangrijk onderdeel van energiebesparing wordt. In het huidige beleid ( ) is beschreven dat gemeente de openbare ruimte alleen wil verlichten wanneer dit nodig is. Wanneer er verlichting nodig is wordt de Richtlijn voor Openbare Verlichting (ROVL-2011) toegepast (tot een maximum van 75% voor wat betreft de lichtsterkte). Het huidige beheer en onderhoud is, samen met de gemeenten Doetinchem en Oude IJsselstreek, uitbesteed aan de firma Heijmans Techniek en Mobiliteit. Dit is een contract voor twee jaar ( ) met twee opties voor verlenging met één jaar (2014 en 2015). Heijmans T+M zorgt ervoor dat storingen tijdig worden verholpen en schades op een goede manier worden afgehandeld. Het is de verwachting dat de opties in het contract worden gebruikt en dat er in 2015 een nieuwe aanbesteding plaats gaat vinden. Het huidige beleid werkt op veel punten nog naar wens van de gemeente. Enkele doelstellingen zullen daarom gelijk zijn aan de vorige periode of worden aangepast/aangevuld. Door ontwikkelingen in de markt, de financiële situatie en veranderende ambities worden er ook nieuwe doelen geformuleerd. De belangrijkste doelen voor de periode van zijn: Een goede verkeersveiligheid bij duisternis; Behoud van een goed gevoel van sociale veiligheid; 15% besparing op energie in 2019 t.o.v. 1 januari 2009 (berekend vermogen op is MWh en op kwh); Oude masten en armaturen vervangen; Verbeteren leefbaarheid voor mens en natuur door terugdringen lichthinder en -vervuiling; Versterken van de identiteit van Montferland; Stimuleren innovaties. Een belangrijk doel in dit beleidsdocument is het vervangen van de oude installatie. De technische levensduur van lichtmasten is ca. 40 jaar, voor armaturen is dit 20 jaar. Doordat de gemeente Montferland de masten controleert d.m.v. stabiliteitsmetingen wordt bekeken of de masten nog voldoen en de levensduur op een veilige verantwoorde manier verlengd wordt met gemiddeld 8 jaar. Hierdoor is het vervangen van masten de afgelopen jaren vooruitgeschoven. De komende beleidsperiode moeten er 493 masten en 1410 armaturen vervangen worden. Om deze vervanging te realiseren is er een gemiddeld budget nodig van ,00 per jaar voor de komende 5 jaar. Bij het vervangen van masten en armaturen worden nieuwe armaturen geplaatst met LED verlichting. Armaturen met LED verlichting verbruiken minder energie en vergen weinig onderhoud. Door de vervanging van armaturen kan er vanaf 2019 ca ,00 bespaard worden op energiekosten (13% besparing). Op onderhoud kan er ca ,00 bespaard worden (22%). Naast de kosten voor het vervangen van masten en armaturen zijn er ook nog overige kosten die meetellen voor de openbare verlichting. Het totale budget voor de openbare verlichting is gemiddeld ,00 per jaar. Hierin is meegenomen: energiekosten, onderhoudskosten, schade masten, identiteitsverlichting, stabiliteitsmetingen en de energiebesparing. Met dit budget kan de verlichting in stand worden gehouden en worden vernieuwd wanneer dit nodig is. 5

6 1. Inleiding De gemeente Montferland bestaat uit de 12 kernen Azewijn, Beek, Braamt, Didam, s Heerenberg, Kilder, Lengel, Loerbeek, Loil, Nieuw-Dijk, Stokkum en Zeddam. De gemeente is verantwoordelijk voor een goede leefbare openbare ruimte waarvan openbare verlichting een onderdeel is. Naast de landelijke wet- en regelgeving, de veranderingen op de energiemarkt, de verkeers- en sociale veiligheid, vandalisme en de energie en milieuaspecten heeft openbare verlichting raakvlakken met verschillende gemeentelijke beleidsvelden. Het is dan ook noodzakelijk een duidelijke visie voor de openbare verlichting op te stellen. Op dit moment is er een geldend beleidsplan voor de gemeente Montferland (Beleidsplan openbare verlichting ). Dit beleidsplan is in 2009 opgesteld en loopt tot en met 2013 (met een doorkijk tot 2018). In de afgelopen 5 jaar is er veel veranderd in de openbare verlichting waardoor het beleidsplan niet meer past bij de huidige situatie. In dit beleidsplan worden nieuwe ambities geformuleerd op het gebied van energiebesparing, duurzaamheid en innovatie. Een aantal van deze zaken en maatregelen zijn overkoepelend vastgelegd. Zo is er de landelijke Taskforce Verlichting (opgezet door voormalig minister Cramer) die als doelstelling heeft om in % energie te besparen ten opzichte van 1 januari Om dit doel te bereiken moet er een duidelijk beleid worden vastgesteld. Maar ook duurzaam inkopen leidt tot een verbeterd milieu en daarvoor zijn innovatieve materialen nodig. Al deze zaken leiden uiteindelijk ook tot een besparing in kosten. Bij het opstellen en vaststellen van dit beleidsplan zijn verschillende interne actoren betrokken. De afdeling openbare werken is betrokken bij het opstellen van het beleidsplan. Het College van B&W is betrokken via de vaststelling van het beleidsplan. 6

7 2 Algemeen: Het doel van verlichten Het doel van openbare verlichting is het verhogen van de persoonlijke- en verkeersveiligheid. Dit is een historisch doel wat heden ten dage nog steeds geldt. Mensen willen iets kunnen waarnemen als zij ergens lopen of rijden en daarvoor is, net als in huis of op kantoor, verlichting een middel. Veel gemeenten in Nederland zijn bezig met energiebesparingen. Er wordt daarom steeds vaker gekeken naar het doel van verlichten. Met name in buitengebieden wordt er steeds vaker gedacht om verlichting te verminderen of verwijderen. 2.1 Functies en eisen openbare verlichting In de onderstaande afbeelding staat aangegeven wat de diverse functies van de openbare verlichting zijn. Eigenlijk is dit te vergelijken met een thuissituatie: bij werkzaamheden is meer licht nodig met een witte kleur, bij ontspanning is het licht vaak gedimd en wordt er een warmere kleur toegepast. Dit geld ook voor de functies van de openbare verlichting. 2.2 Sociale veiligheid De sociale veiligheid is het meest van toepassing in verblijfsgebieden (woonwijken en straten). Mensen voelen zich veilig als zij goed waar kunnen nemen wat er gebeurd op straat. Wanneer er voldoende verlichting aanwezig is, is men is minder bang voor vandalisme en geweld. Om goed te kunnen waarnemen waar wat gebeurd is hier de lichtkleur (wit licht) en het verlichtingsniveau van belang. 2.3 Verkeersveiligheid Bij verkeersveiligheid wordt de veiligheid op (hoofd)ontsluitingswegen en doorgaande wegen met een verkeersfunctie bedoeld. Hier bevindt de weggebruiker zich vaak in een motorvoertuig en is de sociale veiligheid niet het meest belangrijk. Veel belangrijker is echter het veilig verplaatsen van A naar B. Verlichting wordt dan vaak zodanig geplaatst dat daaraan kan worden opgemerkt dat er bijvoorbeeld een rotonde of een bocht nadert (discontinuïteit). Openbare verlichting heeft een bewezen gunstige invloed op de verkeersveiligheid. Uit nationaal en internationaal onderzoek blijkt dat het aantal nachtelijke ongevallen met zo'n 25 tot 35 procent daalt door het aanbrengen van (goede) openbare verlichting. Lichtmasten kunnen ook een obstakel zijn waar men juist tegen aan kan rijden en letsel kan veroorzaken. Plaatsbepaling is dus een belangrijk aspect. 7

8 2.4 Leefbaarheid Leefbaarheid kan worden uitgedrukt in sfeer, comfort en veiligheid. Het is een combinatie van factoren. Vooral in binnensteden zijn deze aspecten van belang. Een lichtmast mag er fraai uitzien maar moet ook haar functie behouden ten aanzien van veiligheid. Daarom wordt hier vaak een lichtmast toegepast die decoratief is (hoge esthetische waarde) met daarbij een goed armatuur en lichtbron welke zorgen voor de juiste sfeer in combinatie met het juiste veiligheidsgevoel. Ook het aanlichten van historische panden of bijzondere monumenten speelt daarbij een rol. Het bijzondere karakter van een plek kan geaccentueerd worden en een trekpleister vormen voor bezoekers. Veel van deze kwaliteits aspecten zijn vaak vastgelegd in het beleid van gemeenten (integraal beheer openbare ruimte, IBOR). 2.5 Regelgeving verlichting De Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSvV) heeft in 2011 voor de openbare verlichting aanbevelingen opgesteld. Dit is de Nederlandse Richtlijn voor Openbare Verlichting (ROVL-2011). De ROVL-2011 is opgesteld door de NSVV en tot stand gekomen op verzoek van de Taskforce Verlichting ondersteund door Agentschap NL. Deze richtlijn is bedoeld voor beheerders (eigenaren), zoals Rijkswaterstaat, provincies, gemeenten, waterschappen en overige beheerders van openbare terreinen en wegen en personen en organisaties die deze beheerders ondersteunen. Het maken van een keuze tot verlichten of niet verlichten en te besluiten tot een alternatieve maatregel is een beleidsafweging. De richtlijn geeft handreikingen voor het maken van een dergelijke beleidskeuze. 8

9 3 Algemene ontwikkelingen In dit hoofdstuk worden de technologische innovatie ontwikkelingen toegelicht. De ontwikkelingen in de verlichting gaan erg snel en het is daarom goed om hier extra aandacht voor te hebben. 3.1 Conventionele verlichting Een aanzienlijk deel van de openbare verlichting binnen de gemeente is nog conventioneel van aard. Voor dit deel houdt dat in dat er nog niet gewerkt wordt met nieuwe technologieën die de levensduur verlengen en energie besparen. De afgelopen jaren zijn alle vervangingen en uitbreidingen uitgevoerd door het toepassen van LED verlichting en dimmen. Voorbeelden hiervan zijn de s-heerenbergseweg/kilderseweg in Zeddam, De Fluun in Didam, Wehlseweg in Loil, Smallestraat in Nieuw Dijk, Stadsplein/Molenpoortstraat/Klinkerstraat in s-heerenberg, Uitbreidingsplan Beek, Rotonde Hooglandseweg/Zeddamseweg/Kilderseweg in Zeddam, uitbreidingsplan Kilder, uitbreidingsplan Loilseveld en Kerkwijk in Didam. 3.2 Dimbare verlichting Vroeger werden lampen vaak gedoofd (om en om, de ene wel aan de andere niet). Dit werd gedaan met de zogenaamde avond- en nachtschakeling. De lampen die op de avondschakeling zitten branden vanaf het moment van inschakelen tot bijvoorbeeld uur s avonds en de lampen die op de nachtschakeling zitten branden 100% voor de gehele nachtelijke periode. Om energie te besparen kunnen tegenwoordig lichtbronnen gedimd worden. Er zijn twee manieren om verlichting te dimmen, statisch dimmen of dynamisch dimmen Statisch dimmen Bij statisch dimmen wordt het lichtniveau op vaste tijden op een lager niveau ingesteld. Dit kan worden gerealiseerd door een eenvoudige technische uitbreiding in de lichtmasten. Statische dimsystemen worden steeds geavanceerder, er kan in meerdere stappen naar verschillende verlichtingsniveaus worden gedimd Dynamisch dimmen Bij dynamisch dimmen wordt het lichtniveau afhankelijk van omgevingsvariabelen geregeld. Dit kunnen factoren zijn zoals de hoeveelheid omgevingslicht, het weer of verkeersintensiteiten. Met het dynamisch dimmen van verlichting heeft de gemeente Montferland nog geen ervaring. Het dimmen van openbare verlichting zal goed toepasbaar zijn in verblijfsgebieden, bij parkeerterreinen en in het algemeen in het buitengebied. 3.3 LED verlichting De ontwikkeling van LED verlichting in de openbare verlichting is heel snel gegaan. Een LED (afkorting voor Light Emitting Diode) is een halfgeleider die licht geeft. LED verlichting is in diverse kleuren verkrijgbaar. LED-verlichting heeft de volgende voordelen: goede kleurweergave (wit licht); lange levensduur (> uur is voor OV dus langer dan 15 jaar); is direct na inschakelen op lichtsterkte; goed dimbaar; laag energieverbruik; geen strooilicht. Een nadeel van LED-verlichting zijn de relatief hoge investeringskosten welke de laatste jaren wel steeds dichter bij de conventionele verlichting komt. Gezien de stormachtige ontwikkeling van de LED-verlichting 9

10 van de laatste tijd gaat de gemeente Montferland overal LED verlichting toepassen. Bij nieuwe projecten en grootschalige vervanging zal dit als eerste aan de orde zijn. Zo wordt op een geleidelijke manier alles vervangen door LED. 3.4 Long life lampen Dit type lamp wordt al een aantal jaren in de gemeente Montferland toegepast. Het is ook mogelijk om long life lampen te dimmen. De toegepaste long life lamp gaat ongeveer 6 a 8 jaar mee (ter vergelijking, een conventionele lamp gaat circa 3 a 4 jaar mee). Bij remplace (preventief vervangen van de lampen na verstrijken technische branduren) en storingen worden long life lampen toegepast. 3.5 Actieve markering Actieve markering (met LED s) bestaat uit lichtpunten in de wegverharding tussen of naast de aanwezige markering. De actieve markering versterkt de zichtbaarheid van het verloop van de weg en attendeert de weggebruiker op een specifieke situatie (zoals kruispunten). Actieve markering kan onder bepaalde voorwaarde de traditionele verlichting vervangen. De voordelen van actieve markering in vergelijking met traditionele verlichting zijn: sneller herstel van oriëntatie op de weg bij overgangen verlicht naar onverlichte geen aanrijdingen met lichtmasten; laag energieverbruik; bijna geen lichthinder; Vooral voor buitengebieden kan dit interessant zijn. Hier is zo min mogelijk lichthinder en lichtvervuiling gewenst. Een nadeel van actieve markering is dat bij sneeuw of vervuiling de LED s niet te zien zijn. 3.6 Groen en Amber licht Een andere ontwikkeling is de groene en oranje (amber) LED-verlichting. Uit onderzoeken blijkt dat groene verlichting minder verstorend is voor vogels in het gebied. De oranje (amber) kleurige verlichting heeft dit effect op vleermuizen. Actieve markering Deze gekleurde LED verlichting zorgt voor een ander straatbeeld. Deze is niet hinderlijk voor mensen zolang het lichtniveau laag blijft. Over het algemeen wordt groene verlichting toegepast in het buitengebied, waar een hoog lichtniveau niet van toepassing is. Groene LED verlichting 10

11 3.7 Verminderen van verlichting Bij vervanging of vernieuwing van verlichting moet er goed gekeken worden wat het doel en nut van verlichting is op een bepaalde locatie. In sommige gevallen is het verantwoord om het aantal lichtmasten te reduceren of andere verlichtingstechnieken toe te passen (actieve markering of groene LED). Vooral uit kostenbesparing, energieverbruik, natuur en milieu is dit een gewenste ontwikkeling. Verlichting op zonne-energie aan de Linthorsterstraat in Stokkum 11

12 4 Huidige situatie Het huidige beleid voor de openbare verlichting is vastgelegd in het Beleidsplan openbare verlichting In dit beleidsplan zijn doelen en ambities opgenomen voor de periode van 2009 tot Deze doelen verschillen van beheer en onderhoud tot energiesparing en lichtarchitectuur. Een aantal van deze doelen zullen in dit beleidsdocument terug komen. Anderen zullen worden aangepast of verwijderd. Bij de gestelde doelen heeft de gemeenteraad een budget vastgesteld. Dit budget is vastgesteld voor de beleidsperiode inclusief een doorkijk tot en met Doelstellingen De hoofddoelstellingen uit het vorige beleid zijn: De kwaliteit van de bestaande verlichtingsinstallatie behouden tegen 5-10% lagere onderhoudskosten. Reduceren van het energieverbruik met minimaal 10% Bevorderen van het gevoel van sociale veiligheid door voldoende verlichting daar waar nodig. Van functionele inrichting naar inrichting van openbare ruimte met 90% voorkeursassortiment Het vastgestelde budget bij deze doelstelling is in de periode gemiddeld per jaar (prijspeil 2009). Voor de periode is jaarlijks een bedrag van gemiddeld noodzakelijk. Volgens het voorliggende beleidsplan hebben wij in de periode nu gemiddeld nodig of te wel 8,1% lagere gemiddelde jaarlijkse kosten t.o.v. het beleidsplan Werkwijze Nieuwbouw / reconstructie In het huidige beleid streeft de gemeente Montferland naar een minimaal verlichte openbare ruimte. Dit betekent dat op plaatsen waar markering of signalering gewenst is, in eerste instantie gezocht wordt naar alternatieve maatregelen, waarvoor geen lichttechniek nodig is. Daar waar toch verlichting nodig is, gaat de gemeente bij het opstellen van lichtplannen voor nieuwe of te reconstrueren straten en wijken in basis uit van actuele richtlijnen (ROVL 2011). Een gelijkmatig lichtniveau (geen donkere plekken op straat) is het doorslaggevende criterium voor de te realiseren verlichtingskwaliteit. Voor het lichtniveau hanteert de gemeente een afwijking tot een maximum van 75%. Boven alles streeft de gemeente Montferland in elke situatie naar een verantwoorde verhouding tussen de hoeveelheid licht en het hiervoor noodzakelijke materiaal- en energieverbruik. In de huidige situatie wordt er verlicht op basis van de volgende kenmerken: Instandhouden en verbeteren verkeers- en/of sociale veiligheid; Bevorderen van de leefbaarheid en het onderscheidende vermogen van de woonkernen; Functionele verlichting vanuit het voorkeursassortiment (m.u.v. dorpscentra s); Het initiatief tot het verlichten van de achterpaden ligt bij de eigenaren, zoals woningbouwverenigingen en particuliere bewoners. De gemeente verlicht achterpaden niet; Intensief gebruikte fietspaden goed verlichten zodat een veilige situatie ontstaat; Terughoudend met verlichting in natuurgebieden; 12

13 4.2.2 Beheer en onderhoud Het periodieke onderhoud aan de openbare verlichting is, samen met de gemeenten Doetinchem en Oude IJsselstreek, uitbesteed aan de firma Heijmans Techniek en Mobiliteit. Dit is een contract voor twee jaar ( ) met twee opties voor verlenging van één jaar. Heijmans T+M zorgt ervoor dat storingen tijdig worden verholpen en schades op een goede manier worden afgehandeld. Ook verzorgt Heijmans het preventief onderhoud. Door het preventief onderhoud goed te plannen worden veel storingen voorkomen. Het beheer van de openbare verlichting wordt sinds 2012 door de gemeente zelf uitgevoerd. De gemeente is zelf verantwoordelijk voor het muteren van gegevens in het beheerbestand. In dit bestand staan alle basisgegevens van lichtmasten, armaturen en lampen (locatie, types, leeftijd, verbruik). De gemeente is verantwoordelijk voor het bijhouden van het bestand, het uitdraaien van een meerjarenvervanging en de lijsten voor de groepsremplace voor het preventief onderhoud. In de tabel is te zien welke levensduur er bij welke lamp hoort. Bestaande geschilderde masten worden om de 8 jaar geschilderd. Na 40 jaar is de technische levensduur van de lichtmast verlopen en wordt deze vervangen. Om deze levensduur te verlengen laat de gemeente Montferland Stabiliteitsmeting uitvoeren bij oude masten. Hierdoor kan vervanging van masten worden uitgesteld met enkele jaren. De laatste jaren is gebleken dat de gemiddeld 80% van de masten nog een aantal jaar kunnen blijven staan. Door de stabiliteitsmetingen blijkt dat de levensduur gemiddeld 48 jaar wordt. De technische levensduur van armaturen is minimaal 20 jaar. Stabiliteitsmeting Bij het bereiken van deze leeftijd worden armaturen vaak vervangen. Wanneer ook de lichtmast verouderd is wordt er vaak een compleet nieuwe installatie geplaats. 4.3 Huidige financiële situatie Hieronder is een overzicht te zien van kosten zoals deze zijn opgenomen in het bestaande beleidsplan. In de voorgaande jaren waren de vervangingskosten relatief laag. Het is de verwachting dat deze kosten de komende jaren oplopen vanwege de leeftijden van masten en armaturen. De besparing van op duurzaamheid is opgenomen doordat conventionele lampen de afgelopen jaren zijn vervangen door Long Life lampen. Dit zorgt voor een besparing in energie en onderhoud. Jaar Vervangingskosten Energiekosten Onderhoudskosten Areaaluitbreidin g Lampsoort Levensduur (jr.) HPLN 2 LED 20 PLET 2 PLL 4 PLS 2 PLT 2 SON 3 SON-T 4 SOX 3 TL 2 Duurzaam-heid Bijdrage Lichtarchitectuur Totaal 13

14 Prijspeil Energie- en onderhoudskosten In de gemeente Montferland staan op dit moment lichtbronnen (lampen). Momenteel staan er lichtmasten in de gemeente. Jaarlijks groeit dit aantal met tientallen door uitbreidingen in het kader van nieuwbouw en veiligheid. De belangrijkste onderdelen van een lichtpunt zijn de mast, armatuur en lamp. Het huidige energieverbruik van de totale openbare verlichting is kwh per jaar (stand ). Het energieverbruik is opgebouwd uit het aantal branduren per jaar + systeemvermogen (lamp en vsa) + dimpercentage. De energiekosten voor de gehele installatie zijn ,00 per jaar. Dit is een theoretische berekening, in de praktijk betaalde de gemeente ca ,00 in De theoretische berekening gaat uit van een gemiddeld energietarief en houdt geen rekening met dimregimes (voor zover die er zijn). Het exacte energieverbruik wordt bepaald door de kwh meters in de transformatorhuizen. De netbeheerder is de eigenaar van de transformatorhuizen en heeft als enigste toegang hiertoe. Om het werkelijke energieverbruik te bepalen zullen deze meters regelmatig moeten worden opgenomen (eens per jaar, wettelijk verplicht is eens in de drie jaar). Doordat er maar eens in de drie jaar de meters opgenomen worden vinden er tot nu toe steeds correcties plaats en is er geen exacte hoeveelheid van het verbruikte energie bekend per jaar. In regioverband wordt op dit moment een aanbesteding voorbereidt voor zogenaamde slimme meters voor grootverbruik. Voor het eind van 2015 moeten deze geplaatst zijn en is het mogelijk om minimaal zesmaal per jaar de meterstanden te ontvangen en zodoende niet afhankelijk te zijn van de netbeheerder/leverancier. Hierdoor krijgen we exact inzicht in het verbruik en de invloed van door ons genomen maatregelen om energie te besparen. De ouderhoudskosten zijn uitgesplitst in remplace en storingen. Bij remplace worden de lampen in groepen vervangen. Bijvoorbeeld bij pll lampen worden de lampen om de 4 jaar vervangen en bij TL lampen om de 2 jaar. Bij storingen wordt uitgegaan van een uitvalspercentage van 5 %. Hieronder is een voorbeeld gegeven hoe er is gekomen tot onderhoudskosten (pll lamp). Remplace: Lampprijs st. Loonkosten voor remplace Remplace per aantal jaar Totaal remplace kosten per jaar per lamp. (lampprijs + loonkosten / aantal jaar. 3,00 8,00 4 2,75 Storingen: Lampprijs st. Loonkosten voor storingen Uitvalspercentage Totaal kosten. (lampprijs + loonkosten * uitvalspercentage) 3,00 25,00 5% 1,40 In bovenstaande tabel is een voorbeeld gegeven voor een pll lamp. Bij andere type lampen kunnen de kosten verschillen vanwege de prijs van de lamp en de remplace frequentie. De remplace kosten voor de totale installatie zijn ,00 per jaar. De kosten voor storingen zijn ,00 per jaar. Dit zijn gemiddelde kosten gebaseerd op een theoretische berekening. In de praktijk liggen de kosten remplace wat lager en de kosten voor storingen iets hoger (totaal ca ,00). Dit verschil ontstaat door de prijzen die de aannemer aanbiedt bij aanbesteding en de werkelijke aantallen (storingen en remplace). Op de voorgaande pagina is het budget uit het vorige beleidsplan beschreven. Als deze kosten vergeleken worden met bovenstaande kosten is een verschil te zien. Dit verschil ontstaat omdat er in 2008 een schatting is gemaakt van de kosten (incl. schades). In de tussentijd is het beheer en onderhoud opnieuw aanbesteed en is er in 2013 een complete inventarisatie gedaan van de openbare verlichting. In dit beleidsplan kan er daardoor een nauwkeurige berekening worden gemaakt voor de onderhoudskosten. 14

15 4.3.2 Overzicht areaal In de tabellen op de volgende pagina is een overzicht gegeven van de leeftijd van de lichtmasten in de gemeente Montferland. Ook is te zien wat de leeftijden van de armaturen zijn en welke type lampen er in de gemeente aanwezig zijn. Hierbij is als uitgangspunt genomen dat de gemiddelde levensduur van een lichtmast 48 jaar is, van een armatuur minimaal 20 jaar. Zoals de linker tabel laat zien, zijn er de afgelopen 20 jaar veel masten vervangen. Het grootste deel van de masten is namelijk nog redelijk jong. Een kleiner deel is toe aan vervanging (603 lichtmasten). Op basis van de technische levensduur hadden deze masten al vervangen moeten worden (enkele masten zijn al 50 jaar oud). Doordat stabiliteitsmetingen worden uitgevoerd, kan worden geconstateerd of de levensduur van de masten verlengd wordt. Alle masten ouder dan 40 jaar zijn gecontroleerd. De tweede grafiek geeft een ander beeld dan bij de lichtmasten te zien is. Een groot deel van de armaturen moet vervangen worden of zit tegen vervanging aan. Verder onderzoek is nodig om deze twee grafieken aan elkaar te koppelen. Hieruit kan duidelijk worden of er oude armaturen op nieuwe masten zitten waardoor alleen het armatuur vervangen dient te worden. Of dat de gehele installatie verouderd is Aantal masten per leeftijd 1428 < 10 jaar jaar jaar jaar > 40 jaar Aantal armaturen per leeftijd 673 < 5 jaar 5-10 jaar jaar jaar >20 jaar In de onderstaande grafiek is te zien welke lamptypes er in de gemeente aanwezig zijn. De laatste jaren zijn er meer armaturen geplaatst met LED verlichting. Voordat de LED-lamp geïntroduceerd werd was de PLL lamp de beste optie, dit is het grootste deel (5155 stuks). De lampen welke het meeste energie verbruiken zijn de TL lampen, dit zijn er maar 107. Deze bevinden zich veelal in oude armaturen (meestal 2 stuks per armatuur), in anwb vlaggen en abri s. 15

16 Aantal lampen per type Veel voorkomend PLL armatuur in Montferland (CPS200) 4.4 Reclame aan lichtmasten Aan lichtmasten in de gemeente Montferland zijn geen (verlichte) reclameborden bevestigd. Het toepassen van verlichte reclameborden kan lichthinder veroorzaken. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor verkeers- en/of sociale veiligheid. Daarnaast heeft het toestaan van reclameborden consequenties voor de constructie van de lichtmast (er is een zwaardere mast nodig) en voor beheer en onderhoud van de installatie. Verzoeken zullen derhalve afgewezen worden mede omdat het toestaan ook niet past binnen het groene, landelijke karakter van de gemeente. 16

17 5 Doelstellingen voor Doelstellingen Het huidige beleid werkt op veel punten nog naar wens. Enkele doelstellingen zullen daarom gelijk zijn aan de vorige periode of worden aangepast/aangevuld. Door ontwikkelingen in de markt, de financiële situatie en veranderende ambities worden er ook nieuwe doelen geformuleerd. Een goede verkeersveiligheid bij duisternis; Behoud van een goed gevoel van sociale veiligheid; 15% besparing op energie in 2019 t.o.v. 1 januari 2009 (berekend vermogen op is MWh en op kwh); Oude masten en armaturen vervangen; Verbeteren leefbaarheid voor mens en natuur door terugdringen lichthinder en lichtvervuiling; Versterken van de identiteit van Montferland; Stimuleren innovaties. 5.2 Wanneer verlichten Om een goede verkeersveiligheid bij duisternis te garanderen houdt de gemeente zich (binnen de bebouwde kom) aan de richtlijnen van de ROVL (tot een maximum van 75% voor wat betreft de lichtsterkte). Hier kunnen uitzonderingen op gemaakt worden voor fietspaden en parkeerterreinen. Alleen wanneer het vanuit het oogpunt van verkeers- en sociale veiligheid gewenst is worden deze verlicht. Vanuit de vorige beleidsperiode was de doelstelling om 25% van de klachten te verminderen. Deze doelstelling is cijfermatig nog niet gehaald ( van ca. 400 klachten in 2009 en gemiddeld 350 in 2012 en 2013). Er dient wel rekening gehouden te worden met het feit dat in 2009 tijdens de tweewekelijkse storingsronde de verlichting overdag aangezet werd en gelijktijdig de niet gemelde storingen verholpen werd. In 2012 en 2013 is wekelijks een storingsronde gehouden alleen op basis van meldingen. Het overdag aanzetten van de verlichting wordt niet meer gedaan ook vanwege milieutechnische motieven (energiebesparing). De ROVL is in het buitengebied niet van toepassing. Hier is de gemeente terughoudend met het plaatsen van verlichting. Het basisprincipe is: Verlichten? Nee tenzij er goede redenen zijn om wel verlichting te plaatsen (verkeersveiligheid). De volgende stappen worden doorlopen bij het bepalen of wegen wel of niet verlicht worden: Is verlichting noodzakelijk op grond van beleid of richtlijnen? Zijn aanpassingen in het wegontwerp mogelijk? Is de toepassing van actieve markering mogelijk? Is de toepassing van statisch of dynamisch dimmen mogelijk? Nieuwe verlichting wordt in LED uitgevoerd om zo de exploitatiekosten zo laag mogelijk te houden. 5.3 Energiebesparing Onder energiebesparing vallen twee belangrijke doelstellingen: het vervangen van de oude installatie en minimaal 10% energiebesparing t.o.v Onder de oude installatie wordt verstaan de lichtmasten en armaturen die hun levensduur gehaald hebben. Wanneer deze oude masten en armaturen vervangen worden kunnen er direct duurzame materialen worden toegepast. Dit zorgt voor een besparing in onderhoud en energiekosten waardoor de exploitatiekosten omlaag gaan. Een uitwerking met voorbeelden treft u aan in hoofdstuk 6. 17

18 5.4 Terugdringen lichthinder en lichtvervuiling De gemeente Montferland bevindt zich niet in een groot stedelijk gebied. Het is meer een landelijke omgeving. Daarom zal er in het buitengebied zo min mogelijk verlichting geplaatst worden, zoals is toegelicht in paragraaf 5.2. Er zal ook bekeken worden of er verlichting weg gehaald kan worden en eventueel vervangen door andere oplossingen (reflectorpalen, reflectorborden, schrikhekken). In de bebouwde kom zal er zoveel mogelijk bekeken worden of verlichting op een bepaald tijdstip uit kan of gedimd kan worden. Denk hierbij aan parkeerplaatsen van winkels. Moet er in het buitengebied verlichting geplaatst worden dan zal dit met name oriëntatie verlichting zijn. Op dit moment zijn er ook lichtbronnen met groen licht (rustig voor het oog) en oranje licht (prettig voor vleermuizen). Deze lichtbronnen zullen, wanneer nodig, worden toegepast om ook de flora en fauna meer rust te geven. 5.5 Versterken van de identiteit Waar vaak niet bij stil wordt gestaan is dat verlichting een belangrijke bijdrage kan leveren aan de identiteit van een stad, dorp of gemeente. Karakteristieke gebouwen kunnen worden aangelicht waardoor ze worden gezien als herkenningspunt van een stad of dorp. De gemeente staat open voor initiatieven vanuit de samenleving om bijzondere gebouwen aan te lichten. In overleg met de eigenaar kan een ontwerp bedacht worden en kan er worden gepraat over de verdeling van de kosten. Dit onderdeel is tijdens de vorige beleidsperioden wegbezuinigd bij de kerntakendiscussie. In dit beleidsplan wordt daarom een beperkt budget opgenomen om initiatieven te ondersteunen. Identiteitverlichting 5.6 Initiërende rol bij innovaties De gemeente Montferland wil, in vergelijking met het verleden, meer innovatieve ontwikkelingen testen en toepassen. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het dimmen van verlichting tot een minimaal niveau of aan dynamische verlichting. Dit kan grote energie besparingen opleveren. Uiteraard is het belangrijk dat de gebruiker er geen hinder van ondervindt. Bij nieuwe ontwikkelingen kan er gekozen worden om een testopstelling toe te passen om ervaringen te gebruiken voordat het breed wordt toegepast. Andere mogelijkheden voor innovaties kunnen bijvoorbeeld zijn het toepassen van groene of oranje LED verlichting (paragraaf 5.3). Buiten de genoemde voorbeelden zijn er nog vele ontwikkelingen en kunnen er nieuwe ontwikkelingen ontstaan gedurende de periode van dit beleidsplan. Dynadimmer 18

19 6 Uitvoering beleid In het voorgaande hoofdstuk zijn de doelstellingen voor besproken. Deze doelstellingen zijn deels toegelicht maar enkele doelstellingen vereisen een uitleg op gedetailleerder niveau. In dit hoofdstuk wordt er dieper in gegaan op de details en de uitvoering van het beleid. In hoofdstuk 4 is al uitgebreid stilgestaan bij de huidige situatie. De informatie uit dat hoofdstuk wordt hier ook toegepast (areaal gegevens, energieverbruik, kosten voor beheer en onderhoud op basis van prijspeil 2014)). Het is de verwachting dat het beheer en onderhoud de komende jaren gelijk blijft zoals in hoofdstuk 4 besproken. Door nieuwe aanbesteding kan de uitvoerende partij wel wijzigen. In dit hoofdstuk wordt kort daarom stilgestaan bij dit onderdeel. 6.1 Oude masten en armaturen vervangen Zoals is omschreven in paragraaf zijn er een aantal masten en armaturen aan het eind van hun levensduur (603 masten ouder dan 40 jaar). Het vervangen van oude masten en armaturen is een belangrijke taak voor de komende jaren. Alle masten ouder dan 1972 zijn gecontroleerd waarna is gekeken hoelang de masten nog kunnen blijven staan (meestal 5 of 10 jaar). Van de 603 oude masten zijn er 94 masten net 40 jaar oud. Deze 94 masten dienen in de komende beleidsperiode te worden gecontroleerd (Stabiliteitsmetingen). De andere oude masten zijn al gecontroleerd in de afgelopen jaren. Daardoor hoeven er 16 masten pas vervangen te worden na De overige masten (493) stuks moeten in de komende beleidsperiode vervangen worden. In rechter tabel is te zien hoeveel oude masten moeten worden vervangen in welk jaar. Om alle masten de vervangen is een kostenraming gemaakt. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de types en kosten van de te vervangen masten. Oude mast Nieuwe mast Aantal Stukprijs Totaal 4 CPT ST 4 CPT VERZ 8 750, ,00 5 CPT ST 5 CPT VERZ 2 775, ,00 6 V ST 6 V VERZ , ,00 7 V ST 7 V VERZ , ,00 8 V ST 8 V VERZ , ,00 9 V ST 9 V VERZ , ,00 Totaal , Tot aan 2018 moeten er 493 masten vervangen worden. Bij de stukprijs is inbegrepen: loonkosten (verwijderen en herplaatsen), materiaalkosten (levering mast), aansluitkosten netbeheerder (af- en heraansluiten). In onderstaande tabel is weergegeven hoe de verdeling per jaar is. De mastomschrijving is hierbij ingekort naar alleen de hoogte van de mast Einde levensduur masten

20 4 m. 5 m. 6 m. 7 m. 8 m. 9 m. Totaal masten totaal kosten , , , , ,00 totaal ,00 Er is gekozen voor thermisch verzinkte masten welke CO2 neutraal geleverd worden. Er kan ook gekozen worden voor aluminium masten. Qua milieubelasting ontloopt dat elkaar zeer weinig. Het voordeel van stalen masten is dat deze minder gevoelig zijn voor aanrijdingen (deuken en knikken). In twee parken in Loil en Didam zijn gerecycled kunststof palen toegepast om duurzaamheid extra te bekrachtigen. Het huidige areaal in de gemeente bestaat voor 63% uit verzinkte masten. In onderstaande tabel zijn de te vervangen armaturen opgenomen incl. types, aantallen en prijzen. Armatuur oud Armatuur nieuw Aantal Stukprijs Totale kosten Indal 2000 Indal Mithra LED , ,00 Indal 2050 Indal Mithra LED , ,00 Indal 2058 Indal Mithra LED 7 500, ,00 Indal 2310 OSIRIS Indal 2310 OSIRIS LED 1 900,00 900,00 Indal 2551 Indal Luma , ,00 Indal 2552 Indal Luma 2 575, ,00 Indal 2565 LIBRA Indal Luma 1 575,00 575,00 Indal 2650 AURORA Indal Luma 3 575, ,00 Indal 2700 (TL) Indal Luma 7 575, ,00 Phillips CPS200 Indal Mithra LED , ,00 Phillips FGS103 Indal Luma , ,00 Phillips FGS104 Indal Luma , ,00 Phillips HGS201 Indal Luma 1 575,00 575,00 Lightronics Holbein Lightronics Holbein LED 3 300,00 900,00 Phillips HRP Indal Luma , ,00 Industria Indal Luma 3 575, ,00 Phillips JVC Indal Luma , ,00 Lightronics OGR Lightronics OGR LED , ,00 AEG PDX Indal Luma , ,00 AEG Rondolux Phillips CitySpirit , ,00 Phillips SGS203 Indal Luma , ,00 Phillips SGS253 Indal Luma 6 650, ,00 Phillips SGS305 Indal Luma 2 650, ,00 Phillips SORA Indal Luma 2 650, ,00 Phillips SRL Indal Luma , ,00 Phillips SRS201 Indal Luma , ,00 Vulkan Indal Luma , ,00 Totaal ,00 De lijst (masten en armaturen) dient tevens als voorkeursassortiment bij nieuwe projecten en vervangingsplannen. Hierbij dient wel rekening gehouden worden met de verdere ontwikkeling van de LED armaturen en daarom moet er continu afgewogen worden of het huidige toegepaste assortiment nog voldoet. De armaturen worden minimaal voor de aankomende 20 jaar geplaatst. Bij uitzondering kan er afgeweken worden van de lijst ( bijvoorbeeld in centra, specialke locaties e.d.). De levensduur van de armaturen loopt niet gelijk aan die van de masten. Dit houdt in dat op oude masten (493 stuks) nog relatief nieuwe armaturen zitten (jonger dan 20 jaar). In onderstaande tabel 20

21 is weergegeven wat de leeftijd is van de armaturen op de oude masten. In de eerste twee kolommen staat het aantal masten dat wordt vervangen in dat jaar. In de kolommen erna is te zien hoe oud de armaturen zijn die op die oude masten zitten. Leeftijd armaturen op oude masten Aantal masten vervangen per jaar <5 jr 5-10 jr jr jr >20 jr Eindtotaal Uit de tabel blijkt dat er 107 oude armaturen (>20jr) zitten op oude masten. Het grootste deel (350 stuks) van de oude masten bevat een armatuur van jaar oud. Dit betekend dat veel oude masten vervangen moeten worden waarbij het bestaande armatuur nog voldoet. Bestaande armaturen kunnen dus worden teruggeplaatst op nieuwe masten. In totaal zijn er 1410 armaturen aan het eind van hun levensduur. Omdat er maar een klein deel (107 stuks) wordt vervangen bij de vervanging van masten is het nodig dat er elk jaar een deel van deze oude armaturen wordt vervangen. De kosten van armaturen op de vorige pagina zijn berekend inclusief vervangingskosten van het armatuur. Voor de komende jaren (tot aan 2018) moeten er 1410 armaturen worden vervangen waarvoor een budget nodig is van ,00 per jaar ( ,00/ 5 jaar). Alle 1410 armaturen zijn al voorbij hun technische levensduur. Er is daarom gekozen om een gemiddeld budget aan te houden waardoor de 1410 armaturen verspreid over 5 jaar worden vervangen. Voor de komende jaren zijn de kosten voor het vervangen van oude masten en armaturen als volgt: Jaar Vervanging van masten vervanging van armaturen Totaal per jaar , , , , , , , , , , , , , , ,00 totaal , , , Energiebesparing De werkzaamheden uit paragraaf 6.1. resulteren in een energiebesparing. Ieder jaar zal de energienota lager uit gaan vallen. Ook de onderhoudskosten zullen lager gaan uitvallen omdat lampen niet meer vervangen hoeven te worden door toepassing van LED. Hier tegenover staat wel jaarlijks een uitbreiding van het areaal met enkele tientallen masten. In de tabel in bijlage 1 is een overzicht weergegeven wat het vervangen van armaturen door LED armaturen met dimtechnologie jaarlijks bespaard. Op dit moment bedragen de energiekosten per jaar ca ,00 en de kosten voor onderhoud ca ,00. Wanneer alle verouderde armaturen (zoals benoemd in 6.1) vervangen zijn, wordt er jaarlijks ca ,00 bespaard op energiekosten en op onderhoudskosten. Dit betekent een besparing van ruim 13% op de energiekosten en 22% op de onderhoudskosten. Door areaaluitbreiding dient daar tegenover te staan extra energiekosten van per jaar (energie- en netbeheerkosten) en 250,-- per jaar voor extra onderhoudskosten. 21

22 In de tabel in bijlage 2 is aangegeven hoe snel het armatuur wordt terugverdient (aanschafwaarde / energie- onderhoudsbesparing). Voorbeeld: Armatuur A kost 500,00; levert een energiebesparing op van 20,00 p.j. ; Levert een onderhoudsbesparing op van 10,00 p.j. (ten opzichte van oude armatuur); De terugverdientijd is dan als volgt: 500,00 / 30 = 16,67 jaar. De armatuurprijzen en besparingen zijn een indicatie. Een exacte lichtberekening is nodig om de juiste uitvoering te kiezen van een bepaald type. Zo zijn er van de Indal Mithra LED vele uitvoeringen mogelijk. Door een op maat gemaakt lichtplan kan blijken dat de betreffende uitvoering bijv. 400,00 kost i.p.v. 500,00 en dat de energiebesparing nog groter is. De meeste kosten kunnen bespaard worden door de armaturen met SOX lampen te vervangen voor armaturen met LED verlichting. De energiekosten voor SOX lampen zijn relatief hoog, lampen zijn duur en zijn onderhoudsintensief. 6.3 Nieuwe projecten Een nieuw project kan een nieuwbouwplan of vervangingsplan zijn. Daarbij moet bekeken worden conform paragraaf 5.2 of het verlichten van de nieuwe situatie nodig is. Per project zal er berekend moeten worden welke oplossing het meest duurzaam is. De gemeente houdt de uitgangspunten uit de ROVL 2011 aan voor wat betreft de kwaliteit van de verlichting. Bij nieuwe projecten worden er masten en armaturen gekozen uit het voorkeursassortiment (paragraaf 6.1). Dit zorgt voor een eenduidig beeld in de gehele gemeente. Hier kan vanaf geweken worden wanneer de situatie dit verlangd. Dit is meestal het geval in stad-/dorpscentra en op plekken waar bijzondere verlichting van toepassing is (aanlichten van gebouwen e.d.). 6.4 Beheer en onderhoud Het periodieke onderhoud aan de openbare verlichting is, samen met de gemeenten Doetinchem en Oude IJsselstreek, uitbesteed aan de firma Heijmans Techniek en Mobiliteit. Dit is een contract voor twee jaar ( ) met twee maal een optie voor één jaar verlenging. De verwachting is dat de opties in dit contract wordt gebruikt. Waarschijnlijk zal in 2015 het beheer en onderhoud met dezelfde gemeenten worden aanbesteedt Correctief onderhoud Bij zeer urgente storingen (schademasten, aanrakingsgevaar) is men binnen 2 uur ter plaatse om de situatie veilig te stellen. Er wordt dan direct een noodoplossing gemaakt en binnen 2 weken is de situatie definitief hersteld. Dit geldt voor standaard masten of gevaarlijke situaties. Bij urgente storingen (hele wijk zonder licht of een hele kruising) vangt men binnen 24 uur aan met het herstel hiervan. Er wordt dan direct een noodoplossing gemaakt en binnen 2 weken is de situatie definitief hersteld. Deze storingen hebben vaak betrekking op het net van Liander. Bij een reguliere storing (defecte lamp) repareert men deze binnen 2 weken Preventief onderhoud Het preventief onderhoud bestaat uit het preventief vervangen van lampen en het schilderen van masten. Veel van de geschilderde masten worden de komende jaren vervangen door verzinkte masten. Deze hoeven niet meer behandeld te worden. Door het vervangen van armaturen zal ook het aantal te remplaceren lampen verminderen. LED verlichting gaat ca. 20 jaar mee en hoeft niet geremplaceerd te worden. 22

23 Voor het preventief onderhoud maakt Heijmans jaarlijks een planning in overleg met de gemeente. De kosten hiervoor zijn opgenomen bij de aanbesteding Beheer De openbare verlichting is in 2013 geheel geïnventariseerd en opnieuw voorzien van unieke nummers, inclusief x- en y-coördinaten. Hierdoor kan de gemeente duidelijk met de burger communiceren over storingen, haar eigen bestand (digitaal) bijhouden. Door goed bijhouden van het beheerbestand blijft deze accuraat en actueel. 23

24 7 Het budget voor In dit hoofdstuk zal een overzicht worden gegeven van het benodigd budget voor de komende 5 jaar (gebaseerd op prijspeil 2014). In hoofdstuk 3 is een uitgebreid overzicht gegeven van de huidige energie- en onderhoudskosten. En in hoofdstuk 6 is er een raming gegeven voor vervangen van oude masten en armaturen. In dit hoofdstuk zal kort worden stilgestaan bij deze onderdelen. 7.1 Energiekosten De lichtbronnen (lampen) in de gemeente Montferland verbruiken op dit moment kwh per jaar berekend vermogen per In 2009 is uitgegaan van 7100 lichtmasten met een energieverbruik van 1422 kwh berekend vermogen. De energiekosten voor de gehele installatie zijn ca ,00 per jaar. Het exacte energieverbruik wordt bepaald door de kwh meters in de transformatorhuizen. Om het werkelijke energieverbruik te bepalen zullen deze meters regelmatig moeten worden opgenomen (eens per jaar). Dit is van belang wanneer er vervangingen plaats gaan vinden waarbij LED verlichting wordt geplaats. Deze vervanging levert een energiebesparing op, om de energiebesparing door te zetten naar een financiële besparing moeten de meters opgenomen worden. Er is een traject gestart om te komen tot een aanbesteding in regioverband waarbij o.a. de huidige meters worden vervangen door zogenaamde slimme meters. En een meetdienst voor het uitlezen en tonen van de meetgegevens. In de huidige situatie is het zo dat meters in transformatorhuizen niet vrij toegankelijk zijn en deze meters ook maar beperkt worden opgenomen (minimaal éénmaal in de drie jaar (wettelijke verplichting), in tussenjaren worden schattingen gedaan wat weer fluctuaties in de hand werkt van het verbruikte hoeveelheid energie). 7.2 Onderhoudskosten Onder onderhoud valt het remplaceren van lampen en het oplossen van storingen. De remplace kosten voor de totale installatie zijn ,00 per jaar. De kosten voor storingen zijn ,00 per jaar. In de praktijk liggen de kosten remplace wat lager en de kosten voor storingen iets hoger (totaal ca ,00). Dit verschil ontstaat door de prijzen die de aannemer aanbiedt bij aanbesteding. Bij een nieuwe aanbesteding van het beheer en onderhoud kunnen deze kosten ook veranderen. Ook schades aan lichtmasten vallen onder onderhoudswerkzaamheden. Schademasten worden binnen enkele uren veilig gesteld waarna er een noodoplossing kan worden gecreëerd. Per jaar zijn er ca. 30 schademasten. Een schademast kost ca ,00 per stuk voor alle werkzaamheden die erbij komen kijken. Schademasten kunnen geclaimd worden bij het waarborgfonds, het eigenrisico is daarvoor 250,00. Ongeveer 20% van de schademasten kan niet geclaimd worden (6 st x 1.400,00). Voor de overige masten wordt het eigen risico betaald (24 st x 250,00). De totale kosten voor schademasten wordt daarmee , Vervanging oude masten en armaturen Wanneer masten en armaturen aan het eind van hun levensduur zijn moeten ze vervangen worden. Door het controleren (stabiliteitsmetingen) van masten wordt de levensduur gemiddeld verlengd met 8 jaar. De gemeente Montferland werkt met een vervangingsfonds voor het vervangen van masten en armaturen. Het gemiddelde bedrag aan vervanging wordt opgenomen in het jaarlijkse budget. Sommige jaren is minder of meer geld nodig dan het budget. Het fonds zorgt ervoor dat deze schommelingen per jaar wordt opgevangen. In de tabel op de volgende pagina staan de kosten voor de vervanging van masten en armaturen voor de komende jaren: 24

25 Jaar Vervanging van masten vervanging van armaturen Totaal per jaar , , , , , , , , , , , , , , ,00 totaal , , ,00 Gem. per jaar , Stabiliteitsmetingen Zoals in paragraaf 4.2 & 6.1 is uitgelegd, laat de gemeente Montferland masten controleren door stabiliteitsmetingen (het zogenaamde masten schudden). Met deze controle wordt gekeken hoe lang de lichtmast nog kan blijven staan. De afgelopen jaren is gebleken dan ca. 85 tot 90% van de lichtmasten nog enkele jaren kan blijven staan. Gemiddeld wordt de levensduur van de masten met 8 jaar verlengd. Er zijn op dit moment 603 masten ouder dan 40 jaar, 493 daarvan worden vervangen gedurende deze beleidsperiode. Van de overige 110 oude masten worden er 16 vervangen na 2018 (zijn al gecontroleerd). Van de 603 oude masten zijn er 94 masten die net 40 jaar oud zijn (geplaatst in 1972 / 1973). Dit jaar komen er 33 masten bij die 40 jaar oud zijn. Deze masten moeten gecontroleerd worden in 2014 waardoor bepaald kan worden hoe lang ze nog kunnen blijven staan. De kosten hiervoor zijn 50,00 per lichtmast (127*50= 4.700,00). Hieronder is per jaar aangegeven hoeveel masten er 40 jaar oud worden. De kosten hiervoor zijn opgenomen in het budget. Jaartal Aantal masten controleren Nieuwe projecten Bij nieuwbouw projecten wordt er een keus gemaakt uit het voorkeursassortiment zoals deze is benoemd in dit beleidsplan. De kosten voor de openbare verlichting worden bij nieuwe projecten meegenomen in het exploitatieplan. Er zijn daarom geen kosten opgenomen in dit beleidsplan voor nieuwe projecten. 7.6 Budget identiteitsverlichting Vanuit het bestaande beleid voor openbare verlichting was er een budget opgenomen van ,00 per jaar voor identiteitsverlichting (Licht architectuur). Dit is in de loop van de jaren verdwenen i.v.m. bezuinigingen. De komende beleidsperiode wil de gemeente meer aandacht richten op identiteitsverlichting en is het voorstel om hiervoor een budget op te nemen. In tegenstelling tot voorgaande jaren zal de gemeente niet alle kosten op zich nemen (zie hoofdstuk 5). Het opgenomen budget is bedoeld om initiatieven te ondersteunen. 25

26 Korenmolen de Volharding, Zeddam 7.7 Financieel overzicht In voorgaande paragrafen is uitgelegd welke kosten er gemaakt worden en hoe hoog die kosten zijn. In onderstaande tabel wordt een overzicht weergegeven van alle kosten. In deze tabel is ook het budget opgenomen vanuit het huidige beleid. In het huidige beleid is er een inschatting gemaakt van het budget voor de periode Energiekosten , , , , ,00 Onderhoudskosten , , , , ,00 Vervanging masten en armaturen (gemiddeld) , , , , ,00 Identeitsverlichting 2.500, , , , ,00 Schademasten , , , , ,00 stabiliteitsmetingen 6.350, , , , ,00 Incidentele bijplaatsing lichtmast , , , , ,00 Energie besparing , , , , ,00 Extra energiekosten tgv areaaluitbreiding 1.000, , , , ,00 Onderhouds besparing , , , , ,00 Extra onderhoudskosten tgv areaaluitbreiding 250,00 500,00 750, , ,00 Totaal , , , , ,00 Budget volgens huidig beleid , , , , ,00 Exclusief interne kosten, jaarlijks en prijspeil

27 De energie- en onderhoudskosten zijn gebaseerd op de huidige kosten. Zoals al aangegeven wordt er door de vervanging ,00 bespaard op energiekosten en op onderhoudskosten. De komende jaren zal deze besparing langzaam doorzetten omdat de vervanging verspreid over 5 jaar plaats gaat vinden. Onderstaande tabel geeft een indicatie van het budget wat nodig is na Hierin zijn de besparingen op energie en onderhoud meegenomen. Het gemiddelde budget uit het bestaande beleid was gemiddeld ,00 per jaar (periode ). Volgens het bovenstaande overzicht is er gemiddeld een budget nodig van gemiddeld ,00 per jaar (periode ). Dit is een verlaging van het budget met 8,1%. Vanaf 2019 zal het benodigde budget ,00 per jaar zijn. Dit is nogmaals een verlaging met 2,5%. Alle jaarlijkse kosten zijn exclusief interne kosten van jaarlijks ,00 per jaar Energiekosten ,00 Onderhoudskosten ,00 Vervanging masten en armaturen ,00 Schademasten ,00 Stabiliteitsmetingen 2.500,00 Identeitsverlichting 2.500,00 Incidentele bijplaatsing lichtmast ,00 Totaal ,00 Exclusief interne kosten, jaarlijks en prijspeil

28 8 Conclusie De gemeente Montferland wil de komende jaren verder gaan op LED verlichting. Hierdoor kan er veel bespaard worden op onderhouds- en energiekosten. Het doel om 15% energie te besparen in 2019 (t.o.v ) is daardoor haalbaar. Uit de analyse van de areaal gegevens van de gemeente Montferland is gebleken dat er de komende jaren veel masten en armaturen vervangen dienen te worden. Dit draagt voor een groot deel bij aan het besparen van energie. Voor het vervangen van masten en armaturen is er de komende jaren een budget nodig van ,00 per jaar. Met het aanbrengen van LED verlichting kan lichthinder en lichtvervuiling worden teruggedrongen. Hierdoor wordt de leefbaarheid voor mens en natuur verbeterd. Innovatieve oplossingen kunnen hier ook een grote bijdrage in hebben. Zo zijn er speciale anti-verblindingsschermen voor armaturen waardoor mensen niet verblind worden door het licht. Maar ook groene of oranje LED verlichting kan een belangrijke rol hebben voor flora en fauna. De identiteit van Montferland wordt versterkt door het aanbrengen van licht architectuur. Bijzondere gebouwen of kunst kunnen worden aangelicht waardoor er herkenningspunten ontstaan voor burgers. Het toepassen van identiteitsverlichting en LED verlichting zal ervoor zorgen dat de verlichting een belangrijke rol speelt in de openbare ruimte van de gemeente Montferland. 28

29 Armatuur oud Armatuur nieuw Aantal Besparing energie per jaar per armatuur Besparing onderhoudskosten per jaar per armatuur Totale besparing per jaar per armatuur Energiebesparing voor alle armaturen per jaar Totale besparing voor alle armaturen per jaar Bijlage 1: Berekening besparing na vervanging armaturen Indal 2000 Indal Mithra LED 49 12,25 3,15 15,40 600,25 754,60 Indal 2050 Indal Mithra LED ,90 3,02 16, , ,76 Indal 2058 Indal Mithra LED 7 40,40 5,27 45,67 282,80 319,69 Indal 2310 OSIRIS Indal 2310 OSIRIS LED 1 0,11 3,34 3,45 0,11 3,45 Indal 2551 Indal Luma 24 8,81 2,90 11,71 211,44 281,04 Indal 2552 Indal Luma 2 19,54 2,23 21,77 39,08 43,54 Indal 2565 LIBRA Indal Luma 1 8,75 2,71 11,46 8,75 11,46 Indal 2650 AURORA Indal Luma 3 38,68 8,34 47,02 116,04 141,06 Indal 2700 (TL) Indal Luma 7 0,03 9,75 9,78 0,21 68,46 Phillips CPS200 Indal Mithra LED 16 8,30 2,94 11,24 132,80 179,84 De Nood CLASSIC De Nood LEIDSE KAP LED 21 0,03 3,15 3,18 0,63 66,78 Phillips FGS103 Indal Luma 268 3,80 8,94 12, , ,32 Phillips FGS104 Indal Luma 133 8,47 3,06 11, , ,49 Phillips HGS201 Indal Luma 1 49,47 3,15 52,62 49,47 52,62 Lightronics Holbein Lightronics Holbein LED 3 0,04 3,15 3,19 0,12 9,57 Phillips HRP Indal Luma 60 62,88 3,40 66, , ,80 Industria Indal Luma 3 42,00 14,42 56,42 126,00 169,26 Phillips JVC Indal Luma 50 21,78 8,93 30, , ,50 Lightronics OGR Lightronics OGR LED 16 0,19 3,11 3,30 3,04 52,80 AEG PDX Indal Luma 15 12,60 2,29 14,89 189,00 223,35 AEG Rondolux Phillips CitySpirit 14 0,05 3,15 3,20 0,70 44,80 Phillips SGS203 Indal Luma 14 24,63 9,27 33,90 344,82 474,60 Phillips SGS253 Indal Luma 6 38,80 8,27 47,07 232,80 282,42 Phillips SGS305 Indal Luma 2 38,03 8,94 46,97 76,06 93,94 Phillips SORA Indal Luma 2 13,23 14,42 27,65 26,46 55,30 Phillips SRL Indal Luma 50 34,85 14,42 49, , ,50 Phillips SRS201 Indal Luma ,25 14,39 37, , ,28 Vulkan Indal Luma 12 22,68 10,58 33,26 272,16 399,12 totaal , ,35 29

30 Armatuur oud Armatuur nieuw Investering armaturen Terugverdientijd per armatuur (jaar) Bijlage 2: Terugverdientijden na vervanging armaturen Indal 2000 Indal Mithra LED 500,00 32 Indal 2050 Indal Mithra LED 500,00 30 Indal 2058 Indal Mithra LED 500,00 11 Indal 2310 OSIRIS Indal 2310 OSIRIS LED 900, Indal 2551 Indal Luma 575,00 49 Indal 2552 Indal Luma 575,00 26 Indal 2565 LIBRA Indal Luma 575,00 50 Indal 2650 AURORA Indal Luma 575,00 12 Indal 2700 (TL) Indal Luma 575,00 59 Phillips CPS200 Indal Mithra LED 500,00 44 De Nood CLASSIC De Nood LEIDSE KAP LED 2.000, Phillips FGS103 Indal Luma 575,00 45 Phillips FGS104 Indal Luma 575,00 50 Phillips HGS201 Indal Luma 575,00 11 Lightronics Holbein Lightronics Holbein LED 300,00 94 Phillips HRP Indal Luma 575,00 9 Industria Indal Luma 575,00 10 Phillips JVC Indal Luma 575,00 19 Lightronics OGR Lightronics OGR LED 600, AEG PDX Indal Luma 650,00 44 AEG Rondolux Phillips CitySpirit 970, Phillips SGS203 Indal Luma 650,00 19 Phillips SGS253 Indal Luma 650,00 14 Phillips SGS305 Indal Luma 650,00 14 Phillips SORA Indal Luma 650,00 24 Phillips SRL Indal Luma 650,00 13 Phillips SRS201 Indal Luma 650,00 17 Vulkan Indal Luma 650,

31 Bijlage 3 Wet- en regelgeving Nederlands Burgerlijk Recht Eigendom van lichtmasten roerende zaak : Zaken die zich kunnen verplaatsen (zoals een fiets of een auto) of verplaatst kunnen worden zonder dat hiervoor verregaande sloopwerkzaamheden noodzakelijk zijn (bijvoorbeeld iets dat met schroeven is vastgezet). onroerende zaak : Hiertoe behoren de grond, alles wat op de grond gebouwd is, alle gewassen die met de wortels in de grond vastzitten (waaronder ongeplukte vruchten), alles wat in de grond of aan een gebouw vast zit (bijvoorbeeld een centrale verwarming) en alle roerende goederen die door de eigenaar voor blijvend gebruik aan zijn onroerende zaak verbonden zijn (bijvoorbeeld losse machines in een fabriek). Op basis van een uitspraak van de Hoge Raad (nr oktober 1997) is een niet aard en nagelvast met de grond verbonden object als onroerend te beschouwen als de intentie tot een duurzaam gebruik ervan voldoende vast ligt. Een roerende zaak is dus tóch als onroerend te beschouwen, als het de bedoeling is dat deze gedurende langere tijd op die locatie gebruikt wordt. Dit is bijvoorbeeld het geval met een lichtmast. Hoewel een lichtmast relatief gemakkelijk uit de grond is te halen, is het de bedoeling dat hij 30 tot 40 jaar op dezelfde plaats blijft staan. Daarom worden lichtmasten beschouwd als onroerende zaken en is de gemeente Montferland, juridisch gezien, eigenaar van de in gemeentelijke grond geplaatste lichtmasten. Aansprakelijkheid De gemeente Montferland is, op basis van het Burgerlijk Wetboek (BW), aansprakelijk te stellen voor letsel en schade die als gevolg van de openbare verlichting is veroorzaakt. Dit geldt zowel als de verlichtingsinstallatie niet in orde is (Art. 6:174 BW) als wanneer de verlichting onvoldoende of misleidend is (Art. 6:162 BW). De wetsartikelen hebben overigens alleen betrekking op bevorderen van de verkeersveiligheid. De sociale veiligheid en de decoratieve aspecten van de openbare verlichting blijven hierbij, zolang zij geen invloed hebben op de verkeersveiligheid, buiten beschouwing. Er is in dit geval sprake van risicoaansprakelijkheid. Dit houdt in dat de gemeente in voorkomende gevallen moet kunnen aantonen dat haar, zowel op het gebied van verlichtingskwaliteit als wat betreft het onderhouden van de verlichtingsinstallatie, in redelijkheid niets te verwijten valt. Het ontbreken van financiële middelen om het onderhoudsniveau op een aanvaardbaar peil te houden of gebreken te verhelpen wordt hierbij niet als excuus geaccepteerd. De gemeente kan zich ook niet onttrekken aan de aansprakelijkheid door het eigendom van de openbare verlichting of het uitvoeren van werkzaamheden uit te besteden aan derden. 31

32 Elektriciteitswet Regionaal en landelijk netbeheer Op 19 december 1996 is door het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie de richtlijn nr. 96/92/EG uitgevaardigd met daarin een aantal gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit. Ten behoeve van de uitvoering van deze richtlijn is op 2 juni 1998 de Elektriciteitswet in werking getreden. Deze wet beschrijft de mogelijkheden voor opwekking, levering en in- en uitvoer van elektriciteit. Verder wordt het beheer en de instandhouding van het kabelnet beschreven. Het toezicht op de daadwerkelijke uitvoering van de wet is toevertrouwd aan de dienst uitvoering en toezicht energie (Dte). De Dte is onderdeel van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (Nma). Een van de gevolgen van de Elektriciteitswet is dat Nederlandse energiebedrijven hun organisatie moesten splitsen in een producten- en dienstenleverancier en een netbeheerder. De producten- en dienstenleverancier voorziet in de levering van elektrische energie en hieraan verwante producten. De netbeheerder is belast met het in goede staat houden van het regionale elektriciteitsdistributienet. Het landelijke elektriciteitstransportnet valt onder het beheer van de onafhankelijke, landelijke netbeheerder Tennet. Eigendom van het elektriciteitsnet Een elektriciteitskabel kan deel uitmaken van: het openbare elektriciteitsnet (1) De netbeheerder is eigenaar van het openbare elektriciteitsnet en verantwoordelijk voor het onderhoud en het beheer hiervan. Verder zorgt de netbeheerder ervoor dat het net voldoende capaciteit heeft om alle aangesloten verbruikers van energie te kunnen (blijven) voorzien. een aansluiting (2) Aansluitingen op het elektriciteitsnet bestaan uit de verbinding tussen het openbare net en het punt waar de verbruiker de elektrische energie afneemt (4). Bij een lichtmast is dit óf vanaf het aansluitkastje onder in de mast óf een aansluitkast waarop meerdere lichtmasten zijn aangesloten. Karakteristiek voor het punt van overdracht is dat hier een fysieke scheiding tot stand kan worden gebracht. Een lichtmast bevat bijvoorbeeld een beveiliging door middel waarvan, bij een storing, het uit te schakelen gedeelte tot deze lichtmast beperkt kan blijven. De aansluiting maakt dus deel uit van het elektriciteitsnet, aangezien er geen mogelijkheid bestaat om tussen de aansluiting en het net een fysieke scheiding aan te brengen. De aansluiting is hierdoor eigendom van de netbeheerder. 32

33 of een gemeentelijk openbare verlichtingsnetwerk (3) In geval van een gemeentelijk netwerk vervult de gemeente de rol van netbeheerder voor het eigen net (verantwoordelijk voor onderhoud, beheer en capaciteit van het eigen net) De verlichtingsinstallatie (5) wordt gevormd door de verbinding (de inwendige bedrading van de lichtmast) tussen het punt van overdracht en de plaats waar het feitelijke elektriciteitsverbruik plaatsvindt; de lamp in de armatuur. De gemeente is verantwoordelijk voor onderhoud en beheer van zowel de installatie als van een gemeentelijk openbare verlichtingsnet. Aansluit- en onderhoudskosten Op basis van de Elektriciteitswet mag de netbeheerder voor elke aansluiting op het elektriciteitsnet een aansluit- en onderhoudstarief in rekening brengen. Het aansluittarief dekt de kosten van de eigenlijke aansluiting. Het onderhoudstarief verzekert de gemeente van een adequate storingsafhandeling (qua status gelijkwaardig aan een huisaansluiting) en van het op termijn vernieuwen van de aansluitkabel. Een aansluiting bestaat volgens de Elektriciteitswet uit één of meer verbindingen tussen een net en een onroerende zaak ; de hoogte van de aansluitkosten is hierdoor afhankelijk van de wijze waarop een lichtmast, of cluster van lichtmasten, van elektrische energie worden voorzien. Het merendeel van de lichtmasten van de gemeente Montferland zijn zodanig op het elektriciteitsnet aangesloten dat zowel de aanvoer- als de retourleidingen van de energievoorziening van de openbare verlichting (gedeeltelijk) samenvallen met die van de overige aansluitingen. Elke, nieuw op het net aan te sluiten lichtmast vormt hierdoor een aansluiting, waarvoor een (eenmalig) aansluit- en (jaarlijks) onderhoudstarief in rekening wordt gebracht. Daarnaast is op enkele plekken sprake van een separaat elektriciteitsnet. Bij een separaat net worden lichtmasten via aparte kabels van energie voorzien: 33

34 De kabels zijn eigendom van de gemeente en zijn, via een verdeel- of aansluitkast, aangesloten op het laagspanningsnet. Het aantal aansluitingen op het elektriciteitsnet is hierdoor gelijk aan het aantal aansluitkasten. De gemeente Montferland heeft in dit beleidsplan een vergelijking opgenomen tussen de eerste situatie, waarbij sprake is van een gecombineerd elektriciteitsnet, en de situatie waarin sprake is van een separaat elektriciteitsnet. Interventiewet Sinds 14 juli 2004 is de Interventiewet van kracht. Het doel van deze wet is tweeledig; het verscherpen van het toezicht op de netbeheerders en de bescherming van de consumenten. Een concrete wijziging van de Elektriciteitswet als gevolg van de Interventiewet richt zich onder andere op de openbare verlichting. Bij een aansluitvermogen groter dan 1 MVA bestaat voor de betreffende wegbeheerder de mogelijkheid om zelf een bedrijf in te huren om aansluitingen te realiseren of delen van het beheer van de aansluiting uit te voeren. Overige landelijke en Europese regelgeving Wegcategorisering Het landelijk beleid ten aanzien van verkeer en vervoer is, behalve op de bereikbaarheid en afwikkeling van het verkeer, vooral gericht op de verkeersveiligheid de leefbaarheid op straat. Hiertoe is in het 3 e Meerjarenplan Verkeersveiligheid het convenant startprogramma Duurzaam Veilig Verkeer geïntroduceerd. Er zijn verschillende type wegen te onderscheiden: stroomwegen (verkeersfunctie), erftoegangswegen (woon-, recreatie- en verblijfsfunctie) en gebiedsontsluitingswegen (gemengde functie). Op basis van deze gegevens is het Nederlandse wegennet gecategoriseerd. 34

35 gemeentelijke wegen provinciale wegen erftoegangsweg gebiedsontsluitingsweg stroomweg binnen de bebouwde kom : buiten de bebouwde kom : Aanbesteding van werkzaamheden Bij de uitbesteding van werkzaamheden moet de gemeente Montferland rekening houden met het Europese aanbestedingsrecht. Dit aanbestedingsrecht is vastgelegd in de Liberalisatie Richtlijn en in de Coördinatie Richtlijn. De Liberalisatie Richtlijn richt zich op het opheffen van beperkingen in het vrij verrichten van diensten op het gebied van overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken. De Coördinatie Richtlijn regelt de wijze van aankondiging van een aanbesteding, de wijze van aanbesteden (openbaar of niet-openbaar) en de aanbestedings- en gunningcriteria. Europese aanbesteding is vereist bij: werken met een waarde gelijk aan of groter dan leveringen en dienstverlening, elk met een waarde gelijk aan of groter dan Het instandhouden en het projectmatig realiseren of renoveren van verlichtingsinstallaties wordt gezien als werken. Het onderhouden van deze installaties wordt gezien als dienstverlening. Flora en fauna Nederland heeft, in de Flora- en Faunawet, de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn opgenomen in haar wetgeving. Deze wet beschermt leefgebieden van verschillende planten- en diersoorten. De wet kan hierdoor verregaande gevolgen hebben voor de gemeente. Als bijvoorbeeld is aangetoond dat verlichting verstorend is voor bepaalde soorten, kan op basis van deze wet worden besloten dat de verlichting aangepast of zelfs verwijderd moet worden. Afspraken over het milieu De Tijdens de derde zitting op 11 december 1997 van de Conferentie van de Partijen van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering werd tekst van het Protocol van Kyoto aangenomen. De geïndustrialiseerde landen spraken hiermee af hun gezamenlijke uitstoot van broeikasgassen, zoals koolstofdioxide (CO 2 ), in de periode 2008 tot 2012 met ten minste 5% terug te dringen ten opzichte van de niveaus van Afgesproken werd dat het Verdrag van Kyoto in 35

36 werking zou treden als minimaal 55 landen (die samen minimaal 55 procent van de uitstoot van broeikasgassen veroorzaken) het zouden hebben bekrachtigd. Door de ratificatie van het protocol door Rusland in oktober 2004, is aan deze voorwaarde voldaan. Het Kyotoverdrag is begin 2005 van kracht geworden. Inmiddels is door de Europese Commissie afgesproken dat de CO2-uitstoot binnen de Europese Unie in 2020 met 20% moet zijn verminderd én dat 1 / 5 van de verbruikte energie afkomstig moet zijn uit duurzame bronnen. Politiekeurmerk Veilig Wonen Het bieden van bescherming en veiligheid is een kerntaak van de overheid. Een voorbeeld van de wijze waarop invulling aan deze taak wordt gegeven is het Politie Keurmerk Veilig Wonen. Dit keurmerk is gebaseerd op de realisatie van een veilig thuis in een veilige woonomgeving. De introductie van het keurmerk heeft ertoe geleid dat het accent ten aanzien van het verhogen van de sociale veiligheid is verschoven van een curatieve- naar een preventieve benadering. Dit houdt concreet in dat verkeersonveilige situaties niet alleen meer locatiegericht worden verbeterd (symptoombestrijding), maar er vanuit een integrale aanpak wordt gestreefd naar het op structurele wijze voorkomen hiervan. Het keurmerk stelt onder andere eisen aan de verlichting van de openbare ruimte en die van achterpaden. Daarnaast stelt het eisen aan de wijze waarop het beheer van de openbare ruimte moet worden vormgegeven. Europese afvalstoffenlijst Een belangrijk aspect bij het terugdringen van de belasting van het milieu zijn de afvalstoffen die ontstaan bij zowel de fabricage- als bij de verwerking van lichtbronnen aan het eind van hun levensduur. Sinds 1 mei 2002 is de Europese afvalstoffenlijst (EURAL) van toepassing. Op basis van deze lijst behoren gasontladingslampen (fluorescentie-, kwik- en natriumlampen) tot het chemisch afval en moeten worden afgevoerd naar erkende verwerkingsbedrijven of gekwalificeerde inzamelaars. Lichthinder Er zijn nog maar weinig niet-verlichte gebieden. Dit wordt onderstreept door in het kader van de Wet Milieubeheer duisternis en het donkere landschap te beschouwen als waarden die we moeten beschermen. Deze waarden worden echter aangetast door lichthinder; de overlast die mensen en dieren als gevolg van kunstlicht ondervinden hetzij in de vorm van regelrechte verblinding, hetzij als verstorende factor bij het verrichten van avondlijke en nachtelijke activiteiten, hetzij als bron van onbehagen. Het wel of niet moeten afschermen van verlichtingsarmaturen, is te bepalen door de hoeveelheid licht op de plaats van ramen e.d. te meten. Als blijkt dat armaturen lichthinder veroorzaken, is de hoeveelheid uitgestraald licht richting ramen e.d. te verminderen door een afscherming te plaatsen. 36

37 Bijlage 4 Beleidsuitgangspunten voor ontwerp en realisatie Verlichtingskwaliteit s Nachts bestaat er zowel behoefte aan duisternis als aan (kunst)licht. De gemeente Montferland gaat daarom op doordachte wijze om met openbare verlichting. Zij gaat hierbij uit van de beleving van permanente gebruikers van de betreffende openbare ruimte. In verblijfsgebieden gaat de aandacht dus uit naar voetgangers en (brom)fietsers en op verkeerswegen naar gemotoriseerd verkeer. Daarnaast let de gemeente erop dat de geproduceerde hoeveelheid licht en het hiervoor noodzakelijke materiaal- en energieverbruik met elkaar in balans is. De gemeente Montferland heeft de volgende richtlijnen en aanbevelingen tot haar beschikking bij het ontwerpen en realiseren van openbare verlichting binnen de gemeentegrenzen: ROVL2011, Richtlijn openbare verlichting. Opvolger van de: NPR richtlijnen voor openbare verlichting (NSVV) Aanbevelingen voor (mini)rotonden (NSVV) Richtlijn openbare verlichting natuurgebieden (NSVV & CROW) Aanbeveling verlichting van (korte) tunnels en onderdoorgangen (NSVV) Algemene richtlijn betreffende lichthinder (NSVV) Politiekeurmerk Veilig Wonen bestaande bouw / nieuwbouw Realisatiecriteria De gemeente Montferland hanteert als hoofduitgangspunten bij het plaatsen van verlichting: lichtmasten zijn zodanig geplaatst dat zij de weg zo optimaal mogelijk verlichten en op voldoende afstand van de rijbaan staan om aanrijdingen te voorkomen; lichtmasten zijn in principe in de buitenbocht geplaatst, waarmee zij zowel overdag als s nachts het zicht van de weggebruiker op het verloop van de weg versterken; de afstand tussen lichtmasten is bepaald met behulp van lichttechnische berekeningen en is daarmee afhankelijk van de gewenste verlichtingskwaliteit, de lamp-armatuur combinatie en de lichtpunthoogte. Binnen de bebouwde kom besteedt de gemeente Montferland bij het plaatsen van openbare verlichting daarnaast vooral aandacht aan het voorkomen van: hinder voor voetgangers, mensen met kinderwagens e.d. en minder validen; lichthinder door lichtmasten zodanig te plaatsen dat het licht van armaturen zo weinig mogelijk bij woningen naar binnen schijnt. In die gevallen waar de voorkeur naar een witte lichtkleur uitgaat, kiest de gemeente Montferland voor een warme, witte kleur. Buiten de bebouwde kom plaatst de gemeente Montferland alleen oriëntatieverlichting in die gevallen waarin: veiligheid van het verkeer; de situatie voor de weggebruikers onvoldoende overzichtelijk is met behulp van alleen de verlichting van het eigen voertuig; andere middelen, zoals toepassen van markering, ontoereikend zijn. 37

38 In het onderstaande overzicht is aangegeven op welke wijze de gemeente handelt bij het plaatsen van verlichting buiten de bebouwde kom. aaneengesloten discontinuïteiten: Als een wegvak tussen twee verlichte discontinuïteiten korter is dan 200 meter, wordt dit wegvak ook verlicht; het verlichtingsniveau is hier maximaal 70% van het niveau van de discontinuïteiten. bochten: Het overzicht van scherpe of onoverzichtelijke bochten wordt vergroot door middel van reflecterende materialen (bv. katteogen ). Als dit niet voldoende is, wordt verlichting geplaatst. bruggen en tunnels: Het al dan niet verlichten van bruggen en tunnels is vooral afhankelijk van de lengte; lange tunnels worden altijd verlicht. Daar waar fietsers en voetgangers intensief gebruik maken van tunnels en onderdoorgangen, is om sociale redenen altijd verlichting nodig. Wanneer een tunnel of onderdoorgang is verlicht, wordt ook het voor- en achterliggende wegvak over een lengte van ca. 50 meter verlicht. Als tunnels en onderdoorgangen voor motorvoertuigen overdag niet verlicht zijn, is s nachts alleen verlichting nodig als de aansluitende wegvakken ook verlicht zijn. bushalten: Bij bushalten worden minimaal twee lichtpunten geplaatst zodat de omvang van de halte wordt geaccentueerd. Hiervoor zijn twee redenen: bevorderen van de sociale veiligheid en van het zicht van de buschauffeur op wachtende passagiers. Wanneer ter plaatse een abri aanwezig is, wordt ook hierin verlichting aangebracht. fiets en voetpaden: Daar waar de gemeente overgaat tot het verlichten van intensief gebruikte fietsen voetpaden waarvoor geen alternatief voorhanden is, geldt: als het pad op een afstand van minder dan twee meter van een weg ligt, wordt zij verlicht door de verlichting van de weg zelf; wanneer het pad op een afstand van meer dan twee meter van een weg ligt of van de weg is gescheiden door bomen en/of struiken, wordt aparte verlichting aangebracht. kruispunten: Kruispunten worden óf verlicht óf geaccentueerd met behulp van reflecterende materialen. Bij drukke kruispunten worden ook de aanliggende wegen over een afstand van 50 tot 100 meter (in niveau afnemend) verlicht. Bij kruispunten met een lage verkeersintensiteit beperkt de gemeente zich tot oriëntatieverlichting. Kruispunten voorzien van plateaus worden in alle gevallen verlicht. Kruispunten met zandwegen worden niet verlicht. oriëntatieverlichting: Bij discontinuïteiten zonder mogelijkheden de weg te betreden dan wel te verlaten, wordt één lichtmast ter plaatse van, of twee lichtmasten aan weerszijden van de discontinuïteit geplaatst. Bij de samenkomst van meer dan twee weggedeelten is het aantal lichtmasten en hun opstelling afhankelijk van de situatie ter plaatse. oversteekplaatsen: Vrijliggende oversteekplaatsen worden verlicht als s nachts meer dan ca. 200 fietsers en voetgangers van deze overgang gebruik maken en de veiligheid niet op een andere wijze is te waarborgen. parallelwegen: Een parallelweg is meestal van een lagere orde dan de weg waarlangs zij gelegen is. In een dergelijk geval moeten óf alleen de hoofdweg óf beide wegen worden verlicht. In het laatste geval verschilt de uitvoering van de twee verlichtingsinstallaties zodanig van elkaar dat eventuele misleiding is uitgesloten. Dit is te realiseren door toepassen van twee verschillende lichtkleuren of lichtpunthoogten. De lichtmasten langs beide wegen zijn bij voorkeur met de rug naar elkaar toe geplaatst. 38

39 rotonden: Rotonden worden altijd zodanig van verlichting voorzien, dat de opstelling en het verlichtingsniveau bijdragen aan het kunnen waarnemen en herkennen van de rotonde. Het verlichtingsniveau op de rotonde is minimaal 1,5 keer het niveau van dat van de aanliggende wegen. Bij afwezigheid van openbare verlichting langs de aansluitende wegen worden deze over een afstand van minimaal 50 m eveneens (in niveau afnemend) verlicht. spoorwegovergangen: Bij een hoge verkeersintensiteit worden de, aan een spoorwegovergang aansluitende, wegen over een afstand van minimaal 50 tot 100 m (in niveau afnemend) verlicht. Bij spoorwegovergangen in wegen met een lage verkeersintensiteit wordt volstaan met oriëntatieverlichting of met accentuering door middel van reflecterende materialen. voorrangskruispunten: Op en rond een voorrangskruispunt van twee gebiedsontsluitingswegen wordt altijd verlichting aangebracht. Op een voorrangskruispunt van een gebiedsontsluitingsweg en een erftoegangsweg is te volstaan met oriëntatieverlichting. Voorwaarde is dan wel dat de verkeersintensiteit op de erftoegangsweg niet al te groot is. Op voorrangskruispunten met een verkeersregelinstallatie worden lichtbronnen gebruikt die een zo hoog mogelijke mate van kleurherkenning mogelijk maken. De lichtmasten zijn zodanig opgesteld dat de weggebruikers ze niet in één lijn ziet met de verkeerslantaarns.een wegvak tussen twee verlichte voorrangskruispunten, die korter is dan 300 meter, wordt verlicht om eenduidigheid van het verkeersbeeld te waarborgen. wegversmallingen en snelheidsvertragende voorzieningen: Permanente wegversmallingen of snelheidsvertragende voorzieningen worden s nachts verlicht als zij een gevaarlijke situatie kunnen veroorzaken. Achterpaden: Achterpaden in eigendom van gemeente worden in principe niet verlicht. Het merendeel van de achterpaden is niet in eigendom bij de gemeente maar bij woningbouwverenigingen en particulieren. Het initiatief tot het verlichting ligt dan ook bij deze eigenaren. wisselend verloop: In situaties waarin het verloop van de weg sterk wisselt en daardoor het verloop van de weg slecht zichtbaar is, wordt verlichting aangebracht. Verlichting en groenvoorziening Als bomen langs een weg staan, is de gemeente Montferland bij het plaatsen van openbare verlichting afhankelijk van de plaats van de bomen. Als de gemeente bomen langs een al verlichte weg plaatst of als zij bomen en verlichting rond dezelfde tijd plant c.q. plaatst, stemt de gemeente Montferland de opstellingspatronen op elkaar af. Zoals ook in het boombeheerplan is vermeldt. Verder past de gemeente Montferland in groengebieden zoals parken alleen openbare verlichting toe als in de directe omgeving geen veilige, alternatieve route voor weggebruikers aanwezig is. De gemeente voorkomt hiermee schijnveiligheid. In grote parken of in natuurgebieden kan het nodig zijn op enkele plaatsen een oriëntatielichtpunt aan te brengen. Dit beoordeelt de gemeente per situatie. De belevingswaarde van een park of natuurgebied is met behulp van verlichting te verhogen. Daar waar dit binnen overige beleidsuitgangspunten (lichtarchitectuur versus laat het donker donker ) past, kan de gemeente Montferland besluiten tot verlichten van deze gebieden. 39

40 Bijlage 5 Beleidsuitgangspunten voor beheer en onderhoud De gemeente Montferland is juridisch en economisch eigenaar van de openbare verlichtingsinstallatie. De kwaliteit van de fysieke installatie en van het verlichtingsniveau borgt zij door het onderhoud, de aanleg en de renovatie ervan uit te besteden aan één of meerdere deskundige partijen. Hierbij gaat de gemeente met deze partij(en) een overeenkomst aan. In deze beheerovereenkomst is onder meer het vastgelegd: duur van de overeenkomst inhoud van de overeenkomst (richtlijnen en normen) bestellingen, leveringen en houden van voorraden prijzen, wijzigingen en meerkosten eigendomsvoorbehoud garantiebepalingen overdracht en uitvoering door derden (leveranciers, onderaannemers, etc.) aansprakelijkheid communicatie nadere beschrijving van resultaatsverplichtingen en bepalingen t.a.v. werkzaamheden Materiaalkeuze Constructie-eisen en bedrijfszekerheid Lichtmasten zijn geconstrueerd op basis van de eisen zoals deze zijn vastgelegd in de NEN-EN 40 deel 1 t/m 6 + 8, NPR 988 en NPR 993. Stalen lichtmasten zijn voorzien van een thermisch aangebrachte zinklaag die voldoet aan het gestelde in NEN Wanneer lichtmasten afgewerkt zijn met een poedercoating, dan voldoet deze aan het gestelde in NPR Verlichtingsarmaturen voldoen aan het gestelde in CEI/IEC en, wat betreft bescherming tegen elektrische schokken, aan de eisen zoals gesteld aan Class I armaturen. Verlichtingsinstallaties die primair verkeers- of sociale veiligheid bevorderen, hebben gedurende hun toepassingsduur een dichtheid volgens IP 65 of hoger. In alle andere gevallen is te volstaan met een dichtheid volgens IP 54 of hoger. Alle armaturen zijn waar mogelijk voorzien van een elektronisch voorschakelapparaat. Lampen branden minimaal het onderstaande aantal uren. Het percentage voortijdig uitgevallen lampen van een bepaald type bedraagt, na afloop van dit aantal uren, niet meer dan 10% van het geregistreerde aantal. 40

41 fluorescentie (c-vsa) : PLx h hogedruk natrium (c-vsa) : SON-T h (e-vsa) : h (e-vsa) : h inductie : QL h lagedruk natrium (c-vsa) : SOX(E) h hogedruk natrium : SON h (e-vsa) : h Aanvullende eisen afhankelijk van typen verlichting Het assortiment ten behoeve van functionele verlichting voldoet aan de volgende richtlijnen: De toe te passen armaturen zijn efficiënt. De lichtkleur van de toe te passen lamp maakt optimale contrastvorming mogelijk, waarbij kleurherkenning van ondergeschikt belang is. Toe te passen lichtmasten worden gestandaardiseerd op de, in de NEN-EN 40 vastgelegde reeks (8,10 en 12 meter). In specifieke situaties is een afwijkende lichtpunthoogte mogelijk. Het assortiment ten behoeve van comfortverlichting voldoet aan de volgende richtlijnen: Lichtmasten en armaturen sluiten qua kleur en uitvoering zoveel mogelijk op elkaar aan. De toe te passen armaturen beschikken over een zo efficiënt mogelijke lichtsturing. De lichtkleur van de toe te passen lamp maakt een kleurherkenning van minimaal 80% mogelijk. Toe te passen lichtmasten worden gestandaardiseerd op de, in de NEN-EN 40 vastgelegde reeks (4 en 6 meter). In specifieke situaties is een afwijkende lichtpunthoogte mogelijk. Het assortiment ten behoeve van decoratieve verlichting kent diverse uitvoeringsvormen en kleuren. In alle gevallen voldoet de verlichting echter aan de volgende richtlijnen: De toe te passen armaturen bestaat zoveel mogelijk uit een combinatie van gewenst uiterlijk en een zo efficiënt mogelijke lichtsturing. De lichtkleur van de toe te passen lamp sluit aan bij het karakter van de omgeving. Binnen modern vormgegeven omgevingen gaat de voorkeur uit naar lampen die een kleurherkenning van minimaal 80% mogelijk maken. Groot onderhoud Bij groot onderhoud is het uitgangspunt dat het lichtbeeld (lichtniveau en gelijkmatigheid van het licht) op straat niet wijzigt als gevolg van vervanging. Dit betekent dat: armaturen één-op-één worden vervangen voor gemoderniseerde, gelijkwaardige varianten (dat wil zeggen dat een nieuw armatuur een lichtbron heeft met vergelijkbare lichtstroom) vervangende lichtmasten op bestaande aansluitkabels worden gemonteerd (dat wil zeggen dat de onderlinge afstand tussen lichtmasten ongewijzigd blijft) De verlichtingskwaliteit blijft hiermee voldoen aan de gehanteerde kwaliteitseisen. De gemeente maakt in principe voor vervangende onderdelen een keuze uit het voorkeursassortiment, tenzij sprake is van bijzondere locaties waarvoor afwijkende (decoratieve) materialen zijn toegestaan. 41

42 Vervanging van lichtmasten vindt normaliter na ca. 40 jaar plaats en vervanging van armaturen na ca. 20 jaar. Na deze periode is de kans groot dat de componenten versleten zijn en daarmee niet langer bijdragen aan een veilige verkeerssituatie. Uiteraard hangt het werkelijke moment van vervangen sterk af van de toestand van de mast of armatuur. Klein onderhoud De gemeente Montferland is in 2004 gestart met de introductie van groepsremplace van lampen. Dit houdt in dat lampen na verloop van een per lamptype vast te stellen aantal branduren worden vervangen. Vervanging vindt plaats op basis van uitvoeringsplannen, die de beherende instantie jaarlijks opstelt. De door middel van storingsmeldingen en dergelijke geconstateerde lichtbrondefecten worden zoveel mogelijk tijdens deze ritten verholpen. Groepsremplace biedt verder de mogelijkheid om het onderhoud op een meer gestructureerde wijze uit te voeren, de verlichtingskwaliteit te waarborgen en het aantal storingen terug te brengen. Gegevensregistratie Van alle objecten die deel uitmaken van de openbare verlichtingsinstallatie, is de samenstelling, locatie en plaatsings- c.q. vervangingsdatums van mast, armatuur en lamp vastgelegd in het beheersysteem DgDialog van de gemeente. De gegevens in het objectbeheersysteem zijn voor 95% actueel. Energievoorziening en besparing Energiekosten :De in rekening gebrachte tarieven bestaan uit een drietal elementen. Ten eerste wordt voor het tot stand brengen van de fysieke aansluiting op het net een eenmalige aansluitbijdrage alsmede een periodieke vergoeding voor onderhoud van de aansluiting in rekening gebracht. Ten tweede wordt een tarief in rekening gebracht waarvoor de elektrische energie wordt getransporteerd. Dit transportonafhankelijke deel heeft betrekking op de ontvangst door de afnemer van elektriciteit ongeacht de plaats van opwekking en de plaats van afname. Ten derde wordt een tarief berekend voor het onderhoud van het net en het voorzien in voldoende capaciteit. Dit transportafhankelijke deel is afhankelijk van de hoeveelheid energie die verbruikt wordt en wordt hierdoor berekend per afgenomen kwh. De door de energieleverancier in rekening gebrachte energiekosten worden verhoogd met de regulerende energiebelasting (REB). REB is een belasting van de Nederlandse overheid welke door het energiebedrijf wordt geïnd en vervolgens afgedragen aan het Rijk. het vervangen van verouderde lamptypen : Een deel van de verlichtingsinstallatie bestaat uit armaturen voorzien van verouderde lampen. De TL- en HPLN-lampen voldoen zowel wat betreft hun rendement als hun levensduur niet meer aan de eisen die heden ten dage aan lampen worden gesteld. het voorzien in elektronische voorschakelapparatuur : Een aantal armaturen bevat moderne lamptypen, maar zijn nog voorzien van niet-energie-efficiënte voorschakelapparatuur. Er kan energie worden bespaart door deze armaturen op termijn te vervangen door exemplaren met elektronische voorschakelapparatuur. Ter verduidelijking: De binnen de openbare verlichting toegepaste lampen zijn zgn. gasontladingslampen. Dit betekent dat het licht wordt geproduceerd door een 42

43 elektrische stroom door een met gas gevulde buis te sturen. De botsingen van deze stroom met de gas-atomen zorgt ervoor dat de lamp licht gaat produceren. Een gasontladingslamp kan echter niet functioneren zonder zijn voorschakelapparaat. Dit apparaat zorgt ervoor dat de stroom door de buis met gas wordt gestuurd én dat de stroom constant blijft. Om een lamp te laten functioneren is een bepaalde hoeveelheid energie nodig. Het aantal kilowatturen (kwh) dat hiervoor nodig is wordt bepaald door het vermogen van de lamp en het aantal uren dat hij per jaar brandt. Ook het voorschakelapparaat heeft echter een bepaalde hoeveelheid energie nodig om z n werk te kunnen doen. In de oudere verlichtingsarmaturen is het voorschakelapparaat uitgevoerd als een soort transformator. Elektronische voorschakelapparaten zijn echter elektronische schakelingen die véél minder energie verbruiken. Een gewone PLL-lamp van 24 Watt heeft bijvoorbeeld een voorschakelapparaat met een vermogen van 9 Watt. Het systeemvermogen van de 24 Watt lamp bedraagt hierdoor = 33 Watt. Het voorschakelapparaat van een elektronisch aangedreven PLL l24 Watt lamp heeft echter een vermogen van slechts 1 Watt. De besparing bedraagt bijna 25%. het vervangen van SOX-lampen : Het vervangen van SOX-lampen is een besparingsmaatregel die in eerste instantie wat vreemd lijkt. De lampen zijn namelijk de meest efficiënte lampen die beschikbaar zijn. Ter verduidelijking : De SOX-lampen stammen uit de begintijd van de openbare verlichting (begin 20 e eeuw) en produceren het karakteristieke oranje licht. In die tijd was namelijk alleen belangrijk dat de automobilisten hun omgeving goed konden waarnemen en dat het (in aantal én snelheid toenemende) autoverkeer goed gezien kon worden. Het éénkleurige oranje licht was (en is) hiervoor bijzonder bruikbaar, maar zorgde tegelijkertijd voor een nogal onbehagelijke sfeer op straat. Het is namelijk, als onze omgeving wordt beschenen met dit oranje licht, niet mogelijk om andere kleuren dan oranje waar te nemen. En aangezien de kwetsbare verkeersdeelnemers (voetgangers, fietsers, etc.) zich ook ná het invallen van de duisternis op straat begonnen te begeven werd de roep om kleurherkenning steeds luider. Kleurherkenning vraagt eigenlijk om wit licht. De hedendaagse PLL-lampen produceren voldoende wit licht om de SOX-lampen met lagere vermogens te kunnen vervangen. Voor het één op één vervangen van de SOX-lampen met hogere vermogens zijn helaas nog géén betrouwbare lampen beschikbaar. Het meest geschikte alternatief is daarom de hogedruk natrium SONT lamp. Deze lamp produceert geel licht dat de kleuren in onze omgeving een beetje zichtbaar maakt (in ieder geval voldoende om rood als rood, groen als groen etc. te kunnen herkennen). Het nadeel is echter dat de SOX-lamp wat betreft haar efficiëntie onverslaanbaar is. Het zonder meer vervangen van SOX door SONT zorgt er dan ook onvermijdelijk voor dat er méér energie verbruikt gaat worden. Dit nadeel kan echter door te dimmen worden voorkomen en zelfs worden omgebogen tot een voordeel. 43

44 het dimmen van de SON-T lampen : Onder bepaalde omstandigheden is het mogelijk de armaturen welke zijn voorzien van SON-T lampen gedurende de verkeersluwe uren te dimmen. Ter verduidelijking : De openbare verlichting binnen de gemeente wordt s avonds ingeschakeld en s ochtends uitgeschakeld op een tijdstip dat afhankelijk is van het moment van ondergang en opkomst van de zon. De openbare verlichting realiseert gedurende deze periode een continue verlichtingsniveau. In bepaalde situaties kan dit niveau echter gedurende de avond voor de omgeving acceptabel zijn (bijvoorbeeld ten behoeve van het spitsverkeer), maar op een later tijdstip te overdadig worden (bijvoorbeeld als de verkeersintensiteit is afgenomen). Het is dus te overwegen om het verlichtingsniveau gedurende die verkeersluwe uren terug te brengen door middel van dimmen. Voordat hiertoe wordt besloten moeten wél zeker zijn dat in de dimperiode het aantal passerende voertuigen zodanig is afgenomen dat het ook op basis van de geldende lichttechnische eisen verantwoord is om het verlichtingsniveau te verminderen. Dimmen is alleen zinvol bij SON-T lampen met vermogens van 70 W en hoger. Het dimmen van lampen met lage vermogens is uit sociaal oogpunt in woonwijken niet écht verstandig. Het dimmen van een lamp met een laag vermogen (en dus een lage lichtopbrengst) kan snel leiden tot een (te) donkere situatie waarin het veiligheidsgevoel teveel wordt aangetast. Communicatie en overlegstructuren Overheden: provincie, rijkswaterstaat, waterschap en/of buurgemeenten Binnen de gemeente Montferland valt de verantwoordelijkheid voor het beheer van de openbare verlichting onder de afdeling Openbare Werken, cluster Beheer en Onderhoud. Het Rijk en de provincie Gelderland beheren eveneens enkele wegen binnen de beheergrenzen van de gemeente. Het beheer van deze wegen wordt door de het Rijk en de provincie zelf uitgevoerd. Verder vindt gemiddeld drie keer per jaar overleg plaats met diverse gemeenten uit de Achterhoek en de Liemers. Deze overleggen zijn bedoeld om kennis te delen en daar waar mogelijk samenwerking te zoeken. Burgers Met het verhogen van sociale veiligheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid voorziet de openbare verlichting duidelijk in een behoefte van de inwoners van Montferland. Daarom is het van belang dat de gemeente haar inwoners op tijd informeert over werkzaamheden en dat de inwoners de gelegenheid krijgen een actieve rol te spelen bij het lokaliseren en melden van gebreken aan de openbare verlichting. Burgers kunnen gebreken en klachten ten aanzien van openbare verlichting via het Digitale Loket melden bij het gemeentelijke meldpunt. Daarnaast vindt uitwisseling van wensen en plannen plaats in overleg met de diverse wijkplatforms; sociale veiligheid staat in dit overleg hoog op de agenda. Beheer en onderhoud van een ondergrondse installatie De energievoorziening voor de openbare verlichtingsinstallatie van de gemeente Montferland vindt plaats via het elektriciteitsnet van de netbeheerder Continuon. Dit betekent dat de netbeheerder verantwoordelijk is voor het in goede staat houden van dit elektriciteitsnet en het verhelpen van 44

45 storingen hieraan. Hiervoor brengt zij een onderhoudstarief per aansluiting in rekening. Deze situatie is historisch zo gegroeid. Wanneer de gemeente Montferland kiest voor een separaat elektriciteitsnet voor openbare verlichting (ook wel solonet genoemd), wordt zij zelf eigenaar en dus netbeheerder. Dit betekent dat de gemeente dient te voldoen aan de Europese regelgeving voor elektrische installaties (NEN-EN 50110). Hierin is vastgelegd dat de eigenaar van een elektrische installatie veilig werken in de installatie mogelijk moet maken. Dit aspect vindt zijn oorsprong in de Arbowet, waarin is vastgelegd dat elke werkgever in kaart moet brengen welke risico s binnen de organisatie aanwezig zijn. Dit geldt dus ook voor de risico s op het gebied van elektrische veiligheid van de eigen openbare verlichtingsinstallatie. Concreet houdt dit het volgende in: Binnen de gemeente Montferland dient een risico inventarisatie en evaluatie (RI&E) aanwezig te zijn, waarin risico s zijn vastgelegd ten aanzien van: ontwerp, inrichting, aanleg en onderhoud van de elektrische installaties taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor het uitvoeren van werkzaamheden aan of in de nabijheid van deze elektrische installaties In het bijbehorende plan van aanpak is vervolgens aangegeven welke maatregelen nodig zijn om deze risico s te beheersen en wanneer deze maatregelen genomen worden. Om veilig werken aan elektrische installaties mogelijk te maken, moet de gemeente bijvoorbeeld beschikken over: installatietekeningen bedrijfsmiddelenregistratie; schakelschema s bedieningsvoorschriften inspectierapportages Daarnaast moet een gemeente als eigenaar van de elektrische installatie tenminste rekening houden met de taken die bij deze installatieverantwoordelijkheid horen (deze punten gelden voor alle partijen die in de installatie te werk worden gesteld): regelgeving opstellen die de organisatie rondom installatieverantwoordelijkheid instandhoudt toetsen afnemen om vast te stellen of personen voldoende opgeleid zijn voor een functie in deze organisatie aanwijzingen uitgeven aan voldoende opgeleide personen (eigen medewerkers en/of derden) opleidingsplan opstellen om kennis op niveau te houden instructies opstellen, uitgeven en implementeren om veilig werken te waarborgen rapportages opstellen die verband houden met werkzaamheden in of aan de installaties / netten, schakelhandelingen en incidenten Een elektrische installatie zoals die in de gemeente Montferland aanwezig is voor de openbare verlichting, vereist hiermee jaarlijks ca. 0,4 fte voor taken in het kader van installatieverantwoordelijkheid en beheer eigen elektriciteitsnetten: 45

46 Netbeheer 516 uur per jaar verstrekken raamopdrachten (IV) 16 uur per jaar 1 stuks per jaar 16 uur per jaar opstellen werkopdrachten (WV), niet zijnde de IV 4 uur per werkopdracht 50 stuks per jaar 200 uur per jaar coordineren OG-storingen 2,5 uur per storing 20 stuks per jaar 50 uur per jaar verstrekken van netinformatie 2,5 uur per aanvraag 20 stuks per jaar 50 uur per jaar aansluitschetsen verwerken 0,25 uur per schets 400 stuks per jaar 100 uur per jaar nieuwe invoer 4 uur per project 25 stuks per jaar 100 uur per jaar KLIC 50 uur per jaar verstrekken van KLIC-info 0,25 uur per aanvraag 200 stuks per jaar 50 uur per jaar 46