Landschapsecologie. Cursus Natuurgids

Transcriptie

1 Landschapsecologie Cursus Natuurgids 2. Ecologische processen en patronen in het landschap 4. Historische ecologie Deze les is te beschouwen als een basishandleiding voor de biotoopstudie! 2 1

2 1. Planten en hun (fysische) omgeving 3 Waar zijn de dieren? 4 2

3 Groeiplaatsfactoren licht, water en CO 2 (fotosynthese) mineralen klimaat (temp., neerslag, wind) reliëf (microklimaten) aanwezigheid andere planten en dieren 5 Ellenberg-waarden Beschrijven abiotische groeiplaatsfactoren aan de hand van indicatorwaarden: licht / temperatuur / continentaliteit (verschil t max en t min ) / vocht / zuurgraad / stikstof / zoutresistentie Geven via de aanwezige plantengroei informatie over abiotische kenmerken groeiplaats 6 3

4 Plantengemeenschappen Hiërarchische indeling in associaties > orden > verbonden > klassen Met eigen wetenschappelijke naamgeving Vb. Stellario-carpinetum = Eiken-Haagbeukenbos Het voorbereidende veldwerk is erg tijdrovend en vergt veel ervaring! 7 8 4

5 Ecologische groepen (ecotopen) ruimtelijke eenheid die binnen zekere grenzen homogeen is ten aanzien van vegetatiestructuur en voor plantengroei bepalende standplaatsfactoren Combinatie van plantengemeenschap en indicatorwaarden Ecotopensysteem van Nederland en Vlaanderen Zie 9 Letter geeft vegetatiestructuur en successiestadium P = pioniervegetaties / G = graslanden / R = ruigten / H = bossen en struwelen / V = verlandingsvegetaties / W = watervegetaties Eerste cijfer geeft vochttoestand (1 > 6) Tweede cijfer geeft voedselrijkdom en zuurgraad (1 < 9) Vb. H61 = bossen en struwelen op droge voedselarme zure bodem 10 5

6 Floraregionen floraregionen: gebaseerd op klimaat onderverdeeld in provincies Vlaanderen ligt in de Atlantische provincie van de Eurosiberische regio 11 Floradistricten ook abiotische factoren 12 6

7 Ecoregio s gelden voor alle organismen 13 Inheemse en autochtone planten Inheems = voorkomend in door flora (determineerboek) bestreken gebied MAAR: Plantendistricten? Groeiplaatsfactoren? Vb. Veldesdoorn (Spaanse aak) 14 7

8 Walstrobremraap Klokjesgentiaan 15 Autochtoon = oorspronkelijk inheems Sedert laatste ijstijd altijd spontaan verjongd, of kunstmatig verjongd uitgaande van lokaal materiaal Landschapsecologie Cursus Natuurgids 16 8

9 Plantenstrategieën Eilandtheorie (Mc Arthur & Wilson) r-strategen en K-strategen 17 r-strategen: veel nakomelingen ruime verspreidingscapaciteit wijken voor concurrentie 18 9

10 K-strategen: weinig nakomelingen beperkte verspreidingscapaciteit gaan concurrentie aan 19 Plantenstrategieën Grime stress verstoring laag laag Competitors (C-soorten) K-strategen hoog stress-toleranten (S-soorten) hoog ruderalen (R-soorten) ---- r-strategen 20 10

11 21 Veel licht (weinig stress) Hooiland (matige verstoring) Tractorsporen (sterke verstoring) Paadje (sterke verstoring) 22 11

12 Arme bodem (veel stress) Paadje (sterke verstoring) Padrand (± sterke verstoring) Heide (matige verstoring) 23 Schaduw (veel stress) Bosvegetatie (geen verstoring) Paadje (sterke verstoring) 24 12

13 Zout in water en via wind (veel stress) Sterke wind (sterke verstoring) Getijdenwerking (sterke verstoring) 25 Levensvormen 1928 Raunkiær hoe komen planten het ongunstige jaargetijde door? 26 13

14 2. Ecologische processen en patronen in het landschap Ecologische processen en patronen Proces = verandering in de tijd Patroon = verandering in de ruimte 28 14

15 2. Ecologische processen en patronen Proces: successie diversiteit weerstand stabiliteit K-strategen successie (netto) productie veerkracht r-strategen factoren die de successie geheel of ten dele terugdraaien Ecologische processen en patronen climaxvegetatie pioniervegetatie 30 15

16 2. Ecologische processen en patronen Hoe reageren vegetaties op milieuverandering? permanente pioniervegetatie op oude muur uitwijken pioniervegetatie op vloedmerk verbossend hooiland trotseren omvormen Ecologische processen en patronen Patronen: grenzen, gradiënten, zonatie 1966 Van Leeuwen relatietheorie 32 16

17 2. Ecologische processen en patronen scherpe grens (ophopingsgrens) vage grens (spreidingsgrens) gradiënt overgang slik / schor steile afslaande rivieroever cultuurgrenzen afnemende begrazing verlanding Ecologische processen en patronen Scherpe grens 34 17

18 2. Ecologische processen en patronen Vage grens Ecologische processen en patronen gradiënt met duidelijke overgangen zonatie zonatie 36 18

19 3. Natuurbeheer en natuurontwikkeling 37 Inwendig en uitwendig natuurbeheer uitwendig natuurbeheer: vrijwaren van negatieve invloeden van buitenaf tot hoever mag de mens gaan? inwendig natuurbeheer: instandhouden (herstellen) van natuurwaarden tot hoever moet de mens gaan? 38 19

20 Uitgangspunten voor natuurbeheer ruimtelijke milieuvariatie (gradiënten!) temporele milieuvariatie (dynamiek) continuïteit in beheer oppervlakte-effect samenhang met het landschap 39 strand te grote dynamiek schor grote dynamiek 40 20

21 1 1 Wegbermbeheer: ruimtelijke variatie + continuïteit van beheer jaarlijks hooien (juni) jaarlijks hooien in juni en oktober 2 1 elk onpaar jaar hooien in oktober 2 2 elk paar jaar hooien in oktober struweel: afzetten om de 7-10 jaar 41 natuurlijkheidsgraad natuurlijk landschap: flora + vegetatie spontaan halfnatuurlijk landschap: flora spontaan cultuurlandschap: flora + vegetatie beïnvloed 42 21

22 Cultuurlandschap: flora + vegetatie kunstmatig Akkeronkruiden? 43 Halfnatuurlijk landschap: flora spontaan + vegetatie kunstmatig 44 22

23 Natuurlijk landschap: flora + vegetatie spontaan?? 45 Uitwendig natuurbeheer Soms symptoombestrijding beheerdilemma s! 46 23

24 houdbaarheid? storingvrije kern storing 47 Inwendig natuurbeheer Beheerparadox : door natuurlijke dynamiek uit te schakelen moet de mens zelf dynamiek inbrengen! 48 24

25 CULTURELE MOTIEVEN niet ingrijpen waar mogelijk a b NATUURMOTIEVEN PRINCIPE: DE NATUUR HEEFT DE MENS NIET NODIG MAAR DE MENS HEEFT DE NATUURLIJKE DYNAMIEK VERLAAGD maximale natuurlijke diversiteit verlaagde diversiteit o.i.v. mens wel ingrijpen waar nodig c TOEVOEGING VAN ANTROPOGENE DYNAMIEK OM a TE HERSTELLEN (gedeeltelijk) herstelde biodiversiteit 49 Westhoff: vroeger deed men overal wat anders, maar steeds hetzelfde; nu doet men overal hetzelfde, en steeds weer anders akkers beweiding hakhout vervenen afplaggen tred afbranden maaien niets doen mozaïeklandschap 50 25

26 Natuurbeheer is bevriezen van de successie tijd akker niets doen struweel omvormings -beheer omploegen niets doen maaien begrazen niets doen (vrij) uniform natuurbos gevarieerd natuurbos bemest grasland struweel niets doen niets doen maaien en/of begrazen verschraald grasland wastine bomenheide parklandschap 51 afnemende begrazingsintensiteit permanente zeer extens. begrazing begrazen maaien plaggen 52 26

27 Natuurontwikkeling natuurontwikkeling inrichting beheer abiotiek biotiek uitwendig inwendig inbrengen structuurvormende factoren begeleiden 53 Gecontroleerd overstromingsgebied met gereduceerd getij Begrazing met wilde grazers 54 27

28 Typologie van grote grazers 55 Ecologische referentie: hoe zag onze oernatuur er uit? 56 28

29 4. Historische ecologie Historische ecologie Onderzoek naar het cultuurlijk en natuurlijk archief Atlas van Ferraris 58 29

30 4. Historische ecologie Archeologisch onderzoek Historische ecologie Publicaties 60 30