ARCHITECTUUR DE STIJL IS

Transcriptie

1 Weekend (Knack) Date : 03/05/2017 Page : Periodicity : Weekly Journalist : Swimberghe, Piet Circulation : Audience : Size : 2403 cm² ARCHITECTUUR DE STIJL IS 100 Rechthoeken en lijnen in rood geel en blauw geen enkele kunstbeweging is zo herkenbaar als De Stijl De radicale en invloedrijke Nederlandse stroming viert haar verjaardag met een lange reeks tentoonstellingen en evenementen Tekst Piet Swimberghe 56 1 / 6

2 DR8888 Zonder de experimentele kunstenaars en ont DE LUCHTVAARTSCHOOL werpers van De Stijl zag onze vormgeving er Drachten en Eelde anders uit dat staat vast Zonder Rietveld had je geen Rem Koolhaas Le Corbusier of Bauhaus In het Noord Nederlandse stadje Drach en zonder Mondriaan geen Rothko In 1917 ten kreeg Van Doesburg in 1921 zijn eer toen de rest van Europa kreunde onder de Eer ste grote opdracht Hij mocht er het ste Wereldoorlog terwijl Nederland neutraal bleef richtte Theo schrijnwerk van een aantal nieuwe wo van Doesburg in Leiden samen met enkele kunstenaars als Piet ningen schilderen in de primaire tinten Mondriaan Bart van der Leek Gerrit Rietveld Vilmos Huszar rood geel en blauw Het leverde de wijk en de Belg Georges Vantongerloo een tijdschrift op dat een stro de spotnaam Papegaaienbuurt op In ming werd Het blad De Stijl streed voor een nieuwe moderne 1922 werd alles overschilderd maar in samenleving met strakke huizen industrieel design en abstrac tussen hebben de huizen hun kleuren te te kunst en had als credo hou het simpel rug Does ontwierp ook enkele interi Het blad verscheen slechts enkele jaren en had amper driehon eurs waarvan eentje in zijn pracht is her derd abonnees maar kunstenaars gaven het over de hele wereld steld als museumwoning herdoopt tot aan elkaar door Daardoor werd het een soort revolutionaire Museum Dr8888 inclusief het originele blog die uiteindelijk resulteerde in een omwenteling die je zelfs Rietveld en Gispenmeubilair Zelfs de nu nog voelt Uiteraard vooral in Nederland waar De Stijl nu op oude lagen verf werden tevoorschijn ge vele plaatsen schitterende tentoonstellingen krijgt Maar liefst krabd van onder behang Het museum veertien musea werken samen aan een feestjaar onder de titel programmeert dit jaar vier achtereenvol Mondriaan totdutch design Wij maken alvast een stijlvolle trip gende tentoonstellingen over De Stijl door Nederland met acht haltes waaronder één over de voormalige Rijks Hetjaarevenement Mondriaan tot Dutch Design vindt in heel luchtvaartschool in Eelde een nabijgele Nederland plaats van Leeuwarden tot Breda Meer info holland com gen monument Dat gebouw is een van de laatste creaties van Bart van der Leek die de school in 1953 mee vormgaf Hij be dacht het meubilair en de kleurschema s Het gebouw wordt nu gebruikt als crea tief lab voor kunstenaars en designers en is een ommetje waard De expo s in Museum Di 8888 in Drachten lopen tot 7januari 2018 visit wethenorth nl 2 / 6

3 Het blad De Stijl had amper driehonderd abonnees maar kunstenaars gaven het over de hele wereld aan elkaar door 2 KRÖLLER MÜLLER Otterlo Het verhaal van De Stijl is er eentje van vrienden en vijanden want niet iedereen kon met elkaar opschieten Zo was Van Does burg geen makkelijke kerel en hij viel niet bij iedereen in de smaak Hierdoor verlieten sommige leden vroegtijdig de groep zoals Bart van der Leek in 1918 De beroemde mecenas Helene Kröller Müller sloeg Van der Leek trouwens hoger aan dan Mon driaan wat vandaag eigenlijk onbegrijpelijk klinkt Hij kreeg dan ook veel opdrachten van de puissant rijke Kröller Müllers die veel van hem in hun collectie hebben Hun exuberante mu seum in Otterlo met een van de rijkste Van Goghcollecties blijft een topper van Europees formaat In het Kröller Müller ontdek je niet alleen veel werk van Van der Leek maar in de beeldentuin staat ook het schitterende Rietveldpaviljoen een transparante kunstshelter uit 1955 ontworpen door Gerrit Rietveld Dit geo metrische architectuurwerk is een laat voorbeeld van de zuive re De Stijlvormgeving Het helejaar toegankelijk vanaf 14 oktober loopt er een tentoonstelling over Bart van der Leek krollennuller nl ii I I ui Het Rietveldpaviljoen in Kröller Müller 58 3 / 6

4 RIETVELD SCHRÖDERHUIS Utrecht HET MONDRIAANHUIS Amersfoort Aan de Kortegracht in Amersfoort staat het geboortehuis van kunstschilder Piet Mondriaan Hij bracht er ook zijn kinder jaren door maar na het vertrek van de fa milie herinnerde niets nog aan de iconi sche schilder Toch moetje er nu naartoe Want in dit museumhuis kun je op een unieke manier het leven volgen dat Mon driaan leidde van Amersfoort naar Win terswijk en vervolgens via Amsterdam Pa rijs en Londen naar New York waar hij in 1944 eenzaam overleed De blikvanger in dit pand is de pas afgewerkte recon structie van zijn kunstenaarsatelier in de rue du Départ in Parijs waar hij zijn be langrijkste werken maakte Het origineel bestaat niet meer maar het werd nu in Amersfoort perfect en op ware grootte na gebouwd Het was ooit zowat het be roemdste kunstenaarsatelier van Parijs waar zoveel illustere kunstenaars aan klopten van Malevitch en Kandinsky tot Kertész Ze waren allen verrast door de bij zondere ruimten waarbij de wanden wer den opgedeeld als de vlakken van zijn geo metrische schilderijen In het Mondriaan huis wordje werkelijk ondergedompeld in zijn wereld Je krijgt er ook vroeg werk van de meester te zien uit zijn figuratieve pe riode toen hij landschapjes borstelde wat voor velen een ontdekking is Het helejaar toegankelijk mondriaanhuis nl Geen enkel modern pand uit de westerse wereld werd meer gepu bliceerd dan dit huis uit 1924 opgetrokken naar de plannen van meubelmaker en architect Gerrit Rietveld voor weduwe Truus Schröder en haar drie kinderen In die tijd bouwde 99 van de bouwmeesters nog in klassieke stijl dus schudde deze creatie ter stond de gehele architectenwereld door elkaar Je moet het echt zien en voelen om te begrijpen dat Rietveld eigenlijk een driedi mensionaal woonmeubel ontwierp volgens de regels van De Stijl een ode aan het vierkant de rechte lijn en de primaire kleuren rood blauw geel zwart en wit zowel binnen als buiten Rietveld liet waar het kon de muren weg ofverving ze door schuivende pa nelen zodat er een open leefruimte ontstond die nooit eerder ge zien was Hij gafook de grens op tussen interieur en exterieur wat nu wel maar toen helemaal niet vanzelfsprekend was in de archi tectuur De ontwerper tekende er ook de intussen beroemd ge worden meubelen voor Als je toch in Utrecht bent we raden ook de Rietveldwandelroute en fietstocht aan die je andere creaties van de meester laat ontdekken En vergeet de grote Rietveldexpo in het Centraal Museum niet nog tot 11juni Het helejaar toegankelijk centraalmuseum nl destijlutrechtamersfoort nl Het Schröderhuis 59 4 / 6

5 Het verhaal van De Stijl is er eentje van vrienden en vijanden want niet iedereen kon met elkaar opschieten MAISON D ARTISTE Leiden In het pittoreske Leiden dat er in 1917 nog uitzag alsof Rembrandt het pas had verlaten stichtten Theo van Doesburg en Piet Mondriaan hun avant gardeblad De Stijl Wat een contrast Nu kun je daar op Het Gerecht een grote maquette bewon deren van een woning die Van Doesburg in 1923 samen met zijn kompaan Cornelis van Eesteren ontwierp hun Maison d Ar tiste De kunstenaarswoonst die nooit werd gebouwd en waarvan de originele maquette verloren ging werd nu gere construeerd op grote schaal maar liefst vier meter hoog De plannen waren des tijds via publicaties een revolutionaire inspiratiebron voor veel moderne archi tecten De invloed van Mondriaans werk is overduidelijk Het is dus een icoon van de moderne architectuur hét architec tuurobject waarmee het allemaal begon van 2juni tot 27 augustus leiden nl destijl Gemeentemuseum Den Haag TWEEMAAL MONDRIAAN Den Haag Het geometrische vormenspel van De Stijl heeft onze manier van ontwerpen beïnvloed tot op vandaag De Stijl inspireerde stedenbouw architectuur én het interieur zelfs ons servies Dat wordt duidelijk op de expo De architectuur en interieurs van De Stijl in het Haagse Gemeentemuseum Je bezoekt die expo het best samen met De ontdekking van Mondriaan in hetzelfde museum waaruit blijkt dat de kunstenaar geen strenge here miet was maar een humorist die veel vrienden had en hield van dansen enjazzmuziek In 1925 stond hij op de eerste rij om Jose phine Baker te zien in Parijs en in 1941 stond hij naast Theloni ous Monk in New York waar hij zijn beroemde Boogie Woogie s schilderde Het Haagse Gemeentemuseum heeft maar liefst 300 Monriaans in hun collectie en een permanente De Stijlvleugel Logisch dat Mondriaan hier zijn hommage krijgt met alle top werken en veel biografische documenten De ontdekking van Mondriaan van 3juni tot 24 september en De Architectuur en interieurs van De Stijl van 10 juni tot 17 september gemeentemuseum nl 60 5 / 6

6 8 FEESTZAAL AUBETTE Eindhoven In 1926 mocht Theo van Doesburg samen met Jean Arp en zijn vrouw Sophie Taeuber Arp in het Franse Straatsburg een feest zaal ontwerpen die al snel de Sixtijnse kapel van de moderne kunst werd genoemd met wanden en plafonds versierd met kleurvlakken a la Mondriaan Het laat zien hoezeer de beeldende kunst en de architectuur in de jaren twintig naar elkaar toe groeiden In de jaren dertig werd de zaal heringericht Er werd lang gedacht dat het decor verloren ging tot het enkele jaren geleden werd herontdekt Het is intussen gerestaureerd Op weg naar het zuiden kunje daarvoor even halt houden in Straatsburg want nu is het feestpaleis weer toegankelijk Maar je kunt ook voor een reconstructie met bijgaande expo terecht in het Van Abbemuseum in Eindhoven dat een van de rijkste collecties moderne kunst van Nederland in huis heeft Van Abbe en De Stijl van 24 juni tot 31 december vanabbemuseiim nl DE PLOEG Bergeijk Je verwacht De Stijl niet in de Kempen en toch In het dorp Bergeijk net over de grens staat een van de mooiste naoorlog se fabrieken van Nederland in 1958 ont worpen door Gerrit Rietveld Rond dit be tonnen kunstwerk met sheddak ligt een prachtige tuin van ontwerper Mien Ruys In de fabriek zat De Ploeg een bedrijfdat meubeltextiel weefde voor alle avant gardedesigners Ondertussen staan er geen weefgetouwen meer in de fabriek de ruimte wordt gebruikt voor tentoon stellingen Je kunt De Ploeg tot eind de cember bewonderen Er is ook een Riet veldsafari en wandelroute in het dorp rietveldbergeijk nl Y 1 w Heffabrieksgebouw van Weverij De Ploeg 61 6 / 6