VERSLAG Inleiding Bodemdaling/-beweging

Transcriptie

1 VERSLAG van de informatieavond te Langezwaag d.d. 21 februari 2012 voor de omwonenden en belangstellenden van de door Vermilion Oil & Gas Netherlands BV (Vermilion), te realiseren winningslocatie aan het Lang Ein ten zuidwesten van Langezwaag. Inleiding De informatieavond vond plaats in het dorpshuis te Langezwaag. Voor de informatieavond werden de inwoners van Langezwaag en De Knipe uitgenodigd. Tijdens de avond werd een presentatie gegeven door de heer Manfred Steffens van Vermilion. De heer Jan van Bergen van de gemeente Opsterland gaf een toelichting op de (ruimtelijke) procedures die bij de gemeente doorlopen dienen te worden alvorens tot winning kan worden overgegaan. De avond werd bezocht door ruim 90 omwonenden en belangstellenden. Na de presentatie zijn diverse vragen gesteld en beantwoord. In dit verslag wordt hiervan een overzicht gegeven. Het verslag is geen letterlijke weergave van de gestelde vragen en de gegeven antwoorden. Gestelde vragen met het gegeven antwoord zijn gegroepeerd per onderwerp, en soms zijn meerdere gestelde vragen over één het hetzelfde onderwerp samengevoegd tot één vraag om de leesbaarheid en duidelijkheid te bevorderen. De presentatie van de informatieavond is als bijlage toegevoegd aan dit verslag. Bodemdaling/-beweging Vraag: In de presentatie wordt gesteld dat voor Langezwaag een bodemdaling van circa 2 cm verwacht wordt. Langezwaag ligt in een veengebied, veen heeft de neiging om te zakken. Hoe betrouwbaar is dit cijfer? Antwoord: Ten behoeve van de voorgenomen activiteiten dient Vermilion een winningsplan in te dienen bij het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I). Dit winningsplan bevat onder andere de prognose volgens een voorgeschreven berekeningsmethode van de verwachte bodemdaling door gaswinning. Dit cijfer is een voorspelling van de maximale bodemdaling die zal optreden aan het eind van de levensduur van het veld als gevolg van de productie. Het gesteente waaruit op de locatie Langezwaag geproduceerd gaat worden is zandsteen (Vlielandformatie) en carbonaat (Zechsteinformatie). Ongeveer 90 % van de aardgasproductie in West-Europa wordt gewonnen uit dergelijke formaties en daarover zijn dan ook jarenlange gegevens bekend over de bodemdalingeffecten. Die gegevens zijn verwerkt in het rekenmodel dat gebruikt is om tot deze voorspelling te komen. Het winningsplan voor Langezwaag is nog niet ingediend. Tijdens de proefboring uitgevoerd in september 2011 zijn van de vrijkomende boorgruis monsters genomen. Op basis hiervan is volledige inzicht in de bodemopbouw ter plaatse van Langezwaag. Bodemdaling ontstaat doordat met de gaswinning de druk in het gashoudende gesteente lager wordt en dat dit gesteente door het gewicht van de daarboven liggende aardlagen iets in elkaar wordt gedrukt; (compactie). Die compactie manifesteert zich aan het aardoppervlak in een schotelvormige bodemdaling. Op basis van de aangetoonde bodemopbouw en de gemeten druk in het veld zijn wij op basis van de jarenlange ervaring zeker van de verwachte bodemdaling

2 De voorspelde bodemdaling betreft de maximale bodemdaling op het maaiveld ter hoogte van de down hole target. De down hole target is het punt waar het gasveld in de diepe ondergrond is aangeboord. Dit punt is weergegeven als een zwart driehoekje op sheet 20 van de presentatie. Dit punt is de diepste punt van de schotel van bodemdaling. Aan de randen van de zogenaamde schotel is de bodemdaling 0. De straal van de schotel is ongeveer 2 km. De prognose en de hierbij door Vermilion gehanteerde uitgangspunten worden gecontroleerd door de adviseurs van het Ministerie van EL&I: het Staatstoezicht op de Mijnen, door TNO en door de TCBB (Technische Commissie Bodem Beweging). Vraag: Vindt er tijdens de periode van gaswinning ook controle op de bodemdaling plaats? Antwoord: Tijdens de productie dient jaarlijks een meetplan te worden opgesteld en ter goedkeuring te worden overlegd aan het Ministerie van EL&I. Op basis van de risico-inschatting van bodemdaling wordt het meetnet en de meetfrequentie bepaald. De frequentie van deze metingen en de periode waarbinnen gemeten moet worden is afhankelijk van de grootte van de te verwachten bodemdaling. Voor de locatie Langezwaag is de risico-inschatting zo dat jaarlijkse monitoring van de bodemdaling niet nodig is. EL&I dient haar goedkeuring te geven aan het meetplan. In dit meetplan is opgenomen waar, wanneer en op welke wijze de controlemetingen worden uitgevoerd. Deze metingen worden uitgevoerd door een extern gecertificeerd bureau op een gestandaardiseerde wijze. De meetgegevens worden gecontroleerd door Rijkswaterstaat. De meetgegevens worden na controle en indiening bij het Staatstoezicht op de Mijnen publiekelijk gemaakt. Vraag: Zijn bij andere producerende velden de bodemdalingen binnen de verwachte prognose gebleven? Antwoord: Sinds de jaren 70 wordt al gas gewonnen en is veel ervaring opgedaan. Zoals hiervoor aangegeven wordt Langezwaag geproduceerd uit Vlieland en Zechstein formaties. Van productie uit deze formaties zijn veel gegevens bekend. Als gevolg van de vele ervaring met productie uit Vlieland en Zechstein formaties zijn de voorspellingen van de verwachte bodemdaling betrouwbaar. De daar optredende bodemdaling zijn conform of lager dan de bodemdaling die op basis van berekeningen werd geprognosticeerd. Daarnaast wint Vermilion ook uit een gasvoorkomen gelegen tussen Harlingen en Franeker. Het Harlingen-veld wordt geproduceerd uit een Krijt-formatie. Dit betreft ander gesteente dan het Langezwaag-veld. De Vlieland en Zechstein-formaties zijn ongeveer miljoen jaar geleden ontstaan en zijn dermate samengedrukt dat deze formaties zo hard zijn als steen. Het Krijt is circa miljoen jaar geleden ontstaan uit op elkaar geperste skeletjes van zeedieren (organisch materiaal). Als gevolg hiervan is het Krijt iets meer samendrukbaar dan de Vlieland en Zechstein-formaties. Het Harlingen-veld is het enige veld in West-Europa die uit een Krijt-formatie wordt gewonnen. Van deze formaties is dus veel minder bekend dan van Vlieland en Zechstein formaties. Op 15 juli 2008 is de productie uit het Harlingen-veld in overleg met het Ministerie van EL&I gestopt doordat de bodemdaling hier groter was dan verwacht

3 Vraag: Hebben burgers invloed op het stopzetten van gaswinning als de bodemdaling meer is dan verwacht? Antwoord: Indien bodem sneller gaat of meer is dan verwacht dan dient de mijnbouwonderneming een verklaring af te geven aan het Ministerie van EL&I. Als de bodemdaling kritische waarden overschrijdt dan dienen er afspraken te worden gemaakt met derden (waaronder burgers) over compensatie ten gevolge van schade door de bodemdaling. Mocht men verdere winning niet verantwoord achten dan kan dit leiden tot beëindiging van gaswinning uit het betreffende veld. Vraag: Vindt er een nul-meting plaats? Antwoord: Voorafgaand aan de gaswinning wordt een nul-meting uitgevoerd. Hierin worden de in het meetplan genoemde meetpunten (meetnet) de hoogte van het maaiveld ingemeten. Het meetplan bestaat uit een aantal meetpunten ter plaatse en rondom de contouren van het gasveld. De meetpunten maken deel uit van het landelijke meetnet van Rijkswaterstaat. Vraag: Zijn de meetresultaten van de bodemdaling openbaar? Antwoord: Gegevens over bodemdaling, waaronder de meetgegevens, zijn openbaar en zijn te raadplegen op de website Meetplannen zijn niet in te zien via deze website. Na beëindiging van de gasproductie zullen nog periodiek metingen worden uitgevoerd. De frequentie van deze metingen en de periode waarbinnen nog gemeten moet worden is afhankelijk van de grootte van de te verwachten bodemdaling. Het meetrapport geeft per meetpunt een overzicht van de eventuele bodemdaling ten opzichte van de nul-meting. Door het Ministerie van EL&I wordt gecontroleerd of de bodemdaling in lijn is met de verwachte/voorspelde bodemdaling. Vraag: Is de prognose over de bodemdaling eenmalig of wordt deze bijgesteld aan de hand van de meetresultaten? Antwoord: Er wordt eenmalig op basis van de huidige kennis en kunde van het gasvoorkomen een prognose gedaan over de te verwachten bodemdaling. Deze prognose wordt getoetst door het Ministerie van EL&I. Op basis van de meetresultaten wordt gecontroleerd of de bodemdaling binnen de prognose valt. Indien uit de meetresultaten blijkt dat de daadwerkelijke bodemdaling afwijkt van de verwachting dan wordt op basis van de meetresultaten de prognose bijgesteld. Indien het nodig is om de prognose aan te passen dan dient een nieuw winningsplan te worden opgesteld. Dit plan dient wederom door het Ministerie van EL&I te worden goedgekeurd. Dit betreft een openbare procedure en wordt gepubliceerd. De te beoordelen stukken worden ter inzage gelegd. Vraag: Kan er nog bodemdaling optreden als Vermilion klaar is met winnen? Antwoord: Bij uitgeproduceerde (kleine) velden, vergelijkbaar als het het Langezwaag voorkomen stopt de bodemdaling vaak bij beëindiging van winning. Soms kan de bodemdaling nog een aantal jaren naijlen. De voorspelde bodemdaling voor Langezwaag bedraagt 2 cm op het diepste punt van de schotel. Dit cijfer is een voorspelling van de maximale bodemdaling die zal optreden aan het eind van de levensduur van het veld als gevolg van de productie en het eventuele naijlen. De levensduur van dit veld wordt geraamd op 4 tot 8 jaar. Vraag: Wordt nadat de gaswinning is beëindigd de bodemdaling nog gecontroleerd? Antwoord: Tot 30 jaar nadat de winning is beëindigd is er een verplichting om de bodemdaling te controleren

4 Schadeherstel en -vergoeding Vraag: Wie vergoedt de schade die ontstaat door de productie van aardgas? Antwoord: Bij wet is bepaald, dat degene die de schade veroorzaakt, verplicht is die schade te vergoeden. Degene die de schade leidt moet echter aantonen dat hij de schade als gevolg van de gaswinactiviteiten geleden heeft (causaal verband). Foto s van de woning vóór en na het ontstaan van scheuren zullen aantonen dat er scheuren zijn ontstaan, maar zij tonen niet aan dat de scheuren het gevolg van de gaswinning zijn. Ervaring leert dat als gevolg van de gaswinning schade kan ontstaan aan wegen en gebouwen als gevolg van bodemdaling. Deze bodemdaling ontstaat echter in een lange periode en binnen die periode ontstaat er ook bodemdaling door natuurlijke inklinking van de grond. Verder kunnen er allerlei andere gebeurtenissen hebben plaatsgevonden die tot bodemdaling geleid kunnen hebben, zoals peilverlaging. Het is dan ook in het algemeen moeilijk voor de schadeclaimer om de bewijslast te leveren. Daarin is door de Staat voorzien door het instellen van de TCBB (Technische Commissie Bodem Beweging). Degene die van mening is dat hij schade heeft geleden als gevolg van bodemdaling door de aardgasproductie Langezwaag dient zich eerst te melden bij Vermilion. Mocht men niet tot een overeenkomst komen dan kan men zich wenden tot de TCBB. De kosten daarvoor bedragen op dit moment 90,00. De TCBB onderzoekt vervolgens of de schadeclaim terecht is en alle kosten die daaraan verbonden zijn, zijn voor rekening van de Staat. Vermilion heeft weinig tot geen ervaringen met de TCBB. Uit gesprekken met collega-bedrijven is begrepen dat de TCBB grondig en tamelijk snel met haar oordeel komt. Vraag: Wordt er voorafgaand aan de gasproductie een vooropname aan gebouwen gedaan? Antwoord: Voorafgaand aan de gasproductie doet Vermilion geen vooropname aan gebouwen. Vermilion is daartoe niet verplicht en de risico-inschatting op bodemdaling is dusdanig laag dat er geen schade aan bebouwing als gevolg van de gasproductie wordt verwacht. Vraag: Is er schade te verwachten aan de huizen als gevolg van de voorspelde bodemdaling? Antwoord: De voorspelde bodemdaling bedraagt maximaal 2 cm op het diepste punt van de schotel. Deze schotel heeft een straal van circa 2 km. Ieder huis in Nederland is bestand tegen de hellingshoek die hiervan het gevolg is. Op basis van de voorspelde maximale bodemdaling wordt geen schade aan bouwwerken (waaronder huizen) verwacht. Vraag: Mede als gevolg van de aanleg van een korte pijpleiding is het gas uit het Langezwaagvoorkomen economisch winbaar. Deze opmerking wekt de indruk dat winning uit het Langezwaag-voorkomen net uitkan. Worden er fondsen gereserveerd voor eventuele schadeclaims? Antwoord: Zoals hiervoor aangegeven wordt er als gevolg van gaswinning uit het Langezwaag-voorkomen geen schade verwacht. Er zijn geen fondsen gereserveerd voor eventuele toekomstige claims als gevolg van winning uit het Langezwaag-voorkomen. Vermilion heeft een bedrag gereserveerd voor het geval het bedrijf haar activiteiten in Nederland beëindigd. 5-jaarlijks wordt berekend of dit bedrag voldoende is. Mocht de mijnbouwonderneming niet meer aanspreekbaar zijn voor schade dan kan men beroep doen op het Waarborgfonds Mijnbouwschade

5 Gasveld en -winning Vraag: Hoe komt het gas in het gesteente? Antwoord: Over geologische tijd ontstond als gevolg van omzetten van organisch materiaal aardgas in de diepe ondergrond. Aardgas is veel lichter dan steen en water, dus het gas werd, als het bovenliggende gesteente poreus genoeg was, naar boven gedrukt. Vaak stuitte het aardgas dan uiteindelijk op een ondoordringbare laag, en daar vormde zich dan een aardgasvoorkomen. Vraag: Hoe nauwkeurig is de contour van het gasveld? Antwoord: De contouren van het gasveld zijn gebaseerd op de interpretatie van de seismische gegevens. Midden jaren 90 is middels seismiek de bodemopbouw bepaald. De seismische gegevens geven informatie over de bodemopbouw en waar mogelijk breuklijnen in de ondergrond zitten. De getekende contouren zijn op enkele meters nauwkeurig. Vraag: Onder wat voor druk zit het gas in de bodem? Antwoord: Het gasvoorkomen ter plaatse van Langezwaag zit op een diepte van circa 2 km. Op de ingesloten gasformatie staat dus een bodemkolom van 2 km te drukken. De druk in dit gasvoorkomen is circa 150 bar. Hoe dieper het gas in de ondergrond zit, des te meer grond op het gasvoorkomen drukt, waardoor de druk in een dieper gelegen gasveld hoger is dan in een ondieper gasveld. Vraag: Wat is de druk van het gas in de leidingen op de locatie? Antwoord: De druk van het gas is tot de putmond 150 bar. Op de putmond staan een aantal reduceerventielen die de druk van het gas terugbrengen tot circa 65 bar. In de leidingdelen op de locatie bedraagt de druk maximaal 65 bar. Vraag: Mocht de druk in het veld afnemen, komt er dan een compressor te staan om de gaswinning te kunnen voortzetten? Antwoord: Indien de drukval in het veld dermate is dat inzet van een compressor noodzakelijk is dan zal gebruik worden gemaakt van de compressor op de locatie Garijp. Op de locatie Langezwaag wordt geen compressor voorzien. Vraag: Is met het bepalen van de veiligheidscontouren ook rekening gehouden met het fietspad aan de overzijde van het Lang Ein? Antwoord: Met de uitgevoerde risicoanalyse is een inzicht in het externe risico ten gevolge van de gaswinactiviteiten op de locatie Langezwaag. De risicoanalyse houdt rekening met de aanwezige installaties binnen de inrichting en de uit te voeren activiteiten. Uit de analyse blijkt dat de bepalende parameter de 10-6 risicocontour (het plaatsgebonden risico) is. Deze contour ligt een aantal meter buiten het hekwerk van de inrichting en reikt niet tot het fietspad. Binnen deze contour mogen geen kwetsbare objecten (zoals woningen, scholen, ziekenhuizen) aanwezig zijn. Dit is hier niet het geval. De locatie Langezwaag voldoet aan de veiligheidseisen. Vraag: Wat voor geluidsbelasting kunnen we verwachten tijdens de productie? Antwoord: De geluidsbelasting is afhankelijk van de productie. Hoe meer aardgas er wordt geproduceerd hoe meer geluid er wordt geproduceerd. In de omgevingsvergunning worden door het Ministerie van EL&I geluidsvoorschriften opgenomen. Deze voorschriften zijn gebaseerd op de Handreiking Industrielawaai en vergunningverlening, De geluidsproductie op de locatie Langezwaag voldoet aan deze voorschriften (40 db(a) etmaalwaarde). De geluidsproductie tijdens gaswinning is veel minder dan tijdens het affakkelen, zoals in november

6 In de geluidsberekeningen worden transportbewegingen voor het afvoeren van het formatiewater meegenomen. Aardgascondensaat wordt via de aardgastransportleiding afgevoerd naar het gasbehandelingscentrum in Garijp. Op de locatie komt geen fakkelinstallatie te staan met een permanente vlam. Het gasveld is leeg geproduceerd, wat dan? Vraag: Binnen hoeveel jaar na beëindiging van de gaswinning wordt de locatie opgeruimd? Antwoord: Zoals aangegeven is het de verwachting dat op de locatie Langezwaag gedurende een periode van 4 tot 8 jaar aardgas wordt gewonnen. Nadat het gasveld is leeg geproduceerd dient binnen 2 jaar een sluitingsplan te worden ingediend bij het Ministerie van EL&I. Het daadwerkelijk opruimen van de locatie kan mogelijk later zijn. De locaties worden campagnegewijs opgeruimd. Vraag: Is het gasveld geschikt voor gasopslag nadat de productie is beëindigd? Antwoord: Na beëindiging van de productie wordt het gasveld niet gebruikt voor gasopslag. De bodem is hiervoor niet permeabel genoeg en daarnaast is het veld te klein om interessant te zijn voor gasopslag. Vraag: In welke staat wordt de locatie teruggebracht? Antwoord: Na beëindiging van de productie wordt de locatie opgeruimd. De locatie wordt terug gebracht tot de staat zoals deze werd aangetroffen voordat het in gebruik werd genomen. Vraag: Wordt de ondergrondse leiding ook opgeruimd? Antwoord: In tegenstelling tot de informatie in de presentatie wordt de ondergrondse aangelegd door middel van horizontale boringen in plaats van door middel van open ontgraving. De leiding komt nu dieper ter liggen dan 1,5 meter minus maaiveld. Bij het opruimen van de locatie worden de leidingen ook opgeruimd indien dit door middel van ontgraving of trekken mogelijk is. Leidingen die niet opgeruimt kunnen worden, worden net zoals leidingen die bijvoorbeeld onder (snel)wegen en dijken zijn gelegen, inwendig gereinigd en afgedopt. Indien in de toekomst zo n leiding alsnog toegankelijk is dan wordt deze alsnog verwijderd. Informatieverstrekking Vraag: Hoe zijn de uitnodigingen voor de informatieavond verspreid? Wij wonen nabij de down hole en moesten uit de krant vernemen dat er een informatie is. Antwoord: Vermilion probeert zo concreet mogelijk zijn bij het versturen van de uitnodigingen. Er zijn circa 60 huishoudens per brief voor de informatieavond uitgenodigd. Verder is de informatieavond aangekondigd in de Zuidoost Friesland Combinatie van 8 februari De suggestie om bij de verspreiding van de uitnodigingen niet alleen rekening te houden met omwonenden van de locatie op het maaiveld maar ook met de bewoners ter plaatse van het gasveld wordt ten harte genomen. Vraag: De mijnbouwlocatie Langezwaag is gelegen aan het Lang Ein in de gemeente Opsterland. De contour van het gasveld ligt grotendeels in/onder de gemeente Heerenveen. Is het mogelijk om de aanvragen/besluiten van het Ministerie van EL&I ook op het gemeentehuis van Heerenveen ter inzage te leggen. Antwoord: Uit navraag bij het Ministerie van EL&I volgt dat het Ministerie de stukken zowel ter inzage legt op het gemeentehuis van Opsterland als op het gemeentehuis te Heerenveen

7 Vraag: Hoe wordt kenbaar gemaakt dat de stukken/besluiten ter inzage liggen? Antwoord: Het Ministerie van EL&I publiceert haar (ontwerp)besluit in de Staatscourant en in een huis-aanhuisblad. De gemeente Opsterland publiceert haar (ontwerp)besluit eveneens in een huis-aan-huisblad (de Woudklank) en op haar website. In de publicaties van het Ministerie van EL&I en de Gemeente Opsterland worden tevens vermeld waar, wanneer de stukken ter inzage liggen en de te volgen procedure indien men wenst te reageren. (Noot: Een vertegenwoordigster van de weekkrant De Knipe zegt tijdens de bijeenkomst toe, dat zij er voor zal zorgen dat ook in deze weekkrant deze informatie zal worden opgenomen). Vraag: Hoe wordt het verslag van de informatieavond en de presentatie verspreid? Antwoord: Het verslag van de informatieavond wordt toegestuurd via de post of via de naar degenen die het adres noteren op de presentielijst. Daarnaast zal het verslag en de presentatie worden gepubliceerd op de website van Plaatselijk Belang Langezwaag