Geneesmiddelen in RVT s

Transcriptie

1 Geneesmiddelen in RVT s Huidige situatie - Steeds meer ouderen in het rusthuis - Hoog geneesmiddelengebruik: gemiddeld 8 per dag Kwaliteitsverbetering en kwaliteitsbewaking worden zeer belangrijk: Kwaliteit van voorschrijven (arts) Levering van geneesmiddelen (apotheker) Toedienen van geneesmiddelen (verpleging) 1

2 Probleem 3 partijen betrokken bij toediening van geneesmiddelen Arts Apotheker Verpleegkundigen-bejaardenverzorgers Fouten niet uit te sluiten! Om fouten te vermijden, is er nood aan: 1. Duidelijke structuur en duidelijke afspraken (verantwoordelijke, opvolging voorschriften, ) 2. Fouten bij medicatie vermijden (extra informatie van de apotheker) 3. Goede communicatie (arts-verpleging-apotheker) Fouten bij medicatie vermijden: rol van de apotheker Vaak een gebrek aan informatie over het correct gebruik van geneesmiddelen in het rusthuis Wie geeft de verpleging advies? Doel van deze informatiesessie: 1. Aandacht vestigen op het belang van een goed geneesmiddelengebruik 2. Kwaliteit van het geneesmiddelengebruik verbeteren 2

3 Overzicht informatiesessie 1. Richtlijnen voor manipulaties van medicatie: - wel of niet pletten? - breken van medicatie? 2. Interacties geneesmiddelen met voeding 3. Andere aandachtspunten 4. Gebruik verschillende types aërosolen 5. Transdermale therapeutische systemen 6. Zelfzorgmedicatie 7. Hulpmiddelen 1. Richtlijnen voor manipulaties van medicatie - Geneesmiddelenvorm - Actief bestanddeel TABLET = samengedrukt poeder met gladde film rond om beter te glijden voorbeeld: Zestril Mag geplet en gedeeld worden Mengen met 1 à 2 happen zodat patiënt volledige dosis inneemt + glas water 3

4 Opletten bij het breken van geneesmiddelen! Risico bij breken van medicatie: geen 2 gelijke delen > Kan leiden tot dosisafwijkingen > CAVE bij nauwe therapeutische index = nauwe marge tussen therapeutische en toxische concentratie vb. Lanoxin (digoxine) DUS: Breken zoveel mogelijk vermijden, indien toch noodzakelijk: een splitsapparaat gebruiken! Vb. Pilomat Reinigen na gebruik! 1. Richtlijnen voor manipulaties van medicatie DRAGEE = suikerboon Voorbeeld: Buscopan Pletten geen probleem, wel vaak onaangename smaak Delen is niet mogelijk 4

5 1. Richtlijnen voor manipulaties van medicatie RETARD VORM = vertraagde werking, geneesmiddel wordt langzaam gedurende de dag vrijgezet HBS, retard, chrono, oros, contin, gradumet, L.A., Exel, P., CR, Diff, FAS, Uni, Uno, Trage vrijzetting van het geneesmiddel Mag niet geplet of gebroken worden!!!!!!!!! Volledige dosis komt in 1 keer vrij: (equivalent van 2 à 3 dosissen dosis aanpassen!) Meer bijwerkingen Kortere werkingsduur Voorbeeld: Tildiem retard - Bij pletten: risico op bloeddrukdaling en vertraging van het hartritme - Beter niet te geven dan te pletten Wat als de bejaarde slikproblemen heeft en een retard geneesmiddel neemt? - Arts raadplegen voor een alternatief. (vloeibare vorm, poeder, magistrale bereiding, ) - Niet pletten! 5

6 1.1. Geneesmiddelen wel of niet pletten? ENTERIC COATED (E.C.) = maagsap-resistente coating, geneesmiddel wordt pas vrijgesteld in de darm - Maagirritatie voorkomen (cardioaspirine, naprosyne : etsend voor de maag) - Degradatie door maagzuur voorkomen (zurcale, omeprazole, creon ) - Geneesmiddel kan zijn werking uitoefenen in de darm ( Claversal, Pentasa, : medicatie bij inflammatoir darmlijden) 1.1. Geneesmiddelen wel of niet pletten? ENTERIC COATED (E.C.) Als een E.C. omhulde tablet toch geplet wordt, komt het geneesmiddel reeds vrij in de maag Bijwerkingen (maaglast) Onderdosering (afbraak van het geneesmiddel) Verminderde werking t.o.v. de darm => Mag niet geplet worden!!!!!! Bij slikproblemen arts verwittigen en zoeken naar alternatief 6

7 Voorbeeld: cardioaspirine aspirine cardioaspirine acetylsalicylzuur 100mg maagsapresistente coating niet pletbaar aspirine 100 mg acetylsalicylzuur 100mg geen coating pletbaar 1.1. Geneesmiddelen wel of niet pletten? - Geneesmiddelenvorm - Actief bestanddeel Toxische stoffen: cytostatica Antibiotica, antimycotica en antivirale middelen > Altijd handschoenen en mondmasker dragen Lichtgevoeligheid van de stof 7

8 1.1. Geneesmiddelen wel of niet pletten? Bij pletten van medicatie: Hygiëne! Indien verschillende geneesmiddelen moeten worden geplet: elk apart pletten, niet samen Pletmateriaal telkens goed reinigen na gebruik, zodat er geen contaminatie kan optreden 1.1. Geneesmiddelen wel of niet pletten? De plet-fiche Niet alle geneesmiddelen zijn opgenomen in de plet-fiche, bij twijfel: arts of apotheker raadplegen. Referenties: (RVT-formularium) 8

9 9

10 10

11 11

12 1.2. Breken van medicatie Een tablet mag niet altijd gebroken worden Retard-tablet of E.C.-tablet > cfr. pletten! Controleren of een tablet mag gebroken worden kan via:

13 Bij het breken heb je niet altijd 2 gelijke delen > Kan leiden tot dosisafwijkingen > Vooral van belang bij medicatie waarvoor er een nauwe marge is tussen therapeutische en toxische concentratie (=nauwe therapeutische index) Vb. Lanoxin (digoxine) DUS: Splitsen zoveel mogelijk vermijden, indien toch noodzakelijk: een splitsapparaat gebruiken! Vb. Pilomat Reinigen na gebruik! 13

14 Casus Maria is 83 jaar en woont sinds het overlijden van haar man 7 jaar geleden in RVT t Madeliefje. Ze heeft Parkinson en neemt hiervoor Prolopa 200/50. Verder neemt ze dagelijks Asaflow 80 mg, Lipitor 20 mg en Bisoprolol 10 mg in. De laatste tijd slaapt ze slecht en heeft ze last van artrose. Daarom neemt ze Lorazepam EG 1mg en tijdelijk Voltaren Retard 75 mg. Omwille van de Parkinson heeft ze de laatste tijd slikproblemen en kan ze haar pillen niet meer doorslikken. Welke oplossing kan je bieden aan Maria? 2. Interacties geneesmiddelen met voeding MELK niet samen met Calcium vermindert de absorptie van bepaalde GM Tetracyclines Minocycline, Tetralysal, Chinolones Ciproxine, Tavanic, Zoroxin, Bisfosfonaten Fosamax/Fosavance, Actonel, Bonviva, 14

15 2. Interacties geneesmiddelen met voeding POMPELMOESSAP niet samen met Pompelmoessap remt afbraak bepaalde GM GM minder snel afgebroken Hoeveelheid GM in bloed stijgt > risico toxiciteit Calciumantagonisten: Amlor, Plendil, Adalat, Syscor, Isoptine, Lodixal, Benzodiazepines Loramet, Diazepam (Valium), Statines Simvastatine (Zocor), Lipitor, Interacties geneesmiddelen met voeding ALCOHOL Bejaarden verminderde lever- en nierfunctie Heel wat geneesmiddelen worden afgeraden in combinatie met alcohol: - sederend effect (vb. alle benzodiazepines) - bloeddruk (vb. Cedocard) - levertoxiciteit (vb. Dafalgan) - maagtoxiciteit (vb. Asaflow) Algemeen: alcohol zoveel mogelijk vermijden in combinatie met geneesmiddelen 15

16 3. Andere aandachtspunten 3.1. Tijdstip van inname: belangrijk! Anti-acida: 2u voor of na een ander geneesmiddel (wijziging zuurtegraad van de maag > gewijzigde opname medicatie) Ijzerpreparaten: Best nuchter, als het op de maag ligt mag het ingenomen worden na de maaltijd liefst met een glas sinaasappelsap (vit C). Calciumpreparaten: s avonds na de maaltijd (Botafbraak is het hoogst s avonds) Algemene richtlijnen: - Nuchter = 1u voor of 2u na het eten - Bij = tijdens = na de maaltijd (ligt niet op de maag) - Voeding vertraagt de werking 3. Andere aandachtspunten Bisfosfonaten: vb. Fosamax Wegens interactie met voedsel en andere geneesmiddelen: - nuchter - met groot glas niet bruisend water - 30 min voor voedsel en drank - 30 min voor inname andere geneesmiddelen Wegens irritatie en risico op slokdarmletsels: - na inname 1 uur rechtop blijven - tabletten niet stuk bijten, noch zuigen 16

17 3.2. Generische geneesmiddelen Opletten voor dubbelmedicatie! Controleer op dubbelmedicatie: - Bij elk nieuw voorgeschreven geneesmiddel - Evalueer het huidige medicatieschema Opletten voor naamsverwarring! - Loramet (Lormetazepam) - Temesta (Lorazepam) 5. Gebruik verschillende types aërosolen Verschillende mogelijkheden: Vloeistof Gas Poeder 1. Aërosoltherapie 2. Dosisaërosol SCHUDDEN!!!! 3. Autohaler LANGZAAM INHALEREN 4. Turbohaler 5. Diskus SNEL, KRACHTIG 6. Aërolizer EN DIEP 7. Handihaler INHALEREN 8. Novolizer 17

18 6. Transdermale therapeutische systemen: A. Gebruiksklaar maken: 1. Plaats: bovenarm, bovenlichaam NIET handen,voeten NIET op beschadigde of geïrriteerde huid Op weinig behaarde huid, eventueel haren afknippen, niet scheren want dit irriteert de huid. NIEUWE PLEISTER NOOIT OP DEZELFDE PLAATS AANBRENGEN. AFWISSELEND LINKS EN RECHTS KLEVEN. 2. Schone, droge huid. Niet vooraf wassen met zeep, alleen met water afspoelen. Niet op een plaats waar zalven of crèmes gebruikt werden. 3. Pleister uit zakje halen, dit zakje bewaren! 4. Eén helft van de beschermlaag verwijderen. 6. Transdermale therapeutische systemen: B. Hoe kleven? 5. Pleister op de gewenste plaats aanbrengen, pleister enkel vasthouden aan de randen! 6. Vervolgens kunt u de andere helft van de beschermfolie van de pleister trekken. 7. Na opkleven de pleister gedurende 30 seconden met vlakke hand stevig aandrukken. Met de pleister kan men zwemmen, douchen, een bad nemen (temperatuur water max 37 C) 8. Handen wassen, datum noteren 9. Na 1 of 3 dagen: pleister verwijderen, toegeplooid in het bewaarde zakje steken en naar de apotheker brengen. 18

19 TTS Knippen? Matrixsysteem of Reservoirsysteem?? MATRIXSYSTEEM spons met geneesmiddel in RESERVOIRSYSTEEM ballon met geneesmiddel in KNIPPEN VAN HET TTS MAG KNIPPEN VAN HET TTS MAG NIET Voorbeelden: Voorbeelden: Fentanyl Matrix Sandoz, Durogesic, Fentanyl Bexal, Nitroderm, Diafusor, Minitran, Deponit, Nicorette, Nicotinell, Estraderm Matrifen, Trinipatch, Transtec ALTIJD OVERLEGGEN MET ARTS ALVORENS EEN PLEISTER TE KNIPPEN! 6. Zelfzorgmedicatie Zelfzorgmedicatie : verkrijgbaar zonder voorschrift, maar niet zonder risico! De verpleging mag zelf geen nieuwe geneesmiddelen opstarten, maar in vele rusthuizen hebben de artsen in het medicatiedossier van de bewoners vermeld dat de verpleging bepaalde medicatie mag opstarten zo nodig. Welke situaties worden bedoeld met het begrip zo nodig? 19

20 Brochure: bevat een algemene leidraad opgesteld voor de verpleging: Wanneer arts raadplegen? Tips bij Eerstekeuze medicatie bij: - obstipatie - diarree - hoest - misselijkheid, maagpijn en zuurbranden - hoofdpijn De toestand van de patiënt zal een bepalende factor zijn om zelf te kunnen starten met medicatie zo nodig. Fitte bejaarde < > Ziek, verzwakt, suf, koorts (>38.5 C) of bijkomende klachten zelfzorg mogelijk arts contacteren > Bij twijfel: Altijd contact opnemen met de arts! 20

21 Voorbeeld OBSTIPATIE Wanneer de arts raadplegen? bij: - buikkolieken in combinatie met overgeven of opgeblazen gevoel - bloed (donkerrood) vermengd met de ontlasting (helder rood bloed kan wijzen op aambeien of een kloof t.h.v. de anus) - obstipatie afgewisseld met diarree - geen effect van zelfzorg producten - obstipatie die langer dan 2 weken duur - misbruik van laxeermiddelen Tips bij obstipatie: - zorg voor een vezelrijke voeding (fruit, groenten, volkoren brood, zemelen) - de bejaarde moet voldoende vocht innemen: 2 tot 2,5 liter per dag - stimuleer de bejaarde om dagelijks voldoende te bewegen Eerste keuze medicatie: zelfzorg niet toedienen bij pijn in de onderbuik van ongekende oorsprong, bij obstructie of vernauwing van het maagdarmstelsel Rating Stofnaam Merknaam Dosis Inname Begin van de werking Niet gebruiken bij Bijwerkingen Cave Lactulose OK bij diabetes Duphalac Lactulose Bifiteral Start: 1-2 zakjes of 30ml/d Na 3d: 1 zakje of 15ml/d Bij Veel drinken Enkele uren tot 2-3d Lactoseintolerantie Uitdroging Voldoende drinken 7. Hulpmiddelen Algemene achtergrondinformatie: 1. Fiches + algemene info: Correcte toedieningswijze 2. Zelfzorgmedicatie 3. Top 100: overzicht veelgebruikte geneesmiddelen 21

22 7. Hulpmiddelen Fiches met Correcte toedieningswijze 1. Tabel met veel gebruikte medicatie die niet geplet mag worden 2. Tabel met interacties tussen medicatie en voeding 3. Tabel met generieke geneesmiddelen 4. Toediening insuline 5. Toediening inhalatiegeneesmiddelen 6. Goed gebruik van TTS Top 100: Overzicht van vaak gebruikte geneesmiddelen Aangewezen bij Toedieningswijze Neveneffecten Bijzonderheden Voor vaak voorkomende geneesmiddelen 22

23 Top 100: Overzicht van vaak gebruikte geneesmiddelen Actief product Specialiteit Therapeutische klasse en indicatie ACENOCOUMAROL SINTROM ANTICOAGULANTIA VIT K ANTAGONISTEN Preventie trombose Hartritmestoornissen Inname Inname: Voornaamste neveneffecten Bloedingen Misselijkheid Braken Diarree Allergische huidreacties Interacties, ernstige reacties, advies CAVE bloeding: arts contacteren! (vooral: oog, neus, tandvlees, blauwe plekken) Matig voeding rijk aan vit K: o.a. kolen, sla, tomaat, lever, spinazie Stop inname 1-2 weken voor operatieve ingreep Interactie zelfzorg: acetylsalicylzuur, NSAID S ALENDRONAAT ALENDRONAAT MET VIT D FOSAMAX FOSAVANCE BISFOSFONATEN osteoporose Inname: Misselijkheid 30 min voor Buikpijn Veel drinken Braken Rechtstaand of Slokdarmontsteking zittend Constipatie Niet liggen flatulentie binnen 30 min na hoofdpijn inname Interval met andere medicatie: 30 min CAVE pijn bij het slikken: arts! Vragen? 23