Pontsteiger Aambeeldstraat 8

Transcriptie

1 Definitief Pontsteiger Aambeeldstraat 8 Auteur(s) A.Bakker Opdrachtgever GVB Veren BV Contactpersoon C. van der Werf Opsteller Goedgekeurd en vrijgegeven Paraaf Datum A.Bakker

2 Pontsteiger Aambeeldstraat 8 Projectgebonden risicoanalyse Pagina 2 van 23 Inhoud 1 Inleiding Aanleiding Opdrachtformulering Richtlijnen van de branche 3 2 Algemene gegevens Situatie Onderzoeksgebied 5 3 Historie Aanleg Maandblad OV in Waterdieptes en baggerwerk Archiefonderzoek: Stadsarchief Amsterdam Luchtfoto s na Na Overige Locatiebezoek Houtrot 18 4 Conclusies 19 5 Bronnen 20 Bijlage(n) Bijlage 1 -Situatie in

3 1 Inleiding 1.1. Aanleiding In de Ponthaven (Aambeeldstraat 8) wil het GVB de middensteiger vervangen. De locatie is gelegen in een deel van het Afgesloten IJ, dat op een recente kaart als verdacht van explosieven is aangemerkt. Volgens informatie van het GVB zijn delen van de ponthaven recent verbouwd (kade en dergelijke). Van de middensteiger is alleen een ontwerptekening uit 1929 bekend 1.2. Opdrachtformulering Indien in een van explosieven verdacht gebied grondroerende werkzaamheden worden uitgevoerd, wordt als vervolgstap een projectgebonden risicoanalyse uitgevoerd. Hierbij worden civieltechnische werkzaamheden na 1945 in kaart gebracht. Als er voldoende aanwijzingen gevonden worden voor eerdere grondroerende werkzaamheden kan het verdachte gebied ingeperkt worden Richtlijnen van de branche De NGE-kaart waaruit het verdachte gebied naar voren is gekomen is opgesteld volgens richtlijnen van de branche voor explosievenopsporing, de VEO. De Vereniging van Explosievenopsporingsbedrijven heeft ook een commissie ingesteld voor de vervolgstap, de PRA. De Commissie Vooronderzoek en risicoanalyse (2013) heeft voorgesteld om in de PRA de volgende onderdelen op te nemen: 1. Vaststellen projectgebied 2. Analyse uitgevoerde vooronderzoek(en) 3. Vaststellen locatie specifieke omstandigheden 4. Identificatie toekomstig gebruik (definitie van het project) 5. Identificatie van invloedsfactoren 6. Studie van gevaarsfactoren 7. Identificatie van uitwerkingsfactoren 8. Beoordeling van de risico s (scenariostudie) 9. Conclusie en aanbevelingen Onder het vooronderzoek wordt de afbakening van het verdachte gebied op de NGE-kaart van 25 mei 2016 verstaan.

4 Het gebied is dus verdacht van de mogelijke aanwezigheid van Britse brisantbommen met een kaliber van 250 en/of 500 pond. Vooruitlopend op de hierna volgende historische gegevens, kan gesteld worden dat met een scenariostudie (8) volstaan kan worden.

5 2 Algemene gegevens 2.1. Situatie De Ponthaven bij de Aambeeldstraat bestaat uit een reeks aanlegsteigers en een aantal bijgebouwtjes met werkplaatsen en kantoren en op de kop van de haven de voormalige tweeonder-een-kap dienstwoningen. (BMA 2004, p. 39). De huidige situatie is weergegeven in onderstaande figuur. Figuur 2.1: Situatie Ponthaven op 27 oktober 2015 Bron: Aerophoto-Schiphol 2.2. Onderzoeksgebied Het onderzoeksgebied in enge zin ligt ter plaatse van de huidige steiger C (de middensteiger). Uit praktische overwegingen wordt het onderzoeksgebied in ruime zin gedefinieerd als Ponthaven begrensd door de drie (historische) oevers. In het Afgesloten IJ maken de historische golfbrekers of steigers die tot de Ponthaven behoorden, deel uit van het onderzoeksgebied.

6 3 Historie 3.1. Aanleg De Dienst der Publieke Werken stelde in 1929 een Bestek No. 24 op voor Het maken van een Ponthaven met bybehoorende werken ten Oosten van de Schaafstraat: De Schaafstraat kreeg zijn naam per Raadsbesluit in 1914 en was toen een weg die vanaf de Meeuwenlaan naar de IJoever voerde, waar een openbare zweminrichting was (kaart PW 1922). Op G is er een ligplaats voor twee drijvende zweminrichtingen aangegeven, voor mannen en vrouwen. In 1948 volgde een tweede Raadsbesluit over (een gedeelte van) de Schaafstraat in verband met de aanleg van de Aambeeldstraat. De schuin georiënteerde haven had loodrecht op de IJ-oever een lengte van 126,75 m. De (schuine) breedte bedroeg 32,40 + 2, ,40 m (= 89,0 m) loodrecht op de as van de haven. De westelijke en noordelijke oever werden voorzien van gewapend betonnen walmuren. Langs de oostelijke oever werd een met natuursteen beklede glooiing aangelegd (opgesloten door een onderheide betonfundering. Figuur 3.1: Situatie Ponthaven 1929 Bron: GVB

7 Ten westen van de havenas werd een middensteiger aangebracht. De schoorpalen werden onder een helling van 10:1 aangebracht met een h.o.h. afstand van circa 3,30 m. Figuur 3.2: Doorsnede en aanzicht steiger in 1929 Bron: GVB Aan de westzijde van de Ponthaven werd een gebouw voor werkplaatsen gebouwd (Aambeeldstraat 8) en twee woningen onder één kap (Aambeeldstraat 4-6). Aan de noordkant verrees langs de Aambeeldstraat een laag gebouw voor bergplaatsen. De bleef vooralsnog onbebouwd. In de oorlogsjaren waren er volkstuinen. Figuur 3.3: Situatie Bron: SAA Kaart van Amsterdam 1: nr. 2; 1941, gedeeltelijk herzien in 1942, 46

8 Op kaarten uit de oorlogsperiode is het terrein ten oosten van de Ponthaven ingericht als volkstuinen. In 1948 liet Stork hier een apparatenfabriek oprichten. Figuur 3.4: Kaart van Bouw- en Woningtoezicht; situatie tot 1958 Bron: BWT Vanaf 1929 bevond zich een golfbreker of steiger in het Afgesloten IJ volgens de ontwerptekening, de kaart 1: en blad G7 uit 1948.

9 Figuur 3.5: Golfbreker in het Afgesloten IJ in 1948 Bron: Stadsarchief Amsterdam; kaart van Amsterdam 1:1.000 blad G In de periode zijn twee golfbrekers of steigers in het Afgesloten IJ ingetekend. Ze zijn vermoedelijk in 1948 gebouwd. Figuur 3.6: Twee golfbrekers of steigers Bron: Stadsarchief Amsterdam; kaart van Amsterdam 1:1.000 blad G

10 Figuur 3.7: Situatie omstreeks 1958 Bron: Dienst der Publieke Werken; Kaart van Amsterdam 1: bij Ingenieursbureau Figuur 3.8: Situatie omstreeks 1979 Bron: Stadsarchief Amsterdam; kaart van Amsterdam 1:1.000 blad G circa

11 Figuur 3.9: Situatie Bron: Stadsarchief Amsterdam; kaart van Amsterdam 1:1.000 blad G Maandblad OV in 1986 Het Openbaar Vervoer; maandblad gewijd aan het stads-, streek- en spoorwegvervoer, 29 e jaargang, nr. 335, april 1986, heeft aandacht besteed aan de ponthaven op pagina 55: IJveer 32 Het in aanbouw zijnde IJveer 32 is in volledig overleg met het GVB ontwikkeld door het scheepsverhuurbedrijf Van Laar, die ook de eigenaar van de 31 is. De capaciteit is 120 personen + 60 fietsen. Er zal gedurende 1 ½ jaar mee worden proefgevaren, voordat voor een eventuele koop wordt besloten. Deze maand wordt de 32 in de ponthaven afgeleverd, waarna de technische dienst Veren diverse voorzieningen gaat aanbrengen. Zo zullen de stootrand rondom, de klep en de uiteindelijke verflaag in de ponthaven worden aangebracht. Ook dienen de steigers aan de breedte van het schip te worden aangepast. Het meeste werk gaat echter zitten in de inrichting van het dek, dat 21 meter lang is en 5,5 meter breed is Waterdieptes en baggerwerk Op alle geraadpleegde kaarten is een waterdiepte van vermeld ter plaatse van de Ponthaven. Er zijn geen documenten aangetroffen over baggerwerkzaamheden.

12 Wel heeft de opdrachtgever laten weten dat er ongeveer vijftien jaar geleden gebaggerd is in de Ponthaven Archiefonderzoek: Stadsarchief Amsterdam Dossier 5252.A Het Stadsarchief Amsterdam beschikt over een dossier met bestekken uit de periode Tabel 3.1: Stukken inventaris 5252.A nr omschrijving jaar 171 Bestek voor het verbeteren van de aanlegplaatsen van de beide pontpontverbindingen over het IJ Bestekken voor pontsteigers; 1 omslag Bestek voor de verbouwing van het magazijn van de werkplaatsen aan de Ponthaven tot ruimte Bestek voor het wijzigen van remmingwerken, steigers, hanepoten en meerstoelen, alsmede het [ Ponthaven ] Bron: Stadsarchief Amsterdam; 5252.A Archief van het Gemeente Vervoerbedrijf; Afdeling Veren; 2.4 Bouw en onderhoud van steigers en gebouwen Centraal Tekeningenarchief In 1955 werden onder andere de steigers A in het Afgesloten IJ aangelegd. Ook werd steiger C (de middensteiger) aangepast. Dit blijkt uit de tekeningen en -6 in het Centraal Tekeningenarchief (tabel 3.2). De aanpassing van steiger C in 1955 betrof onder andere het maken van schothout over lengtes van honderd en veertig meter. De palen onder een helling van 1:10 werden gehandhaafd. De werkzaamheden werden uitgevoerd in het kader van bestek no. 30 van 1955 Het wijzigen van remmingwerken, steigers, hanepoten en meerstoelen, alsmede het maken van een walmuur in de haven van het Gemeentevervoerbedrijf, afdeling Veren (SAA 5252.A / 176). In 1968 werd Steiger C vernieuwd. Er zij geen latere tekeningen bekend. Aangenomen wordt dat toen de huidige palen (loodrecht) in verspringend verband zijn aangebracht.

13 Tabel 3.2: Microfiches en omschrijvingen van tekeningen in het Centraal Tekeningen af CTA-nr Volg jaar omschrijving op objectkaarten druk Maken van een steiger en oevervoorziening t.b.v. uitbreiding Tramgarage Aambeeldstraat terrein G.E.B. v Maken van een loopsteiger enz. Aambeeldstraat terrein G.V.B. afd. veren Herstellen van de loopremming en de meerstoel in de Gem. Ponthaven aan de Aambeeldstraat terrein G.V.B. afd. veren v Wijzigen van de haven G.V.B. het maken, wijzigen en vernieuwen van steigers, het slopen, herstellen en maken van hanepoten, het maken van meerstoelen, slopen van een golfbreker enz. Aambeeldstraat terrein G.V.B. afd. veren Steigers A in Afgesloten IJ Wijzigen steiger B v Te wijzigen steiger C v Het maken van een walmuur aan het Afgesloten IJ Beton fundatie toegangshek Vernieuwen van steiger C in Ponthaven aan de Aambeeldstraat terrein G.V.B. afd. veren Overzicht en details [ ] Idem wijzigingen [gereviseerd ] Het maken van een meerpaal in de ponthaven van Aambeeldstraat terrein G.V.B. afd. veren Bron: Centraal Tekeningenarchief 3.5. Luchtfoto s na 1945 In de Beeldbank van Stadsarchief Amsterdam zijn diverse luchtfoto s van de onderzoekslocatie opgenomen.

14 Figuur 3.10: Luchtfoto 12 maart 1957 Stork en noordoostelijk deel Ponthaven met drie steigers en ducdalven Figuur 3.11: Luchtfoto 12 maart Na 2000 Volgens de opdrachtgever is Ongeveer 15 jaar geleden gebaggerd in de haven (Werf 2016a). In 2009 is een foto vanaf het Afgesloten IJ genomen. Langs de oever is de kade zichtbaar die tussen 1979 en 1984 gebouwd moet zijn volgens de geraadpleegde kaarten 1:1.000.

15 Figuur 3.12: Foto maart 2009 woningen vanuit het zuiden Figuur 3.13: Luchtfoto 22 mei 2009 Bron: SAA Beeldbank

16 Figuur 3.14: Pont 6 in de Ponthaven Bron: Roeland Koning Figuur 3.15: Luchtfoto Bron: Google Satellite

17 3.7. Overige Op 9 oktober 2013 werd in de Staatscourant gepubliceerd een watervergunning Bron: Staatscourant GBV exploitatie BV heeft twee werken aangekondigd Perceel nr. 1 Herinrichten Ponthaven / Herinrichten N.D.S.M. Perceel nr. 2 Herinrichten N.D.S.M. Op 15 juli 2014 is aan Hakkers B.V., Oudsas 11 te Werkendam de opdracht gegund voor de percelen 1 en Locatiebezoek Op vrijdagmiddag 20 mei 2016 is de locatie bezocht. Geconstateerd werd dat er nog steeds houten steigerpalen staan, en geen stalen buispalen of dergelijke. Vervolgens hebben de opdrachtgever en de rapporteur van deze PRA de hart-op-hart afstanden tussen enkele palen opgemeten. Enkele willekeurig gemeten afstanden waren 6,30, 5,30 en 4,75 m Geconstateerd werd dat de palen in een zigzagpatroon staan en dat de palen te lood staan.

18 Figuur 3.17: Foto meersteiger 20 mei 2016 Bron: Bakker Houtrot Na ongeveer 25 jaar worden de hardhouten palen, in verband met rot op de waterlijn, vervangen door nieuwe hardhouten palen (Vroonhof et al. 2004, p. 3). Figuur 3.18: Palen ter hoogte van de waterlijn Bron: Bakker 2016

19 4 Conclusies De Ponthaven aan de Aambeeldstraat 8 is gelegen in een van explosieven verdacht gebied. Het gebied is afgebakend in het kader van een CE bodembelastingkaart op basis van een bombardement, waarbij Britse 250- en 500-ponders in het Afgesloten IJ vielen. De te vervangen middensteiger, aangeduid als steiger C, dateert uit In het Stadsarchief Amsterdam zijn een bestek en diverse tekeningen aangetroffen uit de periode na Steiger C is gesloopt in 1968 en vervangen door een nieuwe steiger. De onder een helling aangebracht palen uit 1929 zijn verwijderd. De nieuwe palen zijn te lood aangebracht volgens een nieuw stramien. De locatie van steiger C is daardoor niet meer verdacht van afwerpmunitie.

20 5 Bronnen Bakker, A. (2016), Locatiebezoek 20 mei 2016 Bakker, M. et al. (2006), Stadsatlas Amsterdam. Straatnamen en brugnamen verklaard. BMA 2004, Nieuwendammerham / Hamerstraatgebied. Een cultuurhistorische effectrapportage. oktober Bombs Away & Gemeente Amsterdam, 2015, CE bodembelastingkaart. Concept 24 december. Bombs Away & Gemeente Amsterdam, 2016, NGE kaart. Concept 25 mei. Commissie Vooronderzoek en risicoanalyse (2013), Definitief voorstel methode PRA. 28 november Dienst der Publieke Werken (1941), Kaart van Amsterdam 1: Blad nr. 2. Gedeeltelijk herzien in 1942, 46. Dienst der Publieke Werken, Gereedmaken Terreinen Hameleers, M. (2012), Kaarten van Amsterdam Bussum: Thoth Staatscourant 2013 Nr Gepubliceerd op 9 oktober :00 Verhoeven, Th. (2012 ca), Regeneration of the Hamerstraat area in Amsterdam A multidisciplinary approach. Thesis, Delft University of Technology Vroonhof, J.T.W., G.E.A. Warringa & H.j. Croezen (2004), Meerpalen, een tweede leven. Haalbaarheidsstudie ketenproject hergebruik meerpalen. Delft. Publicatienummer Werf, C. van der (2016a), 12 mei Werf, C. van der (2016b), Vriendelijke mededeling 20 mei

21 Bijlage(n)

22

23 Bijlage 1 - Onderzoeksgebied in