Gebiedsontwikkeling en beheer

Transcriptie

1 Gebiedsontwikkeling en beheer Haarlem Centrum 2015

2

3 Gebiedsontwikkeling en beheer Haarlem Centrum 2015

4

5 Voorwoord 6 Stadsbrede opgave 8 Sociaal domein 11 Basisinfrastructuur 12 Maatschappelijke participatie 12 Ondersteuning en zorg 13 Fysiek domein 19 Duurzame stedelijke ontwikkeling en economie 19 Samenvatting stadsbrede opgave 29 Haarlem Centrum 34 Het profiel 36 Profieltaart 39 Gebiedsopgave Opgave sociaal domein 46 Opgave fysiek domein 47 Opgave burger, bestuur en veiligheid 54 Programma 56 afkortingen 149 Index 150 op alfabet 151 per pijler 154 Colofon 158

6 4 Haarlem Centrum

7 Spaarneoever

8 6 Haarlem Centrum Voorwoord Voorwoord Samen doen Betrokken inwoners die oog voor elkaar en hun omgeving hebben, maken een stad leefbaar. In Haarlem trekken bewoners en de gemeente samen op om de stad leefbaar te houden. Dat vraagt een andere rol van de gemeente. Waar vroeger de gemeente automatisch de voortrekkersrol nam, is deze niet meer vanzelfsprekend. Bewoners en ondernemers zijn mondig en vaardig genoeg om het heft in eigen hand te nemen, en vragen nu soms simpelweg aan de gemeente hen niet voor de voeten te lopen met allerlei regels. Of ze vragen om ondersteuning in de vorm van bijvoorbeeld een plek waar zij hun initiatieven kunnen ontplooien. En dat is goed. De verantwoordelijkheden die de overheid bij onze gemeente legt, vragen om initiatieven van bestuur en burgers. Wij vertrouwen en bouwen op de inwoners van Haarlem en rekenen op hun maatschappelijke betrokkenheid. Daardoor willen wij de invloed van de Haarlemmers vergroten en ruimte bieden aan buurtgerichte en creatieve initiatieven. De gemeentelijke organisatie moet hier met een flexibele en open instelling op inspelen. In 2013 is een eerste stap in die richting gezet met de introductie van gebiedsgericht werken. Stedelijke en regionale opgaven krijgen, waar nodig, een vertaling naar een gebiedsgerichte opgave. Daardoor krijgen plannen op hoofdlijnen een praktische en relevante invulling per gebied.

9 7 In de binnenstad is het meer woekeren met de beperkte ruimte dan elders in de stad. Intensief gebruik van de openbare ruimte betekent dat prullenbakken vaker moeten worden geleegd, afval vaker geveegd en straten sneller opgelapt. Grootschalige evenementen moeten in de binnenstad voldoen aan strenge voorwaarden om vervuiling en overlast te voorkomen. Steeds moet rekening worden gehouden met de verschillende belangen, van zowel ondernemers als bewoners. Gebiedsgericht werken vraagt om medewerkers die zich in de gebieden begeven in plaats van achter hun bureau. Die de ogen en oren zijn van de gebieden, initiatieven met elkaar verbinden, een strategische visie op een gebied formuleren en slimme combinaties maken tussen projecten en beleidsinitiatieven. Het vraagt ook een nauwe samenwerking met onze partners in de wijken zoals: woningbouwcorporaties, welzijnsinstellingen, politie en zorginstellingen. De gemeente geeft de kaders en doelstellingen, de uitvoering ligt voor een deel bij de partners. Sinds de introductie in 2013 zijn de eerste resultaten en lessen zichtbaar. Deze manier van werken zal de komende jaren meer en meer verankeren in het doen en laten van de gemeentelijke organisatie. Alleen samen, met vertrouwen in elkaar, maken we van Haarlem een leefbare stad. Jack van der Hoek Gebiedswethouder Centrum

10 8 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave Stads opgav

11 9 brede e Voor welke opgave staat de stad Haarlem?

12 10 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave Bij het bepalen van de stadsbrede opgave is de programmabegroting van Haarlem als vertrekpunt genomen. Het vigerende en actueel beleid is leidend. Accenten uit het coalitieprogramma Samen Doen zijn toegevoegd. Daarnaast is waar mogelijk rekening gehouden met de relevante bovenlokale regelgeving en regionale afspraken, specifieke omstandigheden (behoeften, initiatieven en problemen) in de stadsdelen en met maatschappelijke trends en ontwikkelingen. In deze opgave is onderscheid gemaakt tussen drie overkoepelende domeinen. Het sociaal domein, het fysiek domein en de opgave burger, bestuur en veiligheid. Elk domein kent typerende trends en ontwikkelingen, maar deze kunnen niet los van elkaar worden gezien. De wisselwerking en wederzijdse afhankelijkheid zijn groot. Een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving versterkt het welzijn; goed wonen is een basisvoorziening om mee te kunnen doen in een gezonde samenleving en een sterke economie zorgt ervoor dat Haarlemmers (financieel) zelfredzaam zijn.

13 Sociaal domein Vanaf 2015 krijgt de gemeente meer verantwoordelijkheden in de zorg en ondersteuning van inwoners. Het gaat dan om werk en inkomen (participatiewet), de zorg voor jeugd en gezin (decentralisatie Jeugd), mede in relatie tot passend onderwijs, de zorg en ondersteuning aan kwetsbare mensen zoals ouderen, chronisch zieken en gehandicapten (decentralisatie Awbz). Daarnaast wordt ook beschermd wonen en de cliëntondersteuning per 2015 gedecentraliseerd naar gemeenten. We worden daardoor verantwoordelijk voor vrijwel de hele maatschappelijke ondersteuning van Haarlemmers. Het raakt de hele samenleving; jong of oud, rijk of arm, gezond of hulpbehoevend. Omdat de decentralisaties gepaard gaan met grote rijksbezuinigingen, gaat er voor al onze inwoners wat veranderen. Deze rijksbezuinigingen zijn zo groot dat de raad begin 2012 heeft besloten om het gehele sociaal domein onder de loep te nemen. De raad heeft besloten om de transitie sociaal domein niet als een financieel probleem te benaderen, maar inhoudelijk het hele sociaal domein te bezien. De herinrichting van het sociaal domein vindt plaats aan de hand van vijf clusters: 1. basisinfrastructuur, 2. Sociaal Wijkteam, 3. informatie, advies & doorverwijzing (IAD), 4. specialistische ondersteuning, 5. gedragsverandering.

14 12 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave Elk cluster heeft of krijgt een eigen transitieplan. In het geval van het cluster gedragsverandering is dat een communicatieplan gericht op de stad en een ontwikkelplan voor de front-officemedewerkers Basisinfrastructuur In de zomer van 2014 is het transitieplan basisinfrastructuur afgerond met de herbeoordeling van alle bestaande subsidies aan de hand van geactualiseerde maatschappelijke effecten en beleidsdoelen. Dit heeft geleid tot een herschikking van subsidies waardoor de door de raad vastgestelde structurele investeringen in mantelzorgondersteuning, vrijwillige inzet en dagbesteding in 2015 mogelijk wordt Maatschappelijke participatie Participatiewet Mensen met een bijstandsuitkering en gedeeltelijk arbeidsongeschikten vinden vaak moeilijk werk. Toch is dat van groot belang, want werk is de sleutel tot meedoen in de samenleving en ook mensen met een arbeidsbeperking willen niet aan de zijlijn staan. Gemeenten willen uitgaan van wat mensen wèl kunnen. Voor mensen met een beperking is het belangrijk dat ook zij zich kunnen ontwikkelen in hun werk. Als het kan bij reguliere werkgevers, waar nodig met ondersteuning. Gaat dit niet dan bieden vrijwilligerswerk en een beschutte werkomgeving waardevolle alternatieven. De Participatiewet bevordert dat mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ook mee kunnen doen in de samenleving.

15 13 Onderwijs en sport Het creëren van ontwikkelkansen van de jeugd staat centraal. De bedoeling is dat zoveel mogelijk jongeren hun school afmaken. Deze opgaven hebben een stedelijk karakter en vragen om afstemming met partners (schoolbesturen). Het strategisch huisvestingplan onderwijs heeft vooral een gebiedsgerichte insteek. De opgaven voor sport richten zich op het in beweging krijgen van de Haarlemmers. Sportverenigingen spelen daarin een belangrijke rol. In overleg met het veld en de betrokken stadsdelen worden de middelen gericht ingezet, daar waar het meeste resultaat kan worden behaald. Het concept van de Vitale sportvereniging wordt op dit moment uitgewerkt en ingezet om meervoudige doelstellingen te realiseren op wijkniveau Ondersteuning en zorg Sociaal Wijkteams Sinds 1 juli 2014 is het aantal Sociaal Wijkteams uitgebreid naar vier en wordt hard gewerkt aan de stedelijke uitrol zodat vanaf 1 januari 2015 in de hele stad acht Sociaal Wijkteams actief zijn. De Sociaal Wijkteams richten zich op mensen met tijdelijk regieverlies en problemen op meerdere gebieden/domeinen. Door zorg en welzijn weer dichter in de wijk te organiseren, kan het Sociaal Wijkteam eerder signaleren en eerder interveniëren om zo het beroep op specialistische ondersteuning zoveel mogelijk te voorkomen, te vertragen of juist eerder af te bouwen. Soms is het echter noodzakelijk om wel zo snel mogelijk specialistische hulp in te roepen.

16 14 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave

17 Bisschoppelijk paleis

18 16 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave Decentralisatie Awbz en beschermd wonen De raad heeft begin 2014 het transitieplan specialistische ondersteuning vastgesteld. De onderdelen extramurale individuele begeleiding, dagbesteding en kortdurend verblijf worden vanuit de Algemene wet bijzondere ziektekosten (Awbz) overgeheveld naar de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De maatschappelijke ondersteuning wordt zo georganiseerd en ingericht dat de zelfredzaamheid van burgers en hun sociaal netwerk wordt versterkt. Ook de taak beschermd wonen komt in de Wmo. Beschermd wonen wordt geboden aan personen met psychische of psychosociale problemen die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving. Het betreft wonen in een instelling, zorg en begeleiding, gericht op participatie. Voor deze taak is Haarlem centrumgemeente voor Zuid- en Midden-Kennemerland en Haarlemmermeer. Vanaf 2015 worden dit maatwerkvoorzieningen binnen de Wmo. Decentralisatie jeugd Vanaf 1 januari 2015 zijn gemeenten bestuurlijk en financieel verantwoordelijk voor de preventieve zorg, alle vormen van jeugdhulp inclusief de Jeugd GGZ en de zorg voor jeugd met een (licht) verstandelijke beperking en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. De kansen die deze transitie biedt gaan ten volle benut worden om te zorgen dat jeugdigen gezond, veilig en gelukkig kunnen opgroeien en gelijke ontwikkelkansen hebben. Samenwerkingsverband Jeugd De komende jaren wordt ook weer geïnvesteerd in een samenwerkingsverband Jeugd. Het samenwerkingsverband wordt gevormd door Haarlem Effect,

19 17 Dock, Streetcornerwork, Youth for Christ, Leger des Heils, Stichting Stad en het stedelijk CJG-team. Samen vormen zij een keten van jongerenwerk, straathoekwerk en jeugdhulpverlening; van vroegsignalering, activiteitenbegeleiding tot en met vroegtijdige interventie en hulpverlening. Met de vorming van het samenwerkingsverband is het mogelijk geworden om (de gezamenlijke) formatie en functies flexibel in de stad in te zetten: om integraal en verbindend te werken. De medewerkers van het samenwerkingsverband zijn niet meer gebonden aan een bepaalde wijk of accommodatie, maar inzetbaar in de gehele stad of een deel daarvan naar gelang de situatie daarom vraagt. Afhankelijk van de situatie bepaalt het coördinatieteam Jeugd welke inzet van welke omvang waar nodig is licht en grofmazig waar het kan, intensief en fijnmazig waar het moet. De gekozen integrale aanpak bestaat uit de volgende basiscomponenten: 1. Het goed in beeld krijgen en houden van wat er leeft in de buurt, vooral onder de jeugd. Wat als niet goed wordt ervaren, stap voor stap en met hulp van ouders en jeugd oplossen om de leefbaarheid in de buurt en de zelfredzaamheid van de bewoners duurzaam te verbeteren. 2. Het vraaggericht en samen met de jongeren ontwikkelen en verzorgen van (accommodatie-verbonden) activiteiten gericht op het ontwikkelen van talent. 3. Het tegengaan van hinder en overlast door (groepen) jongeren. 4. Het (altijd) betrekken van de jongeren/ouders/gezinsleden, sleutelfiguren uit de buurt bij het oplossen/beheersbaar maken van de overlast en problemen die de jongeren uit hun gezin veroorzaken.

20 18 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave 5. Het betrekken, bieden en/ of organiseren van ondersteuning aan de burgers die overdadig last hebben van hinderlijke en overlast gevende groepen. 6. Het interveniëren/bieden van begeleiding/ondersteuning aan jongeren die kampen met (meervoudige) problemen en/ of (vermoedelijk) crimineel gedrag ontwikkelen. Dit basismodel van de integrale aanpak is stevig afgestemd op wijken en buurten van de stad waar relatief veel problemen worden ervaren. Bij wijken en buurten waar geen of minder vraag naar jongerenwerk is, dan wel problemen worden ervaren, is de inzet beperkt.

21 Fysiek domein Duurzame stedelijke ontwikkeling en economie Europese en landelijke trends Meer dan ooit wordt erkend dat een hoogwaardige leefomgeving cruciaal is voor een goed vestigingsklimaat. Mondiale opgaven om te komen tot deze hoogwaardige leefomgeving, en daarmee een betere concurrentiepositie, vragen om grondige systeemveranderingen. De uitdaging voor de komende tijd is vooral om het systeem van productie en consumptie zodanig om te vormen dat de kracht van de samenleving en de economie wordt gevonden in een zo efficiënt mogelijke omgang met natuurlijke hulpbronnen en een minimalisering van de schadelijke vormen van uitstoot. Soms kan dit worden bereikt via intensivering van beleid. Soms is een meer fundamentele verandering van aanpak noodzakelijk. Dat vergt systeemveranderingen: institutionele vernieuwingen, die een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving helpen realiseren zonder de natuurlijke randvoorwaarden daarvoor hier of elders te ondergraven. De noodzaak tot vergroening van de economie manifesteert zich op het moment dat Nederland worstelt met een economische crisis. Juist in deze periode van heroverweging zou de afhankelijkheid van natuurlijke hulpbronnen zorgvuldig moeten worden meegewogen. Vergroening is tenslotte een invulling van het zoeken naar

22 20 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave beleid dat ook voor de lange termijn houdbaar is. De volgende rijksopgaven zijn daarom voor de komende jaren vastgelegd; 1. Energie: in 2050 heeft Nederland een CO 2 -arm energiesysteem. 2. Hulpbronnen: de ambitie van een duurzaam voedselsysteem is verankerd. 3. Bereikbaarheid: naast de huidige aandacht voor de kwaliteit van verbindingen ( reissnelheid ) is meer aandacht nodig voor het sturen op nabijheid van herkomst en bestemmingen en voor het beperken van de behoefte aan mobiliteit. 4. Ruimte: strategische ruimtelijke visies helpen om de ruimteclaims voor natuur, water, landbouw, energie en bereikbaarheid tegen elkaar af te wegen. Dergelijke visies kunnen op nationaal of regionaal niveau worden geformuleerd. Zij kunnen de effectiviteit en de doelmatigheid van het sectorale beleid ten aanzien van de waterkwaliteit, de natuur en de landbouw aanzienlijk vergroten. De regio Regionaal maatwerk biedt de meeste kansen voor een doelmatiger aanpak van complexe problemen. Het Rijk heeft op verschillende terreinen ingezet op decentralisering van taken. Dat is een kansrijke strategie want met regionaal maatwerk in beleid en uitvoering is in te spelen op de regionale verschillen die binnen Nederland bestaan. Regionale partijen zijn vaak beter in staat om knelpunten en oplossingen gebiedsgericht te prioriteren dan lokale partijen. Samenwerking in de MRA (Metropoolregio Amsterdam) moet Haarlem versterking bieden

23 21 met het oog op de toenemende internationale concurrentie. We zien dat stedelijke regio s in het buitenland ook een snelle ontwikkeling doormaken. Veel bedrijven en kenniswerkers maken hun vestigingskeuze inmiddels op internationale schaal. Daarbij gaat het om vestigingsklimaat maar ook om innovatiekracht (Haarlem is zeer actief in het programma van de Maakindustrie 3D printing), en de afstemming arbeidsmarkt en onderwijs. Haarlem zet met de MRA in op een circulaire economie, waarbij sociale inclusiviteit hoog in het vaandel staat. In het kader van de sociale inclusiviteit werkt Haarlem nauw samen met de partners in de arbeidsmarktregio (regiogemeenten, werkgevers/ ondernemers, onderwijsinstellingen en intermediairs), middels het Lokaal Sociaal Akkoord, en verbindt met succes sociale voorwaarden aan de inkoop. Herontwikkeling en wonen In de ontwikkelstrategie van Haarlem Oost en het coalitieprogramma ligt de focus binnen het fysiek domein op: duurzaam goed woonklimaat; economische dynamiek en diversiteit; versterking recreatief landschap; mobiliteit op orde; verbeterd imago. Binnen de duurzame stedelijke ontwikkeling zet Haarlem in op een groter en beter aanbod van woningen. Dat betekent meer middeldure huur- en koopwoningen bij nieuwbouw en renovatie en een betere spreiding van het woonprogramma over de stad; meer sociaal in west en meer middelduur en duur in oost. Een uitdaging is de transformatie van kantoren naar woningen. De opgedane ervaringen bij de projecten rond de verduurzaming van de woningvoorraad

24 22 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave (Blok voor Blok) kunnen breed worden toegepast. Economie Internationaal onderzoek wijst uit dat steden in toenemende mate de groeimotor zijn van de economie. Dit geldt ook voor Haarlem; als aantrekkelijke stad en als onderdeel van de Metropool regio Amsterdam is het belangrijk om bedrijven en hoger opgeleiden blijvend aan de stad te binden. Dat betekent dat er aandacht is voor een stimulerend ondernemersklimaat en voor de grote groep zzp-ers, MKB-ers en bedrijven op het bedrijventerrein Waarderpolder. Innovatie en ruimte voor start-ups bepalen mede de gewenste dynamiek. Interessant in dat kader is dat de komende jaren een aantal gebieden in de stad herontwikkeld wordt (onder andere de Koepelgevangenis en het Slachthuisterrein) waar ook ruimte is voor nieuwe bedrijvigheid. Creatieve industrie, crosssectorale initiatieven maar ook trends als circulaire economie, deeleconomie en smart industry bieden goede impulsen voor innovatie. Om in Haarlem een hoogwaardiger ondernemersklimaat te bewerkstelligen zet de gemeente in op behoud van werkgelegenheid, in stad en regio, door de banen- en bedrijvengroei te faciliteren in de zakelijke dienstverlening, toerisme en het MKB. Er is hernieuwde aandacht voor de maakindustrie in de Waarderpolder. De Waarderpolder is een potentieel gebied voor economische bedrijvigheid, de binnenstad, Schalkwijk en Haarlem Oost zijn potentiële gebieden voor de creatieve- en kennisindustrie. Goede bereikbaarheid maar ook deregulering zijn kritische succesfactoren. De rol van de overheid verandert; faciliteren, verbinden en ruimte bieden aan ondernemers om initiatieven te ontplooi-

25 23 en staan centraal. In het kader van het verbinden van onderwijs aan de arbeidsmarkt is de opgave erop gericht dat ondernemers stagiaires en mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt in dienst nemen. Ook is het idee om meer jongeren kennis te laten maken met technische bedrijven in de stad, met als doel: het tekort aan technisch geschoold personeel op de lange termijn terugdringen. Toerisme De opgave is verder om meer toeristen en meer dagbezoekers naar Haarlem te trekken. Haarlem met haar ligging, cultuur (en veel monumenten) en ook met haar imago als beste winkelstad, trekt. De trends rond winkelen met grotere vraag naar beleving en entertainment worden nauw gevolgd. Samenwerken en optrekken met het bedrijfsleven en de culturele instellingen in de stad én blijven participeren in het MRA-project Amsterdam Bezoeken, Holland Zien is het uitgangspunt voor toerisme in De vraag naar nieuwe hotelkamers wordt gekoppeld aan een monitoring van vraag en aanbod van nieuwe hotelontwikkelingen. Daarnaast buigt de gemeente zich over het vraagstuk van toenemende particuliere aanbieders in deze markt (airbnb etc.) en de kansen binnen het watertoerisme. Cultuur Haarlem kiest ervoor het gevarieerde aanbod van cultuur in de stad en de goede basisinfrastructuur van culturele (basis) instellingen te behouden. Cultuur draagt sterk bij aan de aantrekkelijkheid van Haarlem en de inwoners van Haarlem waarderen de cultuur met een hoog rapportcijfer. Het culturele aanbod wordt nog gevarieerder door het stimuleren van vele projecten via het Cultuurstimuleringsfonds, die ook meer in de Haarlemse wijken

26 24 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave

27 Beijneshal

28 26 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave plaatsvinden. Met lokale convenanten cultuuronderwijs, voor zowel het primair als voortgezet onderwijs, geeft de gemeente samen met culturele instellingen en schoolbesturen een stevige impuls aan talentontwikkeling. Aandachtspunt is ook het aanjagen van het productieklimaat, door het beschikbaar hebben van toegankelijke werk- en oefenruimten voor de creatieve industrie en amateurs. Maar ook door voldoende ateliers in gemeentelijk bezit voor kunstenaars. Meewerken aan kwaliteitsevenementen en culturele festivals is gericht op een grote mate van zelfredzaamheid van de evenementenorganisaties. Evenementen en festivals die van oudsher aan Haarlem gebonden zijn of zich in een specifieke niche afspelen, verdienen ondersteuning vanuit het evenementenbudget van de gemeente. Duurzaamheid De opgave van Haarlem is het verlagen van CO 2 emissies, conform de ambitie van Haarlem klimaatneutraal in Dit onderwerp vertaalt zich in diverse (sub) opgaven: het bepalen van de stedelijke taakstelling op gebied van CO 2 reductie, waarna de taakstelling per stadsdeel kan worden bepaald. Het toepassen van de plannen uit Spaarne energie in de Waarderpolder en Schalkwijk. Het bevorderen van het gebruik van alternatieve autobrandstoffen/snel-laadstations voor elektrisch vervoer. Begeleiden van grondstromen naar herbestemming via het coördinatiepunt grondstromen en het oprichten van een grondbank in de Waarderpolder in samenwerking met Rijnland (in het kader van Duurzaam grond en bodembeheer/ Bodemprogramma).

29 27 Bij ieder ontwikkelingsproject een milieuprogramma met kwaliteitseisen opstellen. Toepassen van stil-asfalt bij groot onderhoud en reconstructie van drukke wegen. De circulaire economie stimuleren; eerste stap daarin is het vergaren van kennis over het onderwerp. Openbare ruimte en mobiliteit De verbetering van de bereikbaarheid van Haarlem per auto, fiets en openbaar vervoer is een gedeelde bovenlokale opgave. Samen met partners in de provincie en regio werkt de gemeente aan de verbetering van de doorstroming, verkeersveiligheid en leefbaarheid op en rond verschillende lokale en regionale hoofdassen. De betrouwbaarheid, het comfort en de doorstroming van de bus worden vergroot door aanpassingen aan haltes, verkeerslichten en wegen. De gemeente neemt doorstroommaatregelen voor de bus, voert dynamisch verkeersmanagement in en legt nieuwe fietsverbindingen aan. De opgaven voor een betere doorstroming van het autoverkeer richten zich op de korte termijn op de Waarderpolder, inclusief een eventuele verbreding van de Waarderweg en de mogelijkheid om in de zomer strandverkeer op te vangen op NS station Spaarnwoude. Toetreden tot de vervoerregio is een streven en er is een lobby om frequente intercityverbindingen met de Randstad te behouden. Verkeersveiligheid, onder andere van scholieren, blijft een aandachtspunt. Veilige en goede fiets- en voetpaden en trottoirs in het centrum en rond haltes en knooppunten van het openbaar vervoer dragen bij aan een schoon, goedkoop en gezond verplaatsingsgedrag. Parkeeroverlast en vrachtwagenoverlast worden waar mogelijk tegengegaan.

30 28 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave Aanleg van de Prins Bernhard- en Mariatunnel zijn opties voor de toekomst. Groen Een hoogwaardiger leefomgeving vraagt om behoud en versterking van de ruimtelijke waarden. Dat betekent waar mogelijk extra ruimtelijke kwaliteit toevoegen; het versterken van het stedelijk netwerk en van de openbare ruimte; het inzetten op het verbeteren van het groenareaal/ natuurwaarden in de stad en het behoud van het omringende groene landschap. Het vergroten van het oppervlaktewater en het inperken van (toekomstig) wateroverlast vragen erom het waterbergend vermogen te verbeteren. Deze hoogwaardige stedelijke omgeving omvat ook het behoud van het cultuurhistorische erfgoed.

31 Samenvatting stadsbrede opgave Sociaal domein De sociale infrastructuur voor inwoners wordt zo ingericht dat zij hun ondersteuning goed kunnen regelen op een efficiënte en effectieve manier. Stimuleren dat zoveel mogelijk Haarlemmers participeren en werk hebben en zoveel mogelijk jongeren hun opleiding afmaken. Het versterken van de sociale samenhang en van sociale netwerken. Stimuleren dat burgers, al dan niet met (tijdelijke) hulp, zelfstandig kunnen blijven functioneren (zelfredzaamheid). De fysieke gezondheid verbeteren van inwoners (vooral in Oost). Kwetsbare Haarlemmers expertise en ondersteuning bieden via CJG-coaches en Sociaal Wijkteams. Actief in gesprek met lokale partners en aanbieders om welzijn, zorg en wonen met elkaar te verbinden. Overlast verminderen en levensomstandigheden verbeteren binnen de openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGZ) en voor daklozen. Met de inzet van jeugdreclassering wordt gewerkt aan minder bedreiging voor de samenleving van de jeugd en een veilige omgeving waarin jongeren kunnen opgroeien. Beschermd wonen organiseren (tegen mishandeling van vrouwen en kindermishandeling).

32 30 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave Fysiek domein Inzetten op behoud van werkgelegenheid, in stad en regio, door de banen- en bedrijvengroei te faciliteren in de zakelijke dienstverlening, toerisme en het MKB. Aansluiting op en samenwerking in de MRA. Inzetten in MRA verband op de Sociaal Inclusieve Circulaire Economie. De Waarderpolder, de binnenstad en Schalkwijk zijn potentiële gebieden om de creatieve- en kennisindustrie te stimuleren. In het kader van het verbinden van onderwijs en arbeidsmarkt is de opgave erop gericht dat ondernemers stagiaires en mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt in dienst nemen. Het aantrekken van meer toeristen door beter samen te werken en op te trekken met het bedrijfsleven en de culturele instellingen in de stad én aan te haken bij MRA-projecten. Meewerken aan kwaliteitsevenementen door het stimuleren van zelfredzaamheid van evenementenorganisaties. Een goede basisinfrastructuur aanleggen van culturele (basis) instellingen. Talentontwikkeling en meer cultuur stimuleren in de Haarlemse wijken. Systeemveranderingen: institutionele vernieuwingen, die een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving helpen realiseren zonder de natuurlijke randvoorwaarden daarvoor hier of elders te ondergraven. Verlagen van CO 2 emissies, conform de ambitie van Haarlem klimaatneutraal in Samen met partners in de provincie en regio werken aan de verbetering van de doorstroming, verkeersveiligheid en leefbaarheid op en rond verschillende lokale en regionale hoofdassen.

33 De verkeersveiligheid, onder andere van scholieren, verbeteren. Het fietsgebruik stimuleren. Parkeeroverlast tegengaan. Waar mogelijk extra ruimtelijke kwaliteit toevoegen; het versterken van het stedelijk netwerk en van de openbare ruimte; het inzetten op het vergroten van het groenareaal/natuurwaarden in de stad en het behoud van het omringende groene landschap en goede waterberging organiseren. Het behoud van het cultuurhistorische erfgoed waarborgen. De regionale samenwerking verder uitbreiden en vormgeven om zo complexe problemen doelmatiger aan te kunnen pakken. 31

34 32 Haarlem Centrum Stadsbrede opgave

35 Kenaupark

36 34 Haarlem Centrum Profiel & Noord Oost Centrum Zuid-West Schalkwijk

37 Centrum Haarlem 35

38 36 Haarlem Centrum Profiel & 3.1 Het profiel Identiteit Haarlem heeft een waardevolle historische binnenstad, aangewezen door de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de minister van Infrastructuur en Milieu als beschermd stadsgezicht. Die bescherming geldt niet alleen de gebouwen, maar ook de samenhang met de omgeving en het stadsbeeld. De binnenstad zoals we die kennen is in de loop van de eeuwen gegroeid. Het gebied heeft een middeleeuwse kern, een 17e eeuwse uitbreiding en kent diverse 19e eeuwse en 20e eeuwse toevoegingen, die nog duidelijk zichtbaar zijn in het patroon van straten en lanen, grachten en singels, plantsoenen, hofjes en stegen. Ogenschijnlijk is de binnenstad zo goed als af. Wie Haarlem binnenkomt, kan niet anders dan constateren dat het er heel, schoon en veilig is. De economie floreert met een gevarieerd winkelbestand, een levendige horeca en een divers cultureel aanbod. Bebouwing De binnenstad is flink verstedelijkt. Lege kavels zijn er nauwelijks te vinden. De bestaande bebouwing varieert tussen de drie en vier bouwlagen met enkele monumentale uitschieters. Het woningaanbod in het Centrum is divers, niet alleen in bouwstijl maar ook in bouwjaar. Monumenten en nieuwbouw wisselen elkaar af. In de bebouwing bevindt zich vaak een veelheid van functies. De Haarlemse binnenstad is rijk aan winkels, kerken,

39 37 voorzieningen zoals de rechtbank, horeca, musea, en recreatieve en culturele instellingen. De openbare ruimte is compact en gezellig. Er is weinig groen, en het meeste hiervan ligt verstopt op binnenterreinen en de talrijke Haarlemse hofjes. Voor grootschalige ontwikkelingen is weinig ruimte, maar wel voor kleine ingrepen die de stad meer pareltjes geeft. Toch zijn ook in de binnenstad enkele grote ontwikkelingen gaande. De belangrijkste zijn het Raaksgebied met de Pathé bioscoop, het nieuwe Stadskantoor en de ondergrondse parkeergarage, de Brinkmannpassage aan de Grote Markt, het Stationsgebied en enkele locaties langs het spoor; ingrepen die grotendeels aan de private sector worden overgelaten. Economie De aantrekkelijkheid en kleinschaligheid van de binnenstad is een belangrijke economische factor; het gebied vervult een belangrijke centrumfunctie voor Haarlem en de regio Zuid-Kennemerland. Naast economisch hart én woonwijk, is de binnenstad een belangwekkend regionaal winkelen uitgaansgebied, toeristische trekpleister, en provinciaal bestuurscentrum. De ondernemers in het Centrum hebben zich op verschillende manieren verenigd. In het Convenant Binnenstad Haarlem heeft het gemeentebestuur met de ondernemers en de wijkraden van de binnenstad afspraken vastgelegd over de gezamenlijke inzet voor de periode tot en met 2017.

40 38 Haarlem Centrum Profiel & Bevolking De bevolking van het Centrum is vrij homogeen samengesteld. Bewoners zijn veelal hoogopgeleid en zelfbewust. Ze zijn gehecht aan vrijheid en onafhankelijkheid. Het gebied telt vier wijken: Binnenstad, Vijfhoek-Raaks-Doelen, Heiliglanden-De Kamp en de Burgwal. De wijken worden vertegenwoordigd door wijkraden. De menging van functies draagt bij aan de aantrekkingskracht van Haarlem, maar leidt ook tot overlast en soms spanningen tussen groepen gebruikers. Wonen, werken en recreëren in de binnenstad betekent ook dat rekening met elkaar moet worden gehouden. Bewoners kunnen overlast hebben van bijvoorbeeld uitgaanspubliek, toeleveranciers voor winkels en horeca, en parkerende bezoekers. Veiligheid Het binnenstedelijk milieu van Haarlem kent ook typische binnenstad problematiek zoals overlast van uitgaanspubliek, parkeer- en verkeersoverlast, drugsgebruik, geweld en onveiligheidsgevoelens.

41 Profieltaart stadsdeel Centrum In deze uitgave is bij het onderdeel profiel van de n gebruik gemaakt van profieltaarten. Elk gebied heeft een eigen weergave van een profieltaart. Het doel De profieltaart is een instrument om aandachtspunten in een buurt te signaleren. De profieltaart laat zien aan welke onderwerpen aandacht moet worden besteed om de gestelde doelen te kunnen halen in dat specifieke gebied. De uitleg De kern van de profieltaart geeft de totaalscore van de buurt weer. Om deze kern, in de buitenrand, bevinden zich zes thema s die elk twee of drie onderwerpen omvatten. Elk onderwerp, elk thema en het totaal heeft een eigen kleur. Elke kleur staat voor een aandachtsniveau. Zestien onderwerpen vormen de grondslag van het systeem. Per onderwerp zijn de veertig Haarlemse buurten in vijf klassen van acht buurten onderverdeeld. Bij de acht buurten die op een

42 40 Haarlem Centrum Profiel & onderwerp het minst gunstig scoren, bijvoorbeeld de buurten met de laagste gemiddelde woningwaarden, kleurt de profieltaart rood. Het onderwerp behoeft dan zeer veel aandacht. Bij de acht buurten die het gunstigst scoren, is de profieltaart donkergroen, dat wil zeggen: dit onderwerp behoeft geen expliciete aandacht. De kleur rood duidt op een ongunstige score. Maar bij sommige onderwerpen, zoals als het percentage 75-jarigen of ouder in een wijk, moet de kleur alleen worden gelezen als attentiewaarde. Elk van de zestien onderwerpen draagt voor een zestiende deel evenredig bij aan de totaalscore van de buurt. Als een thema twee onderwerpen omvat, tellen ze beide voor vijftig procent mee binnen het thema. Als een buurt op een onderwerp rood of oranje kleurt in de profieltaart dan is (zeer) veel attentie geboden. Na deze signalering moet nader onderzoek uitwijzen of extra (beleids)aandacht daadwerkelijk nodig is.

43 41 Profieltaart stadsdeel Centrum Zeer weinig attentie Bewoners Ruimte Weinig attentie Wonen Inkomen Gemiddelde attentie Arbeidsparticipatie Veel attentie Veiligheid Zeer veel attentie Geen enkel thema score dimensie publieke ruimte koopwoningen flatwoningen score dimensie publieke ruimte O P A B C waarde woningen aangiften lichamelijke intigriteit N Ruimte Wonen D ouderen; 75-plussers aangiften woninginbraken M Veiligheid Bewoners E jongeren 13 t/m 17 jaar aangiften misdrijven L laag inkomen huishoudens K Inkomen J Arbeidsparticipatie I H G F eenouderhuishoudens niet-werkende werkzoekenden bijstandsontvangers inkomen personen arbeidsongeschikten Bron: O+S Gemeente Haarlem

44 42 Haarlem Centrum Profiel & De buurten Bewoners Wonen Arbeid Inkomen Veiligheid Ruimte 10 - Centrum 11 - Stationsbuurt 12 - Spaarnwouderbuurt Zeer weinig attentie Weinig attentie Gemiddelde attentie Veel attentie Zeer veel attentie Geen grote verschillen Alle drie buurten in het Centrum scoren in zijn totaliteit gemiddeld; Tussen de buurten treden meestal geen grote verschillen op, maar bij somige punten toch wel; Zo speelt het thema Veiligheid in de Stationsbuurt en het Centrum met hun hotspots veel sterker dan in de Spaarnwouderbuurt.

45 Gebiedsopgave De jaren staan in het teken van het in stand houden en waar mogelijk verbeteren van de historische binnenstedelijke omgeving. De opgave voor het Centrum is om de verdere versterking van de economische en toeristische aantrekkingskracht hand in hand te laten gaan met het verder verbeteren van de leefbaarheid en de veiligheid. De vitaliteit van de binnenstad trekt mensen aan en zorgt ervoor dat Haarlem een zeer aantrekkelijke stad is om in te wonen, te werken en te recreëren. Voor het fysieke domein ligt de focus op het, met beperkte budgetten, behoud van een leefbare en aantrekkelijke omgeving. Daarnaast kent dit domein ook een stedenbouwkundige opgave. Met een aantal grootschalige ingrepen en herontwikkelingen zal de binnenstedelijke transformatie worden vervolmaakt. Verder ligt de nadruk op een goed onderhouden openbare ruimte, het behoud van waardevolle historische gebouwen en een goed beheer van het spaarzame openbaar groen.

46 44 Haarlem Centrum Profiel &

47 Bisschoppelijk paleis

48 46 Haarlem Centrum Profiel & Opgave sociaal domein Maatschappelijke participatie In het Centrum wordt de samenwerking gezocht met het maatschappelijk middenveld, de bewoners en andere actieve betrokkenen. De gemeente zet in op het mogelijk maken van burgerinitiatieven en onderzoekt de mogelijkheden voor kleine buurtbudgetten die door de bewoners kunnen worden ingezet voor het verbeteren van hun woon- en leefomgeving. De wijkraden hebben daarbij zowel een initiërende als een faciliterende rol. Ondersteuning en zorg In de sociaal-maatschappelijke pijler gaat de aandacht naar maatschappelijke opvang en zorg voor kwetsbare groepen, en naar veiligheid en handhaving. De komende tijd ligt de prioriteit bij de vestiging van een 24-uurs opvang op de locatie Wilhelminastraat Het sociale wijkteam is op zoek naar een nieuwe locatie in de binnenstad. Hier wordt in de meest brede zin van het woord ondersteuning geboden aan Haarlemmers die het nodig hebben. In 2015 verhuist jongerensoos Flinty s naar een locatie aan de Gedempte Oude Gracht. Dit ter vervanging van het gebouw aan het Prinsenbolwerk, dat is verkocht aan een zorginstelling. Werk en inkomen Behoud van werkgelegenheid en het stimuleren van banengroei zijn van groot belang voor de stad en de regio. Naast de inspanningen voor het aantrekken van nieuwe bedrijven en instellingen draagt de gemeente bij aan de Centrum Management Groep, waaraan wordt deelgenomen door de horeca en de detailhandel in de binnenstad.

49 Opgave fysiek domein Duurzame stedelijke ontwikkeling en economie Economie, toerisme en cultuur Binnen de Metropoolregio Amsterdam wordt steeds intensiever samengewerkt om de Haarlemse economie te stimuleren en meer bezoekers naar de stad te trekken. De Haarlemse binnenstad is daarbij een trekker van formaat. Zowel regionaal maar zeker ook landelijk en internationaal staat Haarlem steeds meer op de kaart. Haarlem figureert al jaren in de top-drie van de beste winkelsteden van Nederland en het aantal bezoekers aan de binnenstad stijgt nog steeds. De opgave is het behoud van veelzijdigheid en kleinschaligheid in het winkelaanbod. Evenementen en Horeca De balans tussen leefbaarheid en toenemende drukte is een aandachtspunt. Voor evenementen en horeca is de binnenstad een zeer gewilde locatie. Grootschalige horeca en evenementen moeten voldoen aan strenge voorwaarden om vervuiling en overlast te voorkomen. Meer dan in andere stadsdelen vragen vergunningverlening en handhaving om maatwerk, zoals bij uitbreiding van terrassen. Steeds moet daarbij rekening worden gehouden met de verschillende belangen, zowel van ondernemers en bezoekers, als van de bewoners. Hotelontwikkeling Voor het versterken van de toeristische wervingskracht heeft Haarlem de ambitie de komende jaren meer hotelkamers te realiseren. Op diverse plekken in de binnenstad zijn plannen voor nieuwe hotels. De voormalige rechtbank aan de Jansstraat biedt kansen voor een hotel met restaurant, dat aansluit bij het monumentale karakter van het complex en als doel heeft het complex en de

50 48 Haarlem Centrum Profiel & achterliggende Wijngaardtuin een semipublieke functie te geven. Ook de verbouwing van het bisschoppelijk paleis aan Nieuwe Gracht, Kruisweg en Parklaan gaat door. De plannen gaan in 2015 de vergunning- en ontwikkelfase in. In de Ripperdastraat is een kleinschalig boetiekhotel mogelijk met behoud van Restaurant De Ripper, waar kansarme jongeren een opleiding krijgen. Wonen De binnenstad van Haarlem is een gewilde woonomgeving. De gemeente zet hier in op inbreiding. Vanuit oogpunt van milieu bevordert de gemeente het verduurzamen van de woningvoorraad en de doorstroming. In de binnenstad is de doorstroming al bovengemiddeld. Lege plekken komen in aanmerking voor kleinschalige bebouwing, bijvoorbeeld op de hoek van de Grote Markt met de Jansstraat, op het huidige parkeerterrein aan de Jansstraat, aan het Begijnhof en in de Essenstraat. Sommige van deze locaties lenen zich goed voor herontwikkeling en bebouwing door particuliere opdrachtgevers. De komende periode wordt een aantal van deze initiatieven opgestart. De leefbare binnenstad vraagt om het toevoegen van woningen in winkelstraten. Voor de continuering van het programma Wonen boven Winkels wordt naar andere financieringsvormen gezocht. Herontwikkelingen Rond station, Grote Markt en Raaks staan enkele grote herontwikkelingen op stapel. Zo zijn de Beijneshal en de parkeergarage aan het Stationsplein opgenomen in de plannen voor transformatie van het stationsplein. Het hele stationsgebied is toe aan een kwaliteitsimpuls. Het Masterplan Spoorzone biedt de mogelijkheid voor herontwikkeling van sporthal, garage en de kantoortoren. Door de transformatie van het

51 49 Beresteijncomplex moet een nieuwe aantrekkelijke entree van het centrum ontstaan, met luxe appartementen, hoogwaardige bedrijvigheid, levendige plintfuncties en een publiekstrekker van formaat. Met het vertrek van de gemeentelijke organisatie naar het voormalige postkantoor aan de Gedempte Oude Gracht, de Zijlpoort, dient de Brinkmannpassage zich aan als kans voor een binnenstedelijke transformatie van formaat. Op de begane grond hebben zich enkele nieuwe winkels gevestigd. De onderste bouwlagen zijn eind 2014 geveild. De bovenliggende kantoorverdiepingen worden door de gemeente voor verkoop en herontwikkeling aangeboden. In de Gonnetbuurt liggen langs het spoor kansen voor herontwikkeling van een aantal bouwkundige juweeltjes. In de huidige plannen wordt het HAL-complex aan de Gonnetstraat 26 ontwikkeld tot werkateliers, startersappartementen en kleine bedrijfsunits. Het karakteristieke gebouw blijft deels behouden, deels komt er nieuwbouw. Ook voor de Gonnetstraat 22 en omgeving liggen er plannen om de bestaande bebouwing te transformeren en uit te breiden met nieuwbouw. De Raaks is grotendeels klaar. Twee van de drie bouwfasen zijn afgerond en zijn een aanwinst voor de binnenstad. Door de economische situatie zijn het Lantaarn- en Vesteblok nog niet ontwikkeld. In 2013 is de GREX geliquideerd met een positief saldo. Dit jaar hebben zich enkele gegadigden gemeld voor herontwikkeling van deze laatste fase. Als fase III van de Raaks wordt opgestart, betekent dit dat een van de grootste binnenstedelijke transformaties wordt voltooid. Groen Groen blijft een belangrijk aandachtspunt in de binnenstad. Ingezet wordt op het behouden,

52 50 Haarlem Centrum Profiel & opknappen en beter ontsluiten van bestaand groen, waar mogelijk toevoeging van nieuwe groen en ecologisch beheer. Een opknapbeurt voor de Wijngaardtuin zit in de planvorming en ook voor het Proveniershofje ligt een renovatie in het verschiet. Het monumentale Kenaupark en het Staten en Prinsenbolwerk worden gekoesterd en ecologisch verantwoord beheerd. Voor vergroening van garage De Kamp heeft het bestuur eind 2014 een bedrag beschikbaar gesteld. Beheer en Onderhoud Het in stand houden en verbeteren van de historische binnenstedelijke omgeving wordt gedragen door het dagelijks beheer van de openbare ruimte, het uitvoeren van planmatig groot onderhoud en het herinrichten van de openbare ruimte. Dagelijks Beheer Het steeds intensievere gebruik van de openbare ruimte van de binnenstad betekent dat prullenbakken vaker moeten worden geleegd, straten vaker moet worden geveegd en sneller moeten worden opgelapt. Met Spaarnelanden en andere externe partijen wordt het rioolstelsel, de wegen, het groen, de bruggen, de oevers en de openbare verlichting beheerd en onderhouden. Groot onderhoud Voor het planmatig groot onderhoud van riolering, wegen, straten, oevers en pleinen wordt gewerkt volgens het Gebiedsprogramma. In de binnenstad van Haarlem staan onder andere Kinderhuisvest, Kenaupark, Nieuwe Gracht en een aantal kademuren op het programma. De herinrichting van de Spaarne-oevers gaat een volgende fase in. Na het deel Bakenessergracht tot Turfmarkt zijn nu het Donkere Spaarne,

53 51 Hooimarkt, Friese Varkensmarkt en Koudenhorn aan de beurt. De kades krijgen een aantrekkelijke inrichting, met meer ruimte voor voetgangers en gezonde bomen. Aan de noordzijde van het station is de bouw van de fietsgevel met ruimte voor circa 1700 fietsen in volle gang. Aansluitend volgt een reconstructie van het Kennemerplein. Doel is de noordzijde van het station beter te laten functioneren zodat het gebied een prettiger en functionele omgeving wordt. Dit levert een hoogwaardige aansluiting met Haarlem Noord op, zowel voor de fiets als voor het HOV. fiets moet kunnen parkeren als de trottoirs vollopen met voetgangers. De vorig jaar ingestelde werkgroep Fietsparkeren zoekt naar oplossingen in de vorm van de aanleg van fietsparkeervakken, het flexibeler inzetten van autoparkeerplaatsen en uitbreiding van het aantal inpandige stallingsplekken in de binnenstad. Met de NS wordt samengewerkt aan het verbeteren van de fietsparkeervoorzieningen rond NS station Haarlem. Specifiek wordt gekeken naar het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van de resterende rafelrandjes in de binnenstad, waaronder de Nassaulaan. Openbare ruimte en mobiliteit Verbetering van de verkeersveiligheid voor fietsers en voetgangers heeft ook de komende jaren prioriteit. Projecten als de Rode Loper, de aanleg van veilige fietsroutes en van fietsstraten leiden tot meer wandelaars en fietsers. Dit betekent ook dat je je

54 52 Haarlem Centrum Profiel &

55 Beijneshal

56 54 Haarlem Centrum Profiel & Opgave burger, bestuur en veiligheid Openbare orde en veiligheid De mix van functies zoals wonen, winkelen, uitgaan en evenementen maken de binnenstad van Haarlem levendig en aantrekkelijk. De keerzijde hiervan is dat er ook een diversiteit aan veiligheidsthema s speelt. Deze thema s worden uitgewerkt in het Actieprogramma Integrale Veiligheid en handhaving Het winkelgebied doet mee aan het project Samen Veilig Ondernemen waarbij ondernemers zich samen met gemeente, politie, wijkraden, Kamer van Koophandel en Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD) inzetten om de overlast en criminaliteit in het winkelgebied aan te pakken. De aanpak van winkeldiefstallen verdient hierbij ook de aandacht, gezien de stijgende lijn van het afgelopen jaar. Het programma Veilig Uitgaan krijgt een vervolg. Hierbij worden maatregelen getroffen om uitgaansoverlast te verminderen en het uitgaan in Haarlem veiliger te maken. Het afgelopen jaar is veel geïnvesteerd in bemiddeling tussen horecaondernemers en bewoners ten aanzien van geluidsoverlast, overlast van uitgestalde terrassen en dergelijke. In 2015 wordt nader onderzocht of en hoe deze problematiek anders kan worden gereguleerd, bijvoorbeeld door bevordering van zelfredzaamheid en eigen initiatieven uit de stad. Daarnaast wordt een pilot voor cameratoezicht in het kernhorecagebied uitgewerkt en geïmplementeerd om overlast en geweld in de uitgaansnachten sneller te signaleren en aan te pakken.

57 55 Bij de aanpak van overlast door jongeren ligt de nadruk vooral op de handhaving op hotspots en in de buitenring van het Centrum in de horecanachten, waarin ook de zogenoemde slooproutes worden meegenomen. Specifieke aandacht is er voor handhaving op alcoholgebruik van jongeren onder de achttien jaar. De vestiging van stedelijk jongerenwerk Flinty s en de komst van een 24-uursopvanglocatie voor dak -en thuislozen zal extra inzet vergen. Voor beide voorzieningen wordt een beheersplan opgesteld om overlast voor de nabije omgeving te voorkomen. Jaarlijks vindt in het centrum een flink aantal grote evenementen plaats. De beheersing van deze evenementen gebeurt in nauw overleg met alle betrokken partijen. Daarnaast wordt de handhaving op fietsoverlast rondom het Stationsplein gecontinueerd. Er wordt voornamelijk ingezet op het verwijzen van burgers naar (bewaakte) fietsvoorzieningen zoals de ondergrondse fietsenstalling.

58 56 Haarlem Centrum Programma Progra

59 57 mma Haarlem Centrum Maatschappelijke participatie Ondersteuning en zorg Werk en inkomen Duurzame stedelijke ontwikkeling Beheer en onderhoud Burger, bestuur en veiligheid

60 58 Haarlem Centrum Programma C1 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Bakenessergracht, kademuur Binnenstad. In het kader van groot onderhoud wordt de kademuur vervangen. Overleg vindt plaats met de bewoners. Groot onderhoud is uitgevoerd. Openbare ruimte en mobiliteit.

61 59 C2 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Baljuwslaan Binnenstad. Onderzoek doen naar grondaankoop openbare ruimte van de NS/Prorail. Onderzoek is afgerond en besluitvorming over aankoop heeft plaatsgevonden. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

62 60 Haarlem Centrum Programma C3 GOB/Gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Buurtstallingen, verzelfstandigen Centrum. Onderzocht wordt of het beheer van de particuliere fietsenstallingen die in beheer zijn van de gemeente aan derden overgedragen kunnen worden. Onderzoek naar, en zo mogelijk overname en beheer van bewonersfietsenstalling door derden. maatschappelijke participatie, openbare ruimte en mobiliteit.

63 61 C4 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Friese Varkenmarkt en Hooimarkt Binnenstad. In het kader van groot onderhoud dient het asfalt en de openbare verlichting vervangen te worden. Dit werk wordt in samenhang met de Zandersbrug opgepakt. Het ontwerp is uitgewerkt en de BDU-subsidieaanvraag voor veilige fietsvoorzieningen is ingediend. Openbare ruimte en mobiliteit.

64 62 Haarlem Centrum Programma C5 GOB/gebieden Project/activiteit Gasthuisvest 47 Resultaat 2015: Heiliglanden/ de Kamp. Verkoop van de Egelantier. De kaders voor verkoop zijn in beeld gebracht en het verkooptraject is opgestart. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

65 63 C6 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Gonnetstraat 22, herontwikkelen Binnenstad. Herontwikkeling tot appartementen. De onderzoeken zijn getoetst en de anterieure overeenkomst is vastgesteld. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

66 64 Haarlem Centrum Programma C7 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Gonnetstraat 26, herontwikkelen Binnenstad. Herontwikkeling tot appartementen en werkateliers en/of broedplaatsten. De onderzoeken zijn getoetst en de anterieure overeenkomst is vastgesteld. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

67 65 C8 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Jansstraat 42-46, herontwikkelen Binnenstad. Verkoop door RVB en herontwikkeling voormalige rechtbank. Het Rijks Vastgoed Bedrijf heeft in afstemming met de gemeente een biedboek opgesteld voor de herontwikkeling en de inschrijving is opgestart. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

68 66 Haarlem Centrum Programma C9 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Jansstraat, autoluw Binnenstad. Onderzoek doen naar een autoluwe inrichting door middel van verzinkbare palen. Het onderzoek is afgerond en besluitvorming over autoluwe inrichting heeft plaatsgevonden. Openbare ruimte en mobiliteit.

69 67 C10 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Jansstraat, Wijngaardtuin herinrichten Binnenstad. Het herinrichten van de Wijngaardtuin tot een binnenstedelijk park. De planvorming en uitvoering wordt opgepakt in samenhang met de verkoop en herontwikkeling van Jansstraat 42-46, 48 en 52. Het voorlopig ontwerp is opgesteld en er is overeenstemming met de kopers/ ontwikkelaar(s) van Jansstraat 42-46, 48 en 52. Openbare ruimte en mobiliteit.

70 68 Haarlem Centrum Programma C11 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Kenaupark, gebruiksovereenkomst Binnenstad. De monumentale groenwaarde behouden door aanvullende gebruiksovereenkomsten op te stellen bij evenementen. Bij evenementen met een risico voor het monumentale karakter van het park zijn gebruiksovereenkomsten afgesloten en door de aanvrager ondertekend. Openbare ruimte en mobiliteit.

71 69 C12 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Kenaupark, riolering Binnenstad. Groot onderhoud aan verharding uitvoeren en verruiming riolering. Dit proces wordt in samenhang met de Kinderhuisvest opgepakt. Het ontwerp is vastgesteld en de werkvoorbereiding is afgerond. Openbare ruimte en mobiliteit.

72 70 Haarlem Centrum Programma C13 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Kennemerbrug, onderzoek Binnenstad. Groot onderhoud uitvoeren. Dit werk wordt mogelijk ondergebracht in het project Kennemerplein (herinrichting). Het onderzoek naar de benodigde interventie is afgerond. Openbare ruimte en mobiliteit.

73 71 C14 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Kennemerplein, fietsgevel Binnenstad. Fietsgevel realiseren. De oplevering van de fietsgevel heeft plaatsgevonden. De fietsgevel is overgedragen aan de gemeente en in gebruik genomen. Duurzame stedelijke ontwikkeling, openbare ruimte en mobiliteit.

74 72 Haarlem Centrum Programma C15 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Kennemerplein, nieuwe inrichting Binnenstad. In het kader van groot onderhoud wordt het Kennemerplein opnieuw ingericht. Groot onderhoud is in uitvoering. Openbare ruimte en mobiliteit.

75 73 C16 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Kinderhuisvest, riolering Binnenstad. Vervangen riolering. Dit proces wordt in samenhang met het Kenaupark opgepakt. Het ontwerp is vastgesteld en de werkvoorbereiding is opgestart. Openbare ruimte en mobiliteit.

76 74 Haarlem Centrum Programma C17 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Kruisstraat, autoluw Binnenstad. Onderzoek doen naar een autoluwe inrichting door middel van verzinkbare palen. Het onderzoek is afgerond en besluitvorming over een autoluwe inrichting heeft plaatsgevonden. Openbare ruimte en mobiliteit.

77 75 C18 GOB/gebieden Project/activiteit Lombardsteeg - Begijnesteeg, herontwikkelen Resultaat 2015: Binnenstad. Herontwikkeling van het parkeerterrein en tuin met nieuwe trafo voorziening (Liander). Het stedenbouwkundig programma is uitgewerkt en de locatie is op de markt gezet. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

78 76 Haarlem Centrum Programma C19 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Melkbrug, brugwachtershuisje Binnenstad. Realisatie van een nieuw brugwachtershuisje inclusief een nieuw trafo station. Het brugwachtershuisje is opgeleverd, in beheer overgedragen aan de gemeente en in gebruik genomen door de Havendienst. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

79 77 C20 GOB/gebieden Project/activiteit Nieuwe Gracht 80-82, herontwikkelen Binnenstad. Herontwikkeling van Nieuwe Gracht 80-82, Kruisweg en Parklaan (Bisschoppelijk Paleis). Resultaat 2015: De Wabo-aanvraag is ingediend. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

80 78 Haarlem Centrum Programma C21 GOB/gebieden Project/activiteit Nieuwe Gracht, kademuur (fase 3) Resultaat 2015: Binnenstad. Vervangen kademuur en inrichting van de openbare ruimte. Het ontwerp voor de openbare ruimte is vastgesteld en het groot onderhoud is aanbesteed. Openbare ruitme en mobiliteit.

81 79 C22 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Nieuwe Groenmarkt, autoluw Binnenstad. Onderzoek doen naar een autoluwe inrichting door middel van verzinkbare palen. Het onderzoek is afgerond en besluitvorming over een nieuwe inrichting heeft plaatsgevonden. Openbare ruimte en mobiliteit.

82 80 Haarlem Centrum Programma C23 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Parklaan, busbaan Binnenstad. Onderzoek doen naar restlevensduur van de busbaan en uitwerking uitvoeringsscenario s voor onderhoudsinterventie verharding. Het onderzoek naar de benodigde interventies is afgerond en afhankelijk van het onderzoekresultaat is de werkvoorbereiding opgestart. Openbare ruimte en mobiliteit.

83 81 C24 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Parklaan, gymzaal Binnenstad. Ter vervanging van de sportvoorziening de Beijneshal wordt een nieuw gymzaal voor OBS De Kring gerealiseerd. Het onderzoek is afgerond en besluitvorming over de nieuwe sportvoorziening heeft plaatsgevonden. Onderwijs en sport.

84 82 Haarlem Centrum Programma C25 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Parklaan, rioolgemaal Binnenstad. Het rioolgemaal moet vervangen worden en daarbij wordt de bouw van een nieuwe gymzaal mogelijk gemaakt. De onderzoeken zijn afgerond, de besluitvorming heeft plaatsgevonden en de werkvoorbereiding is opgestart. Openbare ruimte en mobiliteit.

85 83 C26 GOB/gebieden Project/activiteit Particuliere parkeergarages, verzelfstandigen Resultaat 2015: Centrum. Er wordt onderzocht of de garages Kraaijenhorst, Pieterspleintje, Ganggolplein onder beheer van Spaarnelanden kunnen worden gebracht. Dit betreft een verzelfstandigingstraject. Het onderzoek naar mogelijke verzelfstandiging particuliere parkeergarages is afgerond. Openbare rumte en mobiliteit.

86 84 Haarlem Centrum Programma C27 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Pieterstraat, speelvoorzieningen Binnenstad. In overleg met omwonenden worden de speelvoorzieningen verwijderd en/of vervangen. De speelvoorzieningen zijn vervangen of een ander haalbaar plan is uitgewerkt. Openbare ruimte en mobiliteit.

87 85 C28 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Raaks fase 3, herontwikkelen Vijfhoek/Raaks/Doelen. Verkoop gemeentelijk grondeigendom aan ontwikkelaar. De marktverkenning is afgerond en de criteria en randvoorwaarden voor de herontwikkeling zijn vastgesteld. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

88 86 Haarlem Centrum Programma C29 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Raamvest, onderzoek kademuur Heiliglanden/ de Kamp. Onderzoek doen of groot onderhoud nodig is. Het onderzoek naar de benodigde interventies is afgerond en afhankelijk van het onderzoekresultaat is de werkvoorbereiding opgestart. Openbare ruimte en mobiliteit.

89 87 C30 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Smedestraat, autoluw Binnenstad. Onderzoek doen naar een autoluwe inrichting door middel van verzinkbare palen. Het onderzoek is afgerond en besluitvorming over een autoluwe inrichting heeft plaatsgevonden. Openbare ruimte en mobiliteit.

90 88 Haarlem Centrum Programma C31 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Stationsgebied, herontwikkelen Beresteyn Binnenstad. Opstellen van een anterieure of samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van herontwikkeling van Beresteyn (incl. Beijneshal / Stationsgarage). Een herontwikkelingsstrategie is uitgewerkt in een plan van aanpak. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

91 89 C32 GOB/gebieden Project/activiteit Resultaat 2015: Stationsgebied, Beijneshal uitsplaatsen Binnenstad. Het uitplaatsen van sportverenigingen en andere gebruikers in verband met het beëindigen van de huurovereenkomst met de gemeente. De alternatieve (uitwijk)mogelijkheden zijn uitgewerkt en over het uitplaatsen heeft besluitvorming plaatsgevonden. Sport en onderwijs, Duurzame stedelijke ontwikkeling.

92 90 Haarlem Centrum Programma C33 GOB/gebieden Project/activiteit Zandersbrug Binnenstad. Op basis van inspectie wordt in 2016 en 2017 groot onderhoud uitgevoerd. Dit proces wordt in samenhang de Frieze Varkensmarkt en Hooimarkt opgepakt. Resultaat 2015: Het inspectieonderzoek en de werkvoorbereiding is afgerond. Openbare ruimte en mobiliteit.

93 91 C34 GOB/gebieden Project/activiteit Jansstraat 50-52, herontwikkelen en grondverkoop Resultaat 2015: Binnenstad. Grondverkoop en herontwikkeling van het parkeerterrein waarvoor geïnteresseerde kopers zich hebben gemeld. Communicatie vindt plaats via de makelaar. De randvoorwaarden zijn uitgewerkt en vastgesteld en de locatie is op de markt gezet. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

94 92 Haarlem Centrum Programma C35 GOB/gebieden Project/activiteit Wilhelminastraat 10-12, locatie 24-uursopvang Resultaat 2015: Vijfhoek/Raaks/Doelen. Huisvesting van een 24-uursopvang voor dak- en thuislozen in de binnenstad. De verbouwing van het perceel is afgerond en de organisatie is opertioneel. Opvang en beschermd worden.

95 93 C36 GOB/gebieden en Ymere Project/activiteit Resultaat 2015: Proveniershof, beplanting Vijfhoek/Raaks/Doelen. Na de woningrenovatie door Ymere worden maatregelen getroffen voor het herstel van de historische groene binnenhof. De intentieovereenkomst met Ymère is ondertekend en het uitvoeringsplan is opgesteld. Openbare ruimte en mobiliteit.

96 94 Haarlem Centrum Programma C37 GOB/gebieden en Ymere Project/activiteit Resultaat 2015: Proveniershof, openbare verlichting Vijfhoek/Raaks/Doelen. Samen met Ymere wordt de voorbereiding voor het groot onderhoud openbare verlichting uitgewerkt, in samenhang met het herstel van de groene binnentuin. De voorbereiding is afgerond waardoor ook duidelijk is wanneer het groot onderhoud uitgevoerd wordt. Openbare ruimte en mobiliteit.

97 95 C38 Stadszaken/ Economie en Cultuur Project/activiteit Convenant Binnenstad Resultaat 2015: Binnenstad. De afspraken zoals vastgelegd in het Convenant Binnenstad is gericht op het stimuleren van nieuwe (duurzame) bedrijvigheid, marketing van de binnenstad, professionalisering Centrummanagement Groep, leegstandbestrijding en het stimuleren van de ondernemersvereniging. Uitvoering van het convenant Binnenstad en het faciliteren van het Jaarprogramma van de Centrummanagement Groep Economie, toerisme en cultuur.

98 96 Haarlem Centrum Programma C39 Stadszaken/ Economie en Cultuur Project/activiteit Resultaat 2015: Evenementen in de Binnenstad Binnenstad. De Projectgroep Grote Evenementen bereidt de uitvoeringswerkzaamheden rond grote evenementen voor. Naast veiligheid, duurzaamheid en handhaving worden ook de beheer- en onderhoudsaspecten meegenomen. De Evenementenkalender 2015 is vastgesteld en de opgenomen activiteiten hebben plaatsgevonden. Economie, toerisme en cultuur.

99 97 C40 Stadszaken/ Economie en Cultuur Project/activiteit Resultaat 2015: Raaks, afmeervoorzieningen watertoerisme Vijfhoek/Raaks/Doelen. Ontsluiting westkant binnenstad (Raaks) voor kleinschalige rondvaart en sloepen ter versterking van het watertoerisme. Met particuliere initiatiefnemers zijn afspraken over enkele afmeervoorzieningen gemaakt en gerealiseerd. Economie, toerisme en cultuur.

100 98 Haarlem Centrum Programma C41 Stadszaken/ Economie en Cultuur Project/activiteit Resultaat 2015: Zaterdagmarkt, uitwijklocatie Binnenstad. Het vinden van een uitwijklocatie voor de zaterdagmarkt bij grote evenementen op de Grote Markt. Er is een vaste uitwijklocatie voor de zaterdagmarkt gevonden en bestuurlijk vastgesteld. Economie, toerisme en cultuur.

101 99 C42 Stadszaken/JOS Project/activiteit Gedempte Oude Gracht 138, huisvesting Flynties Resultaat 2015: Heiliglanden/ de Kamp. De huisvesting van een Jongerencentrum met activiteiten voor jongeren van jaar. Het jongerencentrum is definitief gehuisvest. Maatschappelijke participatie, ondersteuning en zorg.

102 100 Haarlem Centrum Programma C43 Stadszaken/Milieu Project/activiteit Klokhuisplein en omgeving, bodemprogramma Haarlem Resultaat 2015: Binnenstad. Voor het uitvoeren van het project (diepgrondwater) wordt een saneringsplan opgesteld. Saneringsplan Klokhuisplein en omgeving is opgesteld. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

103 101 C44 Stadszaken/Milieu Project/activiteit Nassaulaan en omgeving, bodemprogramma Haarlem Binnenstad. Na aanpassing van het grondwatersysteem wordt het grondwater gesaneerd. Resultaat 2015: Sanering is in uitvoering en loopt door in Duurzame stedellijke ontwikkeling.

104 102 Haarlem Centrum Programma C45 Stadszaken/Milieu Project/activiteit Raaks - Jopenkerk e.o., bodemprogramma Haarlem Resultaat 2015: Vijfhoek/Raaks/Doelen. Opstellen nazorgplan bodemsanering. Bij een bouwontwikkeling (Raaks, fase 3) moet er mogelijk aanvullend gesaneerd worden. Het nazorgplan is opgesteld. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

105 103 C46 Stadszaken/Milieu Project/activiteit Verduurzamen binnenstad, energiezuinige verlichting Resultaat 2015: Binnenstad. Vastleggen van afspraken over het aanlichten van gebouwen en etalageverlichting, en het organiseren van bijeenkomsten voor ondernemers over het energiezuiniger maken van de verlichting in de binnenstad. Afspraken over het doven van de gevel-, en etalageverlichting zijn vastgelegd. Oriëntatie op energiezuinige terrasverwarming heeft plaatsgevonden. Alle feestverlichting is verled. Voor het verledden van de gevelverlichting is een plan van aanpak opgesteld. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

106 104 Haarlem Centrum Programma C47 Stadszaken/Milieu Project/activiteit Resultaat 2015: Verduurzamen binnenstad, energieverbruik Binnenstad. De ambitie is om dit energieverbruik te reduceren. Met een checklist voor ondernemers wordt de behoefte (vraag naar verduurzamen) in beeld gebracht. Op basis van een checklist is het energieverbruik per branche in beeld gebracht en wordt een verbeterplan opgesteld voor de periode tot 2018 om ondernemers te ondersteunen bij energiebesparing in hun bedrijf. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

107 C48 Stadszaken/Milieu en derden 105 Project/activiteit Resultaat 2015: Antoniestraat, gevelisolatie Burgwal. Reduceren geluidsoverlast door gevelisolatie. Saneringsprogramma is opgesteld en subsidieaanvraag is bij het Ministerie ingediend. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

108 106 Haarlem Centrum Programma C49 Stadszaken/Milieu en derden Project/activiteit Resultaat 2015: Lange Herenvest, gevelisolatie Burgwal. Reduceren geluidsoverlast door gevelisolatie. Saneringsprogramma is opgesteld en subsidieaanvraag is bij het Ministerie ingediend. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

109 C50 Stadszaken/Milieu en derden 107 Project/activiteit Resultaat 2015: Staten Bolwerk, gevelisolatie Binnenstad. Reduceren geluidsoverlast door gevelisolatie. Saneringsprogramma is opgesteld en subsidieaanvraag is bij het Ministerie ingediend. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

110 108 Haarlem Centrum Programma C51 Stadszaken/OGV Project/activiteit Resultaat 2015: Bomen, uitvoering Nieuw Beleid Centrum. Mogelijkheden om stenige locaties op een bescheiden manier te vergroenen met bijvoorbeeld bomen, bomen in bakken, gevelbegroeiing, dakgroen en gierzwaluwkasten worden in kaart gebracht. Een aantal stenige locaties is vergroend. Openbare ruimte en mobiliteit.

111 109 C52 Stadszaken/OGV Project/activiteit Resultaat 2015: Elektrische laadpalen Centrum. In het kader van klimaat en duurzaamheid worden op basis van aanvragen het aantal elektrische laadpalen voor auto s in het Centrum uitgebreid. Er worden 2 tot 5 extra laadpalen in het Centrum gerealiseerd. Duurzame stedelijke ontwikkeling, openbare ruimte en mobiliteit.

112 110 Haarlem Centrum Programma C53 Stadszaken/OGV Project/activiteit Resultaat 2015: Elektrische laadpalen voor watertoerisme Centrum. Haalbaarheidsonderzoek vindt plaats of en hoe de opladers voor auto s te combineren met walstroom voor pleziervaart zijn. De onderzoeksresultaten, de mogelijkheden en consequenties zijn in beeld gebracht en aan het college gepresenteerd. Duurzame stedelijke ontwikkeling, openbare ruimte en mobiliteit.

113 111 C54 Stadszaken/OGV Project/activiteit Resultaat 2015: Kenaupark, groenbehoud Centrum. Uitwerken van beleidskader voor behoud (monumentaal) groen bij evenementen voor het Kenaupark en/of voor alle parken. Voor het Kenaupark is het groenbeleid vastgesteld. Openbare ruimte en mobiliteit.

114 112 Haarlem Centrum Programma C55 Stadszaken/OGV Project/activiteit Resultaat 2015: Stedelijke distributie Centrum. Stimuleren en faciliteren van ondernemers om een distributiecentrum op te zetten voor duurzame logistiek. Het terugdringen van grote vrachtwagens in het Centrum door dit elk kwartaal in het operationeel overleg centrum te bespreken. Openbare ruimte en mobiliteit.

115 113 C56 Stadszaken/OGV en Provincie Noord-Holland Project/activiteit Kenaupark, opwaarderen haltes Stroomlijnennet Resultaat 2015: Binnenstad. Opwaardering van haltes met meer dan 20 instappers per dag door extra voorzieningen, bijv. een dynamisch reisinformatie systeem/ kleiner halte display, abri met zitgelegenheid, een prullenbak, etc. De uitvoering is opgestart. Openbare ruimte en mobiliteit.

116 114 Haarlem Centrum Programma C57 Stadszaken/OGV en Provincie Noord-Holland Project/activiteit Kinderhuisvest, opwaarderen haltes Stroomlijnennet Resultaat 2015: Binnenstad. Opwaardering van haltes met meer dan 20 instappers per dag door extra voorzieningen, bijv. een dynamisch reisinformatie systeem/ kleiner halte display, abri met zitgelegenheid, een prullenbak, etc. De uitvoering is opgestart. Openbare ruimte en mobiliteit.

117 C58 Stadszaken/Ruimtelijk Beleid 115 Project/activiteit Resultaat 2015: Burgwal, bestemmingsplan Burgwal. Actualiseren van het bestemmingsplan. Beroepsprocedure is afgerond en aanvulling voor (woon)schepen met een vaste ligplaats is gemaakt. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

118 116 Haarlem Centrum Programma C59 Stadszaken/Ruimtelijk Beleid Project/activiteit Resultaat 2015: Spaarneoevers, inrichtingsplan Binnenstad. Inrichtingsplan uitwerken tussen Turfmarkt en Melkbrug om terrasinitiatieven te faciliteren. Het inrichtingsplan Spaarneoevers is vastgesteld. Duurzame stedelijke ontwikkeling en Economie, toerisme en cultuur.

119 C60 Stadszaken/Ruimtelijk Beleid 117 Project/activiteit Vijfhoek, Heiligland en De Kamp, bestemmingsplan Resultaat 2015: Vijfhoek/Raaks/Doelen en Heiliglanden/De Kamp. Actualiseren van het bestemmingsplan. Het ontwerp bestemmingspan is ter inzage gelegd en de ingediende zienswijzen zijn verwerkt in een definitief voorstel. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

120 118 Haarlem Centrum Programma C61 Stadszaken/Vastgoed Project/activiteit Bakenessergracht 8-10 Resultaat 2015: Binnenstad. Verkooplocatie. Als de nachtopvang is ondergebracht in de Wilhelminstraat wordt het pand aan de Bakenessergracht verkocht. Het pand is op de markt gezet als de nachtopvang verhuist is. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

121 119 C62 Stadszaken/Vastgoed Project/activiteit Jansstraat 48 Resultaat 2015: Binnenstad. Verkooplocatie. Dit wordt zo mogelijk gecombineerd met de herontwikkeling van Jansstraat Het perceel is op de markt gezet. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

122 120 Haarlem Centrum Programma C63 Stadszaken/Vastgoed Project/activiteit Klein Heiligland 84 Resultaat 2015: Heiliglanden/ de Kamp. Voor de verkooplocatie is een plan uitgewerkt waarbij ook rekening gehouden wordt met kostprijsdekkende (tijdelijke) verhuur. Het perceel is verkocht danwel maatschappelijk verhuurd. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

123 121 C64 Stadszaken/Vastgoed Project/activiteit Magdalenastraat 2 Resultaat 2015: Binnenstad. Verkooplocatie. Als de dagopvang is ondergebracht in de Wilhelminstraat wordt dit pand verkocht. Het pand is op de markt gezet nadat de huidige locatie voor dagopvang van het Leger des Heils verhuist is. Het onderzoek naar de randvoorwaarden is afgerond. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

124 122 Haarlem Centrum Programma C65 Stadszaken/ Vastgoed en derden Project/activiteit Resultaat 2015: Brinkmann, herontwikkelen Binnenstad. De Brinkmannpassage is deels in eigendom van de gemeente. Na de gemeentelijke herhuisvesting in de Raaks en Zijlpoort wordt het bezit verkocht. De kelder, begane grond en 1ste verdieping (particulier bezit) is verkocht. De volgende fase is de herontwikkeling van het gehele complex waarbij het gemeentelijk eigendom wordt afgestoten. Duurzame stedellijke ontwikkeling.

125 123 C66 Stadszaken/WWGZ Project/activiteit Resultaat 2015: Sociale wijkteams, uitbreiden Centrum. In 2015 komen er 4 teams bij waarvan één in het Centrum / Rozenprieel. De exacte locaties worden uitgewerkt. De Sociaal Wijkteams zijn operationeel. Advies en ondersteuning.

126 124 Haarlem Centrum Programma C67 Stadszaken/WWGZ Project/activiteit Resultaat 2015: Wonen boven winkels Centrum. Aanjagen van initiatieven om wonen boven winkels te bevorderderen. Het aanbod van woningingen boven winkels is ten opzichte van 2014 toegenomen. Duurzame stedelijke ontwikkeling.

127 125 C68 VVH V&H Project/activiteit Overlastlocaties en horecaoverlast Binnenstad. Aanpak van overlastlocaties en horecaoverlast in het uitgaansgebied door informeren, preventie (inzet jongerenwerk) en repressie (politie en handhaving). De inzet concentreert zich rondom Grote Markt, Smedestraat, Lange Veerstraat en het Spaarne. Resultaat 2015: Terugdringen meldingen met 10% (van 44 meldingen in 2014 naar 40 meldingen in dit jaar). Terugdringen van constateringen op hotspots. Meetinstrument is in ontwikkeling (dagrapportages). Preventief optreden en zo nodig repressief op en verbaliseren van jonderen van 12 tot 18 jaar voor lichte feiten zoals baldadigeid en overlastgevend gedrag. Openbare orde en veiligheid.

128 126 Haarlem Centrum Programma C69 VVH/V&H Project/activiteit Afval Centrum. Handhaving op verkeerd aangeboden afval. Op basis van informatie gestuurde handhaving (IGH) worden hotspots maandelijks vastgesteld. Resultaat 2015: Terugdringen meldingen met 15% (van 143 meldingen in 2014 naar 122 meldingen in dit jaar) Terugdringen van constateringen op hotspots. Meetinstrument is in ontwikkeling (dagrapportages). Openbare orde en veiligheid.

129 127 C70 VVH/V&H Project/activiteit Dak- en thuislozen Centrum. Handhaving op geluidsoverlast, alcohol nuttigen, wildplassen, vervuilen, winkeldiefstal, bedelen, dealen. Op basis van informatie gestuurde handhaving (IGH) worden hotspots maandelijks vastgesteld. Resultaat 2015: Terugdringen meldingen met 10% (van 46 meldingen in 2014 naar 42 meldingen in dit jaar) en het terugdringen van constateringen op hotspots. Meetinstrument is in ontwikkeling (dagrapportages). Openbare orde en veiligheid.

130 128 Haarlem Centrum Programma C71 VVH/V&H Project/activiteit Honden Centrum. Handhaving op overlast van hondenpoep en loslopende honden op plaatsen waar dit niet is toegestaan. Op basis van informatie gestuurde handhaving worden hotspots maandelijks vastgesteld. Resultaat 2015: Terugdringen meldingen met 10% (van 21 meldingen in 2014 naar 19 meldingen in dit jaar). Terugdringen van constateringen op hotspots. Meetinstrument is in ontwikkeling (dagrapportages). Openbare orde en veiligheid.

131 129 C72 VVH/V&H Project/activiteit Muzikanten Binnenstad. Terugdringen van geluidoverlast voor de winkeliers in de binnenstad, bedelen (mogelijk uitbuiting), vervuilen, wildplassen met name in fietsstalling bij station. Op basis van informatie gestuurde handhaving (IGH) worden hotspots maandelijks vastgesteld. Resultaat 2015: Terugdringen meldingen met 10% (van 114 meldingen in 2014 naar 114 in dit jaar) Terugdringen van constateringen op hotspots. Meetinstrument is in ontwikkeling (dagrapportages). Openbare orde en veiligheid.

132 130 Haarlem Centrum Programma C73 VVH/V&H Project/activiteit Rijdend verkeer Centrum. Handhaving op overlast door rijdend verkeer; in voetgangersgebieden, op weggedeelten die slechts bestemd zijn voor bepaalde (lijn) voertuigen of éénrichtingswegen. Resultaat 2015: Terugdringen meldingen met 10% (eind 2014 = nulmeting ) Terugdringen van constateringen op hotspots. Meetinstrument is in ontwikkeling (dagrapportages). Openbare orde en veiligheid.

133 131 C74 VVH/V&H Project/activiteit Samen Veilig Ondernemen en Zorgplan Overvallen Resultaat 2015: Centrum. In samenwerking met politie, ondernemers, Kamer van Koophandel, wijkraden en Hoofdbedrijfschap Detailhandel is een actieplan opgesteld om overlast en criminaliteit aan te pakken. Uitvoeren actieplan. In het kernwinkelgebied van de Binnenstad Haarlem hebben de volgende 7 winkelstraten deelgenomen aan het SVO traject: Barteljorisstraat, Kruisstraat, Zijlstraat en Koningstraat, Anegang, Kleine Houtstraat en Gierstraat. De mogelijkheden o het aantal winkelstraten uit te breiden zijn uitgewerkt. Openbare orde en veiligheid.

134 132 Haarlem Centrum Programma C75 VVH/V&H en Paswerk Project/activiteit Resultaat 2015: Fietsen Centrum. Handhaving van hinderlijk geparkeerde fietsen en weesfietsen/wrakken is een belangrijk aandachtspunt. Doel is het Stationsgebied structureel schoon en veilig te houden van fout of hinderlijk geparkeerde fietsen door preventief aanwezig te zijn en korte procedure bestuursdwang. De logistieke handhaving (verwijderen en opslag) wordt door Paswerk uitgevoerd. De werkgroep Fiets draagt oplossingen aan voor 5 hotspot locaties in het kernwinkelgebied. Overlast van weesfietsen en wrakken tegengaan middels bestuursdwang: tenminste foutgeparkeerd fietsen zijn gestickerd en afgevoerd. Voor de 5 aangewezen hotspots is een actieplan ontwikkelt, uitgevoerd en de hotspots worden op basis van Informatie Gestuurde Handhaving maandelijks vastgesteld.

135 133 Project/activiteit Fietsen (vervolg) Openbare orde en veiligheid.

136 134 Haarlem Centrum Programma Maatschappelijke initiatieven Maatschappelijke initiatieven zijn georganiseerde, particuliere initiatiefnemers die met hun project of activiteit een bijdrage leveren aan gemeentelijke doelstellingen.

137 135 C76 Project/activiteit Actie 2015: Bakenes, verduurzamen Binnenstad. Faciliteren van (kleinschalige) burgerinitiatieven voor duurzame woningverbetering. Onderzoek naar mogelijkheden van opwekken duurzame energie is opgestart. Maatschappelijke participatie.

138 136 Haarlem Centrum Programma C77 Project/activiteit Actie 2015: Boerentuin, stadslandbouw Vijfhoek/Raaks/Doelen. De tuin maakt onderdeel uit van de herontwikkeling Raaks (fase 3). De gemeente faciliteert bewoners die de tuin in onderhoud hebben. Kwaliteit van de Boerentuin is door de bewoners behouden. Maatschappelijke participatie.

139 137 C78 Project/activiteit Actie 2015: Burgwal, onkruid Burgwal. Onderzoek naar mogelijkheden om de onkruid aanpak te laten organiseren door de wijkraad. Onderzoek is afgerond. Maatschappelijke participatie.

140 138 Haarlem Centrum Programma C79 Project/activiteit Actie 2015: Burgwal, prullenbakken Burgwal. Onderzoek naar mogelijkheden om extra prullenbakken te plaatsen die door de bewoners worden beheerd en geleegd. Onderzoek is afgerond. Maatschappelijke participatie.

141 139 C80 Project/activiteit Actie 2015: Burgwal, schoon en groen Burgwal. Bewoners willen zelf de handen uit de mouwen steken voor een schoner en groener woon- en leefomgeving. Door de wijkraad worden in het voor-, en najaar acties georganiseerd voor een schonere en groenere buurt en de gemeente faciliteert. Maatschappelijke participatie.

142 140 Haarlem Centrum Programma C81 Project/activiteit Actie 2015: De Kamp, parkeergarage vergroenen Heiliglanden/ de Kamp. De vergroening van de Kampgarage. Vergroening van de parkeergarage is uitgevoerd. Maatschappelijke participatie.

143 141 C82 Project/activiteit Actie 2015: Evenementen, vrijwilligers Centrum. Er worden door diverse vrijwilligersorganisaties evenementen georganiseerd. Het Jopenfestival, Midsummerfestival en de Kunstlijn hebben plaatsgevonden. Maatschappelijke participatie.

144 142 Haarlem Centrum Programma C83 Project/activiteit Actie 2015: Feestverlichting, uitbreiden Centrum. Onderzoek naar uitbreiding/verbetering van de feestverlichting. Stichting Haarlem Lichtstad zorgt voor het in standhouden en beheren van de feestverlichting. Onderzoek door Haarlem Lichtstad (beheerder) is afgerond. Maatschappelijke participatie.

145 143 C84 Project/activiteit Actie 2015: Groenparticipatie bewoners Centrum. Op aanvraag van bewoners stelt de gemeente plantenbakken (participatiebakken) beschikbaar die bewoners zelf beheren. Er zijn 10 extra bakken geplaatst en een inventarisatie heeft plaatsgevonden naar de vitaliteit van de bakken. Maatschappelijke participatie.

146 144 Haarlem Centrum Programma C85 Project/activiteit Actie 2015: Heiliglanden/De Kamp, schoon en groen Heiliglanden/ de Kamp. Bewoners willen zelf de handen uit de mouwen steken voor een schoner en groener woon- en leefomgeving. Door de wijkraad worden in het voor-, en najaar acties georganiseerd voor een schonere en groenere buurt en de gemeente faciliteert. Maatschappelijke participatie.

147 145 C86 Project/activiteit Actie 2015: School in de Wijk Centrum. Op basis van aanvraag wordt Veronicaschool en samenwerkende partijen financieel ondersteund voor het organiseren van activiteiten in de wijk. Er zijn diverse activiteiten in de wijk georganiseerd. Maatschappelijke participatie.

148 146 Haarlem Centrum Programma C87 Project/activiteit Actie 2015: Vijfhoek/Raaks/Doelen, schoon en groen Vijfhoek/Raaks/Doelen. Bewoners willen zelf de handen uit de mouwen steken voor een schoner en groener woon- en leefomgeving. Door de wijkraad worden in het voor-, en najaar acties georganiseerd voor een schonere en groenere buurt en de gemeente faciliteert. Maatschappelijke participatie.

149 147 C88 Project/activiteit Actie 2015: Vissersbocht, uitspanning Burgwal. Bewonersinitiatief faciliteren uitbreidingen met een terras en/of theehuis. Initiatief/plan is ingediend bij Dienstverlening. Maatschappelijke participatie.

150 148 Haarlem Centrum Programma C89 Project/activiteit Actie 2015: Fietsen Centrum. Uitbreiden van fietsparkeermogelijkheiden in het kernwinkelgebied is een speerpunt. De werkgroep Fiets draagt oplossingen aan voor 5 hotspot locaties in het kernwinkelgebied. Voor de 5 hotspot locaties zijn opplossingen in kaart gebracht, bestuurlijk vastgesteld en er is gestart met de realisatie. Maatschappelijke participatie.

151 149 Afkortingen CJG DVO GOA GREX HIOR Hotspot IP ISV fonds PO POW Quick R-net SRO VRI VO GOB EC JOS RB VG OGV WWGZ VVH V&H HBO SoZaWe Centrum voor jeugd en gezin Dienstverleningsovereenkomst Groot onderhoud asfalt Grondexploitaties Handboek inrichting openbare ruimte Aandachtsgebied Investeringsplan Investeringsbudget stedelijke vernieuwing primair onderwijs Programma onderhoudswerken Provinciale subsidie voor doorstromingsmaatregelen Openbaar Vervoer Randstadnet Sport, recreatie- en onderwijsvoorzieningen Verkeersregelinstallatie voortgezet onderwijs Afdelingen gemeente: Gebiedsontwikkeling en Beheer Economie en Cultuur Jeugd Onderwijs en Sport Ruimtelijk Beleid Vastgoed Openbare Ruimte Groen en Verkeer Wonen, Welzijn, Gezondheid en Zorg Veiligheid Vergunningverlening en Handhaving Veiligheid en Handhaving Handhaving Bebouwde Omgeving Sociale Zaken en Werkgelegenheid

152 150 Haarlem Centrum Programma Index

153 151 Index alfabet A Afval 126 Antoniestraat, gevelisolatie 105 B Bakenessergracht Bakenessergracht, kademuur 58 Bakenes, verduurzamen 135 Baljuwslaan 59 Boerentuin, stadslandbouw 136 Bomen, uitvoering Nieuw Beleid 108 Brinkmann, herontwikkelen 122 Burgwal, bestemmingsplan 115 Burgwal, onkruid 137 Burgwal, prullenbakken 138 Burgwal, schoon en groen 139 Buurtstallingen, verzelfstandigen 60 C Convenant Binnenstad D Dak- en thuislozen 127 De Kamp, parkeergarage vergroenen 140 E Elektrische laadpalen 109 Elektrische laadpalen voor watertoerisme 110 Evenementen in de Binnenstad 96 Evenementen, vrijwilligers 141 F Feestverlichting, uitbreiden 142 Fietsen 132 Fietsen 148 Friese Varkenmarkt en Hooimarkt 61 G Gasthuisvest Gedempte Oude Gracht 138, huisvesting Flynties 99 Gonnetstraat 22, herontwikkelen 63 Gonnetstraat 26, herontwikkelen 64 Groenparticipatie bewoners 143 H Heiliglanden/De Kamp, schoon en groen 144 Honden 128

154 152 Haarlem Centrum Index J Jansstraat 42-46, herontwikkelen 65 Jansstraat Jansstraat 50-52, herontwikkelen en grondverkoop 91 Jansstraat, autoluw 66 Jansstraat, Wijngaardtuin herinrichten 67 K Kenaupark, gebruiksovereenkomst 68 Kenaupark, groenbehoud 111 Kenaupark, opwaarderen haltes Stroomlijnennet 113 Kenaupark, riolering 69 Kennemerbrug, onderzoek 70 Kennemerplein, fietsgevel 71 Kennemerplein, nieuwe inrichting 72 Kinderhuisvest, opwaarderen haltes Stroomlijnennet 114 Kinderhuisvest, riolering 73 Klein Heiligland Klokhuisplein en omgeving, bodemprogramma Haarlem 100 Kruisstraat, autoluw 74 L Lange Herenvest, gevelisolatie 106 Lombardsteeg - Begijnesteeg, herontwikkelen 75 M Magdalenastraat Melkbrug, brugwachtershuisje 76 Muzikanten 129 N Nassaulaan en omgeving, bodemprogramma Haarlem 101 Nieuwe Gracht 80-82, herontwikkelen 77 Nieuwe Gracht, kademuur (fase 3) 78 Nieuwe Groenmarkt, autoluw 79 O Overlastlocaties en horecaoverlast 125 P Parklaan, busbaan 80 Parklaan, gymzaal 81 Parklaan, rioolgemaal 82 Particuliere parkeergarages, verzelfstandigen 83

155 153 Pieterstraat, speelvoorzieningen 84 Proveniershof, beplanting 93 Proveniershof, openbare verlichting 94 R Raaks, afmeervoorzieningen watertoerisme 97 Raaks fase 3, herontwikkelen 85 Raaks - Jopenkerk e.o., bodemprogramma Haarlem 102 Raamvest, onderzoek kademuur 86 Rijdend verkeer 130 S Samen Veilig Ondernemen en Zorgplan Overvallen 131 School in de Wijk 145 Smedestraat, autoluw 87 Sociale wijkteams, uitbreiden 123 Spaarneoevers, inrichtingsplan 116 Staten Bolwerk, gevelisolatie 107 Stationsgebied, Beijneshal uitsplaatsen 89 Stationsgebied, herontwikkelen Beresteyn 88 Stedelijke distributie 112 V Verduurzamen binnenstad, energieverbruik 104 Verduurzamen binnenstad, energiezuinige verlichting 103 Vijfhoek, Heiligland en De Kamp, bestemmingsplan 117 Vijfhoek/Raaks/Doelen, schoon en groen 146 Vissersbocht, uitspanning 147 W Wilhelminastraat 10-12, locatie 24-uursopvang 92 Wonen boven winkels 124 Z Zandersbrug 90 Zaterdagmarkt, uitwijklocatie 98

156 154 Haarlem Centrum Index Index pijler Maatschappelijke participatie Bakenes, verduurzamen 135 Boerentuin, stadslandbouw 136 Burgwal, onkruid 137 Burgwal, prullenbakken 138 Burgwal, schoon en groen 139 Buurtstallingen, verzelfstandigen 60 De Kamp, parkeergarage vergroenen 140 Evenementen, vrijwilligers 141 Feestverlichting, uitbreiden 142 Fietsen 148 Gedempte Oude Gracht 138, huisvesting Flynties 99 Groenparticipatie bewoners 143 Heiliglanden/De Kamp, schoon en groen 144 Parklaan, gymzaal 81 School in de Wijk 145 Sociale wijkteams, uitbreiden 123 Stationsgebied, Beijneshal uitsplaatsen 89 Vijfhoek/Raaks/Doelen, schoon en groen 146 Vissersbocht, uitspanning 147 Ondersteuning en zorg Gedempte Oude Gracht 138, huisvesting Flynties 99 Wilhelminastraat 10-12, locatie 24-uursopvang 92 Duurzame stedelijke ontwikkeling en economie Antoniestraat, gevelisolatie 105 Bakenessergracht Baljuwslaan 59 Bomen, uitvoering Nieuw Beleid 108 Brinkmann, herontwikkelen 122 Burgwal, bestemmingsplan 115 Convenant Binnenstad Elektrische laadpalen 109 Elektrische laadpalen voor watertoerisme 110 Evenementen in de Binnenstad 96

157 155 Fietsen 132 Friese Varkenmarkt en Hooimarkt 61 Gasthuisvest Gonnetstraat 22, herontwikkelen 63 Gonnetstraat 26, herontwikkelen 64 Jansstraat 42-46, herontwikkelen 65 Jansstraat Jansstraat 50-52, herontwikkelen en grondverkoop 91 Kenaupark, groenbehoud 111 Kenaupark, opwaarderen haltes Stroomlijnennet 113 Kennemerplein, fietsgevel 71 Kinderhuisvest, opwaarderen haltes Stroomlijnennet 114 Klein Heiligland Klokhuisplein en omgeving, bodemprogramma Haarlem 100 Lange Herenvest, gevelisolatie 106 Lombardsteeg - Begijnesteeg, herontwikkelen 75 Magdalenastraat Melkbrug, brugwachtershuisje 76 Nassaulaan en omgeving, bodemprogramma Haarlem 101 Nieuwe Gracht 80-82, herontwikkelen 77 Raaks, afmeervoorzieningen watertoerisme 97 Raaks fase 3, herontwikkelen 85 Raaks - Jopenkerk e.o., bodemprogramma Haarlem 102 Spaarneoevers, inrichtingsplan 116 Staten Bolwerk, gevelisolatie 107 Stationsgebied, Beijneshal uitsplaatsen 89 Stationsgebied, herontwikkelen Beresteyn 88 Verduurzamen binnenstad, energieverbruik 104 Verduurzamen binnenstad, energiezuinige verlichting 103 Vijfhoek, Heiligland en De Kamp, bestemmingsplan 117 Wonen boven winkels 124 Zaterdagmarkt, uitwijklocatie 98

158 156 Haarlem Centrum Index Beheer en onderhoud Bakenessergracht, kademuur 58 Bomen, uitvoering Nieuw Beleid 108 Buurtstallingen, verzelfstandigen 60 Elektrische laadpalen 109 Elektrische laadpalen voor watertoerisme 110 Friese Varkenmarkt en Hooimarkt 61 Jansstraat, autoluw 66 Jansstraat, Wijngaardtuin herinrichten 67 Kenaupark, gebruiksovereenkomst 68 Kenaupark, riolering 69 Kennemerbrug, onderzoek 70 Kennemerplein, fietsgevel 71 Kennemerplein, nieuwe inrichting 72 Kinderhuisvest, riolering 73 Kruisstraat, autoluw 74 Nieuwe Gracht, kademuur (fase 3) 78 Nieuwe Groenmarkt, autoluw 79 Parklaan, busbaan 80 Parklaan, rioolgemaal 82 Particuliere parkeergarages, verzelfstandigen 83 Pieterstraat, speelvoorzieningen 84 Proveniershof, beplanting 93 Proveniershof, openbare verlichting 94 Raaks, afmeervoorzieningen watertoerisme 97 Raamvest, onderzoek kademuur 86 Smedestraat, autoluw 87 Stedelijke distributie 112 Zandersbrug 90 Zaterdagmarkt, uitwijklocatie 98

159 157 Burger, bestuur en veiligheid Afval 126 Dak- en thuislozen 127 Fietsen 132 Honden 128 Muzikanten 129 Overlastlocaties en horecaoverlast 125 Rijdend verkeer 130 Samen Veilig Ondernemen en Zorgplan Overvallen 131

160 158 Haarlem Centrum Colofon Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Haarlem. Gebiedsmanager: Fjodor Molenaar Redactie: Gemeente Haarlem Eindredactie: Sarah Ros GOB, communicatie gemeente Haarlem Fotografie: Michel Campfens Vormgeving: Pudelskern

161 159

162 2015 Gebiedsontwikkeling en beheer Haarlem Centrum