Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Rijnmond

Transcriptie

1 Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Rijnmond Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Rijnmond, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek van 2004 kunnen worden afgeleid. Allereerst wordt daarbij ingegaan algemene aspecten betreffende bedrijvigheid, werkgelegenheid en personele samenstelling in de regio. Daarna wordt ingegaan op de aspecten instroom, doorstroom en uitstroom. De resultaten van de regio Rijnmond worden afgezet tegen het landelijk beeld, alle OOM-bedrijven en -werknemers. Per aspect van de arbeidsmarkt wordt - indien relevant - tevens ingegaan op de kleine bedrijven, bedrijven tot en met 15 werknemers. A. ALGEMEEN 1. Ontwikkeling bedrijvigheid en werkgelegenheid end voor de bedrijvigheid en werkgelegenheid van de metaalbewerking in de regio Rijnmond is onder meer: een relatief minder sterke groei in bedrijvigheid en werkgelegenheid in de periode dan landelijk; een minder sterke daling in bedrijvigheid en werkgelegenheid in de periode dan landelijk. Bedrijvigheid en werkgelegenheid zijn dus iets stabieler in de regio dan landelijk: lagere groei in de hausse en (vooralsnog) een iets mindere neergang in laagconjunctuur. Dit komt met name door een relatief mindere toename van kleine bedrijven in Rijnmond in de periode vanaf 1994, alsmede van de werkgelegenheid bij deze kleine bedrijven. De dynamiek in bedrijvigheid (o.m. startende bedrijven) lijkt dus wat lager in Rijnmond. Overzicht 1 en bedrijvigheid en werkgelegenheid januari 2004 in Rijnmond Bedrijvigheid metaalbewerkingbedrijven (10% van het totaal aantal OOM-bedrijven in Nederland). Periode aantal bedrijven afgenomen met -1,7% (landelijk -2,2%). Werkgelegenheid werknemers (9% van het totaal aantal werknemers bij OOM-bedrijven in Nederland). Periode aantal werknemers afgenomen met -1,9% (landelijk -3,1%). DIJK12 Beleidsonderzoek oktober

2 Bijna 80% van de bedrijven heeft minder dan 16 werknemers in dienst. Het aandeel kleine bedrijven is in Rijnmond iets hoger dan landelijk. De kleine bedrijven zijn in Rijnmond goed voor 39% van de werkgelegenheid; landelijk is dat 35%. 2. Personele samenstelling Naar hoofdclusters van beroepen wijkt Rijnmond niet veel af van het landelijke beeld: in Rijnmond heeft bijvoorbeeld 66% van het personeel een technisch uitvoerende functie. Bij alle OOM bedrijven landelijk is dat 67%. Binnen het technisch cluster ligt wel meer de nadruk op de constructie. In Rijnmond is 28% van de uitvoerend technici als constructiebankwerker of lasser werkzaam (landelijk is dit 20%). Van belang is de leeftijdsopbouw van het personeel van de OOM bedrijven in de regio. In onderstaand overzicht wordt een aantal kerngegevens gegeven. Overzicht 2 en leeftijdsopbouw, ontgroening en vergrijzing januari 2004 in Rijnmond Leeftijdsopbouw werknemers Ontgroening en vergrijzing De gemiddelde leeftijd van werknemers in Rijnmond is ruim 39 jaar. Het landelijk gemiddelde is bijna 38 jaar. 10,8% van de werknemers is jonger dan 25 jaar (landelijk 12,7%). 11,8% van de werknemers is ouder dan 54 (landelijk 8,8%). Rijnmond is meer ontgroend én vergrijst dan landelijk. In de periode is het aantal werknemers jonger dan 25 jaar afgenomen met -7,8% (landelijk -7,1%). In de periode is het aantal werknemers ouder dan 54 toegenomen met 9,2% (landelijk 5,5%). Vergrijzing vindt met name plaats bij directie en managementleden en meewerkend leidinggevenden, waarvan respectievelijk 57% en 56% ouder is dan 44 jaar. Landelijk is dat respectievelijk 45% en 51%. Rijnmond kent een lager aandeel jonge werknemers (jonger dan 25 jaar) en een hoger aandeel oudere werknemers (ouder dan 54 jaar) dan landelijk. In Rijnmond is de ontgroening en vergrijzing dus problematischer dan bij OOM-bedrijven gemiddeld in Nederland. Het afgelopen jaar is het aantal jongere werknemers relatief meer afgenomen en het aantal oudere werknemers relatief meer toegenomen dan landelijk. Een apart aandachtspunt daarbij is ook de vergrijzing van directie en management en meewerkend leidinggevenden ; dit mede in verband met opvolging en het instandhouden van bedrijvigheid in de toekomst. Jongeren (onder de 25 jaar) werken vooral bij kleine bedrijven: de helft (50%) van de jongeren in de regio werkt bij een klein bedrijf (landelijk is dat 46%). Een gevolg daarvan is dat de samenstelling van de kleine bedrijven ook jonger is dan bij grotere bedrijven. Van de personeelsbezetting bij kleine bedrijven in de regio is 14% jonger dan 25 jaar; dat is hoger dan het regionaal gemiddelde van bijna 11%. Bij de grotere bedrijven (meer dan 50 werknemers) is 7% van de personele bezetting jonger dan 25. Hoewel kleine bedrijven relatief veel jongeren in dienst hebben, wil dat niet zeggen dat kleine bedrijven niet met de vergrijzingsproblematiek te maken hebben: van alle werknemers ouder dan 54 jaar, werkt 39% bij een klein bedrijf. Dat is 12% van de personeels- DIJK12 Beleidsonderzoek oktober

3 bezetting bij kleine bedrijven in Rijnmond. Van alle werknemers ouder dan 54 jaar werkt 14% de grote bedrijven. Dat is ongeveer 10% van de personeelsbezetting bij de grote bedrijven. B. INSTROOM, DOORSTROOM, UITSTROOM 1. De vijver metaaltechnisch beroepsonderwijs Rijnmond Tweederde van het personeel bij de OOM-bedrijven in de regio is technisch uitvoerend werkzaam. Deze monitor is dan ook gericht op het metaaltechnisch beroepsonderwijs. Overzicht 3 Leerlingen metaaltechnisch beroepsonderwijs in de regio Bijzonderheden en kwaliteitsaspecten en metaaltechnisch beroepsonderwijs 2003 in Rijnmond VMBO (2003): aantal leerlingen 1.634; gediplomeerden 540 MBO (2003): aantal leerlingen 2.038; gediplomeerden 432 HBO (2003): aantal studenten 2.054; gediplomeerden 328 (2002) Binnen het MBO ligt het aanbod qua niveau beduidend lager dan landelijk. Relatief meer studenten volgen assistent-opleidingen (niveau 1) dan landelijk. Op niveau 2 en 3 worden in Rijnmond relatief meer BBL-trajecten gevolgd dan landelijk. Op niveau 1 wordt in Rijnmond vrijwel uitsluitend BOL opgeleid, terwijl landelijk ruim eenderde van de leerlingen op niveau 1 door middel van BBLtrajecten wordt opgeleid. Voor de regionale arbeidsmarkt van OOM-bedrijven is met name de vijver van leerlingen en afgestudeerden van VMBO en MBO van groot belang. In 2003 telde deze vijver (voor vervolgopleidingen en arbeidsmarkt) 972 afgestudeerden, waarvan 55% VMBO en 45% MBO. Het MBO-segment Rijnmond kent daarbij een beduidend lager niveau dan landelijk. De regio telt relatief veel (metaal)technische HBO-studenten en afgestudeerden (inclusief technische bedrijfskunde). 2. Instroom leerlingen BBL bij OOM-bedrijven Meer directe instroom vindt onder meer plaats via de Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL) in het MBO, waarbij leerlingen bij bedrijven worden opgeleid en aldaar ook vaak na hun opleiding een werkkring vinden. Het hebben en houden van leerlingen is van belang voor de vervanging van uitstromende vaklieden en het behoud van vakmanschap voor bedrijven. Overzicht 4 en instroom BBL 2002 in Rijnmond BBL In 2002 startten bij 72 bedrijven 95 leerlingen/werknemers. In Rijnmond zijn relatief beduidend minder bedrijven en leerlingen/werknemers met BBL-trajecten gestart dan landelijk. Het merendeel van de BBL-trajecten in Rijnmond (66%) wordt op niveau 2 gevolgd. Landelijk volgt 62% van de leerlingen/werknemers een opleiding op niveau 2. In Rijnmond wordt bijna volledig on the job opgeleid (99%). Dit aandeel ligt DIJK12 Beleidsonderzoek oktober

4 landelijk lager, op 85%. DIJK12 Beleidsonderzoek oktober

5 In Rijnmond wordt - volgens de OOM-subsidie gegevens - beduidend minder BBL opgede rest van het land. leid door de bedrijven dan in Van de 95 instromende leerlingen in 2002 wordt 45% opgeleid bij de kleine bedrijven. Landelijk i s dat 4% minder. Overzicht 5 Instroom en aanbod BBL ten opzichte van bedrijvigheid en werkgelegenheid in Rijnmond Aandeel bedrijvigheid 10% Aandeel werkgelegenheid 9% Aandeel instroom BBL 9% Instroomindex BBL 69 (Nederland = 100) Aandeel totale aanbod BBL 11% Aanbodindex BBL 127 (Nederland = 100) In de regio is 10% van alle OOM-bedrijven gevestigd en 9% van de totale werkgelegenheid. Van de totale BBL-instroom bij alle OOM-bedrijven in Nederland, neemt de regio 9% voor haar rekening. Rijnmond kent een vrij lage instroomindex BBL 1, hetgeen betekent dat de bedrijven in de regio relatief weinig BBL-ers aantrekken. Rijnmond heeft in 2003 in totaal een aanbod van zo n 800 BBL-leerlingen in het reguli ere MBO-onderwijs. Dat betekent dat 11% van alle BBL-leerlingen in Nederland in de regio wordt opgeleid. De regio kent dus een relatief hoger aanbod van BBL-leerlingen dan gemiddeld. Dit uit zich ook in een hogere aanbodindex BBL 2 dan gemiddeld. Het aanbod van BBL-leerlingen is in de regio relatief wat hoger dan gemiddeld. Tegelijkertijd zijn bij de bedrijven in de regio naar verhouding minder BBL-ers ingestroomd dan gemiddeld. Ter illustratie: In 2002 zijn in totaal 95 leerlingen ingestroomd bij de bedrijven. Het totale BBL-aanbod betrof in 2003 zo n 800 leerlingen (alle leerjaren). De OOM-bedrijven in de regio maken dus relatief minder gebruik van de BBL en daarnaast is het marktaandeel van bedrijven in de regio laag. Zoals eerder opgemerkt is het niveau van leerlingen beduidend lager dan landelijk. Hetgeen wellicht een van de oorzaken is dat bedrijven in de regio weinig BBL-ers aantrekken. 3. Bijscholing Bijscholing is onder meer van belang voor het bijhouden van vakmanschap, voor de employability van werknemers en het volgen van innovaties. Bij OOM kan hiervoor subsidie worden verkregen. Volgens deze subsidiegegevens is in de regio Rijnmond minder bijg eschoold dan gemiddeld bij OOM-bedrijven in Nederland. 1 De instroomindex BBL drukt het percentage BBL-instroom (2002) op het werknemersbestand (1/12003) in de regio uit. Het landelijke indexcijfer voor 2002 is daarbij op 100 gesteld. 2 De aanbodindex BBL drukt het percentage BBL-leerlingen (2003) op het werknemersbestand ( 1/1/2003) in de regio uit. Het landelijke indexcijfer voor 2003 is daarbij op 100 gesteld. DIJK12 Beleidsonderzoek oktober

6 Overzicht 6 en bijscholing 2003 in Rijnmond Bijscholing In 2003 vroegen 352 bedrijven bij OOM subsidie aan voor werknemers. Dus: 29% van de bedrijven vroeg bijscholingssubsidie aan voor 13% van de werknemers. In Rijnmond zijn relatief minder bedrijven en werknemers met bijscholingstrajecten gestart dan landelijk. Het aantal bedrijven waar bijscholing plaatsvindt, is in Rijnmond relatief sneller afgenomen dan in Nederland, respectievelijk -12% en -2%. In vergelijking met Nederland worden in Rijnmond relatief veel computer/software cursussen aangevraagd. De kleinere bedrijven vragen over het algemeen relatief minder vaak subsidie aan dan de grotere. In Rijnmond heeft in 2002 bijna 20% van de kleine bedrijven (t/m 15 werknemers) bijscholingssubsidie aangevraagd. Landelijk was dat 1% minder. In Rijnmond heeft 86% van de grote bedrijven (meer dan 50 werknemers) bijscholingsubsidie aangevraagd. Landelijk was dat 83%. 4. Uitstroom in 2003 Tussen de peildata 1 januari 2003 en 1 januari 2004 is ruim 11% van het personeelsbe- d. De totale uitstroom in Rijnmond is iets lager dan landelijk. Binnen de stand uitgestroom hoofdclusters van beroepen doen zich wel enige verschillen voor met het landelijke beeld, maar het betreft kleine verschillen. In Rijnmond is verder een iets lagere uitstroom van jongeren (jonger dan 25 jaar) en 55+ ers dan landelijk. Uitstroom is een normale zaak en nieuw bloed is ook wenselijk. Speciale aandacht is echter gegeven aan uitstroom van personeel, dat eigenlijk maar kort (maximaal 2 jaar) in de branche heeft gewerkt. Dat zegt iets over het verloop en er is geïnvesteerd in personeel dat vervolgens weer snel weg is. In Rijnmond is 21% van de uitstroom korter dan 2 jaar in de branche werkzaam geweest; landelijk is dat 19%. In Rijnmond is dit dus enigszins ongunstiger. Met name binnen de groep jongere werknemers (jonger dan 25 jaar) is het aandeel korte blijvers hoog, zowel in de regio als landelijk. In Rijnmond is dit aandeel echter iets hoger dan landelijk Overzicht 7 Uitstroom van werknemers Korte blijvers (maximaal 2 jaar in de branche gewerkt) en uitstroom personeel januari 2004 in Rijnmond De uitstroom 2003 in Rijnmond betreft werknemers (die op 1 januari 2003 in de branche werkten en op 1 januari 2004 niet meer). Dit betreft ruim 11% van het totale aantal werknemers in Rijnmond. Vooral binnen de groepen jongeren (jonger dan 25 jaar) en ouderen (ouder dan 54 jaar) is het aandeel uitstromers hoog. In Rijnmond stromen relatief meer 55+ ers de branche uit dan landelijk. Verder verschilt Rijnmond wat betreft uitstroom nauwelijks van het landelijk beeld. Een vijfde van de uitstromers heeft maximaal twee jaar in de metaalbewerking gewerkt. Dit aandeel is hoger dan het landelijk aandeel korte blijvers. Met name onder de groep jongeren (jonger dan 25 jaar) is het aandeel korte blijvers hoog. Dit aandeel is in Rijnmond iets hoger dan landelijk. DIJK12 Beleidsonderzoek oktober

7 Van de totale uitstroom is naar schatting ongeveer 85% weer vervangen. Dit betekent dat er minimaal à vacatures moeten zijn vervuld, waarvan naar schatting ongeveer 750 à 850 voor technisch personeel. Zowel in Rijnmond als landelijk was de relatieve uitstroom bij kleine bedrijven (t/m 15 werknemers) het hoogst. Bij de kleine bedrijven werken ook veel jongeren. Bij kleine bedrijven (t/m 15 werknemers) stroomde in de regio 13,6% van het personeelsbestand iot de branche. Landelijk was dat 13,9%. In de regio stroomde bij grote bedrijven (meer dan 50 werknemers) 8,3% van het personeelsbestand de branche uit. Landelijk was dat 10,3%. 5. Verwachte uitstroom door pensionering Een belangrijks aspect voor de toekomstige arbeidsmarkt betreft de pensioneringsgolf. De komende jaren zal de generatie van na 1945, de babyboomers, met pensioen gaan. Dit gaat om grotere aantallen dan in het recente verleden het geval was. Bedrijven zullen dus in de nabije toekomst met deze uitstroom worden geconfronteerd. In de monitor is nagegaan over welke omvang het gaat voor de volgende tien jaar, alsook welke groepen het betreft. Uitgangspunt hierbij is dat werknemers gemiddeld op ongeveer 61 jarige leeftijd met pensioen gaan. Overzicht 8 Toekomstige uitstroom pensionering Verwachte uitstroom door pensionering t/m 2014 in Rijnmond In 2014 zal ruim 20% van de huidige personele bezetting in Rijnmond met pensioen zijn. OOM-landelijk is dit 16%. Vanaf 2008 is de uitstroom via pensioen in Rijnmond bijna verdubbeld in vergelijking met Het betreft veelal directie/management en meewerkend (technisch) leidinggevenden. De uitstroom via pensionering is in Rijnmond naar verwachting hoger het landelijk gemiddelde. DIJK12 Beleidsonderzoek oktober