Di Wo Do Vr Za Zo

Transcriptie

1 2013

2 In de tuin naast de voormalige boerderij Westerhout (Westerblokker 125) staat deze ruim 200 jaar oude bruine beuk. Met een officiële stamomtrek van 7,40 meter (gemeten op 1,10 meter hoogte) is het op dit moment de dikste boom van Noord-Holland. Niet alleen de stam ziet er imposant uit, ook de zijtakken zijn met een lengte tot maar liefst 19 meter indrukwekkend. De beuk is een gemeentelijk monument. Beuken worden onder normale omstandigheden 200 tot 300 jaar oud, maar kunnen in uitzonderlijke gevallen een leeftijd van 400 jaar bereiken.

3 De Binnenluiendijk is aangelegd in 1576 tegelijkertijd met de realisering van een nieuwe haven, de Karperkuil. Op de stadsplattegrond van Isaac Tirion uit 1743 zien we voor het eerst een rij bomen staan langs de Binnenluiendijk. Deze iepen waren twee jaar daarvoor in opdracht van de burgemeesters geplant. Gelijktijdig kregen tien andere straten iepen, in totaal 550 stuks. Nu staan er op de Binnenluiendijk twee rijen bomen: aan de kant van de huizen koningslindes gepland in 1979 en aan de kant van de Vluchthaven essen. Op de foto zien we rechts een van deze rond 1960 geplante essen en daarnaast een eik van dezelfde ouderdom. Samen met het met de gras begroeide talud van het verhoogde dijktracé geven de bomen de Binnenluiendijk een groen en schilderachtig karakter. Aan het laatste draagt ook de historische bebouwing bij.

4 Wie via de Kleine Oostbrug de stad binnenkomt kan niet om deze witte paardenkastanjes heen. Ze vormen als het ware een groene toegangspoort tot de stad. Uit oude foto s valt op te maken dat de bomen dateren van ruim voor de Tweede Wereldoorlog. Op deze plek stond overigens tot 1818 een echte stadspoort, de oude Oosterpoort (1511). De paardenkastanje komt oorspronkelijk uit de Balkan. In 1608 werd voor het eerst een exemplaar in Nederland aangeplant (in de Hortus Botanicus in Leiden). Kastanjebomen kunnen circa 250 jaar oud worden. De Kleine Oostbrug en sluis zijn rijksmonumenten. De sluis dateert in oorsprong uit 1579, de huidige ijzeren ophaalbrug is van 1925 en verving een smallere houten voorganger.

5 Het interieur van de voormalige Engelbewaarderskerk ( ) aan de Johannes Poststraat wordt verfraaid door bijzondere glaskunst uit de bouwtijd. Behalve het grote glas-in-betonraam in de noordgevel ook een doorgaande glas-in-loodstrook in de west- en zuidgevel waarin kleurige slingers en gestileerde vogels herkenbaar zijn. De foto laat hiervan een detail zien. Opvallend is de grote variatie in toegepaste soorten (figuur)glas, waaronder brokaat, canale en kathedraal. Wie de ramen heeft ontworpen is niet bekend.

6 Aan een nog landelijke Venenlaan liet woningbouwvereniging Arbeidersbelang in 1909 een complex van 32 arbeiderswoningen bouwen rond twee binnenhoven. Beide hofjes hebben sinds de aanleg centraal een grasperk, oorspronkelijk met bomen langs de randen en in het midden een pomp. Nu worden de perken omgeven door ligusterhaag en verfraaid met enkele solitaire bomen. In het rechter hofje staat deze Japanse sierkers. Achter de prunus zien we een tweede boom, een bolesdoorn. In het laatste oorlogsjaar heeft een van de twee grasperken dienst gedaan als tabaksveld.

7 Gezicht op de Koepoortsgracht met links de Veliusbrug ( ) en rechts de Draafsingel. Langs de Draafsingel staan Hollandse lindes. Dit gedeelte van de singel is sinds de aanleg in 1581 altijd met bomen beplant geweest om, zoals Velius schrijft, tot een wandelinge voor de burgers te dienen. Er hebben niet altijd lindebomen gestaan: oorspronkelijk stonden er wilgen en in 1682 werden er twee rijen iepen geplant. Op advies van de Bussumse tuinarchitect Dirk Wattez zijn in 1888 de bestaande bomen vervangen door jonge iepen. Deze hebben in 1935 plaats gemaakt voor de huidige lindes. Links op de foto zien we ook een Hollandse linde. Deze ruim honderd jaar oude boom is beschermd.

8 De in 1532 gebouwde Hoofdtoren is in 1651 verfraaid met een circa dertien meter hoge klokkentoren in renaissancestijl. Rond de met lood omklede bovenste torengeleding staan acht bollen: twee groene, twee rode en vier witte. Behalve decoratief waren de bollen vroeger wellicht ook functioneel: de rode lijken voor inkomende schepen bakboord aan te geven, de groene stuurboord. De uit 1522 daterende klok in de bovenste torengeleding werd elke avond geluid bij het vertrek van het beurtschip naar Amsterdam. In 1750 is de klokkentoren door blikseminslag afgebrand en daarna in dezelfde vorm herbouwd.

9 Op het Baadland waren aanvankelijk scheepswerven gevestigd en vanaf 1612 woningen en pakhuizen. Door de neergang van de stad na de zeventiende eeuw werden veel huizen gesloopt en op de kadastrale kaart van 1823 blijkt zelfs alle bebouwing verdwenen. Dertien jaar later laten burgemeester en wethouders het Baadland ophogen en applaneren (effenen) om hier een wandelplantsoen aan te leggen. Na ruim 175 jaar is het Baadland nog steeds een fraai stadspark en daarmee het oudste plantsoen van de stad.

10 De Bangert tussen Blokker en Zwaag stond sinds de zestiende eeuw bekend als fruitteeltgebied. Samen met de Betuwe behoorde het tot de oudste fruitteeltgebieden van Nederland. Door oprukkende nieuwbouw is daar nu weinig meer van over. Aan de Koewijzend nr. 4 staat nog een vrijwel in originele staat verkerende druivenserre (type kniekas) uit 1928 of De kas is gebouwd in opdracht van tuinder Pieter Janszoon Bakker. Begin jaren vijftig werd de kas met een achterliggende kniekas en de bijbehorende grond gekocht door buurman Jacob Balk. Bijzonder is dat de familie Balk er nog steeds druiven kweekt.

11 Aan weerszijden van de Koepoortsweg staan blijkens oude prenten en stadsplattegronden al minstens drie eeuwen bomen. De huidige bomen zijn lindebomen en na de oorlog geplant. Onduidelijk is of er altijd lindes hebben gestaan of oorspronkelijk iepen. Lindebomen kunnen zeer oud worden, in gunstige omstandigheden zelfs meer dan 800 jaar. Daarom wordt voor een herdenkingsboom vaak een linde gekozen. De in 1898 geplante Wilhelminalinde in het Noorderplantsoen is hiervan een voorbeeld. Veel Hoornse regentenfamilies hadden in de zeventiende en achttiende eeuw naast hun woonhuis in de binnenstad ook een buitenhuis aan de Koepoortsweg. Hiervan zijn er slechts enkele bewaard gebleven, waaronder het voormalige Buitenvreugd links op de foto (nu zorghotel Villa Wilgaerden).

12 In verband met de aansluiting van Hoorn op het spoor en de daarmee te verwachten groei van de veemarkt, is in onder andere een deel van de Singel gedempt voor de aanleg van de Noorderveemarkt. Het jaar daarop werden hier en op de Veemarkt ijzeren hekken geplaatst waarvan de vierkante hoofdpalen verfraaid zijn met het stadswapen. De hekpalen zijn gegoten in de bekende ijzergieterij L.J. Enthoven en Co. in Den Haag, waar ook de standbeelden van Rembrandt (Amsterdam) en Laurens Janszoon Coster (Haarlem) vandaan komen. In 1994 zijn de hekken van de Noorderveemarkt en de Veemarkt gerestaureerd waarbij er 34 opnieuw werden gegoten. Ook is toen kleuronderzoek gedaan. Daarbij kwam als eerste kleurlaag een heldere groene kleur tevoorschijn die bij de restauratie is teruggebracht. Deze lichtgroene kleur (soms aangeduid met de fictieve naam Westfries Groen), oorspronkelijk een mengsel van 50% Spaans groen en 50% Fries groen, werd in het begin van de 19de eeuw vaak toegepast op gemeentelijke gebouwen.

13 Achter het hoofdgebouw van het voormalige Burgerweeshuis in de Korte Achterstraat ligt een verrassend grote binnentuin. Oorspronkelijk een kloosterhof deed het ten tijde van het weeshuis dienst als bleekveld en, het bestrate voorste gedeelte, speelplaats voor de weeskinderen. De tuin is sober ingericht: een groot gazon omgeven door een gemetselde plint en met langs de noordrand enkele solitaire bomen; van links naar rechts een rode paardenkastanje, een gewone plataan, een Hollandse linde, en een tweede rode paardenkastanje. De laatste boom bleek tijdens een recent onderzoek ernstig door zwam aangetast en is inmiddels gekapt en vervangen door een nieuwe boom. Achter de linker boom is nog net de monumentale pomp van het weeshuis zichtbaar. De beelden van de weeskinderen en de eenhoorn zijn replica s van beelden die hier eeuwenlang gestaan hebben. De originelen bevinden zich in het Westfries Museum.

14 Groen Hoorn Deze kalender is uitgegeven door Van Vliet Printing in samenwerking met Bureau Erfgoed Gemeente Hoorn I Beeld: Nathaly Brouwers, Joost Buchner, Sylvia Dekker, Jos van der Lee I Tekst: Jos van der Lee I Vormgeving en druk: Van Vliet Printing B.V. VAN VLIET PRINTING