NEN-EN-ISO NORMEN. Binnen

Transcriptie

1 NEN-EN-ISO NORMEN Binnen

2

3 Disclaimer Dit handboek is voortdurend in ontwikkeling. Indien u zaken constateert die volgens u beter kunnen, vernemen wij dit graag van u. Ondanks het feit dat dit handboek zorgvuldig is samengesteld, sluiten wij niet uit dat er fouten in kunnen staan. Gebruik van deze informatie alsmede alle gevolgen daarvan geschieden uitsluitend op verantwoordelijkheid van de gebruiker. Tollenaar Staalgroep B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid hiervoor. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Tollenaar Staalgroep B.V. Copyright Tosec juni 2004

4

5 Samenvatting Dit handboek gaat over officiële afspraken, normen, de inhoud van deze normen en waarden. Na weken van verzamelen, vragen en opzoeken van normen en informatie daarover is dit handboek het resultaat. Het bevat de gevonden relevante informatie in gestructureerde vorm. Dit handboek is een prima naslagwerk voor diegenen die in de werktuigbouwkunde informatie zoeken over veel toegepaste normen. Tevens bevat dit verslag interessante informatie voor wie inzicht wil krijgen in de prestaties van verschillende plaatbewerkingsmachines op het gebied van toleranties. Voorop gesteld moet worden dat het handboek niet compleet is en dat ook nooit zal zijn! Zeker op het gebied van leveringsvoorwaarden van verschillende staalsoorten en uitvoeringen is nog veel informatie te verzamelen. Tevens worden er nieuwe normen uitgebracht en van de reeds bestaande normen komen steeds vernieuwde uitgaven.

6

7 Inhoudsopgave 1 Inleiding Bewerkingen Maattoleranties volgens ISO Lasersnijden met betrekking tot ISO Autogeensnijden met betrekking tot ISO Machinaal knippen met betrekking tot ISO Toleranties op thermisch gesneden elementen volgens ISO Lasersnijden met betrekking tot ISO Autogeensnijden met betrekking tot ISO Plasmasnijden met betrekking tot ISO Het ISO-passingstelsel; toleranties volgens ISO Boren met betrekking tot ISO Ruimen met betrekking tot ISO Toleranties op koudbuigen volgens DIN Koudbuigen van plaat met betrekking tot DIN 6935 [5] Constructiewerk Lassen Maatvoering van constructies volgens ISO Kwalificeren van lassers volgens EN Symbolische weergave lasverbindingen volgens ISO Referentienummers volgens ISO Materiaalaanduidingen Aluminium aanduidingen volgens EN 573-1/ Roestvaststaal aanduidingen volgens EN Algemene aanduidingen volgens EN / Constructiestaal aanduidingen Warmgewalst constructiestaal aanduidingen EN Thermomechanisch gewalste aanduidingen EN & EN Normaal gegloeid cs. aanduidingen EN & EN Veredeld constructiestaal aanduidingen volgens EN Weervast constructiestaal aanduidingen volgens EN Thermisch verzinkt constructiestaal aanduidingen volgens EN Veredelstaal aanduidingen volgens EN Warmvast constructie staal aanduidingen volgens EN Ongelegeerd en microgelegeerd laag koolstofstaal voor koud vervormen Warmgewalst staal geschikt voor koudvervormen volgens EN Koud gewalst staal geschikt voor koudvervormen EN Sendzimir verzinkt staal geschikt voor koudvervormen EN Elektrolytisch verzinkt staal geschikt voor koudvervormen EN Tolerantie op leveringsvormen Tolerantie op leveringsvormen van plaatstaal volgens EN Toleranties op leveringsvormen van buizen volgens DIN

8 4.4.3 Toleranties op leveringsvormen van buizen volgens DIN Toleranties op leveringsvormen van buizen volgens DIN Bibliografie Normenregister Bijlage... 69

9

10

11 1 Inleiding Het opzoeken van de juiste normen blijkt in de praktijk vaak een probleem te zijn. Constructeurs gebruiken verkeerde normen, weten niet precies wat ze omschrijven en specificeren daardoor vaak onnodig nauwe toleranties. Dit verhoogd op zijn beurt de kosten van het product. Tevens zijn door constructeurs opgegeven normen vaak niet bij de werkvoorbereiders bekend waardoor te ruime toleranties gehandhaafd worden waar wel degelijk een nauwere tolerantie gespecificeerd en vereist is. ISO 2768 is een norm met toleranties. Deze toleranties hebben betrekking op de algemene maten van een element. Op de maten, welke apart getolereerd zijn, heeft deze norm geen betrekking. Er bestaan verschillende normen welke de algemene tolerantie beschrijven. Tosec heeft gekozen voor de ISO 2768 omdat deze norm een grotere bekendheid geniet. De koppeling tussen ISO 2768 en verschillende bewerkingen is meer dan een verzameling van normen. De uitkomst van deze koppeling kan de keuze van de werkvoorbereiders, voor de juiste bewerking van een werkstuk, vereenvoudigen. Tosec produceert veel thermisch gesneden elementen. Maatafwijkingen zijn niet de enige kwalificatie voor een goed product. Ook de gesneden rand is een aandachtspunt. Dit is de reden dat gesneden elementen niet alleen met ISO 2768, maar ook met de ISO 9013 worden gekwalificeerd. Het grootste deel van dit handboek is een verzameling van normen of delen ervan. De structuur van dit handboek is zo opgezet dat dit handboek als naslag kan dienen voor iedereen die informatie zoekt over veel voorkomende normen in de werktuigbouw. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar 1

12 2 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar

13 2 Bewerkingen In dit hoofdstuk komen verschillende normen aan bod die gekoppeld zijn aan verschillende bewerkingen welke binnen Tosec uitgevoerd kunnen worden. Omdat een specifieke norm betrekking heeft op verschillende bewerkingen, is er voor gekozen om eerst een norm in het algemeen te beschrijven en dan de interpretaties van deze norm op een bewerking toe te lichten. 2.1 Maattoleranties volgens ISO 2768 Algemene toleranties Deze norm wordt gebruikt om elementen zonder afzonderlijke tolerantieaanduiding te tolereren. Met als doel om algemene toleranties vast te leggen en de tekening te vereenvoudigen. Deze norm wordt op grote schaal toegepast en dat is ook de reden om deze norm te gebruiken om de verschillende bewerkingen te kwalificeren. De ISO 2768 bestaat uit twee delen, te weten ISO en ISO De definities voor beide delen zijn: ISO Toleranties voor lineaire en hoekmaten zonder afzonderlijke tolerantieaanduidingen. Dit deel van ISO 2768 is bedoeld om tekeningaanduidingen te vereenvoudigen en het legt algemene toleranties vast voor lineaire en hoekmaten zonder afzonderlijke tolerantieaanduidingen in vier tolerantieklassen.[1] ISO Vormtoleranties voor elementen zonder afzonderlijke tolerantieaanduidingen. Dit deel van ISO 2768 is bedoeld om tekeningaanduidingen te vereenvoudigen en het legt algemene vormtoleranties vast voor die elementen op de tekening, die geen bijbehorende afzonderlijke tolerantieaanduiding hebben. Het geeft algemene vormtoleranties in drie tolerantieklassen. Dit deel van ISO 2768 is voornamelijk van toepassing op mechanisch bewerkte delen.[1] ISO In ISO zijn de tolerantiegebieden in drie tabellen weergegeven: 1. Tabel 1 Toelaatbare afwijkingen voor lineaire maten 2. Tabel 2 Toelaatbare afwijkingen voor gebroken kanten (uitwendige afrondingen en afschuiningen) 3. Tabel 3 Toelaatbare afwijkingen van hoekmaten. Er zijn vier verschillende tolerantieklassen om de verschillende nauwkeurigheden aan te geven: 1. Tolerantieklasse f = fine/ fijn 2. Tolerantieklasse m = middle/ gemiddeld 3. Tolerantieklasse c = coarse/ grof 4. Tolerantieklasse v = very coarse/ zeer grof Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 3

14 ISO In ISO zijn de tolerantiegebieden in vier tabellen weergegeven: 1. Tabel 4 - Toleranties voor rechtheid en vlakheid 2. Tabel 5 - Toleranties voor haaksheid 3. Tabel 6 - Toleranties voor symmetrie 4. Tabel 7 - Toleranties voor circulaire slag Binnen dit deel zijn drie verschillende tolerantieklassen terug te vinden: 1. Tolerantieklasse H = fijn 2. Tolerantieklasse K = gemiddeld 3. Tolerantieklasse L = grof Bij gebruik van de ISO 2768 moet dit worden aangegeven in het titelblok van de betreffende tekening. Een voorbeeld hiervan is: ISO 2768-cL. Dit betekent dat, waar niet anders is aangegeven, de toleranties bij de maten moeten voldoen aan de kwalificatie cl. Rondheid De tolerantie voor rondheid is gelijk aan de tolerantie van de diameter. Tevens is de maximale tolerantie gelijk aan de radiale circulaire slag. Cilindriciteit Er worden geen algemene toleranties voor cilindriciteit gegeven. Coaxialiteit Voor coaxialiteit worden geen algemene toleranties gegeven. Opmerking : De tolerantie voor de radiale circulaire slag omvat zowel de afwijking voor coaxialiteit als de rondheids-afwijking. Daarom kan de coaxialiteits-tolerantie maximaal even groot zijn als de tolerantie voor de radiale circulaire slag Uitzonderingen: Als voor een maat een andere norm van toepassing is geldt ISO 2768 niet. De algemene toleranties gelden niet voor hulpmaten (maten tussen haakjes) De algemene toleranties gelden niet voor theoretisch zuivere maten (maten in een rechthoek) Tabel 3 tolerantieklasse tbv hoekmaten van ISO , geldt niet voor haakse hoeken als de klasse aanduiding H,K, of L is toegevoegd aan de algemene tolerantie aanduiding. 4 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

15 Tabel 1 - Toelaatbare afwijking voor lineaire maten met uitzondering van gebroken kanten. Waarden in millimeters Toelaatbare afwijking voor de reeks nominale maten. Tolerantieklasse Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Aanduiding Omschrijving 0,5 t/m 3 t/m 6 t/m 30 t/m 120 t/m 400 t/m 1000 t/m 2000 t/m f Fijn ±0,05 ±0,05 ±0,1 ±0,15 ±0,2 ±0,3 ±0,5 -- n Gemiddeld ±0,1 ±0,1 ±0,2 ±0,3 ±0,5 ±0,8 ±1,2 ±2 c Grof ±0,2 ±0,3 ±0,5 ±0,8 ±1,2 ±2 ±3 ±4 v Zeer grof -- ±0,5 ±1 ±0,15 ±2,5 ±4 ±6 ±8 Voor nominale maten kleiner dan 0,5 mm. Moeten de afwijkingen direct naast de betreffende nominale maat worden aangegeven. Tabel 2 - Toelaatbare afwijking voor gebroken kanten. Waarden in millimeters. Tolerantieklasse Aanduiding Omschrijving f n c v Fijn Gemiddeld Grof Zeer grof Toelaatbare afwijking voor de reeks nominale maten. Groter dan Groter dan Groter dan 0,5 t/m 3 3 t/m 6 6 ±0,2 ±0,5 ±1 ±0,4 ±1 ±2 Voor nominale maten kleiner dan 0,5 mm. Moeten de afwijkingen direct naast de betreffende nominale maat worden aangegeven. Tabel 3 - Toelaatbare afwijkingen van hoekmaten. Toelaatbare afwijkingen voor een reeks lengten van de korte zijde van de betreffende hoek. Tolerantieklasse Aanduiding Omschrijving t/m 10 Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan 10 t/m t/m t/m f Fijn ± 1 ± 0 30' ± 0 20' ± 0 10' ± 0 5' n Gemiddeld c Grof ± 1 30 ± 1 ± 0 30' ± 0 15' ± 0 10' v Zeer grof ± 3 ± 2 ± 1 ± 0 30' ± 0 20' Lengten in mm, tolerantie in graden Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 5

16 Tolerantie klasse Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan t/m t/m 30 t/m 100 t/m 300 t/m 1000 t/m H 0,02 0,05 0,1 0,2 0,3 0,4 K 0,05 0,1 0,2 0,4 0,6 0,8 L 0,1 0,2 0,4 0,8 1,2 1,6 Tosec Normenhandboek Tabel 4 - Algemene toleranties voor rechtheid en vlakheid. De algemene tolerantie voor rechtheid moet worden gebaseerd op de hele lijnlengte. Algemene toleranties voor vlakheid zijn gebaseerd op de langste zijde van het vlak, of op de middellijn van het ronde vlak. Rechtheids- en vlakheidtoleranties voor reeksen van nominale lengten. Waarden in mm. Tabel 5 - Algemene toleranties voor haaksheid. Bij algemene toleranties voor haaksheid dient de langste zijde als referentie Haaksheidtoleranties voor reeksen van nominale lengten van de korte zijden. Tolerantie klasse Groter dan Groter dan Groter dan t/m t/m 300 t/m 1000 t/m H 0,2 0,3 0,4 0,5 K 0,4 0,6 0,8 1 L 0,6 1 1,5 2 Waarden in mm. Tabel 6 - Algemene toleranties voor symmetrie. Bij algemene toleranties voor symmetrie dient de langste zijde als referentie. Symmetrietoleranties voor reeksen van nominale lengten. Tolerantie klasse Groter dan Groter dan Groter dan 100 t/m 300 t/m 1000 t/m t/m H 0,5 K 0,6 0,8 1 L 0,6 1 1,5 2 Waarden in mm. Tabel 4 - Algemene toleranties voor circulaire slag. De algemene tolerantie voor de circulaire slag, radiaal, axiaal en in elke tussen liggende richting. Tolerantie Circulaire klasse slagtolerantie H 0,1 K 0,2 L 0,5 Waarden in mm. 6 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

17 2.1.1 Lasersnijden met betrekking tot ISO 2768 Als er gekeken wordt naar de relatie tussen lasersnijden en ISO valt op dat de verwachte afwijking binnen twee tolerantieklassen ligt. Tolerantieklasse m en f om precies te zijn. Dit is wel degelijk een punt om rekening mee te houden. Geeft de klant een nauwkeurigheid op wat in tolerantieklasse m valt dan is dit met minder inspanning te snijden. Wil een klant echter een meer nauwkeurig gesneden product, dan is het mogelijk om met meer inspanning een product te snijden met de tolerantie uit tolerantieklasse f. De tolerantie is niet alleen afhankelijk van de instellingen van de machine, ook materiaal en materiaaldikte alsmede de vorm van het te snijden werkstuk is van invloed op de tolerantie. In bepaalde gevallen is het daarom niet mogelijk om een tolerantie uit tolerantieklasse f te behalen. ISO geldt niet voor de gesneden rand van het product, deze wordt gekwalificeerd aan de hand van ISO Het schema, waarin de verwachte afwijking van lasersnijden is gekoppeld aan ISO , wordt hieronder weergeven. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 7

18 2.1.2 Autogeensnijden met betrekking tot ISO 2768 Het zal duidelijk zijn dat met CNC-autogeensnijden niet dezelfde nauwkeurigheid als met lasersnijden kan worden behaald. Onder normale omstandigheden mag er toch vanuit gegaan worden dat toleranties gehaald worden die in tolerantieklasse c vallen. Ook hier geldt ISO niet voor de gesneden rand van het product, deze wordt namelijk gekwalificeerd aan de hand van ISO Het schema waarin de verwachte afwijking van CNC-snijden gekoppeld is aan ISO wordt hieronder weergegeven. 8 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

19 2.1.3 Machinaal knippen met betrekking tot ISO 2768 De maattolerantie van machinaal geknipte elementen worden binnen Tosec ook gekoppeld aan ISO Aangezien de afwijkingen van geknipte elementen niet afhankelijk zijn van de lengte of dikte geeft dit een bijzonder beeld, omdat de toleranties in ISO wel afhankelijk zijn van de grootte van de nominale maat. Onder normale omstandigheden bedraagt de afwijking bij machinaal knippen ±1,0 millimeter. Als het vereist is kan met extra inspanning toleranties van ±0.5 millimeter gehaald worden. ISO bevat, zoals vermeld, verschillende toleranties welke afhankelijk zijn van de grootte van de nominale maat. Toleranties van machinaal geknipte elementen zijn niet afhankelijk van de lengte van de nominale maat. Hierdoor begint de afwijking bij geknipte onderdelen in tolerantieklasse zeer grof en eindigt in tolerantieklasse fijn. Dit is duidelijk in tabel 8 te zien. Tabel 8 - Maattolerantie voor geknipte onderdelen volgens ISO 2768, waarbij de ingekleurde toleranties de verwachtte afwijking aangeven. Toelaatbare afwijking voor de reeks nominale maten. Tolerantieklasse Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Groter dan Aanduiding Omschrijving 0,5 t/m 3 t/m 6 t/m 30 t/m 120 t/m 400 t/m 1000 t/m 2000 t/m f Fijn ±0,05 ±0,05 ±0,1 ±0,15 ±0,2 ±0,3 ±0,5 -- n Gemiddeld ±0,1 ±0,1 ±0,2 ±0,3 ±0,5 ±0,8 ±1,2 ±2 c Grof ±0,2 ±0,3 ±0,5 ±0,8 ±1,2 ±2 ±3 ±4 v Zeer grof -- ±0,5 ±1 ±0,15 ±2,5 ±4 ±6 ±8 Voor nominale maten kleiner dan 0,5 mm. Moeten de afwijkingen direct naast de betreffende nominale maat worden aangegeven. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 9

20 2.2 Toleranties op thermisch gesneden elementen volgens ISO 9013 Deze norm bevat kwaliteitstoleranties en geometrische productspecificaties voor lasergesneden producten met een materiaaldikte van 0,5mm tot 40mm dik, autogeen gesneden producten van 3mm tot 300mm dik en plasma gesneden producten met een dikte van 1mm tot 150mm. Deze internationale norm beschrijft verschillende aspecten van thermisch gesneden elementen. De definitie van deze norm is: ISO 9013 Thermisch snijden - Classificatie van thermische doorsnijdingen - Geometrische productspecificatie en kwaliteitstoleranties[1] In ISO 9013 worden onder andere de volgende aspecten behandeld: De haaksheid van de gesneden rand De ruwheid van de gesneden rand Maattoleranties thermisch gesneden elementen Aanduiding op tekeningen Deze aspecten zullen nader worden toegelicht. De haaksheid van de gesneden rand Op de haaksheid van de gesneden rand is de rechthoekigheidstolerantie u van toepassing. De rechthoekigheidstolerantie u wordt bepaald door de afstand tussen twee evenwijdig liggende rechte lijnen waartussen het profiel van de snijrand ligt. Bij bepaling van de tolerantie wordt geen rekening gehouden met bramen, oxideresten etc. (zie fig. 1). Figuur 1 Rechthoekigheid tolerantie u[2] 10 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

21 s is de waarde waarmee het meetbereik wordt verminderd, om ruimte te houden voor het afsmelten van de rand. s wordt volgens onderstaande tabel bepaald. Tabel 9 Waardes voor s. Plaatdikte s s Kleiner dan 3 0,1s > 3 t/m 6 0,3 > 6 t/m 10 0,6 > 10 t/m 20 1 > 20 t/m 40 1,5 > 40 t/m > 100 t/m > 150 t/m > 200 t/m > 250 t/m Maten in mm Om de rechthoekigheidstolerantie u beter te kwalificeren zijn deze toleranties verdeeld in vijf verschillende bereiken, waarbij bereik 1 het meest nauwkeurig is en bereik 5 het minst nauwkeurig. Voor het berekenen van deze vijf verschillende bereiken zijn vijf verschillende formules opgesteld (zie tabel 10). Tabel 10 Formules voor bereiken van u, volgens ISO 9013 U Bereik 1 0,05 + 0,003s Bereik 2 0,15 + 0,007s Bereik 3 0,4 + 0,01s Bereik 4 0,8 + 0,02s Bereik 5 1,2 + 0,035s Maten in mm, s = plaatdikte De ruwheid van de gesneden rand Om de kwaliteit goed te kunnen te bepalen wordt ook naar de ruwheid van de snijrand gekeken. Deze ruwheid wordt in ISO 9013 uitgedrukt in een rekenkundig gemiddelde ruwdiepte Rz. Rz wordt volgens deze formule berekend Rz = 1/ln (Zt1+Zt2+Zt3+Zt4+Zt5) (zie fig. 2) Figuur 2 Gemiddelde ruwheid, Rz. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 11

22 Voor de gemiddelde ruwdiepte Rz worden in ISO 9013 vier verschillende bereiken vermeld om verschillende nauwkeurigheden te definiëren. Bereik 1 is het nauwkeurigst en bereik vier het meest grof (zie tabel 11). Tabel 11 bereiken voor Rz volgens ISO 9013 Rz Bereik (0,6s) Bereik (0,8s) Bereik (1,2s) Bereik (1,8s) Bereiken in µm, s=plaatdikte in mm Maattoleranties van thermische gesneden elementen In ISO 9013 worden de maattoleranties onderverdeeld in twee klassen. Klasse 1 is het meest nauwkeurig (zie tabel 12). Staat er op een tekening geen klasse aanduiding vermeld dan moet er van klasse 2 uitgegaan worden (zie tabel 13). Bij gebruik van deze toleranties moet van de volgende punten uitgegaan worden: De toleranties zijn gebaseerd op een schoon oppervlak. De toleranties toegepast op autogeen- of plasmasnijden gelden alleen voor producten met een lengte/breedte ratio kleiner dan 4. Is dit niet het geval dan dienen de toleranties afgesproken te worden met de verschillende partijen. De haalbaarheid van de toleranties op lasersnijwerk hangt in grote mate af van de conditie van het uitgangsmateriaal en de vorm van het product. De toleranties voor de snijvlakkwaliteit dienen afzonderlijk behandeld te worden. Dit is noodzakelijk om de verschillende invloeden te kunnen scheiden. Waar nodig dienen de maattoleranties overlegd te worden met de leverancier. Tabel 12 - Tolerantieklasse 1, maten in mm. Nom. maat 0 tot 3 tot 10 tot 35 tot 125 tot 315 tot 1000 tot 2000 tot Plaat dikte >0 t/m 1 ± 0,04 ± 0,1 ± 0,1 ± 0,2 ± 0,2 ± 0,3 ± 0,3 ± 0,3 >1 t/m 3,15 ± 0,10 ± 0,2 ± 0,2 ± 0,3 ± 0,3 ± 0,4 ± 0,4 ± 0,4 >3,15 t/m 6,3 ± 0,30 ± 0,3 ± 0,4 ± 0,4 ± 0,5 ± 0,5 ± 0,5 ± 0,6 >6,3 t/m 10 ± 0,5 ± 0,6 ± 0,6 ± 0,7 ± 0,7 ± 0,7 ± 0,8 >10 t/m 50 ± 0,6 ± 0,6 ± 0,7 ± 0,8 ± 1,0 ± 1,6 ± 2,5 >50 t/m 100 ± 1,3 ± 1,3 ± 1,4 ± 1,7 ± 2,2 ± 3,1 >100 t/m 150 ± 1,9 ± 2,0 ± 2,1 ± 2,3 ± 2,9 ± 3,8 >150 t/m 200 ± 2,6 ± 2,7 ± 2,7 ± 3,0 ± 3,6 ± 4,5 >200 t/m 250 ± 3,7 ± 4,2 ± 5,2 >250 t/m 300 ± 4,4 ± 4,9 ± 5,9 12 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

23 Tabel 13 - Tolerantieklasse 2, maten in mm Nom. maat 0 tot 3 tot 10 tot 35 tot 125 tot 315 tot 1000 tot 2000 tot Plaat dikte >0 t/m 1 ± 0,1 ± 0,3 ± 0,4 ± 0,5 ± 0,7 ± 0,8 ± 0,9 ± 0,9 >1 t/m 3,15 ± 0,2 ± 0,4 ± 0,5 ± 0,7 ± 0,8 ± 0,9 ± 1,0 ± 1,1 >3,15 t/m 6,3 ± 0,5 ± 0,7 ± 0,8 ± 0,9 ± 1,1 ± 1,2 ± 1,3 ± 1,3 >6,3 t/m 10 ± 1,0 ± 1,1 ± 1,3 ± 1,4 ± 1,5 ± 1,6 ± 1,7 >10 t/m 50 ± 1,8 ± 1,8 ± 1,8 ± 1,9 ± 2,3 ± 3,0 ± 4,2 >50 t/m 100 ± 2,5 ± 2,5 ± 2,6 ± 3,0 ± 3,7 ± 4,9 >100 t/m 150 ± 3,2 ± 3,3 ± 3,4 ± 3,7 ± 4,4 ± 5,7 >150 t/m 200 ± 4,0 ± 4,0 ± 4,1 ± 4,5 ± 5,2 ± 6,4 >200 t/m 250 ± 5,2 ± 5,9 ± 7,2 >250 t/m 300 ± 6,0 ± 6,7 ± 7,9 Aanduidingen op de tekening Als een werkstuk op één of meer punten volgens ISO 9013 getolereerd is dan dient dat door middel van onderstaand teken op de tekening vermeld te worden Op de plaats van de getallen moet het volgende ingevuld worden: 1. ISO Het gewenste bereik van de rechthoekigheidstolerantie u 3. Het gewenste bereik van de ruwheid van de snijrand Rz 4. De betreffende klasse (1 of 2) voor de maattoleranties Voorbeeld: Een element met de tolerantie voor u in bereik 3, een Rz in bereik 4 en een maattolerantie in klasse 2. ISO Als één van de drie niet gespecificeerd hoeft te worden moet een 0 op zijn plaats ingevuld worden. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 13

24 2.2.1 Lasersnijden met betrekking tot ISO 9013 De haaksheid van de gesneden rand De bovengrens van deze rechthoekigheidstolerantie u van een lasergesneden snijkant is afhankelijk van de plaatdikte s en materiaalsoort (zie tabel 14). Tabel 14 Bereik van rechthoekigheid tolerantie u voor lasergesneden elementen, volgens ISO 9013 Constructiestaal S ISO 9013 >33 Bereik 3 0 t/m 33 Bereik 2 Roestvaststaal >61 Bereik 3 >17 t/m 61 Bereik 4 >5 t/m 17 Bereik 3 0 t/m 5 Bereik 2 Aluminium >51 Bereik 5 >14 t/m 51 Bereik 4 >4 t/m 14 Bereik 3 0 t/m 4 Bereik 2 Maten in mm, s = plaatdikte De ruwheid van de gesneden rand Een overzicht van de maximaal haalbare ruwdiepte voor lasergesneden elementen wordt in tabel 15 gegeven. Tabel 15 Maximale gemiddelde ruwdiepte Rz voor lasergesneden elementen, gekoppeld aan bereiken volgens ISO 9013 Con.staal RVS Aluminium s Rz Bereik Rz Bereik Rz Bereik 1 6,9 1 5,1 1 13,4 2 1,5 11,6 2 6,1 1 11, ,6 2 4,5 1 20, ,3 2 8,6 1 19, ,4 2 20,4 2 29, ,1 2 16,1 2 34, ,3 2 19,3 2 35, ,9 2 90,8 4 68, ,7 2 68, , , , , Maten in µm, s = plaatdikte in mm. 14 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

25 2.2.2 Autogeensnijden met betrekking tot ISO 9013 De haaksheid van de gesneden rand In de praktijk zal de rechthoekigheidstolerantie van een autogeengesneden snijrand rond de grens van bereik 3 en bereik 4 komen te liggen (zie grafiek 1). Grafiek 1 De verschillende bereiken voor de rechthoekigheid tolerantie u volgens ISO 9013, de onderbroken lijn geeft de haalbare u voor autogeen snijden aan. De ruwheid van de gesneden rand De Rz voor een autogeengesneden snijrand ligt in dit geval wederom op de grens tussen twee gebieden (zie grafiek 2). Grafiek 2 De verschillende bereiken voor Rz volgens ISO 9013, de onderbroken lijn geeft de haalbare Rz voor autogeengesneden snijkanten aan. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 15

26 2.2.3 Plasmasnijden met betrekking tot ISO 9013 De haaksheid van de gesneden rand In de praktijk zal een plasmagesneden rand rond de grens van bereiken 4 en 5 komen te liggen (zie grafiek 3). Grafiek 3 - De verschillende bereiken voor rechthoekigheidtolerantie u volgens ISO 9013, de onderbroken lijn geeft de haalbare u voor plasmasnijden aan. De ruwheid van de gesneden rand Rz bij plasmasnijden zal in de praktijk rond de grens van de bereiken 3 en 4 liggen (zie grafiek 4). Grafiek 4 De verschillende bereiken voor Rz volgens ISO 9013, de onderbroken lijn geeft de haalbare Rz voor plasmasnijden aan. 16 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

27 2.3 Het ISO-passingstelsel; toleranties volgens ISO 286 Tosec Normenhandboek ISO 286 is een norm die het ISO-passingstelsel beschrijft. Deze norm bestaal uit twee delen, te weten ISO en ISO ISO De ISO geeft de grondslagen van het ISO-passingstelsel weer, samen met de berekende waarden van standaardtoleranties en basisgrensmaatafwijkingen. Deze waarden dienen als bindend te worden opgevat bij de toepassing van het stelsel. Dit deel van ISO 286 geeft ook termen en definities, samen met de bijbehorende symbolen. Het ISO-passingstelsel voorziet in een stelsel van toleranties en grensmaatafwijkingen die geschikt zijn voor gladde werkstukken. Voor de eenvoud en ook vanwege het belang van cilindrische werkstukken met cirkelvormige doorsnede, wordt uitdrukkelijk alleen naar dit soort werkstukken verwezen. Men dient echter wel te begrijpen dat de toleranties en grensmaatafwijkingen die in deze internationale norm worden gegeven, evenzeer van toepassing zijn op werkstukken met een andere dan cirkelvormige doorsnede.[1] ISO De ISO weergeeft waarden van de grensmaatafwijkingen voor algemeen gebruikte tolerantieklassen (velden) voor gaten en assen met behulp van de informatie die in ISO is gegeven. Dit deel van ISO 286 bevat waarden voor de bovenste en onderste grensmaatafwijkingen voor gaten en assen. Het ISO-passingstelsel voorziet in een stelsel van toleranties en grensmaatafwijkingen die geschikt zijn voor gladde werkstukken. Er wordt op gewezen dat de algemene term "gat" of "as", zoals in deze internationale norm gebruikt, kan worden opgevat als betrekking hebbend op de ruimte omvat door de beide evenwijdige kanten (of raakvlakken) van welk werkstuk dan ook. Dit kan de breedte van een gleuf of de dikte van een spie zijn (zie ook ISO286-1F). Evenzo dient de term "algemeen gebruikte gaten en assen" te worden opgevat als zorgend voor een grote keus in grensmaatafwijkingen die geschikt zijn voor een grote verscheidenheid van eisen.[1] Aanduidingen voor toleranties volgens het ISO-passingstelsel bestaan uit een combinatie van een cijfer en een letter, bijvoorbeeld H7. In dit geval een "gat maat" omdat de letter een hoofdletter is. Voor een "as maat" wordt h7 gebruikt. De letter geeft de ligging van het tolerantiegebied aan. Waarbij A/a het meest buiten de nominale maat ligt en ZC/zc het meest binnen (zie fig 3. op de volgende pagina). De cijfers geven de grootte van een tolerantiegebied aan. Het getal 1 is het kleinste gebied en cijfer 18 het grootst. Het veel gebruikte "eenheidsgatstelsel" gaat ervan uit dat het gat een tolerantiegebiedligging heeft van "H". Door het kiezen van een tolerantiegebiedligging voor de as wordt het soort passing bepaald. Bijvoorbeeld, H7/e8 voor een losse passing en "nauwkeurig werk", H6/k5 voor een overgangspassing en "zeer nauwkeurig werk", H8/s7 voor een vaste passing en "gewoon werk". Het eveneens veel gebruikte "eenheidsasstelsel" gaat ervan uit dat de as een tolerantiegebied heeft van "h". Door het kiezen van een tolerantiegebiedligging voor het gat wordt het soort passing bepaald. Bijvoorbeeld, h11/c11 voor een losse passing en "ruw werk". Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 17

28 Figuur 3.[3] 18 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar

29 2.3.1 Boren met betrekking tot ISO 286 Als geboorde gaten worden vergeleken met ISO 286 dan volgen de volgende conclusies: Met een standaard HSS boor en een stabiele opspanning zijn de toleranties op de gaten H12 (zie tabel 6). Met extra aandacht en speciaal voor het te boren materiaal geschikte boren zijn toleranties van H8 haalbaar (zie tabel 7). Tabel 6 toleranties volgens ISO 286 met betrekking tot normaal boren, maten in mm. Nominale maat Kwaliteit H12 > ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0,35 Tabel 7 toleranties volgens ISO 286 met betrekking tot speciaal boren, maten in mm. Nominale maat Kwaliteit H8 > ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0,054 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 19

30 2.3.2 Ruimen met betrekking tot ISO 286 Als het gat na het boren nog niet nauwkeurig genoeg is en/of het oppervlakte niet aan de gestelde eis voldoet, is ruimen de juiste optie om deze punten te verbeteren. Ruimers zijn over het algemeen ontworpen om een nauwkeurigheid van H7 te halen (zie tabel 8). Tabel 8 toleranties volgens ISO 286 met betrekking tot ruimen, maten in mm. Nominale maat Kwaliteit H7 > ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0, ,00 0,035 Als de afmetingen van een speciale ruimer moeten worden gedefinieerd om een specifieke tolerantie te verkrijgen, bijvoorbeeld D8, kan de volgende vuistregel worden gebruikt: Voorbeeld voor een gat van 10 mm met een tolerantie D8: Maximum diameter van gat = 10,062mm. Minimum diameter van gat = 10,040mm. Gattolerantie = 0,022mm. De maximum limiet voor de ruimer, is de maximum diameter van het gat, verminderd met 0,15 maal de tolerantie voor het gat. Deze waarde wordt afgerond naar het eerstvolgende hogere meervoud van 0,001 mm: 0,15 x gattolerantie (= 0,15x 0,022) = 0,0033, omhoog afgerond tot 0,004mm. De minimum limiet voor de ruimer is de maximum limiet voor de ruimer verminderd met 0,35 maal de tolerantie voor het gat. Deze waarde wordt afgerond naar het eerstvolgende hogere meervoud van 0,001 mm: 0,35 x gattolerantie (0,35 x 0,022) = 0,0077, omhoog afgerond tot 0,008mm. Maximum limiet voor ruimer = 10,062-0,004 = 10,058mm. Minimum limiet voor ruimer = 10,058-0,008 = 10,050mm. Een vergelijkbare methode kan natuurlijk ook voor andere toleranties worden gebruikt. 20 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

31 2.4 Toleranties op koudbuigen volgens DIN 6935 Onderdelen die door middel van koudbuigen worden gefabriceerd vallen onder DIN Deze norm beschrijft de meeste aspecten van het buigen van metaal, waaronder toleranties. Deze toleranties zijn ruimer in vergelijking met de ISO Een punt van aandacht is het publicatiejaar van deze norm, Gezien de ervaring met de nieuwste kantpersen en de ontwikkeling van metalen welke uitstekend geschikt zijn voor koudbuigen, kan de conclusie getrokken worden dat deze norm op enkele punten achterhaald is. In een later stadium zal dit handboek worden uitgebreid met richtwaardes voor kantpersen welke binnen Tosec in de praktijk zijn bepaald Koudbuigen van plaat met betrekking tot DIN 6935 [5] In DIN 6935 is onder andere een tabel met meest gangbare radii opgenomen (zie tabel 9). DIN 6935 bevat verder ook richtwaarden voor de kleinste radius bij verschillende treksterktes en materiaaldiktes. In deze richtwaarden is ook rekening gehouden met de walsrichting(zie tabel 12). Benadrukt wordt dat dit richtwaarden zijn, Tosec is vaak in staat door middel van speciale materiaalsoorten kleinere radii aan te houden. De toleranties voor de kleinst buigradius r volgens DIN 6935 zijn weergegeven in tabel 10. De toleranties gelden voor kleinste standaard radius gegeven in tabel 9. In tabel 11 worden de toleranties voor de hoekmaat gegeven. Voor de beenlengte moet de kortste lengte gekozen worden. In de meeste gevallen kan Tosec een nauwkeurigere tolerantie aanhouden. Als de toleranties uit de DIN 6935 vergeleken worden met de ISO 2768 blijkt dat de afwijkingen van DIN 6935 buiten de bereiken vallen welke in ISO 2768 worden beschreven. Tabel 9 - Standaard radii r volgens DIN Maten in mm. Standaard radii r 1 1,2 1,6 2 2, Tabel 10 - Toegestane afwijking voor kleinste buigradius. Maten in mm. Tolerantie op kleinste buigradius volgens DIN 6935 Plaatdikte / +0,5 0/ +1 0/ +1,5 Treksterkte 490 0/ +0,8 0/ +1,5 0/ +2 Rm 640 0/ +1 0/ +2 0/ +3 Tabel 11 - Tolerantie op hoekmaat in graden. Kortste beenlengte in mm Toegestane afwijking volgens DIN 6935 ±2º ±1º45'' ±1º30'' ±1º15'' ±1º Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 21

32 Tabel 12 Richtwaardes voor de kleinste radius Deze tabel is voor hoeken t/m 120, daarboven moet de eerst grotere radius gekozen worden. Kleinste radius bij plaatdikte (s). Maten in mm. Plaatdikte (s) in mm. 0 t/m 1 t/m 1,5 t/m 2,5 t/m 3 t/m 4 t/m 5 t/m 6 t/m 8 t/m 10 t/m 12 t/m 14 t/m 16 t/m 18 t/m Treksterkte Walsrichting 1 1,5 2, Haaks 1 1,6 2, Langs 1 1,6 2, Haaks 1, Langs 1, Haaks 1,6 2, Langs 1,6 2, Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

33 3 Constructiewerk Binnen Tosec neemt constructiewerk een grote plaats in. Na het intern snijden, knippen en/of buigen kunnen deze elementen gelast worden tot samengestelde constructies. Ondanks dat constructiewerk een breed vakgebied is, wordt de nadruk in dit hoofdstuk op de normering van lassen gelegd. 3.1 Lassen Normen in dit hoofdstuk gaan over maatvoering van constructies, het kwalificeren van laspersoneel en symbolen voor op technische tekeningen Maatvoering van constructies volgens ISO Voor het kwalificeren van maat-, vorm- en plaatstoleranties voor gelaste constructies kan de norm ISO worden toegepast. De definitie van de norm luidt als volgt: ISO Geeft algemene toleranties voor lengte- en hoekmaten en voor vorm en plaats voor gelaste constructies in vier tolerantieklassen die op gebruikelijke werkplaatsnauwkeurigheid zijn gebaseerd. Het belangrijkste criterium voor de keuze van een bepaalde tolerantieklasse is de functionele eis waaraan moet worden voldaan[1]. De toleranties voor lengtematen zijn afhankelijk van de nominale lengte en tolerantieklasse (zie tabellen 13, 14 en 15). Tabel 13 Toleranties op lengtematen. Tolerantie klasse Reeks van nominale maten l, in mm t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m Boven Toleranties t in mm A ± 1 ± 1 ± 2 ± 3 ± 4 ± 5 ± 6 ± 7 ± 8 ± 9 B ± 2 ± 2 ± 3 ± 4 ± 6 ± 8 ± 10 ± 12 ± 14 ± 16 ± 1 C ± 3 ± 4 ± 6 ± 8 ± 11 ± 14 ± 18 ± 21 ± 24 ± 27 D ± 4 ± 7 ± 9 ± 12 ± 16 ± 21 ± 27 ± 32 ± 36 ± 40 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 23

34 Tabel 14 Toleranties op hoekmaten. Tolerantie klasse A B C D A B C D 0 t/m 400 ± 0 20' ± 0 45' ± 1 ± 1 30' ± 6 ± 13 ± 18 Lengte van kortste zijde, in mm 400 t/m 1000 Toleranties in graden ± 0 15' ± 0 30' ± 0 45 ± 1 15' Toleranties in mm/m* ± 4,5 ± 9 ± 13 Boven 1000 ± 0 10' ± 0 20' ± 0 30' ± 1 ± 3 ± 6 ± 9 ± 26 ± 22 ± 18 *De waarde, aangeduid in mm/m, komt overeen met de tanges van de algemene tolerantie. Zij moet worden vermenigvuldigd met de lengte, in m, van de kortste zijde. Tabel 15 Rechtheids-, vlakheids en evenwijdigheidstoleranties. Reeksen van nominale maten l in mm. Heeft betrekking op de langste zijde van het oppervlak Tolerantie t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m Boven klasse E 0,5 1 1, F 1 1,5 3 4, G 1,5 3 5, H 2, Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

35 3.1.2 Kwalificeren van lassers volgens EN Voor de kwalificatiebeproevingen van lassers binnen Tosec die metalen verbinden door middel van smeltlassen wordt de volgende norm toegepast: EN Geeft essentiële eisen, geldigheidsgebieden, beproevingsomstandigheden, acceptatiecriteria en certificatie van de kwalificatie van lassers bij het lassen van staal[1] EN bevat veel afkortingen welke hieronder zijn vermeld. Proefstuk A BW D FW Proefstuk T T z Nominale keelhoogte Stompe las Buitenmiddellijn van een pijp Hoeklas Plaat Wanddikte van plaat of pijp Pijp Beenlengte van een hoeklas Toevoegmaterialen nm Geen toevoegmateriaal wm Met toevoegmateriaal A Zure bekleding B Basische bekleding C Cellulosebekleding R Rutielbekleding RA Rutiel-zure bekleding RB Rutiel- basische bekleding RC Rutiel-cellulosebekleding RR Rutielbekleding (dik) S Overige typen Overigen bs Tweezijdig lassen gg Gutsen of slijpen van lassen (tegenbewerking) mb Lassen met smeltbadondersteuning nb Lassen zonder smeltbadondersteuning. ng Niet gutsen of slijpen (geen tegenbewerking) ss Eenzijdig lassen. Lasprocessen 111 Booglassen met beklede elektrode 114 Booglassen met gevulde draad. 121 Onder poeder lassen. 131 MIG-lassen 135 MAG-lassen 136 Booglassen met een gevulde elektrode onder bescherming van een actief gas. 137 Booglassen met een gevulde elektrode onder bescherming van een inert gas. 141 TIG-lassen 15 Plasmabooglassen 311 Autogeenlassen Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 25

36 Lassers kunnen gekwalificeerd worden voor verschillende lasposities zoals aangegeven in figuur 3. Figuur 3 Lasposities. De codes voor de haakjes zijn aanduidingen volgens NEN EN De codes tussen de haakjes zijn aanduidingen volgens ASME (American Society of Mechanical Engineers). Normaanduidingen voor lasposities NEN-EN ASME Betekenis 1F PA Hoeklas onder de hand 2F PB Hoeklas uit de zij 3F PF/PG Hoeklas verticaal ( stapelen ) 4F PD Hoeklas boven het hoofd 1G PA V-las onder de hand 2G PC V-las horizontaal uit zij 3G PF/PG V-las verticaal ( stapelen ) 4G PE V-las boven het hoofd 5G PF/PG V-las in horizontaal liggende pijp rondom lassen 6G H-L V-las in pijp onder 45 0 rondom lassen 6GR Als 6G, maar dan met een ring rondom de pijp, waardoor de bereikbaarheid wordt verkleind 26 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

37 De proefstukken kunnen met verschillende materialen worden gelast. In NEN EN worden deze moedermaterialen dan ook in groepen verdeeld. Deze groepen worden in tabel 16 beschreven. Uiteindelijk komen deze materiaalaanduidingen terug op het certificaat van de lasser. Afhankelijk van de materiaalgroep van het proefstuk wordt het geldigheidsgebied waarvoor de lasser is gekwalificeerd in de tabellen 17 en 18 weergegeven. Tabel 16 Aanduidingen voor het moedermateriaal. W 01 : W 02 : W 03 : W 04 : W 11 : Laag koolstofhoudende ongelegeerde staalsoorten en/of laaggelegeerde staalsoorten. Chroom-molybdeen (CrMo) en/of Chroom-molybdeen-vanadium (CrMoV) kruipbestendigestaalsoorten. Fijnkorrelig constructiestaalsoorten, genormaliseerd, afgeschrikt en ontlaten, bovendien thermo-mechanisch behandelde staalsoorten met een vloeigrens Reh >360 N/mm^2 en zowel op dezelfde wijze gelaste nikkelstaalsoorten met 2% tot 5% nikkel. Ferritische of martensitische corrosievastestaalsoorten met een chroomgehalte van 12% tot 20%. Ferritisch-austenitische corrosievaste chroom-nikkel (CrNi) staalsoorten Tabel 17 Geldigheidsgebieden Materiaalgroep van proefstuk W 01 Geldigheidsgebied W 01 W 02 W 03 W 04 W 11 X W 02 X X W 03 X X X W 04 X X X X W 11 X* X* X* X* X * Bij gebruik van lastoevoegmateriaal uit groep W 11. Tabel 18 Geldigheidsgebieden voor lasverbindingen met ongelijke moedermaterialen. Materiaalgroep van proefstuk Geldigheidsgebied W 02 W 02 gelast aan W 01* W 02 gelast aan W 01* W 03 W 03 gelast aan W 01* W 03 gelast aan W 02* W 02 gelast aan W 01* W 04 W 04 gelast aan W 01* W 04 gelast aan W 02* W 11 gelast aan W 01** W 11 gelast aan W 02** W 11 W 11 gelast aan W 03** W 11 gelast aan W 04** * Bij een lasverbinding van ongelijke materialen moet het lastoevoegmateriaal overeen komen met een van de moedermateriaalgroepen ** Bij gebruik van lastoevoegmaterialen uit materiaalgroep W 11 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 27

38 De beschrijving van een lasserkwalificatie moet in de aangegeven volgorde de volgende onderwerpen bevatten: Het nummer van deze norm De essentiële variabelen zoals: o Lasproces o Halfproduct o Type naad o Materiaalgroep o Toevoegmateriaal o Afmeting van het proefstuk o Laspositie o Uitvoering van de las Een voorbeeld van ee n lasserskwalificatie is: NEN EN P BW W 11 B t09 PF ss nb. Uitleg: 111 = Booglassen met beklede elektrode. P = Plaat BW = Stompe las W 11 = Austenitisch staal B = Basische bekleding t09 = Plaatdikte van 9mm. PF = Stompe las op plaat, verticaal opgaand. ss = eenzijdig lassen nb = Zonder smeltbad ondersteuning 28 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

39 3.1.3 Symbolische weergave lasverbindingen volgens ISO 2553 Deze internationale norm legt de regels vast voor de toepassing van symbolen voor lasverbindingen en voor hard- en zachtsoldeerverbindingen op technische tekeningen. Indien voor een las niet het type las hoeft te worden vastgelegd, dan wordt het onderstaand symbool gebruikt om aan te geven waar een las- of soldeerverbinding moet komen. De symbolen voor verschillende lasnaadvormen volgens ISO 2553 zijn te zien in volgende twee figuren. Figuur 19 Symbolen voor lasnaadvormen Figuur 20 Symbolen voor weerstandlassen Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar 29

40 De symbolen voor de lasnaadvormen kunnen gecombineerd worden met aanduidingen voor de lasvorm (zie fig. 21). Figuur 21 Symbolen voor gecombineerde lasnaad aanduidingen Referentienummers volgens ISO 4063 Referentienummers De norm, NEN ISO 4063, legt de termen voor processen met referentienummers vast voor las- en soldeerprocessen. Deze referentienummers worden in de staart van de pijl geplaatst. Zie fig 22 Figuur 22 Pijl met referentienummer van een lasproces Elk proces wordt gekenmerkt door een referentienummer. Zoals in bovenstaan figuur is het nummer 135. Dit nummer staat voor: MAG-lassen. Een overzicht van de gebruikte referentienummers en hun betekenis is op de volgende pagina terug te vinden. 30 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar

41 Referentienummers voor las- en soldeerprocessen 0 Smeltlassen 4 Druklassen 41 Ultrasoonlassen 1 Booglassen 42 Wrijvingslassen. 101 Metaal booglassen 43 Smeedlassen. 11 Booglassen zonder gasbescherming 44 Lassem met hoge mechanische energie 111 Booglassen met beklede elektrode 441 Explosielassen 112 Zwaartekrachtlassen met beklede elektrode 45 Diffusielassen. 113 Booglassen met massieve draad 47 Gasdruklassen. 114 Booglassen met gevulde draad. 48 Kouddruklassen. 115 Booglassen met beklede draad 118 Firecracker welding 7 Andere lasprocessen. 12 Onderpoederlassen 71 Thermietlassen. 121 Onderpoederlassen met draadelektrode 72 Elektroslaklassen 122 Onderpoederlassen met bandelektrode 73 Elektrogaslassen 13 Gasbooglassen met afsmeltende elektrode 74 Inductielassen 131 MIG-lassen 75 Lassen m.b.v. lichtenergie 135 MAG-lassen 751 Laserlassen 136 Gasbooglassen met een gevulde elektrode 752 Arc image welding onder bescherrming van een actief gas 753 Infraroodlassen 137 Gasbooglassen met een gevulde elektrode 76 Elektronenbundellassen. onder bescherrming van een inert gas 77 Percussielassen. 14 Gasbooglassen met een niet afsmeltende 78 Stiftlassen. elektrode 781 Boogstiftlassen 141 TIG-lassen 782 Weerstandstiftlassen 149 Lassen met een atomaire waterstof 15 Plasmasnijden 9 Solderen 151 Plasma-MIG-lassen 91 Hardsolderen. 18 Andere booglasproccesen 911 Infrarood hardsolderen. 181 Koolbooglassen 912 Hardsolderen met de brander. 185 Booglassen met roterende boog 913 Ovenhardsolderen. 914 Dompelhardsolderen. 2 Weerstandlassen 915 Hardsolderen m.b.v. een zoutbad. 21 Puntlassen 916 Inductiehardsolderen. 22 Rolnaadlassen 917 Ultrasoonhardsolderen. 221 Rolnaadlassen van overlapnaden 918 Weerstandhardsolderen. 222 Pletlassen 919 Diffusiehardsolderen. 225 Rolnaadlassen met onderlegstrip. 923 Wrijvingshardsolderen. 23 Projectielassen 924 Hoogvacuumhardsolderen. 24 Afbrandstuiklassen 93 Andere harsoldeerprcessen. 25 Weerstandstuiklassen 94 Zachtsolderen. 29 Andere weerstandlasprocessen. 941 Infraroodzachtsolderen. 291 Hoogfrequent weerstandlassen. 942 Zachtsolderen met de brander. 943 Ovenzachtsolderen. 3 Autogeenlassen 944 Dompelzachtsolderen. 31 Autogeenlassen met zuurstof-brandstofgasmengsel 945 Zachtsolderen m.b.v. een zoutbad. 946 Inductiezachtsolderen. 311 Autogeenlassen met zuurstof-acetyleengasmengsel. 947 Ultrasoonzachtsolderen. 948 Weerstandzachtsolderen. 312 Autogeenlassen met zuurstof-propaangasmengsel. 949 Diffusiesolderen 951 Golfsolderen. 313 Autogeenlassen met zuurstof-waterstofgasmengsel. 952 Zachtsolderen met de soldeerbout 953 Wrijvingszachtsolderen. 32 Autogeen met brandstof-lucht-gasmengsel. 954 Hoogvacuumzachtsolderen. 321 Autogeenlassen met acetyleen-luchtgasmengsel 956 Sleepbadsolderen. 96 Andere zachtsoldeerprocessen. 322 Autogeenlassen met propaan-luchtgasmengsel. 97 Lassolderen. 971 Lassolderen met gas. 972 Booglassolderen. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 31

42 32 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar

43 4.0 Materiaalaanduidingen Omdat binnen de werktuigbouwkunde veel verschillende materialen worden toegepast, is gekozen om alleen de aanduidingen van materialen in de lijst op te nemen die door Tosec regelmatig worden bewerkt. Tevens zijn bij bepaalde materiaalaanduidingen de merknamen voor verschillende staalsoorten gegeven. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar 33

44 4.1 Aluminium aanduidingen volgens EN 573-1/2 EN De aanduiding van aluminium en aluminiumlegeringen wordt geregeld in de norm EN 573-1, een numeriek aanduidingsysteem. Voor de aanduiding op basis van het numerieke systeem wordt gebruik gemaakt van vier cijfers die vooraf gegaan worden door EN AW-. Het eerste cijfer geeft de legeringsgroep aan: 1xxx = 2xxx = 3xxx = 4xxx = 5xxx = 6xxx = 7xxx = 8xxx = Ongelegeerd aluminium Aluminium koper Aluminium mangaan Aluminium silicium Aluminium magnesium Aluminium magnesium silicium Aluminium zink Andere elementen In de 1xxx groep heeft het tweede cijfer betrekking op de verontreinigingen. Is dit cijfer ongelijk aan nul dan worden speciale eisen gesteld aan één of meerdere verontreinigingen. De laatste twee cijfers hebben betrekking op de zuiverheid van het aluminium indien de zuiverheid tot op 0,01% nauwkeurig wordt uitgedrukt. De laatste twee cijfers zijn dan gelijk aan het decimale deel x 100. Voorbeeld: EN AW-1050, is een ongelegeerd aluminium met een normaal verontreinigingniveau, met minimaal 99,50% aluminium. In de groepen 2xxx tot en met 8xxx duidt het tweede cijfer op een legeringswijziging t.o.v. de oorspronkelijke legering. De laatste twee cijfers dienen alleen om de verschillende legeringen in de groep te identificeren. In het algemeen wordt de numerieke aanduiding gevolgd door een aanduiding die de toestand waarin het materiaal verkeert aangeeft. Deze aanduidingen bestaan uit letters die, indien dit noodzakelijk is, gevolgd worden door één of meer cijfers die behandelingen of bewerkingen aanduiden. F = zoals geproduceerd. O = zachtgegloeid H = verstevigd O1 = bij hoge temperatuur gegloeid en langzaam afgekoeld O2 = warmtebehandeling tijdens mechanische bewerking O3 = gehomogeniseerd Betekenis van het eerste cijfer H-1x = uitsluitend verstevigd H-2x = verstevigd op een hardheidsniveau boven het gewenste eindniveau en vervolgens door een gloeibehandeling op de gewenste hardheid gebracht. H-3x = verstevigd en gestabiliseerd. H-4x = verstevigd en gelakt of geschilderd en daarna gemoffeld. Betekenis van het tweede cijfer H-x2 = materiaal is 1/4 hard. 34 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

45 H-x4 = materiaal is 1/2 hard H-x6 = materiaal is 3/4 hard. H-x8 = materiaal is hard H-x9 = materiaal is extra hard. Een derde cijfer geeft, als het gebruikt wordt, een variatie van de twee-cijfer toestand. Het derde cijfer wordt gebruikt als de mate van controle van de hardheidstoestand of van de mechanische eigenschappen of van beide, verschillen van, maar dicht liggen bij die van de twee-cijfer toestand waaraan het is toegevoegd. Ook wordt het derde cijfer gebruikt als enkele andere eigenschappen duidelijk worden beïnvloed. T = warmtebehandeld. T1 = na warmvervormen afgeschrikt en natuurlijk verouderd. T2 = na warmvervormen afgeschrikt, verstevigd en natuurlijk verouderd. T3 = oplosgegloeid, verstevigd en natuurlijk verouderd. T4 = oplosgegloeid en natuurlijk verouderd. T5 = na warmvervormen afgeschrikt en vervolgens kunstmatig verouderd. T6 = oplosgegloeid en kunstmatig verouderd T7 = oplosgegloeid en kunstmatig oververouderd. T8 = oplosgegloeid, verstevigd en tenslotte verouderd. T9 = oplosgegloeid, kunstmatig verouderd en tenslotte verstevigd. Achter de aanduiding T1 tot en met T9 kunnen aanvullende cijfers worden toegevoegd om een variatie in de behandeling aan te geven, die de eigenschappen van het product met betrekking tot de oorspronkelijke T-toestand wezenlijk veranderen. Deze cijfers kunnen respectievelijk betrekking hebben op: Oplosgloeien en/of precipitatieharden Mate van versteviging na oplosgloeien Bewerking ter vermindering van inwendige spanningen EN Dit is een aanduiding op basis van chemische symbolen. Deze aanduiding is primair bedoeld als aanvulling op EN Wordt er gebruik gemaakt van de aanduiding op basis van de chemisch symbolen dan wordt deze tussen vierkante haken achter de vier-cijfer aanduiding geplaatst. Bijvoorbeeld: EN AW -2011[Al Cu6BiPb] De aanduiding voor ongelegeerd aluminium bestaat uit "Al", gevolgd door een percentage dat de zuiverheid aangeeft. De aanduiding voor gelegeerd aluminium bestaat uit het symbool "Al", gevolgd door de symbolen van de belangrijkste legeringselementen. Indien van toepassing wordt een symbool gevolgd door een getal dat het percentage van het betreffende element weergeeft. Komen er meerdere legeringselementen in de aanduiding voor dan worden ze in volgorde van afnemend nominaal gehalte gerangschikt. De chemische symbolen voor legeringselementen moeten tot vier elementen beperkt blijven. Een overzicht van deze norm staat in tabel 23 op de volgende pagina. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 35

46 Tabel 23 Aanduidingen van aluminiumsoorten volgens de meest voorkomende normen. Aanduidingen volgens Aanduidingen volgens Aanduidingen volgens EN : 1994 EN DIN Materiaalnummer EN AW-1050A Al 99,5 Al99, EN AW-1070A Al 99,7 Al99, EN AW-1080A Al 99,8 Al99, EN AW-1098 Al 99,98 Al99,9R EN AW-1100 Al 99,0Cu EN AW-1200 EAl 99,0 Al EN AW-1350 EAl 99,5 EN AW-1350A Al 99,5 E-Al EN AW-2007 Al Cu4PbMgMn AlCuMgPb EN AW-2011 Al Cu6BiPb AlCuBiPb EN AW-2014 Al Cu4SiMg AlCuSiMn EN AW-2017A Al Cu4MgSi AlCuMg EN AW-2024 Al Cu4Mg1 AlCuMg EN AW-2030 Al Cu4PbMg EN AW-2117 Al Cu2,5Mg AlCu2,5Mg0, EN AW-3003 Al Mn1Cu AlMnCu EN AW-3004 Al Mn1Mg1 AlMn1Mg EN AW-3005 Al Mn1Mg0,5 AlMn1Mg0, EN AW-3103 Al Mn1 AlMn EN AW-3104 Al Mn1Mg1Cu EN AW-3105 Al Mn0,5Mg0,5 AlMn0,5Mg0, EN AW-3107 Al Mn0,6 AlMn0, EN AW-5005A Al Mg1 AlMg EN AW-5019 Al Mg5 AlMg EN AW-5049 Al Mg2Mn0,8 AlMg2Mn0, EN AW-5050B Al Mg1,5 AlMg1, EN AW-5051A Al Mn2 AlMg1, EN AW-5052 Al Mg2,5 AlMg2, EN AW-5058 Al Mg5Pb1, EN AW-5082 Al Mg4,5 AlMg4, EN AW-5083 Al Mg4,5Mn0,7 AlMg4,5Mn EN AW-5086 Al Mg4 AlMg4Mn EN AW-5182 Al Mg4,5Mn0,4 AlMg5Mn EN AW-5210 Al 99,9Mg0,5 Al99,85Mg0, EN AW-5251 Al Mg2 AlMg2Mn0, EN AW-5305 Al 99,85Mg1 Al99,85Mg EN AW-5310 Al 99,98Mg0,5 AlRMg0, EN AW-5454 Al Mg3Mn AlMg2,7Mn EN AW-5505 Al 99,9Mg1 Al99,9Mg EN AW-5605 Al 99,98Mg1 AlRMg EN AW-5754 Al Mg3 AlMg EN AW-6005A Al MgSi AlMgSi0, EN AW-6012 Al MgSiPb AlMgSiPb EN AW-6060 Al MgSi AlMgSi0, EN AW-6063 Al Mg0,7Si AlMgSi0, EN AW-6061 Al Mg1SiCu AlMg1SiCu EN AW-6082 Al MgSi1MgMn AlMgSi EN AW-6101B Eal MgSi E-AlMgSi0, EN AW-6401 Al 99,9MgSi Al99,9MgSi EN AW-7020 Al Zn4,5Mg1 AlZn4,5Mg EN AW-7022 Al Zn5Mg3Cu AlZnMgCu0, EN AW-7072 Al Zn1 AlZn EN AW-7075 Al Zn5,5MgCu AlZnMgCu1, Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

47 4.2 Roestvaststaal aanduidingen volgens EN De aanduiding van roestvaststaalkwaliteiten vindt plaats op basis van chemische samenstelling. Aangezien deze aanduidingen in een aantal gevallen lang worden, is het bij de roestvaste staalkwaliteiten gebruikelijk om het materiaalnummer te gebruiken in plaats van de aanduiding op basis van chemisch samenstelling. In de volgende vier tabellen zijn de aanduidingen voor verschillende soorten roestvaststaal weergegeven. Tabel 24 - Corrosievaste staalsoorten, Ferritische staalkwaliteiten. EN : 1995 DIN AISI Materiaalnummer X6Cr13 X 6 Cr , 410s X6CrAl13 X 6 CrAl X2CrNi12 X 2 Cr X6Cr17 X 6 Cr X6CrMoS17 X 4 CrMoS X6CrMo17-1 X 6 CrMo X2CrTiNb X3CrTi17 X 3 CrTi 17 xm 8, 430 Ti, X3CrNb17 X 3 CrNb X2CrTi12 X 2 CrTi X2CrMoTi18-2 X 2 CrMoTi , Tabel 25 - Corrosievaste staalsoorten, Martensitische en precipitatie geharde staalkwaliteiten. EN : 1995 DIN AISI Materiaalnummer X12CrS13 X 12 CrS X12Cr13 X 10 Cr X20Cr13 X 20 Cr X30Cr13 X 30 Cr F X39Cr13 X 38 Cr X46Cr13 X 46 Cr X17CrNi16-2 X 20 CrNi X14CrMoS17 X 12 CrMoS F X70CrMo15 X 70 CrMo X90CrMoV18 X 90 CrMoV B X39CrMo17-1 X 35 CrMo X105CrMo17 X 105 CrMo C X3CrNiMo13-4 X 4CrNi X4CrNiMo X 4 CrNiMo X8CrNiMoAl X5CrNiCuNb 16-4 X5CrNiCuNb X7CrNiAl Tabel 26 - Corrosievaste staalsoorten, austenitische staalkwaliteiten. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 37

48 EN : 1995 DIN AISI Materiaalnummer X5CrNi18-10 X 5 CrNi X4CrNi18-12 X 5 CrNi , X8CrNiS18-9 X 10 CrNiS X2CrNi19-11 X 2 CrNi L X10CrNi18-10 X 12 CrNi X2CrNiN18-10 X 2 CrNiN LN X1CrNiSi X2CrMnNiN X5CrNiMo X 5 CrNiMo X2CrNiMo X 2 CrNiMo L X2CrNiMoN X 2 CrNiMoN LN X2CrNiMoN X 2 CrNiMoN LN X2CrNiMo X 2 CrNiMo L X3CrNiMo X 5 CrNiMo X2CrNiMo X 2 CrNiMo L X2CrNiMoN X 2 CrNiMoN LMN X1NiCrMoCuN X 1 NiCrMoCuN X1NiCrMoCu X 1 NiCrMoCu UNS N, X6CrNiTi18-10 X 6 CrNiTi X1CrNiMoCuN F X6CrNiNb18-10 X 6 CrNiNb , X3CrNiCuMo X 1 NiCrMoCuN X3CrNiCu S X6CrNiMoTi X 6 CrNiMoTi Ti X6CrNiMoNb X 6 CrNiMoNb Tabel 27 - Duplex roestvaste staalkwaliteiten EN : 1995 DIN AISI Materiaalnummer X3CrNiMoN X 4 CrNiMov X2CrNiMoN X 2 CrNiMoN Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

49 4.3 Algemene aanduidingen volgens EN /2 De algemene aanduiding van de staalkwaliteiten wordt geregeld in: EN (aanduidingen op basis van symbolen), zie onderstaande tabellen. EN (numeriek systeem, een kopie van het Duitse werkstoffnummern-system) NPR-ECISS/IC10 (aanvullende symbolen voor de aanduiding met symbolen) EN Deze norm verdeelt de aanduidingen van de staalsoorten weer in tweehoofdgroepen: Hoofdgroep 1: Hoofdgroep 2: staalsoorten die worden aangeduid op basis van hun gebruik en mechanische of fysische eigenschappen. staalsoorten die worden aangeduid op basis van hun chemische samenstelling. Hoofdgroep 1 Het basissymbool voor constructiestaal bestaat volgens EN uit de letter S gevolgd door een getal dat de gespecificeerde rekgrens, al of niet voor het kleinste gespecificeerde diktebereik, aangeeft. Bijvoorbeeld: plaat EN S235JR: S is het symbool voor constructie staal, 235 = minimale rekgrens N/mm^2. De lettercombinatie, JR, slaat op de betreffende eis voor de minimale kerfslagwaarde. Tabel 28 - symbolen genoemd in EN Betekenis S = (fijnkorrelig) Constructiestaal P = Staal voor drukvaten L = Staal voor transportleidingen E = Constructiestaal B = Betonstaal Y = Voorspanstaal R = Staal voor of in vorm van rails H = Koudgewalste platte producten met hoge rekgrens voor dieptrekken. D = Platte producten voor koudvervormen Achtervoegsel Gespecificeerde minimum rekgrens voor het kleinste diktebereik, in N/mm^2 Karakteristieke rekgrens, in N/mm^2 Gespecificeerde treksterkte, in N/mm^2 Gespecificeerde minimum treksterkte, in N/mm^2 Gespecificeerde minimum rekgrens, in N/mm^2 C = Voor koudgewalste producten D = Voor warmgewalste producten X = Indien de walsmethode niet is opgegeven. Tabel 29 - Eis kerfslagproef J = 27 Joule K = 40 Joule L= 60 Joule Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 39

50 Tabel 30 - Temperatuur kerfslagproef R = 20 C 0 = 0 C 2 = -20 C 3 = -30 C 4 = -40 C 5 = -50 C 6 = -60 C Tabel 31 - Kenmerken constructiestaal W = Corrosiebestendig G1 = Ongekalmeerd staal G2 = Gekalmeerd staal G3 = Genormaliseerd of normaliserend gewalst G4 = Producent heeft de keuze m.b.t. het normaliseren Tabel 32 - Kenmerken fijnkorrelig constructiestaal N = Genormaliseerd of normaliserend gewalst M = Thermo-mechanisch gewalst L = Voor toepassingen bij lage temperaturen, -50 C NL 1 = Genormaliseerd, lage temperaturen >=16 Joule bij -50 C NL 2 = Genormaliseerd, lage temperaturen >=27 Joule bij -50 C NH = Voor toepassingen bij hoge temperaturen. Q = Veredeld. Hoofdgroep 2 Bij de staalkwaliteiten die worden aangeduid op basis van de chemische samenstelling worden drie groepen onderscheiden: Groep 1 = Ongelegeerd staal Groep 2 = Laaggelegeerd staal Groep 3 = Gelegeerd staal, met uitzondering van snelstaal Groep 1 = Ongelegeerd staal Basissymbool = C, gevolgd door gemiddelde koolstofpercentage X 100 Bijvoorbeeld : C45 = staal met een koolstofpercentage van 0,45 Groep 2 = Laaggelegeerd staal De opbouw van de aanduiding is als volgt : Getal = gemiddeld percentage koolstof X 100, gevolgd door de chemische symbolen van de legeringselementen. Deze worden ook weer gevolgd door getallen die de percentage(s) legeringselement(en) x factor. Getallen gescheiden door een verbindingsstreepje Getallen komen als volgt tot stand: Percentage Co, Cr, Mn, Mi, Si en W X 4 Percentage Al, Be Cu, Mo, Nb, Pb, Ta, Ti, V en Zr X 10 Percentage N, P, S en Ce X 100 Percentage B X Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

51 Bijvoorbeeld : 42CrMo4, een laaggelegeerd staal met nominaal 0,42% koolstof, gelegeerd met nominaal 1% (4 gedeeld door 4) chroom en een niet nader aangegeven percentage molybdeen. Groep 3 = Gelegeerd staal De opbouw van de aanduiding is als volgt : Basissymbool = X gevolgd door gemiddeld koolstof percentage X 100, gevolgd door de chemische symbolen van de kenmerkende legeringselementen, gevolgd door, gemiddeld gehalte van de legeringselementen, getallen gescheiden door een verbindingsstreepje Bijvoorbeeld : X5CrNi18-10, een gelegeerde staalkwaliteit met nominaal 0,05% koolstof, gelegeerd met nominaal 18% chroom en 10% nikkel. Opmerking : Voor alle producten geldt dat ze vooraf gegaan worden door de naam van het product (plaat, band), en het nummer van de betreffende Europese norm. De materialen in dit handboek zijn te verdelen in twee hoofdgroepen. Per hoofdgroep worden verschillende aanduidingen van staalsoorten weergegeven. Hoofdgroepen zijn: 1. Aanduidingen van constructiestaal 2. Aanduidingen van ongelegeerd laag koolstofstaal voor koudvervormen. Hierna volgt per hoofdgroep een overzicht van de staalsoorten en hun aanduidingen welke in de hoofdgroep zijn opgenomen. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 41

52 4.3.1 Constructiestaal aanduidingen Het basissymbool bestaat volgens EN uit de letter S gevolgd door een getal dat de gespecificeerde rekgrens, al of niet voor het kleinste gespecificeerde diktebereik, aangeeft. In deze paragraaf worden veelvoorkomende aanduidingen voor constructiestalen apart bekeken Warmgewalst constructiestaal aanduidingen EN De basis aanduiding bestaande uit de letter S gevolgd door de gespecificeerde minimale vloeigrens wordt altijd gevolgd door een eis betreffende de minimale kerfslagwaarde (zie tabel 33). Indien van toepassing kan de aanduiding nog gevolgd worden door: G1 = G2 = G3 / G4 = C = N = Onrustig staal. Onrustig staal niet toegestaan. Stikstofbindende elementen zijn aanwezig, komen alleen voor in combinatie met J2 of K2. Platte producten in de kwaliteiten J2G3 en K2G3 worden normaal gegloeid of normaliserend gewalst geleverd. Bij platte en lange producten in de kwaliteiten J2G4 en K2G4 en bij lange producten in de kwaliteiten J2G3 en K2G3 is de leveringtoestand naar keuze van de producent. Geschikt voor koudflenzen Als het product normaal gegloeid of normaliserend gewalst geleverd moet worden. Tabel 33 - Aanduiding kerfslagwaarde bij EN Minimale kerfslagenergie Beproeving temperatuur 27 J 40 J ºC JR KR 20 JO KO 0 J2 K2-20 Voor een overzicht van aanduidingen voor warmgewalst constructiestaal volgens EN zie tabel 34. Voorbeeld : EN S355J2G3 is een constructiestaal (S) met een minimale rekgrens van 355 N/mm^2 en een gegarandeerde kerfslagwaarde van 27J bij -20 C (J2)in normaalgegloeide toestand (G3). 42 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

53 Tabel 34 - Warmgewalste producten van ongelegeerd constructiestaal Tosec Normenhandboek EN : 1993 EN : 1991 DIN BS 4360 Materiaalnummer S185 Fe S235 Fe 360 A 40A -- S235JR Fe 360 B St S235JRG2 Fe 360 BFN RSt B S235JO Fe 360 C St 37-3 U 40C S235J2G3 Fe 360 D1 St 37-3 N 40D S235J2G4 Fe 360 D S275 Fe 430 A 43A -- S275JR Fe 430 B St B S275JO Fe 430 C St 44-3 U 43C S275J2G3 Fe 430 D1 St 44-3 N 43D S275J2G4 Fe 430 D S355 Fe 510 A 50A -- S355JR Fe 510 B St 52-3 U 50B S355JO Fe 510 C St 52-3 N 50C S355J2G3 Fe 510 D D S355J2R4 Fe 510 D S355K2G3 Fe 510 DD DD S355K2G4 Fe 510 DD DD Speciaal voor het lasersnijden gebruikt Tosec het materiaal RAEX. Type REAX 250 C LASER heeft zeer goede eigenschappen ten aanzien van lasersnijden. Qua mechanische eigenschappen is deze kwaliteit nauw verwant aan de kwaliteit S235JRG2. [6] Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 43

54 Thermomechanisch gewalste aanduidingen EN & EN Thermomechanisch walsen is een warmwalsbehandeling waarbij de eindtemperatuur nog lager ligt dan bij het normaliserend walsen. Hierdoor ontstaat een zeer fijnkorrelig product met hoge sterkte en goede vervormingseigenschappen. Uit NPR-ECISS/IC10 blijkt dat achter de basisaanduiding de letter M volgt om aan te geven dat het materiaal thermomechanisch gewalst is, terwijl de mogelijkheid tot koudvervormen aangegeven wordt met de letter C. De letter L staat voor een gegarandeerde kerfslagwaarde tot -50 C. Een overzicht van aanduidingen voor thermomechanisch gewalst constructiestaal volgens EN en EN staan in tabellen 35 en 36. Een materiaal dat veel binnen Tosec wordt gebruikt is het staalsoort met de merknaam WELDOX 420. Deze bestaat uit twee uitvoeringen namelijk WELDOX 420 D en WELDOX 420 E. Deze komen respectievelijk over een met S420M en S420ML. Ander veel voorkomend materiaal is RAEX 420 LASER. Dit materiaal is zeer geschikt voor, de naam zegt het al, lasersnijden. Qua mechanische eigenschappen komt het sterk over een met S420MC. Ook veel voorkomend en ook zeer geschikt voor lasersnijden is DOMEX 355,420,590,700 MC en is tevens goed te lassen. Komt met mechanische eigenschappen overeen met S355,420,600,700MC. Tabel 35 - Warmgewalste platte producten gemaakt van staalsoorten met een hoge vloeigrens voor koudvervormen EN : 1995 EU : 1980 DIN Materiaalnummer S315MC -- QStE 300 TM S355MC Fe E 355-TM QStE 360 TM QStE 380 TM S420MC Fe E 420-TM QStE 420 TM S460MC -- QStE 460 TM Fe E 490-TM S500MC -- QStE 500 TM S550MC Fe E 550-TM QStE 550 TM S600MC -- QStE 600 TM S650MC -- QStE 650 TM S700MC -- QStE 690 TM Tabel 36 - Warmgewalste platte producten van lasbaar fijnkorrelig constructiestaal. EN : 1993 EU 113 : 1972 DIN Materiaalnummer S275M Fe E 275 KG TM S275ML Fe E 275 KT TM S355M Fe E 355 KG TM StE 355 TM S355ML Fe E 355 KT TM TStE 355 TM S420M Fe E 420 KG TM StE 420 TM S420ML Fe E 420 KG TM TStE 420 TM S460M Fe E 460 KG TM StE 460 TM S460ML Fe E 460 KT TM TStE 460 TM Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

55 Normaal gegloeid cs. aanduidingen EN & EN Tosec Normenhandboek Normaalgloeien van constructiestaal geeft een verhoging van de rekgrens en kerftaaiheid. Normaliserend walsen geeft een geringere oxidelaag en in het algemeen hogere kerftaaiheid ten opzichte van de normaal gegloeide kwaliteiten. Uit NPR-ECISS/IC10 blijkt dat achter de basisaanduiding de letter N volgt om aan te geven dat het materiaal normaal gegloeid of normaliserend gewalst is, terwijl de letter C aangeeft dat het materiaal kan worden koudvervormd. L geeft aan dat het materiaal een gegarandeerde kerfslagwaarde heeft tot -50 C. Een overzicht van aanduidingen voor normaal gegloeid constructie staal volgens EN en EN is terug te vinden in de tabellen 37 en 38. Tabel 37 - Warmgewalste platte producten met een hoge vloeigrens voor koudvervormen. EN : 1995 EU : 1980 DIN Materiaalnummer S260NC -- QStE 260 N Fe E 275-TD S315NC -- QStE 315 N S355NC Fe E 355-TD QStE 360 N S420NC Fe E 420-TD QStE 420 N QStE 460 N Fe E 490-TD QStE 500 N Tabel 38 - Warmgewalste producten van lasbaar fijnkorrelig constructiestaal. EN : 1993 EU 113 : 1972 DIN Materiaalnummer S275N Fe E 275 KG N StE S275NL Fe E 275 KT N TStE S355N Fe E 355 KG N StE S355NL Fe E 355 KT N TStE S420N Fe E 420 KG N StE S420NL Fe E 420 KT N TStE S460N Fe E 460 KG N StE S460NL Fe E 460 KT N TStE Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 45

56 Veredeld constructiestaal aanduidingen volgens EN Tosec Normenhandboek Veredelde kwaliteiten hebben een warmtebehandeling ondergaan bestaande uit harden en hoog ontlaten. Voordeel: hoge sterktes bij grotere diktes. Nadelen: mindere buigbaarheid en lasbaarheid. Uit NPR-ECISS/IC10 blijkt dat achter de basisaanduiding de letter Q volgt om aan te geven dat materiaal veredeld is. De letter L staat voor kwaliteiten met een gegarandeerde kerfslagwaarde tot -50 C. De combinatie L1 staat voor een gegarandeerde kerfslagwaarde tot -60 C. Voor een overzicht van aanduidingen voor veredeld constructie staal volgens EN , zie tabel 39. Materiaal dat veel binnen Tosec gebruikt wordt is een staalsoort met de merknaam WELDOX 700. Deze bestaat uit drie uitvoeringen: WELDOX 700 D, WELDOX 700 E en WELDOX 700 F. Deze komen respectievelijk overeen met S690Q, S690QL en S690QL1. Een ander hoogvast kwaliteitstaal dat bij Tosec gebruikt wordt is DILLIMAX 690 T,890 T en 965 T welke respectievelijk overeenkomen met S690QL, S890QL en S960QL. Wederom een speciaalstaal in veredelde kwaliteit, N-A-XTRA M70. Deze wordt gekenmerkt door een hoge sterkte, samen met een goede weerstand tegen brosse breuk en een redelijke vervormbaarheid. Komt met mechanische eigenschappen overeen met S690QL. Tabel 39 - Platen en universaalstaal van constructiestaal met hoge vloeigrens in de veredelde toestand. EN : 1995 EU 137 : 1980 DIN Materiaalnummer S460Q Fe E 460V S460QL Fe E 460V KT TStE 460 V S460QL S500Q Fe E 500 V StE 500 V S500QL Fe E 500 V KY TStE 500 V S500GL1 -- EStE 500 V S550Q Fe E 550 V StE 550 V S550QL Fe E 550 V KT TStE 550 V S550QL1 -- EStE 550 V S620Q Fe E 620 V StE 620 V S620QL Fe E 620 V KT TStE 620 V S620QL1 -- EStE 620 V S690Q -- StE 690 V S690QL Fe E 690 V KT TStE 690 V S690QL1 -- EStE 690 V S890Q S890QL -- TStE 890 V S890QL1 -- EStE 890 V S960Q S960QL -- TStE 960 V Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

57 Weervast constructiestaal aanduidingen volgens EN Tosec Normenhandboek Weervast staal heeft een goede weerstand tegen corrosie. Dit komt door de vorming van een goed hechtende passieve en dichte oppervlaktelaag. Deze beschermlaag ontstaat onder normale omstandigheden. Aan de basisaanduiding wordt de letter W toegevoegd als aanduiding voor een weervaste staalkwaliteit. Alleen bij de sterkteklasse S355 kan de letter P worden toegevoegd, hetgeen een hoger gehalte aan fosfor weergeeft. Voor een overzicht van weervast constructie staal volgens EN 10155, zie tabel 40. Bij Tosec wordt voor weervaste staalsoorten gekozen voor CorTen A en/of CorTen B. Dit zijn types van hoge kwaliteit ten aanzien van de weerstand tegen atmosferische corrosie en komen met mechanische eigenschappen overeen met de aanduidingen S355J2WP voor CorTen A en S355J2G1W voor CorTen B.[4] Tabel 40 - Weervast constructiestaal EN : 1993 EU 155 : 1980 DIN Materiaalnummer S235JOW Fe 360 C KI -- Cor-Ten A S235J2W Fe 360 D KI WTSt S355JOWP Fe 510 C1 KI S355J2WP Fe 510 D1 KI S355JOW Fe 510 C2 KI S355J2G1W Fe 510 C2 KI WTSt 52-3 Cor-Ten B S355J2G2W S355K2G1W S355K2G2W Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 47

58 Thermisch verzinkt constructiestaal aanduidingen volgens EN Tosec Normenhandboek Aan de basisaanduiding worden de letters GD toegevoegd, gevolgd door: +Z : Zuivere zinklaag +ZF : Zink/ijzer legeringslaag Plus een getal dat de laaggewicht in g/m^2 tweezijdig oppervlak weergeeft. Hierna volgen nog letters voor de aanduiding van het aspect van de deklaag, van de oppervlaktekwaliteit en van de oppervlaktebehandeling. De betekenis van deze aanduidingen staan hieronder beschreven. Aspect van de deklaag N = Normale bloem M = Onderdrukte bloem R = Deklaag van een zink/ijzerlegering Oppervlaktekwaliteit A = Kleine putjes, kleurverschillen, verschillen in bloem grootte etc. Zijn toelaatbaar. B = Verbeterde oppervlakte kwaliteit verkregen door nawalsen. Kleine onvolkomenheden zijn toelaatbaar, geen pukkels. C = De beste zijde mag het uiterlijk van een laklaag van goede kwaliteit niet bederven. De andere zijde moet tenminste voldoen aan kwaliteit B Oppervlaktebehandeling Dompelverzinkte producten krijgen gewoonlijk direct na het verzinken een oppervlaktebescherming zoals hieronder omschreven. De duur van de beschermende werking is afhankelijk van de atmosferische omstandigheden. C = Chemisch gepassiveerd. O = Geolied CO = Chemisch gepassiveerd en geolied U = Onbehandeld, komt alleen voor op uitdrukkelijke wens en verantwoording van de afnemer. Onbehandelde lagen zijn extra gevoelig voor de vorming van witte roest. Voor een overzicht van thermisch verzinkt constructiestaal volgens EN 10147, zie tabel 41. Voorbeeld: plaat EN S250GD+Z275-N-A-C. Constructiestaal (S), met een gespecificeerde minimum rekgrens van 250 N/mm^2. Het materiaal is door dompelen in een vloeibaar metaal (GD) bedekt met een zinklaag (Z) met een laaggewicht van 275 g/mm^2 tweezijdig oppervlak. De zinklaag vertoont een normale zinkbloem (N) en een normale oppervlaktekwaliteit (A). Het oppervlak is chemisch gepassiveerd (C). Tabel 41 - Continu-dompelverzinkte band en plaat voor constructiedoeleinden EN : 1995 EN : 1991 DIN Materiaalnummer S220GD Fe E 220 G S250GD Fe E 250 G StE 250 Z-2Z S280GD Fe E 280 G StE 280 Z-2Z S320GD Fe E 320 G StE 320 Z-2Z S350GD Fe E 350 G StE 350 Z-2Z S550GD Fe E 550 G Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

59 Veredelstaal aanduidingen volgens EN Veredelstalen zijn bij uitstek geschikt om een warmtebehandeling te ondergaan, veredelen genoemd. Het doel is te komen tot een optimale combinatie van sterkte en taaiheid. Veredelstaal wordt aangeduid op basis van chemische samenstelling (zie aanduidingen staalkwaliteiten algemeen). Bij ongelegeerde veredelstalen kan achter het getal dat het koolstofgehalte X 100 aangeeft een letter toegevoegd worden: E = Met verlaagd percentage zwavel R = Met een voorgeschreven percentage zwavel Ook kan de basisaanduiding van zowel de ongelegeerde en laaggelegeerde kwaliteiten gevolgd worden door: Eis ten aanzien van de hardheid: H = Gebruikelijke eisen aan de hardbaarheid HH en HL = Ingeperkte eisen aan de hardbaarheid Aanduiding voor de warmtebehandelingstoestand:.+a = Zachtgegloeid.+QT = Veredeld.+U = Onbehandeld.+N = Normaalgegloeid of normaliserend gewalst.+s = Behandeld om koudgeknipt te worden Een overzicht van veredelstaal aanduidingen volgens EN is te vinden in tabel 42 op de volgende pagina. Voorbeeld : plaat EN 10083CrMo4+QT = Een laaggelegeerd staal met 0,42% koolstof (42), gelegeerd met 1% (4) chroom en een niet nader opgegeven percentage molybdeen, in veredelde toestand (QT). Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 49

60 Tabel 42 Veredelstaal EN : 1996 EN : 1992 DIN Materiaalnummer C22 -- C C22E -- Ck C22R -- Cm C25 1 C 25 C C25E 2 C 25 Ck C25R 3 C 25 Cm C30 -- C C30E -- Ck C30R -- Cm C35 1 C 35 C C35E 2 C 35 Ck C35R 3 C 35 Cm C40 -- C C40E -- Ck C40R -- Cm C45 1 C 45 C C24E 2 C 45 Ck C45R 3 C 45 Cm C50 -- C C50E -- Ck C50R -- Cm C55 1 C 55 C C55E 2 C 55 Ck C55R 3 C 55 Cm C60 1 C 60 C C60E 2 C 60 Ck C60R 3 C 60 Cm Mn6 28Mn6 28 Mn Cr2 38Cr2 38 Cr CrS CrS Cr2 46Cr2 46 Cr CrS CrS Cr4 34Cr4 34 Cr CrS CrS Cr4 37Cr4 37 Cr CrS CrS Cr4 41 Cr 4 41 Cr CrS CrS CrMo4 25 CrMo 4 25 CrMo CrMoS CrMoS CrMo4 34 CrMo 4 34 CrMo CrMoS CrMoS CrMo4 42 CrMo 4 42 CrMo CrMoS CrMoS CrMo CrMo CrNiMo CrNiMo CrNiMo6 35 CrNiMo 6 34 CrNiMo CrNiMo8 30 CrNiMo 8 30 CrNiMo NiCrMo16 36 CrNiMo CrV4 50 CrV 4 51CrV Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

61 Warmvast constructie staal aanduidingen volgens EN Tosec Normenhandboek Warmvast staal is zeer geschikt voor gebruik bij een constante belasting en een hoge temperatuur. Dit omdat van deze kwaliteit de kruipgegevens bekend zijn. Ongelegeerd warmvast staal wordt aangeduid door de basisaanduiding plus de letter P gevolgd door een getal. Dit getal geeft de minimale rekgrens aan. Gevolgd door de letters GH om aan te geven dat de kwaliteit bedoeld is voor gebruik bij hoge temperatuur. Normaal is de leveringstoestand normaalgegloeid of genormaliserend gewalst. Wijkt de leveringstoestand af, dan kunnen de volgende aanduidingen toegevoegd worden: +A = Zachtgegloeid +U = Onbehandeld Voor een overzicht van aanduidingen voor warmvast constructiestaal, zie tabel 43. Gelegeerde kwaliteiten worden aangeduid op basis van de chemische samenstelling. Zie. Aanduidingen Staalkwaliteiten algemeen. Ook hier geldt dat de gebruikelijke leveringstoestand, normaal gegloeid of normaliserend gewalst, niet in de aanduiding tot uitdrukking komt. Tabel 43 - Platte producten van staal voor drukvaten, ongelegeerde en gelegeerde staalsoorten met gespecificeerde eigenschappen bij hoge temperatuur. EN : 1992 DIN Materiaalnummer P235GH H I P265GH H II P295GH 17 MN P355GH 19 Mn Mo3 15 Mo CrMo CrMo CrMo CrMo CrMo Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 51

62 4.3.2 Ongelegeerd en microgelegeerd laag koolstofstaal voor koud vervormen De basis aanduiding bestaat uit letter D, gevolgd door een letter die de fabricagemethode aangeeft: C D X = Koudgewalst = Warmgewalst = Walsmethode niet gespecificeerd Dit wordt gevolgd door een getal bestaande uit twee cijfers dat de geschiktheid voor koudvervormen tot uitdrukking brengt. De combinatie van deze cijfers wordt in de betreffende kwaliteitsnorm geregeld. Deze basisaanduiding kan weer gevolg worden door aanvullende aanduidingen: Z ZF AZ ZA AS SE EK ED ZE = Bekleed door dompelen in een bad met gesmolten zink = Bekleding van een zink-ijzer legering = Bekleed door dompelen in een bad met een aluminium-zink legering = Bekleed door dompelen in een bad met een zink-aluminium legering = Bekleed door dompelen in een bad met aluminium-silicium legering = Bekleed door dompelen in een bad van gesmolten tin = Voor conventioneel leren = Voor direct leren = Elektrolytisch verzinkt Warmgewalst staal geschikt voor koudvervormen volgens EN De basisaanduiding voor warmgewalst staal voor koudvervormen bestaat uit de letters DD. Gevolgd door een getal van twee cijfers dat een maat is voor de geschiktheid voor koudvervormen. 11 = Buig- en zetkwaliteit 12 = Trekkwaliteit 13 = Dieptrekkwaliteit 14 = Extra dieptrekkwaliteit Voor een overzicht van aanduidingen voor warmgewalst staal volgens EN 10111, zie tabel 44. Bijvoorbeeld : Plaat EN DD14 = een warmgewalste plaat van ongelegeerd staal, bedoeld voor dieptrekken. Tabel 44 Warmgewalst staal EN EN : 1992 DIN Materiaalnummer DD11 FeP 11 StW DD12 FeP 12 RRStW DD13 FeP 13 StW DD Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

63 Koud gewalst staal geschikt voor koudvervormen EN Tosec Normenhandboek Koudgewalst staal wordt vervaardigd uit warmgewalst staal. Om de walshuid te verwijderen wordt het staal eerst gebeitst en vervolgens uitgewalst tot kleinere diktes. Deze aanduiding wordt toegepast voor koudgewalste producten van ongelegeerd laag koolstofstaal voor koudvervormen. De basis aanduiding bestaat uit de letters DC, gevolgd door een combinatie van cijfers die een maat zijn voor de geschiktheid voor koudvervormen: 01 = Buig en zetkwaliteit 03 = Trekkwaliteit 04 = Dieptrekkwaliteit 05 = Extra dieptrekkwaliteit 06 = Speciale dieptrekkwaliteit Deze aanduiding wordt nog gevolgd door aanduidingen betreffende de oppervlaktekwaliteit en het oppervlakteaspect. Oppervlaktekwaliteit: A = Fouten, zoals poriën, kleine krassen, kleine afdrukken, kleine groeven of licht verkleuringen, die noch de vervormbaarheid noch de hechting van deklagen beïnvloeden, zijn toegestaan. B = De beste zijde moet vrij zijn van fouten, die het uniforme uiterlijk van een laklaag van goede kwaliteit of van een elektrolytische deklaag kunnen bederven. De andere zijde moet tenminste voldoen aan oppervlaktekwaliteit A. Oppervlakteaspect: b g m r = glad = Ruwheid Ra 0,4µm. Bijzonder geschikt voor het aanbrengen van decoratieve lagen zoals elektrolytisch verchromen, vernikkelen en dergelijke. = mat = Ruwheid Ra 0,9µm. Dit oppervlak levert een uitstekende lakhechting. = normaal = Ruwheid 0,6µm < Ra 1,9µm. Dit oppervlak is voor de meeste doeleinden zoals dieptrekken, lakken, elektrolytisch bedekken etc. geschikt. = ruw = Ruwheid Ra 1,6µm. Voor een overzicht van aanduidingen voor koudgewalst staal volgens EN 10130, zie tabel 45. Tabel 45 - Koudgewalste platte producten uit laag koolstofstaal voor koud dieptrekken of zetwerk. EN EN : 1992 DIN Materiaalnummer DC01 Fe P 01 St DC03 Fe P 03 RRSt DC04 Fe P 04 St DC05 Fe P 05 St DC06 Fe P 06 IF Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 53

64 Sendzimir verzinkt staal geschikt voor koudvervormen EN Tosec Normenhandboek Sendzimir verzinken is thermisch verzinken waarbij het materiaal met een hoge snelheid door een zinkbad geleid wordt. Na het verzinken wordt de gewenste laagdikte gerealiseerd door het overtollige zink af te blazen. De basisaanduiding voor Sendzimir verzinkt staal voor kouddieptrekken of zetwerk bestaat uit de letters DX, gevolgd door een combinatie van cijfers die een maat zijn voor de geschiktheid voor koudvervormen: 51 = Buig- en zetkwaliteit. 52 = Trekkwaliteit 53 = Dieptrekkwaliteit 54 = Extra dieptrekkwaliteit 56 = Speciale dieptrekkwaliteit (niet in EN opgenomen) Gevolgd door de letter D, die aangeeft dat het materiaal bedekt is door dompelen in een bad van gesmolten metaal, plus een van de volgende aanduidingen: +Z = Zuivere zinklaag. +ZF = Zink en ijzer legeringslaag. Gevolgd door het getal dat het laaggewicht in g/m^2 tweezijdig oppervlak weergeeft. Hierna volgen nog letters voor de aanduiding van het aspect van de deklaag, oppervlaktekwaliteit en van de oppervlaktebehandeling: Aspect van de deklaag: N M R = Normale bloem = Onderdrukte bloem = Deklaag van een zink/ijzerlegering Oppervlaktekwaliteit: A B C = Kleine putjes, kleurverschillen, verschillen in bloem grootte etc. Zijn toelaatbaar. = Verbeterde oppervlakte kwaliteit verkregen door nawalsen. Kleine onvolkomenheden zijn toelaatbaar, geen pukkels. = De beste zijde mag het uiterlijk van een laklaag van goede kwaliteit niet bederven. De andere zijde moet tenminste voldoen aan kwaliteit B. Oppervlaktebehandeling: Dompelverzinkte producten krijgen gewoonlijk direct na het verzinken een oppervlaktebescherming zoals hieronder omschreven. De duur van de beschermende werking is afhankelijk van de atmosferische omstandigheden. C O CO U = Chemisch gepassiveerd = Geolied = Chemisch gepassiveerd en geolied = Onbehandeld, komt alleen voor op uitdrukkelijke wens en verantwoording van de afnemer. Onbehandelde lagen zijn extra gevoelig voor de vorming van witte roest. 54 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

65 Voor een overzicht van aanduidingen voor Sendzimir verzinktstaal volgens EN 10142, zie tabel 46. Voorbeeld : plaat EN DX54D+Z275M-B-C Staal voor koudvervormen (DX). Het materiaal is door dompelen in een vloeibaar metaal (D) bedekt met een zinklaag (Z) met een laaggewicht van 275 g/m^2 tweezijdig oppervlak. Door speciale maatregelingen is de bloemvorming onderdrukt (M). Een verbeterde oppervlak is door nawalsen verkregen (B) en het materiaal wordt chemisch nabehandeld geleverd (C). Tabel 46 - Continu-dompelverzinkte band en plaat van laagkoolstofstaal voor koud dieptrekken of zetwerk EN EN : 1990 DIN Materiaalnummer DX51D+Z Fe P 02 G Z St 02 Z DX52D+Z Fe P 03 G Z St 03 Z DX53D+Z Fe P 05 G Z St 05 Z DX54D+Z Fe P 06 G Z St 06 Z DX56D+Z* * Niet in EN opgenomen, maar in SEW 021 : 1996 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 55

66 Elektrolytisch verzinkt staal geschikt voor koudvervormen EN Tosec Normenhandboek De basisaanduiding voor koudgewalst, elektrolytisch verzinkt staal bestaat uit de letters DC, gevolgd door een combinatie van cijfers die een maat zijn voor de geschiktheid voor koudvervormen: 01 = Buig- en zetkwaliteit 02 = Trekkwaliteit 03 = Dieptrekkwaliteit 04 = Extra dieptrekkwaliteit 06 = Speciale dieptrekkwaliteit (niet in EN opgenomen) Gevolgd door +ZE en getallen die de zinklaagdikte als het tienvoudige van de nominale deklaagdikte in µm weergeeft, apart aangegeven voor ieder oppervlak van het product. Hierna volgen nog letters voor de oppervlaktekwaliteit en oppervlaktebehandeling: Oppervlaktekwaliteit: A = Onvolkomenheden als poriën, kleine groeven en afdrukken, lichte krassen en een lichte verkleuring, die de geschiktbaarheid voor vervormen en de hechting van verdere oppervlaktebekledingen niet beïnvloeden, zijn toelaatbaar. B = De beste zijde moet in zoverre vrij zijn van onvolkomenheden dat het gelijkmatige uiterlijk van een goede kwaliteit laklaag niet wordt bedorven. Oppervlaktebehandeling: P PC C PCO CO PO O U = Gefosfateerd = Gefosfateerd en chemisch nabehandeld = Chemisch gepassiveerd = Gefosfateerd, chemisch nabehandeld en geolied = Chemisch gepassiveerd en geolied = Gefosfateerd en geolied = Geolied = Zonder oppervlaktebehandeling Een overzicht van aanduidingen staat in tabel 47. Voorbeeld : plaat EN DC01+ZE25/25-APC, Koudgewalststaal (DC) met een buig- en zetkwaliteit (01), elektrolytisch verzinkt (ZE) met weerzijde een nominale dikte van 2,5 µm (25/25) met oppervlaktekwaliteit A, gefosfateerd (P) en chemisch nabehandeld (C ). Tabel 47 - Elektrolytisch verzinkte koudgewalste platte staalproducten. EN : 1992 EU 152 : 1980 DIN Materiaalnummer DC01+ZE Fe P 01 GZ E St 12 ZE DC03+ZE Fe P 03 GZ E RR St 13 ZE DC04+ZE Fe P 04 GZ E St 14 ZE DC05+ZE Fe P 05 GZ E St 15 ZE DC06+ZE Fe P 06 GZ E Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

67 4.4 Tolerantie op leveringsvormen Tolerantie op leveringsvormen van plaatstaal volgens EN Deze norm bevat de toleranties voor warmgewalste staalplaat van 3 mm of dikker op afmetingen, vorm en massa. Deze Europese norm specificeert eisen voor toleranties voor warmgewalste platen van ongelegeerd en gelegeerd staal met inbegrip van corrosievaste staalsoorten met de volgende kenmerken: a) nominale dikte 3 mm 250 mm; b) nominale breedte 600 mm; c) gespecificeerde minimumvloeigrens 700 N/mm². Toleranties voor producten met een breedte 600 mm, die uit plaat zijn gesneden of geslit, moeten tussen producent en koper worden overeengekomen tijdens de bestelling. Deze Europese norm is niet van toepassing op ronde platen, schetsplaten, geruite- of tranenplaten (vloerplaten) en plaatstroken waarvoor andere Euronormen bestaan of Europese normen over toleranties op staalproducten worden voorbereid.[1] Voor een overzicht van EN 10029, zie tabellen 48 t/m 53. Tabel 48 - toleranties op nominale dikte. Nominale plaatdikte Klasse A Klasse B Klasse C Klasse D =3 <5 0,4 0,8 0,3 0,9 0 1,2 0,6 0,6 =5 <8 0,4 1,1 0,3 1,2 0 1,5 0,75 0,75 =8 <15 0,5 1,2 0,3 1,4 0 1,7 0,85 0,85 =15 <25 0,6 1,3 0,3 1,6 0 1,9 0,95 0,95 =25 <40 0,8 1,4 0,3 1,9 0 2,2 1,1 1,1 =40 <80 1 1,8 0,3 2,5 0 2,8 1,4 1,4 =80 < ,2 0,3 2,9 0 3,2 1,6 1,6 =150 <250 1,2 2,4 0,3 3,3 0 3,6 1,8 1,8 Maten in millimeters Tabel 49 - maximaal verschil in plaatdikte in dezelfde plaat. Nominale plaatdikte Nominale plaatbreedte, in meters = 0,6 = 2,0 = 2,5 = 3,0 = 3,5 = 4,0 < 2,0 < 2,5 < 3,0 < 3,5 < 4,0 -- =3 <5 0,8 0,9 0, =5 <8 0,9 0, =8 <15 0, ,1 1,1 1,2 =15 <25 1 1,1 1,2 1,2 1,3 1,4 =25 <40 1,1 1,2 1,2 1,3 1,3 1,4 =40 <80 1,2 1,3 1,4 1,4 1,5 1,6 =80 <150 1,3 1,4 1,5 1,5 1,6 1,7 =150 <250 1,4 1,5 1,6 1,6 1,7 -- Maten in millimeters. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 57

68 Tabel 50 - Toleranties op plaatbreedte Nominale breedte Toleranties - + = 600 < = 2000 < = Maten in millimeters Tabel 51 - Toleranties op plaatlengte Nominale lengte Toleranties < = 4000 < = 6000 < = 8000 < = < = < Maten in millimeters Tabel 52 - Toleranties op vlakheid Meetlengte Nominale Staaltype L Staaltype H plaatdikte = 3 < =5 < =8 < =15 < =25 < =40 < Maten in millimeters Tabel 53 - Speciale toleranties op vlakheid Staaltype L Staaltype H Plaatbreedte 2750 Plaatbree dte >2750 Nominale Meetlengte Meetlengte Meetlengte plaatdikte < Klant 5 < specificatie Maten in millimeters. Staaltype L : Producten met een opgegeven minimum vloeigrens < 460 N/mm^2 Met uitzondering van gehard staal Staaltype H : Producten met een opgegeven minimum vloeigrens > 460 N/mm^2 en < 700 N/mm^2 en gehard staal. 58 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

69 4.4.2 Toleranties op leveringsvormen van buizen volgens DIN 2393 Koudgetrokken stalenbuis DIN beschrijft afmetingen en maatnauwkeurigheid van gelaste koudgetrokken stalenbuizen (zie bijlage 1). DIN is in de werktuigbouwkunde een veel gebruikte norm, deze norm is vervangen door de Europese norm: EN Steel tubes for precision applications - Technical delivery conditions - Part 2: Welded cold drawn tubes.[5] Toleranties op leveringsvormen van buizen volgens DIN 2394 Koudvervormde stalenbuis DIN beschrijft afmetingen en maatnauwkeurigheid van gelaste koudvervormde stalen buizen (zie tabel 54). DIN is in de werktuigbouwkunde een veel gebruikte norm, deze norm is vervangen door de Europese norm; EN Steel tubes for precision applications - Technical delivery conditions - Part 3: Welded cold sized tubes.[5] Tabel 54 Toleranties op gelaste koudvervormde buizen. Wanddikte Nominale 0,7 1 1,2 1,5 1,8 2 2,2 2,5 3 3,5 4 4,5 5 5,5 6 6,5 7 s maat Tolerantie is 10% van de nominale maat*. De excentriciteit is in de toegestane wanddikteafwijking opgenomen Buitendiameter d Nominale Tolerantie maat Massa in kg/m 4 0, ,091 0, ,126 0,173 0,201 0, ±0,12 0,161 0,222 0,260 0, ,195 0,710 0,320 0,398 0,453 0, ,264 0,370 0,438 0,536 0,630 0,691 0, ,299 0,419 0,497 0,610 0,719 0,789 0,857 0, ,333 0,469 0,556 0,648 0,808 0,888 0,966 1,080 1, ,367 0,513 0,616 0,758 0,897 0,986 1,070 1,200 1,410 ±0, ,419 0,592 0,704 0,869 1,030 1,130 1,240 1,390 1, ,506 0,715 0,852 1,050 1,250 1,380 1,510 1,700 2,000 2, ,765 0,911 1,130 1,340 1,480 1,620 1,820 2,150 2, ,838 1,000 1,240 1,470 1,630 1,780 2,000 2,370 2,720 ±0, ,912 1,090 1,350 1,610 1,780 1,940 2,190 2,590 2,980 3, ,962 1,150 1,420 1,700 1,870 2,050 2,310 2,740 3,150 3, ,090 1,300 1,610 1,920 2,120 2,320 2,620 3,110 3,580 4, ±0,30 1,210 1,440 1,790 2,140 2,370 2,590 2,930 3,480 4,010 4,540 5, ,590 1,980 2,360 2,610 2,860 3,240 3,850 4,450 5,030 5, ,740 2,160 2,580 2,860 3,140 3,550 4,220 4,880 5,520 6,150 6,780 7, ±0,40 2,040 2,530 3,030 3,350 3,680 4,160 4,960 5,740 6,510 7,270 8,010 8, ,330 2,900 3,470 3,850 4,220 4,780 5,700 6,600 7,500 8,380 9,250 10, ,270 3,920 4,340 4,760 5,390 6,440 7,470 8,480 9,490 10,500 11,500 12,400 ±0, ,640 4,360 4,830 5,310 6,010 7,180 8,330 9,470 10,600 11,700 12,800 13, ,940 4,730 5,230 5,740 6,500 7,770 9,020 10,300 11,500 12,700 13,900 15, ±0,60 4,980 5,520 6,200 6,870 8,210 9,540 10,900 12,200 13,400 14,700 16,000 17,200 18, ,250 5,820 6,390 7,240 8,660 10,100 11,400 12,800 14,200 15,500 16,900 18,200 19, ±1,0 5,820 6,460 7,100 8,050 9,620 11,200 12,700 14,300 15,800 17,300 18,900 20,300 21, ±1,2 6,980 7,740 8,510 9,650 11,50 13,400 15,300 17,200 19,000 20,800 22,600 24,500 26,200 s/d 1/40? s/d 1/20? * Voor buitendiameter van nominaal 4mm is de toegestane afwijking van de de nominale wanddikte ±20% Voor buitendiameter van nominaal 6 en 8mm is de toegestane afwijking van de nominale wanddikte ±15% Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 59

70 4.4.4 Toleranties op leveringsvormen van buizen volgens DIN 2395 Rechthoekige buis DIN beschrijft afmetingen en maatnauwkeurigheid van gelaste koudvervormde vierkante en rechthoekige stalenbuizen (zie tabel 55 op de volgende pagina) DIN is in de werktuigbouwkunde een veel gebruikte norm, deze norm is vervangen door de Europese norm; EN Steel tubes for precision applications - Technical delivery conditions - Part 5: Welded and cold size square and rectangular tubes.[5] 60 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

71 Tabel 55 Toleranties op gelaste koudvervormde vierkante en rechthoekige stalen buizen. Wanddikte T 1 1,25 1,5 2 2, Zijdelengte h b h en b Massa in kg/m Nominalemaat Tolerantie ±0,20 0,438 0,537 0,632 0, ±0,20 0,532 0,655 0,773 0, ,438 0,537 0,632 0, ±0,20 0,516 0,635 0,75 0, ,595 0,733 0,868 1, ±0,25 0,595 0,733 0,868 1, ,752 0,93 1,1 1, ,595 0,733 0,868 1, ,673 0,831 0,985 1, ±0, ,752 0,93 1,1 1, ,909 1,13 1,34 1,75 2,15 2, ,815 1,01 1,2 1, ±0, ,03 1,28 1,53 2 2,46 2, ,83 1,03 1,22 1,59 1, ±0,25 0,909 1,13 1,34 1,75 2,15 2, ,07 1,32 1,57 2,7 2,54 2, ±0,25 0,705 0,871 1,03 1, ,34 1,75 2,15 2, ,46 1,91 2,34 2,63 -- ±0, ,57 2,07 2,54 2, ,81 2,38 2,93 3,33 4, ±0,30 2,05 2,69 3,33 3,8 4, ,57 2,07 2,54 2, ,69 2,22 2,74 3, ,81 2,38 2,93 3,33 4,25 ±0, ,9 2,51 3,09 3,52 4,5 40 2,05 2,69 3,33 3,8 4, ,28 3,01 3,72 4,28 5, ±0,40 2,02 2,66 3,29 3,76 4, ,38 2,93 3, ,69 3,33 3,8 4, ±0,40 3,01 3,72 4,28 5, ,32 4,11 4,75 6, ,64 4,5 5,22 6,76 8, ,32 4,11 4,75 6,14 -- ±0, ,26 5,29 6,16 8,02 9,7 20 3,01 3,72 4, ,32 4,11 4, ,64 4,5 5,22 6,76 8,13 ±0, ,95 4,9 5,69 7,39 8, ,26 5,29 6,16 8,02 9,7 80 4,89 6,07 7,1 9,28 11, ±0,75 5,52 6,86 8,04 10,5 12,8 40 4,26 5,29 6,16 8,02 9,7 50 4,58 5,68 6,63 8,65 10, ±0,80 4,89 6,07 7,1 9,28 11,3 80 5,52 6,86 8,04 10,5 12, ,15 7,64 8,99 11,8 14, ,89 6,07 7,1 9,28 11,3 ±0, ,52 6,86 8,04 10,5 12,8 Voor de wanddikten T gelden de volgende toleranties: ±10% met als max. ±0,35 mm. Maten in deze lijst zijn in de handel gebruikelijk. De aangegeven massa's zijn gebaseerd op de nominale maten. Rekening houdend met de gemiddelde radii: voor wanddikte T=2,5mm = 0,5 X T, T=3 en 4mm = 1,75 X T, T=5mm = 2 X T. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 61

72 62 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar

73 5 Bibliografie Bronvermelding: [1] =NEN, Het Nederlands Normalisatie instituut. [2] =Trumpf, Fabrikant van productiemachines. [3] =Tabellenboek, Samengesteld door A.C.Bruinshoofd. [4] =ThyssenKrupp Stahl Producent van verschillende staalsoorten. [5] =mybeuth Internetsite waar men normen, tegen betaling, kan downloaden. Geraadpleegde naslagwerken; Tosec, Richtlijnen & Toleranties voor plaatbewerking. ThyssenKrupp Stahl, Productinformatie. SSAB Swedish Steel B.V., Productinformatie. ISCOR steel, Productinformatie. MCB boek NEN-Catalogus Geraadpleegde websites; ;Website van Nederlands Normalisatie-instituut ;Website van Deutsches institut fur Normung e.v. ;Website van International Organization for Standardization ;Website van European Commitee for Standardization ;Website voor het downloaden van normen. ;Website van Nederlands Instituut voor Lastechniek ;Website van Trumpf, lasersnijmachines. ;Website van Dormer. ;Website van Waldram, staal leverancier. Geraadpleegde normen; Alle in dit verslag vermelde normen en vele anderen normen of delen ervan. Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar 63

74 64 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar

75 6 Normenregister ISO Pagina 17 -ISO-passingstelsel - Deel 1: Grondslagen van toleranties, grensmaatafwijkingen en passingen.[1] EN Pagina 25 - Het kwalificeren van lassers - Smeltlassen - Deel 1: Staal.[1] EN Pagina 34 - Aluminium en aluminiumlegeringen - Chemische samenstelling en vorm van geknede producten - Deel 1: Numeriek aanduidingsysteem.[1] EN Pagina 34 - Aluminium en aluminiumlegeringen - Chemische samenstelling en vorm van geknede producten - Deel 2: Aanduidingsysteem gebaseerd op chemische symbolen.[1] DIN Pagina 59 -Vervangen door EN DIN Pagina 59 -Vervangen door EN DIN Pagina 60 -Vervangen door EN ISO Pagina 29 - Las- en soldeerverbindingen - Symbolische weergave op tekeningen.[1] ISO Pagina 3 -Algemene toleranties - Deel 1: Toleranties voor lineaire en hoekmaten zonder afzonderlijke tolerantieaanduidingen.[1] ISO Pagina 3 -Algemene toleranties - Deel 2: Vormtoleranties voor elementen zonder afzonderlijke tolerantie-aanduidingen.[1] ISO Pagina 30 - Lassen en verwante processen - Termen voor processen en referentienummers.[1] DIN Pagina 21 -Cold Bending of Flat Rolled Steel Products.[5] ISO Pagina 10 -Thermisch snijden - Classificatie van thermische doorsnijdingen - Geometrische productspecificatie en kwaliteitstoleranties.[1] EN Pagina 42 - Warmgewalste producten van ongelegeerd constructiestaal - Deel 1: Technische leveringsvoorwaarden.[1] EN Pagina 39 - Systemen voor het aanduiden van staalsoorten - Deel 1: Aanduiding met symbolen, hoofdsymbolen.[1] EN Pagina 39 - Systemen voor het aanduiden van staalsoorten - Deel 2: Numeriek systeem.[1] EN Pagina 51 - Platte producten gemaakt van staal voor drukvaten - Deel 3: Lasbaar, fijnkorrelig staal, normaal gegloeid. [1] Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 65

76 EN Pagina 27 - Warmgewalste staalplaat van 3 mm of dikker - Toleranties op afmetingen, vorm en massa.[1] EN Pagina 49 - Veredelstaal - Deel 1: Algemene technische leveringsvoorwaarden.[1] EN Pagina 37 - Corrosievaste staalsoorten - Deel 1: Lijst van corrosievaste staalsoorten.[1] EN Pagina 52 - Continu warmgewalste plaat en band van laag koolstofstaal voor koud dieptrekken of zetwerk - Technische leveringsvoorwaarden.[1] EN Pagina 45 - Warmgewalste producten van lasbaar fijnkorrelig constructiestaal - Deel 2: Leveringsvoorwaarden voor normaalgegloeide/normaliserend gewalste staalsoorten.[1] EN Pagina 44 - Warmgewalste producten van lasbaar fijnkorrelig constructiestaal - Deel 3: Leveringsvoorwaarden voor thermomechanisch gewalste staalsoorten.[1] EN Pagina 53 - Koudgewalste platte producten van laag koolstofstaal voor koud dieptrekken of zetwerk - Technische leveringsvoorwaarden.1] EN Pagina 46 - Platen en universaalstaal van constructiestaal met hoge vloeigrens in de veredelde of precipitatiegeharde toestand - Deel 2: Leveringsvoorwaarden voor veredelde staalsoorten.[1] EN Pagina 54 - Plaat en band van staal bekleed met een metaal door continu dompelen - Toleranties op afmetingen en vorm.[1] EN Pagina 48 - Continu-dompelverzinkte band en plaat van staal voor constructiedoeleinden - Technische leveringsvoorwaarden.[1] EN Pagina 44 - Warmgewalste platte producten gemaakt van staalsoorten met een hoge vloeigrens voor koudvervormen - Deel 2: Leveringsvoorwaarden voor thermomechanisch gewalste staalsoorten.[1] EN Pagina 45 - Warmgewalste platte producten gemaakt van staalsoorten met een hoge vloeigrens voor koudvervormen - Deel 1: Algemene leveringsvoorwaarden.[1] EN Pagina 56 - Elektrolytisch verzinkte koudgewalste platte staalproducten voor koudvervormen - Technische leveringsvoorwaarden.[1] EN Pagina 47 - Weervast constructiestaal - Technische leveringsvoorwaarden.[1] EN Pagina 59 - Stalen buizen voor nauwkeurige toepassingen - Technische leveringsvoorwaarden - Deel 2: Gelaste koudgetrokken buizen.[1] 66 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

77 EN Pagina 59 - Stalen buizen voor nauwkeurige toepassingen - Technische leveringsvoorwaarden - Deel 3: Gelaste koudvervormde buizen.[1] EN Pagina 60 - Stalen buizen voor nauwkeurige toepassingen - Technische leveringsvoorwaarden - Deel 5: Gelaste en koudvervormde vierkante en rechthoekige buizen.[1] ISO Pagina 23 - Lassen - Algemene toleranties voor gelaste constructies - Lengte- en hoekmaten - Vorm en plaats.[1] Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 67

78 68 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar

79 7 Bijlage Bijlage 1: DIN 2393 Tabel 1 - De toleranties op de diameters van warmtebehandelde buizen. Wanddikte T Toleranties op de diameters D = 0,05 X D Waarde in tabel 2 0,05 X D>T=0,025 X D 1,5 X de waarde in tabel 2 < 0,025 X D 2 X de waarde in tabel 2 Tabel 2 - Maten. Wanddikte Nominalemaat T 0,5 0,8 1 1,2 1,5 1,8 Buitendiameter D Binnendiameter D1 Nominalemaat Tolerantie Nominalemaat en tolerantie 4 3±0,15 2,4±0,15 2±0,15 5 4±0,15 3,4±0,15 3±0,15 6 5±0,15 4,4±0,15 4±0,15 7 6±0,15 5,4±0,15 5±0,15 4,6±0,15 4±0,15 8 7±0,15 6,4±0,15 6±0,15 5,6±0,15 5±0,15 9 8±0,15 7,4±0,15 7±0,15 6,6±0,15 6±0, ±0,15 8,4±0,15 8±0,15 7,6±0,15 7±0,15 6,4±0, ±0,15 10,4±0,15 10±0,15 9,6±0,15 9±0,15 8,4±0, ±0,08 12,4±0,08 12±0,08 11,6±0,15 11±0,15 10,4±0,15 ± 0, ±0,08 13,4±0,08 13±0,09 12,6±0,08 12±0,15 11,4±0, ±0,08 14,4±0,08 14±0,08 13,6±0,08 13±0,08 12,4±0, ±0,08 16,4±0,08 16±0,08 15,6±0,08 15±0,08 14,4±0, ±0,08 18,4±0,08 18±0,08 17,6±0,08 17±0,08 16,4±0, ±0,08 20,4±0,08 20±0,08 19,6±0,08 19±0,08 18,4±0, ±0,08 23,4±0,08 23±0,08 22,6±0,08 22±0,08 21,4±0, ±0,08 24,4±0,08 24±0,08 23,6±0,08 23±0,08 22,4±0, ±0,08 26,4±0,08 26±0,08 25,6±0,08 25±0,08 24,4±0, ±0,08 28,4±0,08 28±0,08 27,6±0,08 27±0,08 26,4±0, ±0,15 30,4±0,15 30±0,15 29,6±0,15 29±0,15 28,4±0, ±0,15 33,4±0,15 33±0,15 32,6±0,15 32±0,15 31,4±0,15 ± 0, ±0,15 36,4±0,15 37±0,15 36,6±0,15 36±0,15 34,4±0, ±0,15 38,4±0,15 38±0,15 37,6±0,15 37±0,15 36,4±0, ±0,20 39,6±0,20 39±0,20 38,4±0, ±0,20 42,6±0,20 42±0,20 41,4±0,20 ± 0, ±0,20 45,6±0,20 45±0,20 44,4±0, ±0,20 47,6±0,20 47±0,20 46,4±0, ±0,25 52,6±0,25 52±0,25 51,4±0,25 ± 0, ±0,25 57,6±0,25 57±0,25 56,4±0, ±0,30 62,6±0,30 62±0,30 61,4±0,30 ± 0, ±0,30 67,6±0,30 67±0,30 66,4±0, ±0,35 72,6±0,35 72±0,35 71,4±0,35 ± 0, ±0,35 77,6±0,35 77±0,35 76,4±0, ±0,40 81,4±0,40 ± 0, ±0,40 86,4±0, ± 0,45 ± 0,50 ± 0,70 ± 0.80 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 69

80 2 2,2 2,5 2,8 3 3,5 4 4,5 Binnendiameter D1 Nominalemaat en tolerantie 6±0,15 8±0,15 10±0,15 9,6±0,15 9±0,15 11±0,15 10,6±0,15 10±0,15 12±0,15 11,6±0,15 11±0,15 14±0,08 13,6±0,15 13±0,15 12,4±0,15 12±0,15 11±0,15 16±0,08 15,6±0,15 15±0,15 14,4±0,15 14±0,15 13±0,15 12±0,15 18±0,08 17,6±0,08 17±0,15 16,4±0,15 16±0,15 15±0,15 14±0,15 21±0,08 20,6±0,08 20±0,08 19,4±0,15 19±0,15 18±0,15 17±0,15 16±0,15 22±0,08 21,6±0,08 21±0,08 20,4±0,15 20±0,15 19±0,15 18±0,15 17±0,15 24±0,08 23,6±0,08 23±0,08 22,4±0,08 22±0,15 21±0,15 20±0,15 19±0,15 26±0,08 25,6±0,08 25±0,08 24,4±0,08 24±0,15 23±0,15 22±0,15 21±0,15 28±0,15 27,6±0,15 27±0,15 26,4±0,15 26±0,15 25±0,15 24±0,15 23±0,15 31±0,15 30,6±0,15 30±0,15 29,4±0,15 29±0,15 28±0,15 27±0,15 26±0,15 34±0,15 33,6±0,15 33±0,15 32,4±0,15 32±0,15 31±0,15 30±0,15 29±0,15 36±0,15 35,6±0,15 35±0,15 34,4±0,15 34±0,15 33±0,15 32±0,15 31±0,15 38±0,20 37,6±0,20 37±0,20 36,6±0,20 36±0,20 35±0,20 34±0,20 33±0,20 41±0,20 40,6±0,20 40±0,20 39,6±0,20 39±0,20 38±0,20 37±0,20 36±0,20 44±0,20 43,6±0,20 43±0,20 42,6±0,20 42±0,20 41±0,20 40±0,20 39±0,20 46±0,20 45,6±0,20 45±0,20 44,6±0,20 44±0,20 43±0,20 42±0,20 41±0,20 51±0,25 50,6±0,25 50±0,25 49,4±0,25 49±0,25 48±0,25 47±0,25 46±0,25 56±0,25 55,6±0,25 55±0,25 54,4±0,25 54±0,25 53±0,25 52±0,25 51±0,25 61±0,30 60,6±0,30 60±0,30 59,4±0,30 59±0,30 58±0,30 57±0,30 56±0,30 66±0,30 65,6±0,30 65±0,30 64,4±0,30 64±0,30 63±0,30 62±0,30 61±0,30 71±0,35 70,6±0,35 70±0,35 69,4±0,35 69±0,35 68±0,35 67±0,35 66±0,35 76±0,35 75,6±0,35 75±0,35 74,4±0,35 74±0,35 73±0,35 72±0,35 71±0,35 81±0,40 80,6±0,40 80±0,40 79,4±0,40 79±0,40 78±0,40 77±0,40 76±0,40 86±0,40 85,6±0,40 85±0,40 84,4±0,40 84±0,40 83±0,40 82±0,40 81±0,40 91±0,45 90,6±0,45 90±0,45 89,4±0,45 89±0,45 88±0,45 87±0,45 86±0,45 96±0,45 95,6±0,45 95±0,45 94,4±0,45 94±0,45 93±0,45 92±0,45 91±0,45 106±0,50 105,6±0,50 105±0,50 104,4±0,50 104±0,50 103±0,50 102±0,50 101±0,50 116±0,50 115,6±0,50 115±0,50 114,4±0,50 114±0,50 113±0,50 112±0,50 111±0,50 125±0,70 124,4±0,70 124±0,70 123±0,70 122±0,70 121±0,70 135±0,70 134,4±0,70 134±0,70 133±0,70 132±0,70 131±0,70 144±0,80 143±0,80 142±0,80 141±0,80? T=0,025 X D 70 Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!

81 5 5, Binnendiameter D1 Nominalemaat en tolerantie De scheidingslijnen geven de verhouding voor wanddikte T/ buitendiameter D =0,05 of 0,025 aan. Wanddikte T Buitendiameter Nominalemaat ±0, ±0, ±0, ±0,15 27±0, ±0,15 29±0, ±0,20 31±0, ±0,20 34±0,20 33±0, ±0,20 37±0,20 36±0, ±0,20 39±0,20 38±0, ±0,25 44±0,25 43±0,25 41±0, ±0,25 49±0,25 48±0,25 46±0, ±0,30 54±0,30 53±0,30 51±0, ±0,30 59±0,30 58±0,30 56±0, ±0,35 64±0,35 63±0,35 61±0,35 59±0, ±0,35 69±0,35 68±0,35 66±0,35 64±0, ±0,40 74±0,40 73±0,40 71±0,40 69±0, ±0,40 79±0,40 78±0,40 76±0,40 74±0, ±0,45 84±0,45 83±0,45 81±0,45 79±0, ±0,45 89±0,45 88±0,45 86±0,45 84±0,45 82±0,45 80±0, ±0,50 99±0,50 98±0,50 96±0,50 94±0,50 92±0,50 90±0, ±0,50 109±0,50 108±0,50 106±0,50 104±0,50 102±0,50 100±0, ±0,70 119±0,70 118±0,70 116±0,70 114±0,70 112±0,70 110±0, ±0,70 129±0,70 128±0,70 126±0,70 124±0,70 122±0,70 120±0, ±0,80 139±0,80 138±0,80 136±0,80 134±0,80 132±0,80 130±0, T=0,05 X D? Indien Uw vraag hier niet beantwoord is, mail deze naar [email protected]!!! 71