Webinar PIV september Chris van Dijk

Transcriptie

1 Webinar PIV september 2015 Chris van Dijk

2 - Shockschade; - Wetsvoorstel affectieschade; - Billijkheidscorrectie. 2

3 Shockschade beperkte ruimte voor vergoeding van shockschade. De ratio hiervan is onder meer dat vergoeding van shockschade wezensvreemd is aan het aansprakelijkheidsrecht, tot delicate discussies kan leiden en de neiging heeft uit te dijen. Niet in de wet geregeld, maar in jurisprudentie, HR 22 februari 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD5356 en HR 9 oktober 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI8583. Uitgangspunt: terughoudendheid, alleen zeer ernstige gevallen 3

4 Vereisten 1. er is sprake van een ernstig ongeval als gevolg van overtreding van een veiligheids- of verkeersnorm; 2. er is sprake van een derde bij wie, door het waarnemen van het ongeval of door de directe confrontatie met de ernstige gevolgen ervan, een hevige emotionele schok wordt teweeggebracht waaruit geestelijk letsel voortvloeit; 3. er is sprake van geestelijk letsel dat in rechte kan worden vastgesteld, wat in het algemeen slechts het geval zal zijn als sprake is van een in de psychiatrie erkend ziektebeeld; 4. er is sprake van een nauwe affectieve relatie tussen het slachtoffer en deze derde. 4

5 Voldoende ernstig ongeval HR 22 februari 2002 (Taxibus): een moeder treft haar aangereden dochtertje dood en met open hersenschedel aan; HR 9 oktober 2009 (Vilt): kinderen c.q. broers/zussen zijn na een achtervolging opzettelijk doodgereden; Hof Arnhem-Leeuwarden 16 december 2014: dochter door wurging vermoord en vervolgens in brand gestoken waarna zij niet meer herkenbaar was voor ouders; Rb. Rotterdam 8 februari 2012: slachtoffer opzettelijk om het leven gebracht; Rb. Midden-Nederland 13 oktober 2014: vader treft zijn zoon vermoord aan in huis met een door zijn moeder dicht getapete plastic zak om zijn hoofd; Rb. Den Haag 7 april 2015: aanrijding kind op zebrapad met ernstig hoofdletsel als gevolg, waarop de vader het gezicht van zijn zoon niet meer herkende. 5

6 Rb. Rotterdam 13 augustus 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:6672 iemand was ooggetuige was van een opzettelijk veroorzaakte aanrijding met een persoon op de oprit van het ouderlijk huis van de ooggetuige. Het slachtoffer kwam op de grond terecht, zijn hoofd zat onder het bloed, het ooglid onder diens linkeroog was gescheurd, hij had schaafwonden aan armen en benen en aanvankelijk bewoog hij niet. De ooggetuige dacht dat de persoon in kwestie dood was. De rechtbank: de directe confrontatie met een dergelijk ongeval is onvoldoende voor shockschadevergoeding hoezeer de ooggetuige ook een PTSS had opgelopen (minder schokkend dan Taxi-bus en andere gepubliceerde rechtspraak). Wat voor te zeggen beperkten tot buitencategorie (moeten wij willen discussiëren over grensgevallen?, net wel/net niet) 6

7 Nauwe affectieve relatie Hoe ruim is de kring van derden? Shock vloeit ib. voort uit confrontatie en relatie. HR: zich met name zal kunnen voordoen indien iemand tot wie de aldus getroffene in een nauwe affectieve relatie bestaat, is gedood of gewond. 1. Kennelijk enige ruimte voor shockschade voor derden zonder nauwe affectieve relatie. (hele kleine opening vanwege terughoudendheid) 2. Wat is nauwe affectieve relatie? 7

8 Toegewezen Rechtspraak altijd gezinsband of liefdesband o.a. HR 22 februari 2002 (Taxibus): moeder dochter; HR 9 oktober 2009 (Vilt): ouders kinderen en broers/zussen; Rb. Midden-Nederland 13 oktober 2014: vader zoon; Rb. Rotterdam 8 februari 2012: man vrouw; Rb. Den Haag 7 april 2015: vader zoon. 8

9 Afgewezen niet gezins- of liefdesband Rb. Rotterdam 1 december 2010, ECLI:NL:RBROT:2010:BP1237 (vanwege niet meer samenwonen was getrouwd zijn en samen kind hebben niet voldoende); Rb. Rotterdam 13 augustus 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:6672 (dat het feit dat het slachtoffer een paar keer per week bij de ouders van de geschokte en evenzeer een paar keer per week bij de geschokte zelf over de vloer kwam niet maakte dat de geschokte tot de kring der gerechtigden behoort.) Wegen vriendschappen wenselijk? Bewijs? Uitvoerbaarheid? 9

10 Directe confrontatie HR 9 oktober 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI8583: Met art. 6:106 BW is beoogd vergoeding van ander nadeel dan vermogensschade slechts in beperkte mate mogelijk te maken, in verband waarmee voor vergoeding van shockschade alleen onder strikte voorwaarden plaats is. Hiermee strookt niet het vereiste van waarneming van het ongeval of directe confrontatie met zijn ernstige gevolgen vanwege de aard of ernst van de normschending, zoals vanwege het opzettelijk begaan daarvan, terzijde te stellen of af te zwakken. 10

11 Wat is directe confrontatie? Rb. Gelderland 29/1/2014, ECLI:NL:RBGEL:2014:520; een moeder van een meisje dat was neergestoken en enkele dagen later in de armen van de moeder was overleden, waarbij directe confrontatie is aangenomen omdat de moeder het lichaam na overlijden had gewassen Hof Arnhem-Leeuwarden 16/12/2014, JA 2015/42 (niet zien slachtoffer, wel verkoolde kledingresten, geen identificatie afscheid nemen en media-aandacht) Rb. Noord-Nederland 11 februari 2015, ECLI:NL:RBNNE:2015:507 een vader die met een vriendin van zijn dochter zijn vermiste dochter aan het zoeken is, geroepen wordt door die vriendin dat ze haar heeft zien liggen en gaat kijken, al was hij wel 'gewaarschuwd' voor hij ging kijken.) Rb. Den Haag 7/4/2015: RBDHA:2015:3937 (plas bloed na ongeval) 11

12 Iha in de psychiatrie erkend ziektebeeld. Psychiatrische diagnose; Vaak deels affectieschade, deels confrontatieschade; En wat bij eigen schuld? (ook vraag van relativiteit?) (NB Nog Shockschade is iets anders dan art. 6:106 lid 1 BW oogmerk nadeel toebrengen, zie HR 26/10/2001, NJ 2002, 216 en Rb. Midden-Nederland 24/12/2014, JA 2015, 5) 12

13 Wetsvoorstel affectieschade Toekenning vergoeding immateriële schade naasten bij: Overlijden, art. 6:108 lid 3 BW Ernstig en blijvend letsel (algemeen: 70% b.i.), art. 6:107 lid 1 sub b BW Bijzondere gevallen: restgroep op grond van impact letsel (MvT)

14 Wetsvoorstel affectieschade Restgroep op grond van impact letsel (Amvb): Voorbeelden: coma, ernstige karakter- en gedragsveranderingen, algeheel verlies van het vermogen tot spreken, ernstige afasie, ernstige aantasting van het geheugen, ernstig of algeheel verlies van zintuigen, letsels die een erstige verstoring van het menselijk contact tot gevolg hebben (ernstige brandwonden), letsel waardoor het slachtoffer nagenoeg volledig hulpafhankelijk wordt.

15 Kring van gerechtigden affectieschade - de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot of geregistreerde partner; - de levensgezel van de gekwetste of overledene die duurzaam met deze een gemeenschappelijke huishouding voert of voerde; - Minderjarige kinderen en ouders; - Meerderjarige thuiswonende en uitwonende kinderen en ouders; - Pleegkinderen en ouders; - Zorg in gezinsverband; - Overige nauwe persoonlijke relaties. [NB formele relatie of bloedband is niet vereist NB uitvoerbaarheid?]

16 Hoogte vergoedingen affectieschade Vuistregels: - Hoogte varieert van ,-- tot en met ,--; - Hoe nauwer de verwantschap, hoe meer; - Meer bij overlijden dan bij ernstig letsel; - Meer bij geweldsmisdrijf als oorzaak dan bij ongeval; [

17 Enkele uitgangspunten affectieschade - Hardheidsclausule kring van gerechtigden; - Hoogte van de bedragen kunnen aangepast worden; - Functies affectieschade: erkenning & genoegdoening; - Bij overlijden naasten slechts 1x recht op affectieschade; - Bij Amvb kan plafond aan vergoeding worden gesteld; - Bij meerdere gerechtigden: kan worden teruggebracht naar evenredigheid.

18 Kanttekeningen wetsvoorstel affectieschade - Concreet percentage b.i.: discussies? - Fysiek versus psychisch letsel. - Hardheidsclausule kring van gerechtigden: aangeknoopt bij art. 6:2 lid 2 BW: de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid - Verhoging smartengeld bij geweldsmisdrijf met 2.500,--: is dat toereikend? Wat is geweld? - Geen schadevergoeding, maar symbolisch bedrag. - Praktische hanteerbaarheid regeling staat voorop.

19 Regres: Hoofdregel Art. 7:962 lid 1 BW: De vordering op schadevergoeding die de verzekerde mogelijk op derden heeft gaat bij wijze van subrogatie over op zijn of haar (schade) verzekeraar voor zover deze de schade aan haar verzekerde heeft uitgekeerd. 19

20 Billijkheidscorrectie voor regresnemers? HR 5 december 1997, NJ 1998, 400 voor een dergelijke (50/100%) standaardisering van de billijkheidscorrectie is in regressituaties geen plaats regresnemende verzekeraars in beginsel terugvallen op het normale regime van art. 6:101 lid 1 BW. na de causaliteitsafweging kan ook de daarin opgenomen billijkheidscorrectie nog aan de orde komen. Daarbij moet volgens de Hoge Raad rekening moet worden gehouden met alle relevante omstandigheden zowel aan de zijde van de bestuurder als aan de zijde van het verkeerslachtoffer, met dien verstande dat de billijkheidscorrectie in regresverhoudingen doorgaans slechts tot een bijstelling van beperkte omvang van het resultaat van de causaliteitsafweging [zal] kunnen leiden 20

21 Kunnen regresnemers alle relevante omstandigheden aan een beroep op de billijkheidscorrectie ten grondslag leggen (en in die zin gelijkelijk profiteren van de billijkheidscorrectie als de slachtoffers zelf) of mogen zij zich slechts op objectieve billijkheidsfactoren beroepen. Met name Hartlief pleitte voor dat laatste, onder het motto geen subrogatie in zieligheid (TvP 2010, 4, m.nt. Hartlief) Lagere rechter ging met dit argument niet mee: * Hof Arnhem 12 mei 2009, LJN BI5030; 21

22 Hof Den Bosch 2 februari 2014, GHSHE:2014:206 Het Hof heeft Achmea met toepassing van art. 6:101 BW veroordeeld tot vergoeding van 65% van de door Menzis betaalde ziektekosten. In dat percentage was een billijkheidscorrectie van 25% verdisconteerd wegens (onder meer) de ernst van het letsel en de jeugdige leeftijd van het betrokken verkeersslachtoffer. Achmea in cassatie: het hof heeft ten onrechte subjectieve omstandigheden aan zijn toepassing van de billijkheidscorrectie ten grondslag heeft gelegd, namelijk omstandigheden betreffende de persoon van het slachtoffer (diens leeftijd en letsel) in plaats van de aan hem verweten 22

23 Conclusie Spier: Wanneer een billijkheidscorrectie wordt toegepast met het oog op werkelijk persoonlijke omstandigheden van een slachtoffer, zoals zijn specifieke lijden, afhankelijkheid en wat dies meer zij, is er volgens Spier geen goede grond de verzekeraar daarvan te laten profiteren. Het gaat dan, aldus Spier, om echte zieligheid, wegens subjectieve omstandigheden aan de zijde van het slachtoffer die zich niet mede vertalen in objectieve Ic. volgens Spier een billijkheidscorrectie (wegens jeugdige leeftijd in combinatie met ernstig letsel) die zowel objectieve als subjectieve elementen in zich bergt. Dan prevaleert de hoofdregel. 23

24 HR 10 juli 2015, ECLI:NL:HR:2015: De klachten falen. Art. 7:962 lid 1 BW bepaalt dat vorderingen tot vergoeding van schade van de verzekerde overgaan op de verzekeraar voor zover deze laatste die schade vergoedt. Uitgangspunt moet dan zijn dat de billijkheidscorrectie van art. 6:101 lid 1 BW doorwerkt in de (regres)verhouding tussen verzekeraars op gelijke wijze als deze zou gelden in de verhoudingen tussen de verzekerden (vgl. HR 5 december 1997, ECLI:NL:HR:1997:ZC2517, NJ 1998/400 (Terminus/ZAO), rov. 3.7). Dat geldt ook indien de billijkheidcorrectie verband houdt met subjectieve omstandigheden aan de zijde van de verzekerde. - Geen referentie aan echte zieligheid Spier. Laten woorden uitgangspunt ruimte? 24

25 Achmea had in cassatie nog aangevoerd dat verzekeraars streven naar normering van regresschades door middel van regresconvenanten, welk streven volgens haar zou worden bemoeilijkt door subjectivering. HR: 3.4 ( ) Dat de regrespraktijk tussen verzekeraars gebaseerd zou zijn op objectieve modellen en geen rekening zou houden met genoemde subjectieve omstandigheden, zoals het middel onder 1.12 aanvoert, kan, zo al juist, aan het hiervoor overwogene niet afdoen. Zou onderscheid subjectief en objectief wel praktisch hanteerbaar zijn? 25