Risico s en maatregelen bij stralingsongevallen

Transcriptie

1 Risico s en maatregelen bij stralingsongevallen CBRN symposium 24 januari 2013 Dr. ir. C.H.L. (Chris) Peters Klinisch fysicus Coördinerend stralingsdeskundige JBZ

2 Ioniserende straling Straling die in staat is om materie te ioniseren Straling met voldoende energie om een elektron vrij te maken uit de buitenste schil van een atoom

3 Ioniserende straling - 2 Toestellen Radioactieve stoffen

4 Direct ioniserende straling Treedt op bij zware atoomkernen Twee varianten: elektron emissie en positron emissie

5 Indirect ioniserende straling Elektromagnetische straling hogere energie dan licht Komt vrij door verval van kern naar lagere energietoestand

6 Afscherming Dracht in lucht ~ cm Dracht in weefsel << mm Afscherming: velletje papier Dracht in lucht ~ m Dracht in weefsel ~ mm Afscherming: perspex plaat Dracht in lucht ~ hm Dracht in weefsel ~ dm Afscherming: beton of lood

7 Activiteit Activiteit = aantal veranderende atoomkernen per seconde Eenheid = Bq 1 mci= 37 MBq Halveringstijd

8 Dosis Dosis = geabsorbeerde stralingsenergie per massaeenheid Eenheid: Joule / kg = Gy Mogelijke gezondheidsschade hangt af van: Hoeveelheid geabsorbeerde stralingsenergie Soort straling Blootgestelde organen Effectieve dosis (msv)

9 Individuele jaardosis in Nederland Gemiddeld ca. 2.4 msv 2011, Bijdrage Fukushima: < % Bijdrage kernwapenproeven + Tsjernobyl: < 1 %

10 Biologische effecten ionisatie DNA beschadiging celdood mutatie steriliteit orgaan schade tumor genetische effecten Deterministische effecten Stochastische effecten

11 Biologische effecten - 2 Deterministische effecten Acute blootstelling aan hoge dosis Drempelwaarde 200 msv Effecten treden op korte termijn op Ernst van effect hangt af van dosis Stochastische effecten Kansgebondeneffect (lage dosis) Effecten treden op lange termijn op Kans van optreden hangt af van dosis Ernst van effect hangt nietaf van dosis

12 Biologische effecten - 3

13 Basisprincipes stralingshygiëne Lage dosis èn laag dosistempo Voorkom interne besmetting! Maatregelen Beperk tijdsduur van blootstelling Bewaar afstand tot bron Zorg voor adequate afscherming

14 Casus 1 Ongeval bij transport Conform ZiROP JBZ Inrichten besmette zone SEH Afdekken vloer en tafel behandelkamer met plastic folie Afdekken apparatuur/hulpmiddelen conform OK regime Radioactief besmette patiënten inpakken Alleen voor de behandeling noodzakelijk personeel aanwezig Personeel beschikt over persoonlijke beschermingsmiddelen (kleding)

15 Casus 1 Ongeval bij transport -2 SEH arts beslist over medisch ingrijpen Prioriteit: 1. Noodhulp/stabiliseren 2. Decontamineren 3. Verdere medische zorg Nucleair geneeskundige beslist over het stralingshygiënisch handelen Verlaten besmette zone enkel in overleg met nucleair geneeskundige Verzamelen, verpakken en correct afvoeren van besmette materialen

16 Casus 2 Polonium-210 besmetting November 2006 Sporen van polonium-210 aangetroffen in 3 vliegtuigen van British Airways Vergiftiging Alexander Litvinenko Passagiers van 221 vluchten verzocht om contact op te nemen met NHS Passagier wordt doorverwezen naar SEH Kan eventuele Po-210 besmetting vastgesteld worden? Nationaal vergiftigingen informatie centrum RIVM

17 Casus 3 Grootschalig stralingsongeval Artikel J.J.J. Borm en P. Jansen in Nederlands Tijdschrift voor Stralingsbescherming 2(1):11-19; 2011 Routine en ervaring nucleair geneeskundig personeel Risico s van miscommunicatie en onbetrouwbare informatie Risico op post-traumatische stress stoornis (patiënt èn hulpverlener)

18 Casus 3 Grootschalig stralingsongeval - 2 Algemene adviezen Gebruik MRSA protocol om radioactieve besmetting te voorkomen Bewaar afstand Urgent medisch handelen heeft altijd voorrang Radiologische triage aan de poort Tijdige herkenning van zware besmettingen Buiten houden niet of licht besmette zelfverwijzers Netto dosistempo van 1 usv/h op 30 cm afstand als drempelwaarde

19 Casus 3 Grootschalig stralingsongeval - 3 Preventie massapsychologische effecten Duidelijke instructie aan personeel Geruststelling naar niet of licht besmette patiënten Inhoud van communicatie naar derden

20 De leidraad CBRN, verschenen onder auspiciën van ZonMw, is voor de opvang van stralingsslachtoffers duidelijk te beperkt en laat een groot potentieel onbenut

21 Chris Peters Klinisch fysicus