De Rijke Man En Lazarus

Transcriptie

1 De Rijke Man En Lazarus Er is nauwelijks een gedeelte in de Evangeliën te vinden dat zó misverstaan is als juist het verhaal van de rijke man en Lazarus. Men zegt b.v. dat dit Bijbelgedeelte bij uitstek ons inzicht zou verschaffen inzake het leven na de dood. Onderwijs over hemel en hel. Men beweert zelfs dat de schaduw van onkunde die over het Oude Testament ligt aangaande de toestand der doden, door Jezus in dit verhaal wordt opgeheven Het verhaal van de rijke man en Lazarus is een gelijkenis. Het is waar dat dit niet expliciet zo wordt genoemd, maar dat zegt niet zo veel. Dat gebeurt namelijk evenmin met de voorgaande vier gelijkenissen (alleen het eerste verhaal in Lucas 15 heet uitdrukkelijk een gelijkenis). Voor de goede verstaander is het verhaal een gelijkenis omdat * in letterlijke zin de inhoud haaks staat op wat de Tenach (het OT) leert en * het verhaal, indien letterlijk opgevat, bol staat van ongerijmdheden (zie onder). Gelijkenissen zijn verhalen die de ware zin toedekken. De Here Jezus vertelde ze aan de schare omdat zij juist niet mochten weten welke betekenis er achter schuil ging. Alleen degene die luistert naar Mozes en de profeten (16:29) is in staat de betekenis te verstaan. De gelijkenis van de rijke man en Lazarus openbaart niet de toestand van het hiernamaals, het verbergt deze juist! Matteüs 13:13 10 De leerlingen kwamen naar hem toe en vroegen: Waarom spreekt u in gelijkenissen tot hen? 11 Hij antwoordde: Jullie mogen de geheimen van het koninkrijk van de hemel kennen, hun is dat niet gegeven. 12 Want wie heeft zal nog meer krijgen, en het zal overvloedig zijn; maar wie niets heeft zal zelfs het laatste worden ontnomen. 13 Dit is de reden waarom ik in gelijkenissen tot hen spreek: omdat zij ziende blind en horende doof zijn en niets begrijpen. 14 In hen komt deze profetie van Jesaja tot vervulling: Jullie zullen goed luisteren maar niets begrijpen, en jullie zullen goed kijken maar geen inzicht hebben. 15 Want het hart van dit volk is afgestompt, hun oren zijn doof en hun ogen houden zij gesloten. Met hun ogen willen ze niets zien, met hun oren niets horen, met hun hart niets begrijpen. Want anders zouden ze tot inkeer komen en zou ik hen genezen. 16 Gelukkig jullie ogen omdat ze zien, en jullie oren omdat ze horen! 17 Want ik verzeker jullie: vele profeten en rechtvaardigen hebben ernaar verlangd te zien wat jullie zien, maar ze kregen het niet te zien, en te horen wat jullie horen, maar ze kregen het niet te horen. (Matteüs 13:10-16) 11. De rijke man en de arme Lazarus Pagina 1

2 Het is kennelijk niet Jezus bedoeling om zo helder te spreken dat de schare tot geloof komt. Met name de Schriftgeleerden en Farizeeën niet, omdat het Jezus heilplan zou kunnen gaan doorkruisen. Gelijkenissen zijn in eerste instantie bedoeld voor zijn leerlingen, die deze later mogen doorgeven en er dan de verklaring van de gelijkenis aan mogen toevoegen. In het Oude Testament vinden we vele expliciete uitspraken over de toestand der doden. Het Oude Testament geeft hierover een unaniem getuigenis. Het dodenrijk looft U niet. De doden weten niets. Niet de doden zullen de HERE loven. Er is geen werk of overleg of kennis of wijsheid in het dodenrijk. Etc. Jesaja 38:18; Prediker 9:5; Psalm 115:17; Prediker 9:10; voor meer informatie: Veel Gestelde Vragen Over De Toestand Der Doden. Jezus vult op allerlei manieren het Oude Testament aan. In Hem worden de profetieën vervuld. Over de toestand van de doden wordt in het Oude Testament meer gezegd dan in de aangehaalde teksten, die al eens eerder zijn besproken. Zie: Toestand der doden 23. Prediker spreekt toch slechts over zaken onder de zon en niet over het onwaarneembare dodenrijk? Het verhaal over de rijke man en Lazarus staat haaks op het onderwijs van Mozes en de profeten aangaande de toestand der doden. Het sluit echter wel naadloos aan bij de overleveringen van de Farizeeërs. De volgende uitdrukkingen en gedachten zijn aantoonbaar verwant (niet aan de Schrift maar) aan de rabbijnse literatuur : * na het sterven gedragen worden door engelen, * Abahams schoot, * de grote kloof, * pijn lijden in de vlammen en * de onmogelijkheid om van de ene plaats naar de andere te steken. Wanneer we het verhaal van de rijke man en Lazarus letterlijk zouden moeten nemen, worden we geconfronteerd met een aaneenschakeling van ongerijmdheden. Hebben mensen in het dodenrijk (dus vóór de opstanding!) reeds een lichaam? Een lichaam waarmee men kan zien, pijnigingen kan ondergaan, dorst kan lijden, etc.? Waartoe dient in dat geval nog de opstanding? Ze hebben toch al een lichaam? Trouwens, hoe kan er sprake zijn van vertroosting van Lazarus wanneer hij vanuit Abrahams schoot uitzicht heeft óp, en contact heeft mét iemand die zich in de pijnigingen bevindt? Ik denk dat je deze gelijkenis niet mag overvragen. Ik denk dat Jezus hiermee wil aangeven dat de gestorvenen zowel in de hemel als in de hel zich bewust zullen zijn van hun positie. Aan het einde van dit bespreekpunt voeg ik een preek van Willem Smouter toe, waarin hij volgens mij de kern van de gelijkenis goed raakt. 11. De rijke man en de arme Lazarus Pagina 2

3 De rijke man in dit verhaal staat voor de Joodse leidslieden. Het is tekenend dat hij gekleed ging in purper en fijn linnen. Purper is kledingstof dat gedragen werd door koningen. Fijn linnen daarentegen werd gedragen door de priesters. Purper en fijn linnen staan derhalve voor het volk dat geroepen is om een koninklijk priesterdom te zijn. Uitdrukkelijk wordt de rijke dan ook neergezet als kind van Abraham. Purper: Esther 8:15; fijn linnen: Exodus 28:5; koninklijk priesterdom: Exodus 19:6; kind van Abraham: Lucas 16:24,25 Een opmerkelijk detail dat bevestigd dat de rijke man een uitbeelding is van (de leiders van) het Joodse volk is het volgende. Het woord Jood komt van Juda en van Juda lezen we dat hij vijf broers had. Ook de rijke man zegt: ik heb vijf broers. Genesis 35:23; Lucas 16:27 In het sterven van de rijke man en de pijnigingen daarna, kunnen we een verwijzing zien naar de beëindiging van de Joodse staat in het jaar 70 AD en de vlammen van het antisemitisme gedurende alle navolgende eeuwen. Zelfs in de volksmond is bekend dat iemand die Lazarus is, hulp behoeft. Lazarus komt van het Hebreeuwse Eleazer en betekent: God is mijn helper. Eleazer is ook de naam van de tweede hogepriester, na Aäron, een type van het tweede, definitieve hogepriesterschap. Hebreeën 7:28 Veel uitleggers menen dat aangezien in dit verhaal iemand bij name genoemd wordt, dit een bewijs is dat dit verhaal echt gebeurd is. Maar dat is een drogreden. In de eerste plaats kennen we in de Bijbel geen Lazarus die aan de beschrijving van Lucas 16 beantwoordt, zodat de vermelding van de naam ons totaal niets wijzer maakt. Bovendien, het is juist de betekenis van de naam Lazarus die ons op het spoor moet zetten. Zoals het ook veelbetekenend is dat de rijke man geen naam heeft. Lazarus werd genegeerd door de rijke man. Het waren alleen honden die interesse hadden in Lazarus. Honden staan in de Schrift (niet al te complimenteus) voor de heidenvolkeren. Lucas 16:21, Matteüs 15:17 De rijke man (lees: de Joodse natie o.l.v. de Farizeeën) kreeg te horen van Abraham dat men dient te luisteren naar Mozes en de profeten. De rabbijnen hadden het Woord van God krachteloos gemaakt terwille van hun overleveringen. Eén van die overleveringen is het voortleven van de doden in het hiernamaals. Matteüs 15:6 5 Maar u leert: Wie tegen zijn vader of moeder zegt: Alles wat van mij is en voor u van nut had kunnen zijn, bestem ik tot offergave, 6 die hoeft zijn ouders geen eerbied te tonen. Zo ontkracht u het woord van God uit eerbied voor uw eigen traditie.(matteüs 15:6) Van de overleden Lazarus (uit het Johannes-evangelie) zegt Jezus: Lazarus is ingeslapen, maar Ik ga daarheen om hem uit de slaap te wekken. Op talloze Schriftplaatsen wordt de dood vergeleken met een slaap, d.w.z. een toestand van niet-bewust-zijn. Johannes 11:11 11 Nadat hij dat gezegd had zei hij: Onze vriend Lazarus is ingeslapen, ik ga hem wakker maken. (Johannes 11:11) 11. De rijke man en de arme Lazarus Pagina 3

4 Abraham zegt in deze gelijkenis dat ook de opstanding van iemand uit de doden, mensen niet zou overtuigen wanneer deze niet bereid zijn te luisteren naar Mozes en de profeten. En dat klopt. In het Johannes-evangelie staat er daadwerkelijk een Lazarus op uit de doden en op hem wordt een moordaanslag beraamd door de Joodse leidslieden! Johannes 12:9-11 Jezus stelt dat wanneer de Joden Mozes écht zouden geloven, dat ze Hem ook zouden geloven. Want het zijn juist de Schriften die van Hem getuigen. Maar aangezien men niet bereid was de Schriften te geloven, zou men ook niet overtuigd worden door de opstanding van Jezus uit de doden. Johannes 5: U bestudeert de Schriften en u denkt daardoor eeuwig leven te hebben. Welnu, de Schriften getuigen over mij, 40 maar bij mij wilt u niet komen om leven te ontvangen. 41 Niet dat de mensen mij moeten eren, 42 maar ik ken u: u hebt geen liefde voor God in u. 43 Ik ben gekomen namens mijn Vader, maar u accepteert mij niet, terwijl u iemand die namens zichzelf komt, wel zou accepteren. 44 Hoe zou u ooit tot geloof kunnen komen? Van elkaar wilt u wel eer ontvangen, maar u zoekt niet de eer die de enige God u kan geven. 45 U moet niet denken dat ik u bij de Vader zal aanklagen; Mozes, op wie u uw hoop hebt gevestigd, klaagt u aan. 46 Als u Mozes zou geloven, zou u ook mij geloven, hij heeft immers over mij geschreven. 47 Maar als u niet gelooft wat hij geschreven heeft, hoe zou u dan geloven wat ik zeg? (Johannes 5:39-47) Aanvulling: Preek over de gelijkenis uit Lukas 16: van Willen Smouter, Apeldoorn Als het in de kerk over zonden ging, werden daar vanouds seksuele zonden mee bedoeld. Niet zozeer wat je met je financiën doet. Vroeger gebeurde het nog wel eens dat iemand voor in de kerk schuld moest belijden. Dat was zelden om op te biechten dat hij een vrek was of een gokker. Het ging vaker over, laten we me maar zeggen, dat er te vroeg een baby tje op komst was. Opvallend is het dat het bij de Here Jezus andersom ligt. Hij heeft het meer over geld dan over seks. Wat doe je met je geld. Daar heeft Hij het vaak over. B.v. de gelijkenis van de Rijke Dwaas of de Rijke Jongeling,die graag de Here 11. De rijke man en de arme Lazarus Pagina 4

5 Jezus had willen volgen, maar z n geld zat er tussen. Dat is zo vaak zo, dat het geld er tussen zit. Net als bij Levi de tollenaar. had ook wel achter Jezus willen aan gaan, maar hij kon niet weg. Z n geld; hij moest geld innen. De gelijkenis over de Onrechtvaardige Rentmeester, of dat Jezus waarschuwt voor de hebzucht. Of zelfs dat Hij zegt: Wee u gij rijke, want u hebt alles al wat u nodig hebt In het evangelie gaat het hier vaak over. En misschien geeft het wel eens een ongemakkelijk gevoel, als het over dat onderwerp gaat. Misschien zo van, ze gaan me toch geen geld uit mijn zak kloppen? Maar ook als je bereid bent om te geven en niet te beroerd bent om ergens aan bij te dragen, kun je denken; waar ligt de grens van geven? Vandaag gaat de gelijkenis over rijk en arm. Een van de kwesties die door alle tijden en alle plaatsen gespeeld hebben: rijkdom en armoede. Er was een rijke man en een arme Lazarus. Zo rijk de rijke man aan het begin was, zo ontzettend stuk zat hij later; in de eeuwigheid. Het is een radicaal verhaal. Niet van geld maakt óók niet gelukkig. Wat wij graag willen horen, dat iemand met veel geld, vaker gescheiden is dan wij of zo. Maar Jezus is veel radicaler; hier komt hemel en hel bij te pas. Dat is niet niks. Ik kan het niet helpen om dan gelijk te denken: aan welk kant zit ik dan? Nu en straks in de eeuwigheid? Als ik voor mijzelf spreek, dan is het toch wel gauw duidelijk, dat ik niet die arme Lazarus ben. Want zie je dat voor je: Lazarus, liggend, bedelend, onder de zweren, smerige honden die aan hem likken en hij maar denken kan ik niets mee pikken van het eten, daar. Bedelaars. Mensen gaan ver op vakantie. Misschien hebt u ze wel gezien tijdens uw vakantie. En misschien hebt u er wel een ongemakkelijk gevoel bij gehad. Hoe moet je dit allemaal oplossen? Als ik kijk aan welke kant ik zit, dan ben ik toch niet zo n bedelaar. Natuurlijk ben ik die rijke man ook niet helemaal, maar dat lijkt er meer op. Ik ben wel niet in purper gekleed, maar als mijn kleren versleten zijn, kan ik wel nieuwe kopen. Ik ben op vakantie geweest. Ik heb een dak boven mijn hoofd. Wat zijn we rijk met elkaar! Het ongemakkelijke voor mij bij deze gelijkenis is de vraag: wat heeft deze rijke man nu verkeerd gedaan? Het kan toch niet zo zijn dat iedereen boven een bepaald bruto inkomen naar de hel zal gaan en iedereen met minder inkomen naar de hemel? Er moet toch ook iets anders zijn. Wat is er mis met die rijke? Wat ik me dan eerst afvraag is: hoe komt die man aan al dat geld? Door bedrog, diefstal of onrecht? Maar er is geen enkele aanwijzing die hier op wijst. Net als bij de gelijkenis van die Rijke Dwaas, waar Jezus expres gekozen heeft voor iemand die er niets aan kon doen dat hij rijk werd. Het land van een man had veel opgebracht. Daarom was hij rijk. 11. De rijke man en de arme Lazarus Pagina 5

6 Het hoeft dus helemaal niet zo te zijn dat het slecht met hem afloopt omdat hij misdadig aan zijn centen gekomen is. Wat dan wel? In een ouder commentaar las ik dat misschien zijn probleem z n oppervlakkig leven was. Dat hij aan geen hogere dingen of eeuwigheid dacht. Tegenwoordig zeggen we dat hij te materialistisch was; hij denkt alleen aan zijn geld. Maar ook dat is het niet. Want, dat moet ik er bij zeggen, in eerste instantie is deze gelijkenis van Jezus gericht tegen de Farizeeën. Want hij is over geld gaan praten toen de Farizeeën, die zo geldzuchtig waren, dit hoorden en hun neus voor Hem ophaalden. Daar gaat het Jezus om. Die Farizeeën moeten zichzelf herkennen in die Rijke. En voor hen gold niet bepaald dat ze niet aan hogere dingen of de eeuwigheid dachten. Want daar dachten ze de hele dag aan. En ze waren ook niet materialistisch. Ze hadden van die maaltijden waar veel gepraat werd over hogere gedachten, dus dat zat wel goed. Maar wat was het dan? Misschien dat hun maaltijden overdadig luxe waren? Altijd schitterende feesten. Dat dat gewoon niet goed kon wezen. Daar heeft het wel wat mee te maken. Dat werd door Jezus wel uitvoerig geschilderd. Dat de Rijke Man gewend was zich te kleden in purperen gewaden (eigenlijk een koninklijk gewaad). Dat hij dagelijks uitbundig feest vierde. Ja, dat is inderdaad wel getekend om zijn overdadige luxe te laten zien. Maar om het beetje preciezer te zeggen wat er met deze man fout was; dat was die arme man aan zijn poort. Zijn beschuldiging lag aan zijn poort. Met zijn zweren doet de arme een beroep op een ieder die wat heeft. Zeker op vrome mensen die het goed gaat; dat ze er iets van willen delen. Zoals de apostel Johannes dat later zegt over mensen die het best kunnen missen en wat doe je ermee. Hij zegt hierover in 1 Joh. 3 vers 17: Hoe kan Gods liefde in iemand blijven, die meer dan genoeg heeft om van te bestaan, maar zijn hart sluit voor een broeder of zuster die hij gebrek ziet lijden. Zie je dat; zijn hart sluit Zijn beschuldiging ligt aan de poort. En van daaruit gaat het hele verhaal betekenis krijgen. Hier moet je nog iets bij bedenken, wat niet in de Bijbel zelf staat, maar wat we weten uit oude rabbijnse geschriften van die tijd. Dat Jezus hier een bekend verhaal gebruikt en er een eigen draai aan geeft. De Farizeeën en schriftgeleerden, van die tijd, die kenden dit verhaal van zo n rijke en arme en met zo n begrafenis die zo verschillend is en dat het dan een eeuwige afloop heeft die alles goed maakt. Maar weet u: zij kenden het eigenlijk anders. Zoals het verhaal van die rijke en arme en in acht verschillende versies bekend is uit rabbijnse bronnen, kwam het hier op neer: er was een rijke tollenaar en een arme schriftgeleerde. En allebei stierven ze. Die rijke tollenaar werd met alle pracht en praal begraven. En die arme schriftgeleerde werd gewikkeld in een matje en in de woestijn gelegd. En iemand ziet dat en klaagt tot God: is er dan geen loon voor Israël dat zo n rijke tollenaar enz En dan wordt hem getoond dat het in het hiernamaals andersom is. 11. De rijke man en de arme Lazarus Pagina 6

7 Zoals Jezus vaak een voorbeeld ontleent aan wat je kunt zien om je heen, zo gebruikt Hij hier dit verhaal, dat bekend was. Alleen Hij gaf er een fatale draai aan. Want Jezus maakte van die rijke man geen tollenaar, maar een keurige man die net zulke overdadige feesten geeft als de Farizeeën. En voor het geval zij dachten dat zij nog bij die armen in te delen waren, maakte Jezus dat verhaal nog een beetje mooier door te vertellen dat die arme puur onrein is; hij heeft zweren (geen Farizeeër zou hem aanraken) en de honden likken aan hem. Honden zijn, in die wereld, het toonbeeld van onreinheid. De Here Jezus dikt het verhaal aan tot het verhaal van een arme man met zweren die geen farizeeër aan zou raken. Maar die arme man heet wel Lazarus. Dat is wat! Weet u dat nergens in de gelijkenissen een mens ooit een naam krijgt? Behalve deze man: Lazarus. Wat betekent: God is mijn hulp. Wat Jezus hier doet is eigenlijk de hele boel op z n kop zetten. En dat is wel eens nodig mensen. Dat hebben wij ook wel eens nodig. We weten altijd zo goed te zeggen, dat is goed en dat niet, maar wat telt er nu eigenlijk? Wat is belangrijk voor de troon van God en het Lam. Antwoord: niet de vroomheid van de Farizeeën. Niet de leer van de Gereformeerden. Of de praise van de evangelischen. Maar of je hart open staat voor mensen om je heen; voor wie aan je poort is. Ik moet nu denken aan broeder Geuchies, toen hij nog jong was. Van hem weet ik dat hij samen met zijn vrouw An, gastvrij placht te zijn voor jonge mensen en dat hij goed kon luisteren. Natuurlijk zijn er ook wel andere dingen over hem te vertellen, maar daar gaat het niet over. Maar als hij straks voor de troon van God staat, dan zal hij daar alleen behouden kunnen worden door het bloed van de Here Jezus. Daar is niets aan toe te voegen. Maar als Jezus met hem praat over zijn leven, dan kon het wel een zijn dat juist die dingen die ik noemde, blijken te tellen. Dat hij oog had voor mensen en kon luisteren naar mensen die misschien niet precies in het Gereformeerde straatje pasten. En zullen we dat nu eens laten gebeuren. Wat er in de gelijkenis gebeurde. Alles een beetje op z n kop laten zetten. Al die dingen die we gewichtig vinden, tegenover je hart openen voor de mensen om je heen. Wil je dat nou eens proberen. Oog hebben voor wie er aan je poort is. Dat hoeft dan heus niet iemand met zweren te zijn. Maar het kan ook wel eens anders eruit zien. Het is ook een andere wereld waar wij in wonen. Hier kan die arme wel eens diegene zijn die één, twee of drie stoelen verder zit bij je in de kerk en die best wel inkomen heeft, maar die zo hunkert naar een beetje contact. Want in onze wereld is tijd, aandacht één 11. De rijke man en de arme Lazarus Pagina 7

8 van de kostbaarste dingen die er zijn. Misschien is het niet iemand in de kerk, maar zijn het je buren thuis. Of is het iemand die je op een andere manier tegen komt. Maar is je oog en je hart daar voor open. En zeker, dan kan het ook over geld gaan. Dat je iemand helpt. En dan gaat het ook over de naaste ver weg. Want we profiteren tegenwoordig veel meer van de mensen ver weg; daarmee zijn ze ook veel meer onze verantwoordelijkheid geworden dan vroeger. Zeker dat hoort er allemaal bij. Vanuit die houding; die houding die de Here al zo lang, zo graag bij ons ziet. Ik geef u een oud gebod, dat gij elkander liefhebt. Dat had je al kunnen lezen in Mozes en de Profeten, zegt Abraham in de gelijkenis tegen de rijke man. We mogen het breder maken. We zien het in heel de bijbel. Is de bijbel nog niet genoeg om je te overtuigen? Je hebt mensen die zeggen, jawel, jawel, maar ik weet niet hoor. Als God nou eens een wonder deed, dan zou ik wel natuurlijk wel geloven. O, ja?? Abraham zegt: als ze Mozes en de Profeten niet geloven, dan geloven ze ook niet als iemand uit de dood opstaat. En Jezus wist waar hij het over had. De Here vraagt niet dingetjes van je, maar Hij vraagt jezelf. En Hij zal straks niet aan je vragen of je de hele wereld goed op orde had. Of alles goed deugde in je denkraam. Maar of je hart open was. Voor de gebrokene naast je. Amen. 11. De rijke man en de arme Lazarus Pagina 8