Statenfractie D66 Gelderland

Transcriptie

1 Verzoek tot debat HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Een nieuwe vorm van risicomanagement HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Beknopte samenvatting van het verzoek: Gelderland gaat zeer simplistisch met risico's om. Er is een minimale buffer in de algemene reserve van 5% van de begrotingsomvang. Deze is niet gekoppeld aan de feitelijke risico's die de provincie loopt. Daarnaast is de provincie in toenemende mate bereid bewust risico's aan te gaan (risicobewust participeren of garantstellingen in het kader van de kredietcrisis). Diverse overheden zijn inmiddels overgegaan tot een professioneel risicomanagement. Aan Provinciale Staten wordt voorgesteld ook in Gelderland hiertoe over te gaan. ===== Aan Provinciale Staten Inleiding Steeds meer overheden besteden aandacht aan hun risicomanagement. Daarbij gaat het om achtergestelde leningen, mogelijke schadeclaims, garantstellingen en andere financiële onzekerheden. Omdat het niet op voorhand duidelijk is of deze tegenvallers zich zullen voordoen, is het lastig te bepalen wat voor een bedrag daarvoor in reserve gehouden moet worden. Reserveer je te weinig, dan kom je op termijn wellicht voor onaangename verrassingen te staan. Reserveer je echter te veel, dan kan dat geld niet meer nuttig ingezet worden voor andere projecten. Vergeleken met andere overheden wordt in Gelderland een vrij simplistische keus gemaakt. Voor het leeuwendeel van de risico's is de algemene reserve de financiële buffer. Om die reden hebben Provinciale Staten de minimale omvang van deze reserve vastgesteld op 5% van de begrotingsomvang, thans 14,3 miljoen euro. Opvallend daarbij is dat de omvang van de buffer niet varieert met de feitelijke risico's die de provincie loopt. Alhoewel in de rekening jaarlijks een opsomming gegeven wordt van alle financiële onzekerheden, hebben mutaties hierin in beginsel geen invloed op de algemene reserve. Daarnaast gaat de provincie incidenteel een bewust risico aan. Vorig jaar is voor de Kanaalzone in Apeldoorn (PS ) een bedrag van één miljoen gegarandeerd in het kader van risicobewust participeren. Binnenkort besluiten de Staten over een contragarantie aan Plantion (PS ) van 1,25 miljoen euro. In beide gevallen is de volledige omvang van het risico gereserveerd in de provinciale reserves. Er kan een opsplitsing gemaakt worden in onvermijdelijke en bewust aangegane risico's. Op de eerste categorie heeft de provincie geen (directe) invloed. Het overkomt de provincie gewoon. Hierbij moet vooral gedacht worden aan claims van derden of wettelijk verplichte garanties aan derden. Bij de tweede categorie, de bewust aangegane risico's, moet gedacht worden aan het verstrekken van achtergestelde leningen of garantstellingen om provinciale doelen te verwezenlijken of nu in het kader van de kredietcrisis de economie weer op gang te brengen.

2 De provincie kiest er de laatste jaren nadrukkelijker voor om bewust een zekere mate van risico aan te gaan. Enerzijds blijkt dat uit de afspraken in het coalitieakkoord rondom het risicobewust participeren, anderzijds wordt verwacht dat garantstellingen aan bedrijven met het huidige, economische klimaat vaker zullen gaan voorkomen. Het is in dat licht dat D66 voor wil stellen het provinciale risicomanagement professioneler vorm te gaan geven. N.B. Vorig jaar schreven Gedeputeerde Staten dat in 2008 een Kadernota Risicomanagement en Weerstandsvermogen zou worden vastgesteld. Deze is niet verschenen. In het huidige klimaat vindt D66 het niet wenselijk nog langer te wachten met de professionaliseringsslag op dit terrein. Een voorbeeld Om een beter beeld te krijgen van professioneel risicomanagement is het goed eens bij andere overheden te kijken. De gemeente Arnhem relateert de omvang van hun risicobuffer met een zeer zorgvuldige berekening op grond van een lange lijst van mogelijke tegenvallers. Op deze lijst staat de omvang van het risico en de kans op het voorkomen daarvan. Uit deze lijst wordt de kans berekend dat een buffer van een bepaalde omvang toereikend zal zijn om de risico's op te gaan vangen. Uit de meerjarenprogrammabegroting van de gemeente Arnhem De berekening van het gewenste weerstandsvermogen Wanneer alle 119 risico s zich tegelijkertijd in hun maximale omvang zouden manifesteren dan zou dit de gemeente Arnhem ongeveer 46,2 mln. kosten. De risico s zullen echter niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Met de 119 risico s is dan ook een risicosimulatie uitgevoerd (zie figuur op volgende pagina). Met de beleidsnota weerstandsvermogen is vastgesteld dat de beschikbare weerstandscapaciteit minimaal gelijk moet zijn aan het gewenste weerstandsvermogen bepaald met behulp van een risicosimulatie met een zekerheidspercentage van 75 % en maximaal gelijk moet zijn aan het gewenste weerstandsvermogen bepaald met behulp van risicosimulatie met een zekerheidspercentage van 90%. Voor de 119 risico s ligt de gewenste weerstandscapaciteit met een zekerheidspercentage van 75% op 13,4 mln. bij een zekerheidspercentage van 90% op 15,1 mln. 2

3 Hierboven staat een fragment uit de meerjarenprogrammabegroting van de gemeente Arnhem. De grafiek laat het resultaat van de risicoberekening zien. Een risicobuffer van kleine omvang is vrijwel zeker niet voldoende om de risico's af te dekken, een buffer van grote omvang vrijwel zeker wel. Het is aan Provinciale Staten om aan te geven tussen welke (kans)marges zij de risicobuffer toereikend achten. Dat betekent dat de Staten een uitspraak zullen moeten doen als bijvoorbeeld: De risicobuffer dient ten minste een omvang te hebben, zodanig dat deze met een zekerheid van 75% toereikend is om de zich voordoende risico's in financiële zin te kunnen opvangen. Wanneer deze buffer groter is dan het bedrag benodigd voor een zekerheidspercentage van 90% valt het meerdere vrij. Door op die manier kaders te stellen wordt de omvang van de buffer automatisch afhankelijk van de feitelijke risico's die gelopen worden. De Gelderse situatie Het is eenvoudig mogelijk binnen onze provincie een dergelijke systematiek in te voeren. Bij wijze van voorbeeld staat hieronder een lijst van (fictieve) risico's die de provincie loopt (deze hoeft niet publiek gemaakt te worden, maar dient wel als basis voor de risicocalculatie): Maximaal risico Kans op voordoen Omschrijving 15,3 miljoen 5% Garantstelling Roodfonds 11,3 miljoen 50% Achtergestelde lening Kuip 9,1 miljoen 5% Fonds voorzorg startplaatsen Gelderland 8,6 miljoen 15% Risico AFRO-vordering 5,2 miljoen 60% Schadeclaim "Leemte voor leemte" 5,0 miljoen 40% Garantstelling Arnhems kanaal 4,8 miljoen 10% Schadeclaim Waterwinners 3,2 miljoen 25% Garantstelling Stuntion 3,1 miljoen 15% Kiezelproblematiek 2,8 miljoen 20% Ontwikkelingsbedrijf multimediaal sportcentrum 2,5 miljoen 90% Afwikkeling provinciaal elementenbeleid 1,6 miljoen 80% Claim Vrienden van Lentement 1,2 miljoen 90% Afwikkeling stichting eurotaart 0,7 miljoen 20% Schadeclaim kabelontzanders 74,4 miljoen Totaal 3

4 Daarbij hoort dan de volgende zekersheidscurve: Zekerheid van toereikendheid In dit voorbeeld zou een risicobuffer van 31 miljoen euro met een zekerheid van 90% voldoende zijn om de risico's op te vangen. Bij een zekerheidspercentage van 75% hoort een bedrag van 25,5 miljoen euro. Op het moment dat in de lijst risico's worden toegevoegd, weggehaald of gewijzigd verandert bovenstaande curve en dus het minimum- en maximumbedrag voor een risicobuffer binnen de kaders van Provinciale Staten. Bewust aangegane risico's Omvang van de risicobuffer in miljoenen In het coalitieakkoord is een reservering gemaakt van tien miljoen euro voor risicobewuste participatie. Met de huidige werkwijze kan daarmee dan ook maximaal voor dat bedrag aan participaties afgesloten worden. Door ook deze risico's onder te brengen in de beschreven systematiek kan uiteraard afhankelijk van de bijbehorende kan van voorkomen van het risico met een klein bedrag een aanmerkelijk grotere participatieportefeuille worden aangegaan. Zeker met het oog op de kredietcrisis is het zinvol in grotere mate te gaan werken met garantstellingen tegenover (in principe) gezonde bedrijven. Juist daar is het van groot belang dat met de beschikbare, provinciale middelen een zo groot mogelijk aantal bedrijven bereikt wordt. Door de in principe gezonde toestand van deze bedrijven is de kans van voorkomen van het risico (bijvoorbeeld een faillissement) ook vrij klein. Daardoor kan het totale bedrag aan garantstellingen factoren groter worden dan de onderliggende buffer. PPM Oost werkt overigens op een dergelijke manier. Stel dat de provincie voor twintig bedrijven een garantstelling af wil geven van ieder één miljoen euro. In een constructie als bij Plantion (waarbij de gehele garantstelling wordt afgedekt) wordt hiermee tijdelijk beslag gelegd op twintig miljoen euro aan provinciale middelen. Deze bedrijven hebben typisch een zeer laag risico (zeg hooguit 10%) dat zij aanspraak maken op de garantstelling. Het zijn immers in normale tijden gezonde bedrijven. Met modern risicomanagement als in dit voorstel is slechts vijf miljoen euro nodig om met 95% zekerheid het risico te hebben afgedekt. Anders gezegd: met hetzelfde kapitaal kunnen geen twintig, maar tachtig bedrijven geholpen worden 1. 1 Voor tachtig bedrijven is feitelijk slechts 14 miljoen nodig om de risico s met meer dan 95% zekerheid af te dekken. Een groter aantal bedrijven middelt namelijk beter uit, hetgeen de risico s nog verder omlaag brengt. 4

5 Enkele waarschuwingen De zekerheidspercentages behorend bij een risicobuffer van bepaalde omvang kunnen doorgaans vrij zorgvuldig worden berekend. Daarbij gelden wel de volgende opmerkingen: Er moet sprake zijn van een behoorlijk aantal risico's. De voorbeeldberekening voor Gelderland was gebaseerd op 14 (verzonnen) mogelijke meevallers en het is direct duidelijk dat de zekerheidscurve wat minder vloeiend loopt dan in het echte voorbeeld van de gemeente Arnhem dat op een lijst van 119 was gebaseerd. Risico's moeten tot op zekere hoogte vergelijkbaar zijn. Wanneer één risico in omvang aanmerkelijk groter is dan de overige, zijn de zekerheidspercentages niet langer maatgevend in te zetten. Het wel of niet voorkomen van dat ene risico domineert de rest dan volkomen. Risico's moeten onderling min of meer onafhankelijk zijn. Wanneer verschillende risico's feitelijk één bron hebben (bijvoorbeeld een aantal eisers die allemaal wachten op één gerechtelijke uitspraak), is er in feite sprake van één groot risico en moet dat ook als zodanig in de lijst worden opgenomen. Aan het openbaar maken van risico's (met name de te verwachten claims) kleven nadelen. Het is te verwachten dat de eisende partij zijn claim aan zal passen aan de hand van de openbaar beschikbare informatie. Echter, het is niet nodig tot op dit detailniveau openbaarheid te geven om Provinciale Staten toch voldoende inzicht te geven in de risico's die gelopen worden. Doordat in de regel slechts de cumulatie van een groot aantal risicobedragen gepubliceerd wordt, is grootte en kans op voorkomen van een individuele claim daar niet uit te herleiden. Verzoek aan Provinciale Staten De fractie van D66 verzoekt Provinciale Staten zich in het debat uit te spreken over de wenselijkheid om: in de provincie Gelderland over te gaan tot een nieuwe vorm van risicomanagement als in deze notitie beschreven; bewust aangegane risico s (als garantstellingen en achtergestelde leningen) onder te brengen in de totale risicoberekening; Gedeputeerde Staten te verzoeken spoedig met een concrete uitwerking te komen, aan Provinciale Staten een onder- en bovengrens van het zekerheidspercentage voor te stellen en -indien nodig- een voorstel te doen tot wijziging van de financiële verordening ter zake. Arnhem, 5 maart 2009 Martijn Leisink - D66 Gelderland