Energie en GIS GIS Tech 2010: 10 ontmoet 10, nieuwe versie van ArcGIS Digitale Watertoets Grensoverschrijdende basiskaart Rijn-Schelde Delta

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energie en GIS GIS Tech 2010: 10 ontmoet 10, nieuwe versie van ArcGIS Digitale Watertoets Grensoverschrijdende basiskaart Rijn-Schelde Delta"

Transcriptie

1 2 Ontwikkelingen in Ruimtelijke Informatie & Geo-ICT Maart 2010 jaargang 8 Energie en GIS GIS Tech 2010: 10 ontmoet 10, nieuwe versie van ArcGIS Digitale Watertoets Grensoverschrijdende basiskaart Rijn-Schelde Delta

2 westerlengte LAAT U INSPIREREN DOOR ARCGIS 10 GIS TECH 2010 WORLD TRADE CENTER ROTTERDAM 13 APRIL 2010 PRECONFERENCE SEMINAR MAANDAG 12 APRIL 2010 POSTCONFERENCE SEMINAR WOENSDAG 14 APRIL 2010 Bezoek voor meer informatie over de GIS Tech en de pre- en postconference seminars de website DE GIS TECH WORDT GEORGANISEERD DOOR: IN SAMENWERKING MET:

3 Colofon GIS-Magazine informeert over ontwikkelingen op het gebied van ruimtelijke informatie en Geo-ICT. GIS-Magazine verschijnt 8 maal per jaar in Nederland en België. Directie/uitgever: Ruud Groothuis Redactie: Tel.: (0527) Fax: (0527) Hoofdredacteur: Remco Takken Eindredacteur: Eric van Rees Aan deze uitgave werkten mee: Willem Altena Annemarie van Henk Cornelissen Groenestijn Richard Flierman Arjan Heugens Jan van Gelder Hans van der Maarel Gerard s Gravendijk Jasper Teunissen Met vaste bijdragen van: Arda Riedijk Frits de Ruyter de Wildt Marc Vloemans Hans Vos Advertentie-exploitatie: Tel.: (0527) Fax: (0527) Wilfred Westerhof Abonnementenservice: Tel.: (0527) Fax: (0527) Janneke Bijleveld Vormgeving: Sander van der Kolk Druk: Drukkerij Senefelder Miset, Doetinchem Uitgever: CMedia B.V. Constructieweg 17, 8305 AA Emmeloord Postbus 231, 8300 AE Emmeloord Tel: (0527) Abonnementen: Uitgebreide informatie over een abonnement op GIS-Magazine vindt u in de rubriek Lezersservice. GIS-Magazine op Internet: ISSN Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden overgenomen en vermenig vuldigd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Is energieverbruik privacy-gevoelig? In dit nummer van GIS-Magazine leest u nog hoe de energiebranche zich door herkenbare moderniseringstrajecten worstelt. Nieuwe ICT-architecturen na fusies, overnames of splitsingen, voorbereiding op het werken met webservices en mobiel werken, maar ook: verantwoord bepalen waar de volgende generatie hoogspanningsmasten moet komen. Ruimtelijke informatie in de energiesector wacht echter een nog grootsere toekomst. Dan ver - schijnen er totaal andere verhalen in dit blad. Met de komst van slimme energienetten moet hoogstwaarschijnlijk de gehele bestaande infrastructuur van onder- en bovengrondse kabels opnieuw onder de loep worden genomen. Consumenten kunnen tegenwoordig immers hun zelf opgewekte elektriciteit gaan terugleveren aan het net. Technisch is het al mogelijk, wordt er geroepen. De energiesector is er echter allerminst klaar voor. Een groot struikelblok is de piekcapaciteit van het huidige elektriciteitsnetwerk. Wanneer de gemiddelde Nederlander op dit moment rond een uur of zes s avonds zijn oven aanzet, nog even de vaatwasser aanzet en de was droogt terwijl de televisie al aan staat, kan onze infrastructuur dit piekmoment nog prima aan. Komt daar straks het opladen van de elektrische auto bij, en het terugleveren van elektriciteit uit de zonnepanelen op het dak, dan kraakt het systeem in zijn voegen. Ook de burger is er nog niet aan toe. We zijn nog niet gewend aan het afvlakken van de piek in ons energieverbruik, aan het begin van iedere avond. Een elektrische auto kan prima middenin de nacht aan de lader worden gehangen, en ook een vaatwasmachine maakt de glazen in het donker prima schoon. Als dat bewustzijn er eenmaal is, zijn er wellicht geen miljardeninvesteringen nodig in een zwaardere energie-infrastructuur. Ten slotte lijkt ook de politiek er nog niet klaar voor. In 2009 is de verplichte plaatsing van slimme energiemeters vrij onverwachts tegengehouden door de Eerste Kamer. Energiemetingen zouden privacy-gevoelige informatie bevatten die niet verplicht in handen mag komen van commerciële organisaties. In eerste instantie waren alleen D66, Groen Links, de Partij voor de Dieren en de SP tegen, maar naar verluidt schudde een lobby van de Consumentenbond en de online handtekeningenactie ook andere partijen wakker. Het aantal opgehaalde petities: ongeveer Het doorslaggevende argument betekende een plotselinge knock-out voor innovatieve energieleveranciers, die de robuustheid van hun infrastructuur graag wilden afzetten tegen gedetailleerde verbruiksdata. GIS-leveranciers ESRI en Smallworld zetten onder de noemer Smart Grids al hoog in op de slimme meter en slimme netwerken. De mogelijkheden van zelfhelende systemen, een beter begrip van het eigen energieverbruik door de klant en piek-management: het zijn in feite allemaal nieuwe lagen op een GIS-kaart. ESRI verwijst naar een pilot in Texas, Smallworld refereert graag aan een proefproject in de Zweedse stad Göteborg. Bij ontwikkelingen in Nederland staat GIS- Magazine vooraan. Copyright 2010 CMedia B.V. Lid van: Remco Takken, Hoofdredacteur GIS-Magazine 3

4 I n h o u d Energie GIS in nieuwbouwprojecten TenneT 6 Logica en Elektrisch rijden 8 Liander legt basis nieuwe generatie GIS 10 Geonovum: kansen in verspilling 14 Endinet s GIS-implementatie 16 Columns Citius, Altius, Fortius 13 Pagina 6 GIS in nieuwbouwprojecten TenneT Veel auto s krijgen tegenwoordig standaard een navigatiesysteem ingebouwd. Nog even en camera s krijgen een eigen GPS-je aan boord. Maarten Oldenhof, CEO van kaartenmaker AND, ontvouwt zijn strategie in de oprukkende markt voor digitaal kaartmateriaal. Wachten op de volgende stap 43 Bouwen in Tanzania 49 Evenementen WION-voortgang, vorderingen en nieuwe cijfers 44 GIS Aon s Political Risk Map Grensoverschrijdende basiskaart Rijn-Schelde Delta 38 Digitale watertoets ruimtelijke plannen 40 Overheid & ICT GIS TECH 10 ontmoet 10: nieuwe versie van ArcGIS 20 3D GIS bij Bètatesters Witteveen + Bos 24 De kracht van Entrprise GIS 26 Preconference en Postconference 28 Op onderzoek met ArcGIS Explorer 30 De ArcGIS-gebruikers tien punt nul 32 Pagina 8 Programma GIS Tech 33 Logica en Elektrisch rijden De overheid wil elektrisch rijden stimuleren en heeft hiertoe een Plan van Aanpak gelanceerd. De aanschaf van elektrische voertuigen wordt fiscaal aantrekkelijk gemaakt, investeringen in de laad-infrastructuur worden financieel ondersteund met een bedrag van 65 miljoen euro. 4

5 Adverteerdersindex 50 Agenda 18 In het volgende nummer 50 Lezersservice 50 Nieuwsbrief GeoBusiness Nederland 47 Trainingswijzer 42 Liander legt basis nieuwe generatie GIS Pagina 10 Vanuit het verleden heeft netbeheerder Liander een aantal geografische informatiesystemen geërfd, waarin de energienetwerken op allerlei manieren werden bijgehouden. De nieuwe GIS-omgeving is zodanig ingericht dat aan de behoefte van de verschillende gebruikersgroepen kan worden voldaan. pagina 16 pagina 64 Voorplaat: In dit nummer een aantal artikelen over energie en geo-informatie. Verder een bijlage met aandacht voor de aankomende GIS Tech, een jaarlijks ESRI-evenement met lezingen en workshops over het ArcGIS-platform. Op de foto: De IJsselcentrale in Zwolle. Endinet s GIS-implementatie Meestal is de directe aanleiding voor het opzetten van een GIS het voldoen aan wettelijke verplichtingen. Denk hierbij aan de Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netten, maar ook aan NMarapportages voor de Energiekamer (voorheen DTe). Er is echter veel meer. 5

6 Energie GIS in nieuwbouwprojecten TenneT Uitbreiding nationaal hoogspanningsnetwerk Door: Richard Flierman en Jasper Teunissen Een nieuwe hoogspanningsverbinding wordt niet zomaar aangelegd. Eerst wordt nauwkeurig onderzocht welk tracé en technische uitvoering het beste is. Dat gebeurt door een zorgvuldige afweging van kosten en technische mogelijkheden. Ook wordt rekening gehouden met de kwaliteit van de leefomgeving, obstakels, gezondheid, landschap en natuur. Als landelijk netbeheerder is Ten net verantwoordelijk voor het lande lijke hoogspanningsnet, de snelwegen van het Nederlandse elektriciteitsnet. TenneT beheert het Ne derlandse transportnet dat de basis vormt voor de Nederlandse elektriciteitsvoorziening. Het koppelt de regionale netten en zorgt voor de toegang tot de Europese elektriciteitsmarkt. Door groei van het verbruik en transport van elektriciteit en ook om de overgang naar een duurzame energievoorziening mogelijk te maken, is het nodig het landelijke transportnet tijdig aan te passen en uit te breiden. Een groot actueel uitbreidingsproject is de aanleg van een nieuwe verbinding dwars door de Randstad, van Wateringen tot Beverwijk, genaamd Randstad380kV. Mogelijkheden van GIS Bij aanvang van het project Rand - stad380 (omstreeks 2005) werd besloten professionele hulp in te schakelen om de ruimtelijke vraagstukken inzichtelijk te maken. Advies- en ingenieursbureau Arcadis ging technische kennis leveren, de mogelijkheden tonen van GIS, en een bijdrage leveren om processen te professionaliseren, versnellen en tijdwinst te boeken. Na een aantal werksessies was er geen discussie meer mogelijk. GIS moest een integraal onderdeel worden binnen het project Randstad380. De volgende stap, het efficiënt inwinnen van datasets, werd opgestart. Er kwam een GIS dat in hoog tempo gevuld werd met de benodigde (geo)- datasets. Uitbreiding projectteam De overgang van de oriëntatie- naar de inventarisatiefase, waarbij meer detailinformatie gewenst is, resulteerde in een fikse uitbreiding van het projectteam. Verscheidene teams (onder andere vergunningen, water & bodem, strategisch omgevingsmanagement) werden samengesteld. De komst van nieuwe mensen en specialismen resulteerde in een vloedgolf van ruimtelijke vragen. Deze varieer- 6

7 Energie den van: wie is de eigenaar van dat perceel tot mogelijkheden om een (GPS-)helikoptervlucht uit te stippelen voor Minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken. Tijdens de oriëntatie-, inventarisatieen engineeringfase zijn ontelbaar veel ruimtelijke analyses uitgevoerd en gedocumenteerd. Waar mogelijk werden processen geautomatiseerd. Voor de ontsluiting van de verworven informatie werden gebruiksvriendelijke GIS-viewers ingericht en honderden kaarten geproduceerd. Opvallend was de diversiteit in afnemers van de door TenneT geproduceerde GIS-producten. Via TenneT (communicatie) werden producten verspreid voor uiteenlopende doeleinden zoals televisie - programma s, actiegroepen, diverse dagbladen en ministeries. De toenemende vraag (kwalitatief en kwantitatief) naar ruimtelijke informatie, en de komst van nieuwe hoogspanningsnieuwbouwprojecten, resulteerde in de wens om een TenneT GIS-team op te richten en de ruimtelijke informatievoorziening verder te optimaliseren. Door stapsgewijs verbeteringen aan te brengen werd een steeds hoger kwaliteitsniveau bereikt, naar tevredenheid van de interne en externe klanten, hetgeen bevestigd werd door een lovende audit door een extern bureau. Een buffer (geel) ten behoeve van hoogspanningskabels. Van ad hoc naar projectmatig Vanaf de start van Randstad380 tot heden is er veel veranderd in de organisatie rondom GIS. Van één specialist met laptop, naar een ambitieus achtkoppig TenneT GIS-team. In plaats van ad hoc reageren op ruimtelijke vraagstukken, is er structuur gecreëerd en wordt er projectmatig gewerkt. Zo zorgde de implementatie van een WebGIS voor een zichtbare afname van projectmedewerkers met een simpele ad hoc GIS-vraag aan het bureau van de GIS-operators. Via WebGIS konden projectmedewerkers vanaf verschillende locaties in Nederland (nieuwe) datasets bezichtigen en bevragen. Dit ontlastte natuurlijk de GIS-operators. Ook voor het inwinnen van ruimtelijke informatie, de controle van ingewonnen informatie en het raadplegen van datasets in het veld is een efficiënte oplossing gerealiseerd. TenneT maakt gebruik van een mobiel GIS met generieke database ontwikkeld door Arcadis. Het mobiel GIS onderscheidt zich doordat de TenneT mobiele GIS-beheerders zelf op een gebruiksvriendelijke manier inspectieschermen en inspectieprocedures kunnen ontwikkelen, zonder tussenkomst van een (externe) programmeur. Aanvullend zijn enkele specifieke TenneT-tools in de mobiele oplossing verwerkt. Zo is er een module ontwikkeld om in het veld het verloop van een tracé te optimaliseren, waarbij rekening gehouden wordt met de technische traceringeisen als mastafstanden en hoeken. GIS zorgt voor ketenintegratie Niet alleen in het project Rand - stad380, maar zeker ook in de navolgende nationale en internationale hoog spanningsnieuwbouwprojecten zorgt GIS voor ketenintegratie. Alle disciplines zijn geïnteresseerd in ruim telijke informatie uit het TenneT- GIS voor de verschillende deelstudies. Om de besluitvorming te versnellen worden de (tussen)resultaten van de deelstudies verwerkt in het GIS om eventuele knelpunten en effecten per tracé-alternatief, multidisciplinair in beeld te krijgen. Ver vol - gens wordt een multidisciplinaire werksessie georganiseerd. In deze werksessie worden per tracé-alternatief de geïnventariseerde knelpunten en effecten systematisch besproken, om tot een besluit te komen over de definitieve loop van het tracé. Na besluitvorming worden de GIS-bestanden geüpdate en ontsloten via het WebGIS. Ook verouderde versies blijven via het WebGIS inzichtelijk om de ontwikkelingen te kunnen monitoren. GIS binnen TenneT Het succes van GIS (lees: de ruimtelijke informatievoorziening) resulteerde in een onderzoek naar de processen binnen de TenneT-business waarbij GIS een rol zou kunnen spelen. Een product uit dit onderzoek is de TenneT-lifecycle dat twee business-componenten kent: beheer en nieuwbouw hoogspanningsnetwerk. Aanvullend zijn de verschillende fasen afgedrukt. Gedachtegang is dat GIS binnen de complete lifecycle toepasbaar is. Anno 2010 beschikt Ten net over een sterk GIS-team dat is klaargestoomd voor nieuwe uitdagende (nationale en internationale) nieuw bouwprojecten. De volgende stap is het implementeren van een GIS gebaseerd op de TenneT-business. Arcadis is opgenomen in het raamcontract voor GIS-maatwerk - oplossingen en zal dan ook bij deze ontwikkelingen nauw betrokken blijven. Richard Flierman is GIS-coördinator bij TenneT, Jasper Teunissen is GIS-adviseur bij Arcadis. 7

8 Energie Logica helpt bij realiseren doelstelling Elektrisch rijden als bijdrage voor Door: Willem Altena De overheid wil elektrisch rijden stimuleren en heeft hiertoe een Plan van Aanpak gelanceerd. De aanschaf van elektrische voertuigen wordt fiscaal aantrekkelijk gemaakt, investeringen in de laad-infrastructuur worden financieel ondersteund met een bedrag van 65 miljoen euro. se energiebesparing van twee procent en de toepassing van twintig procent duurzame energie. Om deze doelstellingen te bereiken heeft ze met de energiebranche een convenant afgesloten onder de naam Schoon en Zuinig. Ook de Nederlandse energiebedrijven hebben zich hieraan gecommitteerd. Met de toepassing van elektrisch vervoer snijdt het mes aan twee kanten. Het is schoon, zeker als het wordt toegepast in combinatie met groene stroom, en het is veel zuiniger dan de toepassing van fossiele brandstoffen. Het eerste laadpunt is vorig jaar door voormalig Minister-president Ruud Lubbers in gebruik genomen. Hij is een enthousiast elektrisch rijder van het eerste uur. De overheid heeft in haar regeerakkoord scherpe duurzaamheidsdoelstellingen geformuleerd. In 2020 moet een CO²-reductie van dertig procent zijn gerealiseerd, een jaarlijk- Een andere manier van tanken De overheidsprognose is dat rond 2020 er ongeveer elektrische auto s in Nederland rondrijden, de Stichting Natuur en Milieu mikt op een miljoen. Elektrisch rijden vraagt om een andere manier van tanken: even volgooien is er niet bij. De laadtijd varieert van een half uur tot een uur of acht, afhankelijk van de capaciteit van het laadpunt, de laadtechnologie en de status van de accu. Als een auto voor langere tijd stilstaat -op het werk, op parkeerplaatsen en nabij de woning- moet deze opgeladen kunnen worden. Parkeren = Laden. Studies wijzen uit dat voor elke auto circa 1,4 laadpunt beschikbaar moet zijn. Elektrisch rijden wordt pas een succes bij voldoende laadpunten, maar aan de andere kant worden er pas laadpunten geïnstalleerd bij voldoende elektrische auto s. Om deze kip-eisituatie te doorbreken, hebben de Nederlandse netwerkbedrijven zich in de stichting E-laad.nl verenigd, met als doel voor 2013 rond de tienduizend laadpunten te realiseren en een eerste flinke stap te zetten naar grootschalige uitrol. Investeringen in R&D Eind 2008 zijn Enexis, Alfen en Logica een gezamenlijk onderzoeken ontwikkeltraject gestart, waarbij er 8

9 duurzame samenleving een end-to-end oplossing is ontwikkeld voor een laadpunteninfrastructuur. De drie partijen hebben elk geïnvesteerd in een deel van de oplossing. Logica heeft zich voornamelijk gericht op de informatie-uitwisseling die nodig is tussen laadpunten en de backoffice, met als aandachtspunten identificatie/autorisatie, remote management en transactieverwerking. Alfen heeft de fysieke ontwikkeling van het laadpunt voor zijn rekening genomen. Geautoriseerde toegang: smart card Een smart card biedt geautoriseerde toegang tot de laadpunten. Transacties worden vastgelegd in een centraal systeem van waaruit ook het beheer van de laadinfrastructuur en klantenadministratie plaatsvindt. Communicatie tussen laadpunten en centraal systeem geschiedt draadloos. Via webapplicaties kunnen diverse gebruikers geautoriseerd toegang krijgen tot het systeem om locatiegegevens van laadpunten te beoordelen of statusinformatie op te vragen. Dit concept ondersteunt meerdere varianten van afrekening. Zo is afrekening middels een flat fee mogelijk, maar het concept is ook voorbereid op afrekening op basis van transacties of verbruik. Er vindt momenteel een studie plaats naar een marktmodel voor elektrisch rijden in Nederland. De verwachting is dat op termijn de keuze van energieleverancier vrij zal zijn. De combinatie van elektrisch rijden met de toepassing van groene stroom geeft de mogelijkheid van groene mobiliteit. Nederland loopt voorop De situatie in Nederland met relatief korte afstanden en weinig hoogteverschillen leent zich bij uitstek voor elektrisch rijden. Nederland loopt dan ook voorop in Europa. Er zijn geen voorbeelden waar overheid en energiebranche zich zo hebben gecommitteerd. Een enthousiaste berijder van een elektrische auto is voormalig Minister-president Ruud Lubbbers. Het eerste laadpunt is officieel door hem in gebruik gesteld. Er is volop belangstelling naar het concept vanuit het buitenland. De le - ga ties uit Zweden, Noorwegen, Tsjechië en Portugal zijn al op bezoek geweest. Ook is er belangstelling vanuit Frankrijk. Momenteel wordt ook gewerkt aan het toegankelijk maken van laadpunten van andere aanbieders, zoals de Gemeente Amsterdam en Better Place, met dezelfde smart card. GIS helpt bij uitrol laadpunten Een grote uitdaging voor de stichting is om het proces van aanvraag en uitrol van laadpunten soepel te laten verlopen. Om klanten snel te kunnen bedienen heeft Logica een GIS-tool in ontwikkeling die het hele proces van aanvraag, locatiekeuze, vergunningaanvraag en registratie van laadpunten ondersteunt. Een volgende uitdaging is om het concept geschikt te maken voor vraagsturing. Als elektrisch rijden een succes wordt kan lokaal overbelasting in het netwerk ontstaan, zeker als om zes uur s avonds iedereen tegelijk de accu wil opladen. Dan wordt het file-laden op het netwerk. Slimme oplossingen ( smart grid bijvoorbeeld) moeten deze situatie voorkomen. Aan dergelijke oplossingen wordt door Logica inmiddels gewerkt. Willem Altena is management consultant bij Logica. 9

10 Energie Liander legt basis nieuwe generatie GIS Eén waarheid bij de GIS-data Door: Jan van Gelder Vanuit het verleden heeft netbeheerder Liander een aantal geografische informatiesystemen geërfd, waarin de energienetwerken op allerlei manieren werden bijgehouden. De nieuwe GIS-omgeving is zodanig ingericht dat aan de behoefte van de verschillende gebruikersgroepen kan worden voldaan. dan goed moet zijn. Naast de netwerkdata bevinden zich ook allerlei referentiedata in de BAR. Denk hierbij aan rasterdata voor ondergronden, maar ook polygoonbestanden zoals postcodegebieden, gemeentegrenzen enzovoorts. Om invloeden van de omgeving op het energienetwerk te analyseren, wordt gebruikgemaakt van informatie van vervuilde of verzakkende grond. Monteurs van Alliander. Liander is een regionale netbeheerder die elektriciteit transporteert naar 2,8 miljoen klanten en gas naar 2,1 miljoen klanten in de provincies Gelderland, Noord-Holland en grote delen van Flevoland, Friesland en Zuid-Holland. Liander verzorgt het onderhoud, de uitbreiding en de innovatie van zijn netten. Tevens maakt Liander mogelijk dat al zijn klanten energie kunnen afnemen van de leverancier van hun keuze. Liander is onderdeel van netbeheerder Alliander. Bestaande GIS-omgevingen Vanuit het verleden heeft netbeheerder Liander een aantal geografische informatiesystemen geërfd, waarin de energienetwerken op allerlei manieren werden bijgehouden. Zo was er sprake van verschillen in netwerken (gas en elektriciteit), in netvlakken, dat wil zeggen verschillende systemen voor hoog- en midden- en laagspanning. Er waren verschillen in regio s (Oost- en West-Nederland), en in pakketten (Smallworld en GFIS/Geomanager). Dit maakt het lastig om één uniform beeld van Liander s netwerken te schetsen, laat staan een eenduidige analyse op de data los te laten. Reden genoeg voor vernieuwing van het GIS-landschap. Met als doel de waarde van deze informatie te maximaliseren door uniform en breed te ontsluiten. Gebruikers Bij Liander wordt door verschillende groepen gebruikers gebruikgemaakt van geografische data. Grofweg zijn deze in te delen in gegevensbeheerders, analisten en raadplegers. De circa honderd gegevensbeheerders maken gebruik van een specialistisch teken-tool, dat hen onder- Asset Data Voor Liander als netbeheerder is de data van zijn assets erg belangrijk. Alle netcomponenten die nodig zijn voor de energievoorziening staan in het GIS. Voor raadplegen en analyseren van GIS-data is de Basis Asset Repository (BAR) ingericht. Tussen de verschillende asset-objecten is connectiviteit (verbindingslogica) aangebracht. Dit maakt het mogelijk om typische netwerk gerelateerde GIS-vragen te stellen aan de BAR, bijvoorbeeld: Hoeveel huishoudens krijgen stroom vanuit dit station? Het spreekt voor zich dat de datakwaliteit De fasering van het programma NewNRG. Zichtbaar is hoe de BAR daarin meegroeit. 10

11 Energie steunt om de gegevens zo efficiënt mogelijk te verwerken. Ongeveer honderd analisten laten zware geo - grafische analyses los op de data, of rekenen het elektriciteit- of gasnetwerk door. De grootste groep gebruikers zijn de raadplegers, die de geografische data gebruiken in verschillende processen. Deze groep zit door de hele organisatie heen, en bestaat uit ongeveer achthonderd gebruikers. Nieuwe GIS-omgeving De nieuwe GIS-omgeving is zodanig ingericht dat aan de behoefte van de verschillende gebruikersgroepen kan worden voldaan. Aller - eerst is er de beheeromgeving NRG (Netwerk Registratie GIS). Deze is gebouwd in Smallworld. De andere belangrijke component is de BAR (Business Asset Repository), een open GIS Oracle Spatial Database. Tussen deze twee componenten zit de derde component, het synchronisatiemechanisme. De beheerders onderhouden de BAR via de Smallworld NRG-applicatie, en de analisten en raadplegers gebruiken de data die in de BAR klaarstaat. Voor raadplegen en analyse van de geografische data wordt in principe gebruikgemaakt van de software van ESRI, de ArcGIS-suite. Echter de data zijn ook te gebruiken door andere tools, zolang deze maar Oracle Spatial ondersteunen. Vier systemen in één Een dergelijke nieuwe omgeving staat er niet van de éne op de andere dag. Er moet functionaliteit van vier systemen worden ondergebracht in één nieuw systeem. Er moeten datamodellen worden samengevoegd, en er moeten veel data worden gemigreerd. Bovendien moet de winkel open blijven gedurende de verbouwing. Vanwege deze complexiteit wordt de migratie als programma aangepakt. Doelstelling Vanuit het verleden heeft netbeheerder Liander een aantal GIS-platforms geërfd waarin de energienetwerken op allerlei manieren werden bijgehouden. van het programma NewNRG, is het opleveren van één GIS-applicatie (NRG), de BAR en het synchronisatie-mechanisme tussen NRG en BAR. Ge durende het programma zal de BAR mee ontwikkelen. Vanaf oktober 2009 is de BAR live, maar de verschillende leverende GIS-sen zijn nog herkenbaar. Naarmate er meer oude GIS-sen opgaan in NRG, zullen ook de data in de BAR meegroeien. In het plaatje hiernaast is weergegeven hoe de fasering van het programma eruit ziet, en hoe de BAR daarin meegroeit. Door de komst van de BAR ontstaat er weer één waarheid op het gebied van GIS-data. Mobiel werken en ERP Ook hoog op de lijst van verdere ontwikkelingen staat het verbeteren van de beschikbaarheid van GIS-data in het veld. De monteurs van Liander kunnen nu gebruikmaken van WebGIS, echter daarvoor is een GPRS- of UMTS-verbinding nodig. Deze verbinding is helaas niet overal even goed, vandaar dat we gaan zorgen dat er een lokale versie van de GIS-data op de mobiele werkplek wordt gezet, die automatisch wordt bijgewerkt. Op de langere termijn gaat het GIS verder geïntegreerd worden met het ERP-systeem van Liander, en worden er services ontwikkeld die het mogelijk maken Liander-gegevens met externe GIS-applicaties (denk aan Google Earth) te raadplegen. Ook komt GIS beschikbaar op het Storingsmeldpunt. Kortom: wordt vervolgd. Jan van Gelder is Strategy Consultant/ Enterprise Architect bij Alliander met als domeinen: Data, Business Intelligence en GIS. Ook gemeente Buren kiest voor NedGeoservices NedGraphics. Voor complete en modulaire CAD/GIS systemen. GEOCAD, IGOS, NedBrowser, NedGeomagazijn, NedInwinning, NedPlan, NGdW, NedView, TopoCAD, NedInfra, NedGeoservices NedGraphics BV T + 31 (0)

12 Noteer nu alvast in uw agenda! CMedia BV, uitgever van o.a. GIS-Magazine organiseert Woensdag 24 november 2010, EXPO te Houten Dit unieke ééndaagse evenement speelt in op de trends en ontwikkelingen in de markt. De vakbeurs wordt onderverdeeld in een GEO-, CAD- en CAM-paviljoen. Gratis toegang Centraal gelegen in Nederland met een speciale bus van het station Houten naar de EXPO. Op kwaliteit en praktijk gerichte lezingen en workshops met thema s gericht op GEO, CAD en CAM. Voor standmogelijkheden neem contact op met CMedia BV, Ruud Groothuis, Tel.: of naar

13 Column Citius, Altius, Fortius De Olympische Winterspelen zijn koud voorbij, of we gaan weer over tot de orde en waan van alledag. De Olympische gedachte als verwoord door een bekende baron luidt: Het belangrijke in het leven is niet de triomf, maar de strijd. Het essentiële is niet om te hebben gewonnen maar om goed te hebben gestreden. Nu is dit niet meteen de meest wenselijke boodschap die een bedrijf haar aandeelhouders wenst te geven. Toch zijn er waardevolle parallellen te trekken tussen het Olympische strijdperk en de commerciële arena. In gedachten het Olympische motto Citius, Altius, Fortius (Sneller, Hoger, Sterker) komen tweejaarlijks sporters tegen elkaar uit in vele disciplines, in winter en in zomer. De wereld van de sport heeft vele dingen gemeen met het bedrijfsleven. Termen als strijd, competitie, tactiek en strategie zien we terug in beide disciplines. Maar één wezenlijk ingrediënt maakt zowel het verschil als een (onderbelichte) overeenkomst: de toeschouwers. Ook het bedrijfsleven heeft een publiek: de klant, de gebruiker. Alleen is die in de ICT-sector niet bepaald passief en afstandelijk te noemen. Hier grijpt het publiek direct in op de verhoudingen tussen de spelers. Het publiek heeft immers een belang bij een goede en eerlijke wedstrijd. Het heeft er alle belang bij. Alleen dan kan een afnemer zeker stellen dat hij de hoogst mogelijke kwaliteit tegen de laagste toegangsprijs krijgt. Net zoals in de sport is in onze markt een scheidsrechter aanwezig, compleet met officiële regels. Deze scheidsrechter is de overheid, die zich als grootste gebruiker van geo-ict bijvoorbeeld sterk maakt voor open standaarden en open source. Een en ander neergelegd in het programma Nederland Open in Verbinding, ook wel aangeduid als Actieplan Heemskerk. Hiermee worden zaken als vendor lock-in vermeden en interoperabiliteit van systemen gewaarborgd. Kernbegrippen zijn open standaarden en open source software. Vancouver werd verkozen boven Pyeonchang en Salzburg, tijdens de 115e IOC-vergadering op 2 juli Zolang duurt het blijkbaar om een dergelijk evenement voor te bereiden. Het valt te vergelijken met de tijdspanne die er ligt tussen het productidee en het moment dat het resultaat beschikbaar is voor gebruikers. Tussen het initiatief om nieuwe GIS-studenten op te leiden en het moment dat deze beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt. Tussen de intentieverklaring om met open standaarden te gaan werken en een wereld waar alle systemen ongeremd met elkaar gegevens kunnen uitwisselen. In managementtaal heet dit time to market. We zijn er nog niet. Citius: de markt verandert constant. Dus wie sneller innoveert, krijgt een voorsprong. Altius: voortschrijdende eisen en wensen vanuit de markt, leggen de lat steeds hoger. Fortius: wie samenwerkt staat op den duur sterker. Pierre de Coubertin, die in 1896 de antieke Spelen uit de mottenballen haalde, had een ideaal: hij zocht naar een competitie tussen landen die eerlijk en onder gelijke omstandigheden zou verlopen. Met name dat laatste element van gelijkheid tussen alle deelnemers, tegenwoordig populair level playing field genoemd, is in toenemende mate van belang. Marc Vloemans is directeur/mede-oprichter van B3 Partners BV. 13

14 Energie Met locatietechnologie naar duurzame energiehuishouding Kansen in verspilling Door: Annemarie van Groenestijn en Arda Riedijk Het kabinet heeft ambitieuze doelen gesteld voor energie en klimaat voor Transitie naar een duurzame energiehuishouding in Nederland vergt afstemming tussen vele beleidsdomeinen. Het gebruik van goede geografische informatie is daarbij een cruciaal middel. Geonovum organiseerde op 25 november 2009 de toekomstdialoog Met locatietechnologie naar duurzame energiehuishouding in hotel New York te Rotterdam. Er werd gediscussieerd over de cruciale rol van geo-informatie in de transitie naar duurzame energie in Nederland. Kopstukken uit de sectoren Energie, Geo-informatie en Ruim telijke Ordening waren hierbij aanwezig. Lokaal, regionaal, nationaal De centrale vraag die Geert van Grootveld, plaatsvervangend directeur Interdepartementaal Programma Ener gie - transitie van het Ministerie van Economische Zaken, tijdens de toekomstdialoog presenteerde was: Is het mogelijk om met het gebruik van geo-informatiesystemen te komen tot energiebesparingen en/of het energiegebruik te optimaliseren op lokaal, regionaal en nationaal niveau? Geo-informatie is immers een belangrijk middel om koppelingen tussen gebruikers en bronnen van energie tot stand te brengen. Kansen locatietechnologie Volgens Sophie Schut, teamleider ELES bij Essent Warmte, ontstaan er kansen voor locatietechnologie uit de verspilling van energie. Juist in het hergebruiken van de verspilling van energie is winst te behalen. Geo-informatie helpt daarbij. De informatie is er, het probleem is de versnippering ervan, aldus Schut. Eelco Bots, Business Development Manager Duurzame Energie bij Arcadis, liet aan de hand van het project Windplan Wieringermeer zien dat geo-informatie een start schot geeft om mogelijkheden voor verduurzaming van onze energiehuishouding in kaart te brengen. Tevens liet hij zien dat kaartmateriaal een prachtig hulpmiddel kan zijn bij het inzichtelijk maken van de verschillende grootte van ruimteclaims die gebruikers van de ruimte leggen door verschillende gebruiksvormen. Op deze manier kan snel en efficiënt onderzocht worden waar er nog ruimte is voor energietransitieprojecten. Duurzame energiewinning Marianne Kuijpers, directeur van Geodan Next, zag in de recent gepresenteerde Structuurvisie voor de Provincie Zuid-Holland duidelijke kansen voor duurzame energiewinning, bijvoorbeeld door Glastuinbouw te koppelen aan energienetwerken en havens. Voor het bevorderen van de energiedialoog tussen verschillende beleidsterreinen, is het volgens Kuijpers echter nodig dat de energiesector en de sector ruimtelijke ordening een gemeenschappelijke taal spreken (bijvoorbeeld via RO-online). Dat energiewinning van vroeger tot nu veel schaarse ruimte eist, liet Joop Oude Lohuis, teamleider Klimaat en Mondiale Duurzaamheid bij het Planbureau voor de Leefomgeving, zien aan de hand van de ontwikkeling van hout, naar turf, naar gas en olie en uiteindelijke naar duurzame energiebronnen. Hij vroeg zich daarbij af of wij, met name op bestuurlijk niveau, wel klaar zijn om de energiecrisis aan te pakken. 14

15 Energie Geodata nodig De kern van de middag bestond uit de erkenning dat geodata nodig zijn voor innovatie, beleid, uitvoering en monitoring van de transitie naar duurzame energie. Tom Bosschaert, oprichter Except: GIS is een voorwaarde voor het verduurzamen van de maatschappij. De beschikbaarheid van bronbestanden wordt echter als zeer beperkt ervaren. Wanneer data niet meer bij elkaar geharkt hoeven te worden, kunnen we onze energie meer richten op het realiseren van projecten, aldus Eelco Bots van Arcadis. Voor Rob van de Velde, directeur Geonovum, initiatiefnemer van deze bijeenkomst, bevestigde deze middag de noodzaak om de toegang tot geo-data hoog op de politieke agenda te krijgen en te houden. Om tot een concrete actieagenda te komen deed dagvoorzitter Catrinus Jepma, hoogleraar Energie en Duurzaamheid aan de Rijksuniversiteit Groningen, de volgende suggestie: 1. Het Programma Energietransitie wordt vanuit zeven platforms vormgegeven (Duurzame Mobiliteit, Groene Grondstoffen, Keteneffi cien cy, Nieuw Gas, Duurzame Elektriciteit, Gebouwde Omgeving en Kas als Energie - bron). Creëer een achtste platform binnen de energietransitie dat over de benodigde data gaat, bestaande uit gebruikers en bronhouders van deze data. 2. Breng al beschikbare data bij elkaar, en zorg dat dit bij een organisatie belegd wordt. 3. Start pilots om het effect van het gebruik van locatietechnologie binnen de energietransitie te testen en zichtbaar te maken. Spontane samenwerkingsverbanden Tijdens de bijeenkomst is een aantal spontane samenwerkingsverbanden ontstaan, om op pilot-niveau de meerwaarde van geo-data op de korte termijn te laten zien. Voor de langetermijnagenda is het vooral belangrijk dat locatietechnologie hoog op de politieke agenda komt. Dit kan bereikt worden door massa te creëren en samen te werken, bijvoorbeeld door het inrichten van belangengroepen van gebruikers van locatietechnologie. Annemarie van Groenestijn en Arda Riedijk zijn beiden werkzaam bij Geonovum. Altus met LNR NET: de ideale combinatie 24 maanden Altus APS-3 met LNR NET vanaf 750 per maand! (Vraag naar de voorwaarden) GPS / Glonass / Galileo Maak kennis met de nieuwste Altus APS-3 ontvanger. Deze ontvanger is eenvoudig van opzet, robuust, weegt nog geen 2 kg en is bijzonder compact. U kunt nu de voordelen van het meest betrouwbare en veelzijdige referentienetwerk LNR NET in combinatie met deze ontvanger ervaren! Profiteer van de eenvoud van de Carlson SurvCE software en meet nog efficiënter met een veldboek naar keuze. Navigation Solutions en LNR NET laten u voordelig met deze aanbieding kennismaken. Neem vrijblijvend contact op voor een oriënterend gesprek. Fluweelboom JX Culemborg T: +31 (345) www. navigationsolutions.eu Verrijn Stuartlaan 1A 2288 EK Rijswijk T: +31 (70)

16 Energie Logica voltooit Endinet implementatie De basis voor efficiënt netbeheer Door: Henk Cornelissen Meestal is de directe aanleiding voor het opzetten van een GIS het voldoen aan wettelijke verplichtingen. Denk hierbij aan de Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netten, maar ook aan NMa-rapportages voor de Energiekamer (voorheen DTe). Er is echter veel meer. GIS biedt een nutsbedrijf de mogelijkheid zijn leidingnet efficiënter te beheren en zijn Asset Management te optimaliseren. Voor Endinet heeft Logica een GIS geïmplementeerd en ondersteuning geboden bij de conversie. Een complexe klus, waarbij een veelheid aan netwerken in kaart is gebracht en ook nog eens vier datamigraties hebben plaatsgevonden. Het GIS-traject bij Endinet duurde ruim twee jaar. Een team van gemiddeld vijf Geo-ICT-consultants nam de implementatie van het nieuwe GIS voor zijn rekening. Daarnaast zorgde Logica voor de begeleiding van de datamigraties en de opleiding van een groep kerngebruikers. De migratie van de verschillende analoge en digitale gegevens naar het GIS werd deels uitgevoerd door Rolta (het gasleidingnet van NRE) en deels door Infotech Enterprises Benelux (het elektriciteitleidingnet van NRE en het gasleidingnet van ObN en NetH). Een complex netwerk Endinet is het resultaat van een fusie van de nutsbedrijven NRE (Nuts bedijf Regio Eindhoven), ObN (Obragas Net) en NetH (Net Haar lem mermeer). Voordat met GIS gewerkt werd, beschikten NetH en ObN over analoge kaarten. Eigen schappen (materiaal, diameter, legjaar) van het leiding- en kabelnet werden opgeslagen in Excel- en Access-bestanden. NRE had een kaartbladgeoriënteerd CAD/GIS-systeem op basis van Microstation Design-files en een Oracle-omgeving voor de administratieve eigenschappen. Om het geheel nog wat complexer te maken: NRE beheert niet alleen een gasdistributienet, maar ook netten voor onder meer elektriciteit, datatransport, warmte en riolering. Brede functionaliteit Na een voorstudie en een pilot is op basis van een functioneel ontwerp de keuze gemaakt voor de GE-applicatie NRM gebaseerd op Smallworld GIS. Met de modules NRM Gas en NRM Elektriciteit wordt een groot deel van de vereiste functionaliteit standaard geleverd. Daarnaast zijn diverse aanvullende modules gerealiseerd. Een grote uitdaging lag in het automatisch genereren van de schema s voor middenspanning vanuit de geografische ligging. De gebruikers hebben de schema s jarenlang met de hand gemaakt, helemaal toegespitst op hun eisen. Met de tool Schematics is dit zeer goed gelukt en de eindgebruikers bij Infra en Asset Mana ge ment kunnen hiermee uitstekend uit de voeten. In afbeelding 1 is een voorbeeldschema weergegeven. 16

17 Energie en assetmanagement bij Endinet geografische ligging vanuit het GIS gebruikt die via XML wordt ingelezen, aangevuld met de verbruiksgegevens. Ook is er een webomgeving ingericht waarmee het kabel- en leidingnet via een webbrowser Endinet-breed geraadpleegd kan worden. Voor de WION wordt gebruik gemaakt van Wionline van GE. afbeelding 1: Een voorbeeldschema van een automatisch gegenereerd schema voor middenspanning vanuit de geografische ligging, met de Schematics-tool. Netwerkontwerp in GIS Daarnaast is functionaliteit ontwikkeld om het netwerk in het GIS te ontwerpen. Dit dient niet alleen voor het voorbereiden van uitbreiding en vervanging van de netwerken, maar ook voor de doorrekening van de bestaande en de toekomstige netten, met het oog op een juiste dimensionering van het elektriciteits- en gasnet. Dit gebeurt met de netberekeningsapplicaties Vision (voor middenspanning) en Irene (voor gas). Als basis hiervoor wordt de Efficiënt en compliant Met de nieuwe GIS-applicatie is Endinet voorbereid op de toekomst. Het nieuwe GIS leidt tot een efficiënter beheer van het leidingnet en het GIS is de basis voor een effectief Asset Management. De volgende stap is om de informatie over het net ook bij de man in het veld ofwel bij de monteur in de auto te krijgen. Het GIS stelt de Endinet-organisatie ook in staat om te voldoen aan de eisen die in de wet WION (Wet Informa - tie-uitwisseling Onder grond se Netten) worden gesteld met betrekking tot de digitale uitwisseling van de ligginggegevens van kabels en leidingen. Het GIS is ook één van de bronsystemen waarmee Endinet de rapportages kan maken die wettelijk verplicht aan de toezichthouder, de Rekenkamer, moeten worden geleverd. Gegevens over aantallen, lengtes, verwijderde en aangelegde kabels en leidingen kunnen gemakkelijk vanuit het GIS worden verzorgd. Henk Cornelissen is business consultant bij Logica. GA NAAR En vraag een gratis proefexemplaar aan. 17

18 Agenda De agenda bevat aankondigingen van workshops, seminars, themadagen en vergelijkbare GIS-gerelateerde activiteiten en natuurlijk ook relevante beurzen in Nederland en België. Deze agenda bevat in ieder geval de evenementen die worden gehouden in de periode tot het verschijnen van het volgende nummer. Beurzen, seminars en workshops kunnen per worden aangemeld bij Janneke Bijleveld Vermeld als onderwerp van uw mail Agenda. Maart 22 maart 2e Werkconferentie "Gemeenten kleuren de BGT in" Raadzaal Almere Internet: 25 maart Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Orderning (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: 26 maart, Workshop Kabels & Leidingen Oss Internet: April 01 april Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: 06 april Het Nationaal ICT Event Media Plaza, jaarbeurs Utrecht Internet: 08 april Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: 15 april Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: 16 april GIS Tech De Doelen, Rotterdam Internet: 20 april Insights 2010, Pitney Bowes Business Insight Location Intelligence Conferentie De Reehorst, Ede internet: 22 april Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: 23 april, Workshop Landmeten & AutoCAD Oss Internet: april Overheid en ICT 2010 Jaarbeurs, Utrecht Internet: Mei 20 mei Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: mei World Congress on Information Technology RAI, Amsterdam Internet: 27 mei Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: 27 mei Stationslocaties Spoorwegmuseum, Utrecht Internet: Juni 01 juni dg DIALOG Topografie Gebruikersdag Hogeschool Domstad, Utrecht Internet: juni ISPRS Commission VI Mid-Term Symposium "Cross-Border Education for Global Geo-information" ITC, Enschede Internet: 03 juni Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: juni Intergraph 2010 Nashville, Tennessee, U.S.A. Internet: June 2nd Open Source GIS UK Conference Nottingham, University of Nottingham, U.K. Internet: Juli juli ESRI User Conference 2010 San Diego Convention Center, California, U.S.A. Internet: September 04 september Oracle Gebruikersgroep Holland; OGH Spatial Dag De Meern Internet: 16 september Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: 21 september 17e Nedgraphics-dag Internet: 23 september Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: 30 september Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: 30 september Nationaal Wegencongres Internet: Oktober oktober INTERGEO 2010 Exhibtion Centre, Keulen Internet: 07 oktober Nirov-cursus Inleiding Planologie en Ruimtelijke Ordening (IPRO) De Observant, Amersfoort Internet: Ga voor de meest actuele informatie naar de agenda op 18

19 westerlengte WORLD TRADE CENTER ROTTERDAM 13 APRIL 2010 DE GIS TECH WORDT GEORGANISEERD DOOR: IN SAMENWERKING MET:

20 Kadaster s TOP10NL in ArcMap. 10 ontmoet 10! Nieuwe versie van ArcGIS Door: Joris Bak en Ernst Eijkelenboom Het is zover! ArcGIS 9 krijgt een opvolger. De nieuwe versie van ArcGIS zal dankzij de vele vernieuwingen uitkomen als ArcGIS 10 en is gepland voor deze zomer. Het is daarom de hoogste tijd voor een tour langs de highlights die ArcGIS 10 tot een major release maken. Er is speciale aandacht besteed aan het vergroten van de gebruiksvriendelijkheid van de interface en het gemak waarmee dagelijkse GIS-werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd. Zo is bijvoorbeeld de manier van editen van gegevens in ArcGIS intuïtiever gemaakt door goed naar jarenlange ervaring van gebruikers te luisteren. Daarnaast is het Catalog-window volledig geïntegreerd met ArcMap, ArcScene en ArcGlobe zodat efficiënter gewerkt kan worden binnen de desktop-omgeving. Dit zijn slechts twee voorbeelden van de vele veranderingen in de nieuwe release van ArcGIS. Meer ruimte voor de kaart De eerste verandering die direct opvalt is de vernieuwing van de interface. ArcGIS 10 heeft een mooiere lookand-feel en maakt gebruik van nieuwe functies zoals het automatisch kunnen verbergen van windows. Dit biedt de gebruiker de mogelijkheid overzichtelijker te werken en optimaal gebruik te maken van de grootte van het scherm; meer ruimte voor de kaart! De kaart wordt over het volledige scherm opgebouwd. Bij het afsluiten van geopende windows is er daardoor geen verversing meer nodig. Snel zoeken ArcGIS 10 introduceert een nieuwe manier van zoeken met het Search-window. Hiermee kunnen gebruikers snel data, tools en kaarten vinden, of deze nu lokaal staan of op het netwerk. Ook kan met het nieuwe Search-window direct op ArcGIS Online gezocht worden. Hiermee is de toegang tot bijvoorbeeld Bing Maps en vele andere services eenvoudiger geworden. Voor organisaties biedt ArcGIS Server een Search Service voor het doorzoeken van alle data binnen de organisatie. 20

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding. Marcel de Rink

Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding. Marcel de Rink Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding Marcel de Rink Open? Of Gesloten? Agenda Waarom is Esri Open? Waarin is Esri Open? Open Open Open Open Standaarden Source Data

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Geo-Informatie AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Sjaak Dieleman WUR, GIS Opleiding Nieuwland Geo-Informatie Detachering waterschap Ministerie van Buitenlandse Zaken (Azië) FAO - Wereld Voedsel Organisatie

Nadere informatie

Met locatietechnologie naar Duurzame Energiehuishouding

Met locatietechnologie naar Duurzame Energiehuishouding Met locatietechnologie naar Duurzame Energiehuishouding Verslag toekomstdialoog 25 november 2009 - Hotel New York Rotterdam Introductie De cruciale rol van geo-informatie in de transitie naar duurzame

Nadere informatie

Viewer MapGuide Open Source/Enterprise

Viewer MapGuide Open Source/Enterprise Viewer MapGuide Open Source/Enterprise Versie 2.0, december 2012 GISkit BV Introductie Van Mapguide 6.5 MapGuide Open Source Ondanks het succes van MapGuide 6.5 had architectuur van dit product zijn beperkingen.

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Samen een half uurtje delen met Roer en Overmaas. Harry Pergens

Samen een half uurtje delen met Roer en Overmaas. Harry Pergens Samen een half uurtje delen met Roer en Overmaas Harry Pergens Waarom sta ik hier Ervaringen bij de vervanging van IRIS bij Roer en Overmaas samen met jullie te delen Daarmee een bijdrage te leveren aan

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

BusVision. Is Nederland klaar voor elektrisch busvervoer? Nico van Egmond 15 april 2014

BusVision. Is Nederland klaar voor elektrisch busvervoer? Nico van Egmond 15 april 2014 BusVision Is Nederland klaar voor elektrisch busvervoer? Nico van Egmond 15 april 2014 Wie is Alliander, Liandon, Alliander Mobility Services De rol van Alliander Opportunity Laden Laadmethoden Opportunity

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Historische informatie in een Spatial Dynamisch Data Warehouse. Wil de Jong Enterprise Architect

Historische informatie in een Spatial Dynamisch Data Warehouse. Wil de Jong Enterprise Architect Historische informatie in een Spatial Dynamisch Data Warehouse Wil de Jong Enterprise Architect Spatial Eye Synergiedag 2 februari 2012 Aanleiding Business Intelligence project De oplossing en aanpak BI-Visie

Nadere informatie

Verlaag uw energiekosten. met de Smart Energy Software van I-Real

Verlaag uw energiekosten. met de Smart Energy Software van I-Real Verlaag uw energiekosten met de Smart Energy Software van I-Real Bent u verantwoordelijk voor energiemanagement? Heeft uw organisatie veel energie aansluitingen of levert/produceert u juist energie? Vaak

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Responsive web applicaties op Oracle

Responsive web applicaties op Oracle APEX Responsive web applicaties op Oracle Spreker(s) : Datum : E-mail : Arian Macleane & Jacob Beeuwkes 06-06-2013 info@transfer-solutions.com WWW.TRANSFER-SOLUTIONS.COM Outline Trends APEX intro APEX

Nadere informatie

SPTOOLS SHAREPOINT CONNECTOR -

SPTOOLS SHAREPOINT CONNECTOR - SPTOOLS SHAREPOINT CONNECTOR - 1/6 Inhoudsopgave 1. SPTOOLS... 3 WAT KAN HET?... 3 Document Browser...3 Document Bundels...3 Consistente Data Quality...3 SharePoint workflows en document goedkeuring...3

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie

Hoe maak je de BGT succesvol

Hoe maak je de BGT succesvol Hoe maak je de BGT succesvol in jouw organisatie? Hoe succesvol geworden bij de provincie Johan Janzen Succes vertalen naar jouw organisatie Willy Bakker Hoe het allemaal begon (Landmeten) Instrumentarium/hulpmiddelen

Nadere informatie

Team Performance Management

Team Performance Management Beste relatie, Bijgaand ontvangt u de QlikView nieuwsbrief van Active Professionals. Mocht u naar aanleiding van deze nieuwsbrief meer informatie wensen of heeft u nog vragen, dan kunt u contact opnemen

Nadere informatie

Technisch Rapport. BAG Extract in i-bridge2.0. Versie 1.0. Datum 9 December 2010

Technisch Rapport. BAG Extract in i-bridge2.0. Versie 1.0. Datum 9 December 2010 Technisch Rapport BAG Extract in i-bridge2.0 Versie 1.0 Datum 9 December 2010 Status Final Colofon IVENT A&A CDC Madame Curielaan 4-6 Postbus 20703 2289 CA Rijswijk Contactpersoon Patrick Brooijmans Teamleider

Nadere informatie

De slimme meter Klaar voor de toekomst

De slimme meter Klaar voor de toekomst De slimme meter Klaar voor de toekomst met de slimme meter bent u klaar voor de toekomst Endinet maakt haar energienetten klaar voor de toekomst. Net als de auto-, de telefoonen bankindustrie worden ook

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Toonaangevend in open source collaboration

Toonaangevend in open source collaboration Toonaangevend in open source collaboration Open in technologie en onderlinge communicatie ENTERPRISE OPEN COMPATIBLE Zarafa is een toonaangevend Europees softwarebedrijf op het gebied van open source groupware

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 1.1 Wat is de Landelijke Voorziening Beeldmateriaal?...3 2 Levering van de luchtfoto s...4 2.1 Luchtfoto s via webservices...4 2.2 Luchtfoto

Nadere informatie

GeoKey en Catalog Services

GeoKey en Catalog Services GeoKey en Catalog Services de sleutel tot geo-informatie Studiedag NCG 18 mei 2004 ronald.bottelier@geodan.nl Programma > Begrippen > Actualiteiten in meta-informatie > Visie op doorontwikkeling > GeoKey

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

Asset Management. Alles in één: registreren, analyseren en rapporteren

Asset Management. Alles in één: registreren, analyseren en rapporteren Asset Management Alles in één: registreren, analyseren en rapporteren 1 Inleiding Met het asset managementsysteem van Inter Act, genaamd @ssets, kunnen op eenvoudige wijze storingen, onderhoudswerkzaamheden

Nadere informatie

Inhoud. Wat is Power BI?... 3. Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4. Beginnen met Power BI... 6. Werkruimte uitleg... 7

Inhoud. Wat is Power BI?... 3. Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4. Beginnen met Power BI... 6. Werkruimte uitleg... 7 Inhoud Wat is Power BI?... 3 Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4 Beginnen met Power BI... 6 Werkruimte uitleg... 7 Naar een dashboard in 3 stappen... 8 Stap 1: Gegevens ophalen... 8 Stap 2: Rapport maken...

Nadere informatie

ERP Testing. HP Nijhof. Testmanager. Testnet November 2005

ERP Testing. HP Nijhof. Testmanager. Testnet November 2005 ERP Testing HP Nijhof Testmanager Testnet November 2005 Solution Sales Meeting7 November 2005 1 Agenda Waarom pakketten testen? Schaarse middelen? Ideale ERP test situatie Vragen 2 De centrale vraag ERP

Nadere informatie

Asset Lifecycle Informatie Management. Visie op Asset management

Asset Lifecycle Informatie Management. Visie op Asset management Asset Lifecycle Informatie Management Visie op Asset management Even voorstellen Jan Roodzand Roodzand Advice Management Consultant / Programma manager >30 jaar ervaring in CAD/GIS gerelateerde (integrale)

Nadere informatie

MA!N Rapportages en Analyses

MA!N Rapportages en Analyses MA!N Rapportages en Analyses Auteur Versie CE-iT 1.2 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Microsoft Excel Pivot analyses... 4 2.1 Verbinding met database... 4 2.2 Data analyseren... 5 2.3 Analyses verversen... 6

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie

Cocon. Speer IT. Speer IT. Alles wat u wilt weten over uw glasvezelnetwerk. Cocon in het kort: glass fiber registration systems

Cocon. Speer IT. Speer IT. Alles wat u wilt weten over uw glasvezelnetwerk. Cocon in het kort: glass fiber registration systems Cocon in het kort: speciaal ontwikkeld voor glasvezel, helder overzicht netwerk, snel iedere gewenste informatie, automatische routering en budgettering, werken in heden en toekomst, projectmatig werken,

Nadere informatie

Dataopwerkingsprojecten 'zichtbaar' onder controle

Dataopwerkingsprojecten 'zichtbaar' onder controle Dataopwerkingsprojecten 'zichtbaar' onder controle Visualisatie ten behoeve van projectaanpak en datakwaliteit Maurice Willemsen en Joery Korobejnik Spatial Eye en Enexis Asset Management maurice.willemsen@spatial-eye.com

Nadere informatie

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015 Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld Frank Berets Country Manager NL April 2015 Solar Power verandert Stand alone Geintegreerd 2 2 Solar Power verandert Stand alone Geïsoleerde systemen

Nadere informatie

BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR

BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR DB-vergadering 08-02-2010 BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR vraag van uit de vergadering van dagelijks bestuur dagelijks bestuur

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Infrastructuur. GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw

Infrastructuur. GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw Infrastructuur Advies en ondersteuning binnen de gehele infraketen GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw GEO-INFORMATIE Actuele situatie van het project en de omgeving gedetailleerd

Nadere informatie

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Exact Insights powered by QlikView Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Met Exact Insights zet u grote hoeveelheden data moeiteloos om in organisatiebrede KPI s en trends.

Nadere informatie

Ligt uw uitdaging in het aansluiten op de voorzieningen en de distributie van basisgegevens?

Ligt uw uitdaging in het aansluiten op de voorzieningen en de distributie van basisgegevens? INTEGRATIE PLATFORM Ligt uw uitdaging in het aansluiten op de voorzieningen en de distributie van basisgegevens? Met het Neuron Integratie Platform kunt u uw informatievoorziening op betrouwbare en efficiënte

Nadere informatie

Business Risk Management? Dan eerst data op orde!

Business Risk Management? Dan eerst data op orde! Business risk management? Dan eerst data op orde! Kwaliteit, leveringsbetrouwbaarheid, klantgerichtheid, kostenbewustzijn en imago zijn kernwaarden in de bedrijfsvoering die door nutsbedrijven hartelijk

Nadere informatie

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision Werkplekvisie Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision De essentie De gebruiker centraal Verschillende doelgroepen Verschillende toepassingen Verschillende locaties Het beschikbaar

Nadere informatie

ERVARINGEN MET PDOK IN HET VELD (GEMEENTEN)

ERVARINGEN MET PDOK IN HET VELD (GEMEENTEN) ERVARINGEN MET PDOK IN HET VELD (GEMEENTEN) Inspiratiesessie PDOK Partner middag Peter-Paul Koonings GeoNovation B.V. Inspiratiesessie AGENDA Voorstellen Relatie met PDOK Welke gegevens en hoe publiceren?

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Uitleg algemene structuur WTell

Uitleg algemene structuur WTell Uitleg algemene structuur WTell Brondocument C:\WebServer\Handleiding\WTellAlgemeen\WTellStructuurGlobaal.odt Versiebeheer Versie Datum Uitleg 1.0v 21-09-11 1e versie met uitleg globale structuur WTell

Nadere informatie

PRODUCT SHEET WHAT WE DO

PRODUCT SHEET WHAT WE DO ESDNOW, onderdeel van DISC BV, is dé Europese specialist als het gaat om het beheren, beveiligen, verkopen, toegang verschaffen tot, en distributie van digitale content. ESDNOW helpt uitgevers bij het

Nadere informatie

Nieuwsbrief Energie april 2013

Nieuwsbrief Energie april 2013 b6agina 1 van 6 Nieuwsbrief Energie april 2013 Inhoud Nieuws Duurzame energieveiling van start Nieuwe visie ontwikkeling biogas Algen en zeewier: hoe duurzaam is de productie? Kwaliteitsborging helpt bij

Nadere informatie

OpenText RightFax. Intuitive Business Intelligence. Whitepaper. BI/Dashboard oplossing voor OpenText RightFax

OpenText RightFax. Intuitive Business Intelligence. Whitepaper. BI/Dashboard oplossing voor OpenText RightFax OpenText RightFax Intuitive Business Intelligence Whitepaper BI/Dashboard oplossing voor OpenText RightFax Beschrijving van de oplossing, functionaliteit & implementatie Inhoud 1 Introductie 2 Kenmerken

Nadere informatie

uw portaal voor technisch facilitair management unica online

uw portaal voor technisch facilitair management unica online uw portaal voor technisch facilitair management unica online , Altijd en overal inzicht in uw technische installaties Snel en eenvoudig een storing melden? Inzicht in het energiegebruik van uw installaties?

Nadere informatie

Bedrijf Omschrijving Periode

Bedrijf Omschrijving Periode Curriculum senior adviseur project manager Algemeen XXX is een senior GIS consultant met grote ervaring in projectleiding, ontwerp, bouw en het vertalen van klantvragen naar GIS oplossingen. Hij spreekt

Nadere informatie

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan.

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. JAARPLAN 2014 Inleiding Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. De vereniging heeft vertrouwen in

Nadere informatie

Infonamiddag GIS West

Infonamiddag GIS West Infonamiddag GIS West ArcGIS 10 Gelanceerd in de zomer. Nieuwe procedure: levering als download. Je kan zelf DVD branden. Elke gemeente kreeg mail met token en activatie code van ESRI Belux of Cevi Niet

Nadere informatie

Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device

Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device MOBILE BUSINESS APPS Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device YOUR VIEW ON BUSINESS Introductie Oplossingen Any2info is een innovatieve ICT-onderneming

Nadere informatie

Elektrotechnische oplossingen voor de (glas)tuinbouw

Elektrotechnische oplossingen voor de (glas)tuinbouw Elektrotechnische oplossingen voor de (glas)tuinbouw Transformatorstations Projecten Speciale producten Services Stationautomatisering CREATIVITEIT = STANDAARD PROFESSIONELE PROJECTORGANISATIE De glastuinbouw

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens Samenvatting Startnotitie voor de milieueffectrapportage Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT

Nadere informatie

Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES

Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES ONZE VISIE OP PROFESSIONEEL SOFTWARE ONTWIKKELEN Bij succesvolle softwareontwikkeling draait

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Marlin Family. Marlin

Marlin Family. Marlin PCA Mobile PCA Mobile Organisatie PCA Mobile BV maakt deel uit van de Mobile Solution Group en biedt met ruim 40 enthousiaste collega s een veelomvattend pakket van innovatieve en gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

Digitale Plannen en de nieuwe WRO

Digitale Plannen en de nieuwe WRO Digitale Plannen en de nieuwe WRO Afstemming tussen Geo-Informatiemodellen Paul Janssen, Geonovum Presentatie Wie is Geonovum? Wat is een geo-informatiemodel? Rol van een geo-informatiemodel Stelsel van

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN: A SHARP CHOICE IN INTELLIGENT SCANNING SimplifyScan maakt het voor gebruikers mogelijk om documenten op een eenvoudige wijze te scannen

Nadere informatie

Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement. gineke.snoeren@eagle4s.com

Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement. gineke.snoeren@eagle4s.com Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement gineke.snoeren@eagle4s.com Kenmerken van een crisis De rol van informatievoorziening & GIS Eagle One theorie Eagle One - Praktijk Lessons Learned

Nadere informatie

Kennis Management. Tele Train. Grensverleggend klantcontact

Kennis Management. Tele Train. Grensverleggend klantcontact Kennis Management Tele Train Grensverleggend klantcontact Tele Train Tele Train is dé specialist in performance verbetering van het één op één klantcontact van organisaties. Uitgangspunt hierbij is operational

Nadere informatie

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware INTEGRATIE CONTINUE INNOVATIE WORKFLOW ONDERSTEUNING ABECON-CONSULTANCY OVER ABECON Microsoft Dynamics Nieuwe kansen in een veranderende media wereld Standaard

Nadere informatie

2013.08.01 Job profiel Web Analyst Nuon

2013.08.01 Job profiel Web Analyst Nuon Koningsstraat 53 1211 NK Hilversum Nederland Telefoon +31 35 6460343 Fax +31 35 6460345 www.careeropeners.nl 2013.08.01 Job profiel Web Analyst Career Openers puts a-players in contact with a-companies.

Nadere informatie

Enabling Mobile. Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties

Enabling Mobile. Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties Enabling Mobile Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties Door Rutger van Iperen Mobile Developer bij AMIS Services Introductie Het gebruik van

Nadere informatie

Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet!

Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet! ziekenhuis Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet! Het Groene Hart Ziekenhuis (GHZ) in Gouda is een modern, flexibel, slagvaardig en ondernemend ziekenhuis met zo n 450 bedden en ruim 125 medisch

Nadere informatie

..over. Geoportalen. en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen. Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT

..over. Geoportalen. en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen. Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT ..over Geoportalen en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT Locatie als integrator binnen Geoportalen Location Interoperabiliteit:

Nadere informatie

Invantive Producer. Als integriteit en compliance noodzakelijk is. Maar niks extra mag kosten.

Invantive Producer. Als integriteit en compliance noodzakelijk is. Maar niks extra mag kosten. Invantive Producer Als integriteit en compliance noodzakelijk is. Maar niks extra mag kosten. Agenda Invantive Visie De Invantive Benadering Het Invantive Resultaat Invantive Producer Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

gis INperspectief thema aan de Slag IEdErEEN MET meer duurzaamheid in Nederland GIS geeft windenergie De hele stad op je bureau duurzaamheid

gis INperspectief thema aan de Slag IEdErEEN MET meer duurzaamheid in Nederland GIS geeft windenergie De hele stad op je bureau duurzaamheid g e o g r a f i s c h d e n k e n e n d o e n thema duurzaamheid INperspectief een uitgave van Esri Nederland nr.022010 IEdErEEN MET gis aan de Slag meer duurzaamheid in Nederland GIS geeft windenergie

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren M A P I N F O E X P O N A R E Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren INTRODUCTIE VAN MAPINFO EXPONARE MapInfo Exponare is ontwikkeld om gebruikers toegang

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

Raadsvoorstel 2013 Rockanje, 1 oktober 2013 Nr. 83169/74225

Raadsvoorstel 2013 Rockanje, 1 oktober 2013 Nr. 83169/74225 Raadsvoorstel 2013 Rockanje, 1 oktober 2013 Nr. 83169/74225 Raadsvergadering van 28 en 31 oktober 2013 Agendanummer 11 Aan Onderwerp: de gemeenteraad. Krediet Basisregistratie Grootschalige Topografie

Nadere informatie

Het is een verticaal geïntegreerd bedrijf, dat zowel actief is in de productie van grondstoffen en halffabrikaten als van afgewerkte producten.

Het is een verticaal geïntegreerd bedrijf, dat zowel actief is in de productie van grondstoffen en halffabrikaten als van afgewerkte producten. Referenties Beaulieu International Group De klant Beaulieu International Group is een Belgische industriële groep die ontstond in de zomer van 2005 uit de fusie van vijf zelfstandige takken van de voormalige

Nadere informatie

OpenIMS 4.2 Portaal Server

OpenIMS 4.2 Portaal Server OpenIMS 4.2 Portaal Server Inhoudsopgave 1 WAT IS EEN ENTERPRISE INFORMATIE PORTAAL?...3 1.1 BESPARINGEN...3 1.2 GERICHT OP EEN SPECIFIEKE DOELGROEP...3 2 OPENIMS PORTAAL SERVER (PS)...4 2.1 CENTRAAL BEHEER...4

Nadere informatie

Met Microsoft Dynamics CRM kan Cyclomedia zijn expansieplannen uitvoeren

Met Microsoft Dynamics CRM kan Cyclomedia zijn expansieplannen uitvoeren Met Microsoft Dynamics CRM kan Cyclomedia zijn expansieplannen uitvoeren Bij CycloMedia was een snelle implementatie van Microsoft Dynamics CRM noodzakelijk om de sterke groei en expansie naar het buitenland

Nadere informatie

ArcGIS Mobile ADF. Smart Client Applicaties voor ArcGIS Server Eva Dienske, Wim Ligtendag

ArcGIS Mobile ADF. Smart Client Applicaties voor ArcGIS Server Eva Dienske, Wim Ligtendag ArcGIS Mobile ADF Smart Client Applicaties voor ArcGIS Server Eva Dienske, Wim Ligtendag Agenda Wat is de Mobile ADF? Architectuur Demo Wat is de mobile ADF? Ontwikkeltoolkit voor mobiele (Smart Client)

Nadere informatie

Interactief, real time security management

Interactief, real time security management P2000 en P2000LE SECURITY MANAGEMENT SYSTEEM Interactief, real time security management P2000 Security Management Systeem Schaalbaar, intuïtief en eenvoudig in gebruik Het Johnson Controls P2000 security

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Sjablonen Websupport Registratie Data Verslaglegging Websites Inrichtingen Video solutions Rapportages Consultancy Imports Helpdesk Exports Full Service Dashboards Registratie Koppelen en controleren De

Nadere informatie

ipad integratie in het onderhoud

ipad integratie in het onderhoud Maximo Comes To You ipad integratie in het onderhoud Door: Marcel Staring 2013 IBM Corporation Agenda 1. Waarom Mobiel Werken? 2. Wat houdt Mobiel Werken in? Praktisch Technisch 3. MAXIMO Mobiel vs. MAXIMO

Nadere informatie

Productdag. Loenen, 28 september 2011. Jeroen van Geijlswijk Lars Overbeek Tom van Oost Valery Bazhenau

Productdag. Loenen, 28 september 2011. Jeroen van Geijlswijk Lars Overbeek Tom van Oost Valery Bazhenau Productdag Loenen, 28 september 2011 Jeroen van Geijlswijk Lars Overbeek Tom van Oost Valery Bazhenau Programma 10:00-10:05 Inleiding 10:05-10:30 Laatste verbeteringen aan ALFAmail 2.0 10:30-10:45 Conceptversie

Nadere informatie

Wijzigingen volledig onder controle en geborgd

Wijzigingen volledig onder controle en geborgd Installation Management Platform IMProve 2014 is het ultieme hulpmiddel om het beheer van uw (terminal) serverfarm continu, stap voor stap, op een hoger niveau te brengen. Gedocumenteerd, geborgd en reproduceerbaar

Nadere informatie

Tickets.com - introductie

Tickets.com - introductie Tickets.com - introductie Tickets.com, voorheen Select Ticketing Systems, is een fusie van een aantal kaartverkoopsysteemleveranciers en bestaat in Nederland sinds 1993. [leverancier] Tegenwoordig is Tickets.com

Nadere informatie

Cocon. Speer IT. Speer IT. Alles wat u wilt weten over uw glasvezelnetwerk. Cocon in het kort: glass fiber registration systems

Cocon. Speer IT. Speer IT. Alles wat u wilt weten over uw glasvezelnetwerk. Cocon in het kort: glass fiber registration systems Cocon in het kort: speciaal ontwikkeld voor glasvezel, helder overzicht netwerk, snel iedere gewenste informatie, automatische routering en budgettering, werken in heden en toekomst, projectmatig werken,

Nadere informatie

Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht

Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht DE KERNREGISTRATIE OPENBARE RUIMTE IS EEN ONMISBAAR INSTRUMENT VOOR IEDERE OVERHEIDSORGANISATIE DIE BEHEERTAKEN IN DE OPENBARE RUIMTE HEEFT René

Nadere informatie

Imtech Engineering Support Center

Imtech Engineering Support Center Imtech Engineering Support Center Imtech Engineering Support Center Deskundig partner in engineeringactiviteiten Technologische ontwikkeling Onze samenleving wordt steeds afhankelijker van techniek. Ingenieursafdelingen

Nadere informatie

NOiV jaarcongres 2010 18 maart 2010. Flamingo. http://flamingo.gbo-provincies.nl/ de weg naar versie 4 een kwestie van durven?

NOiV jaarcongres 2010 18 maart 2010. Flamingo. http://flamingo.gbo-provincies.nl/ de weg naar versie 4 een kwestie van durven? NOiV jaarcongres 2010 18 maart 2010 Flamingo http://flamingo.gbo-provincies.nl/ de weg naar versie 4 een kwestie van durven? Richard de Bruin Agenda Flamingo historie Huidig Flamingo gebruik Toekomst van

Nadere informatie

Gemeente Den Haag timmert aan de weg

Gemeente Den Haag timmert aan de weg Gemeente Den Haag timmert aan de weg Eigen ontwikkelstraat, Agile-methodiek, hergebruik van componenten en goede wisselwerking met COOLProfs leiden bij de gemeente Den Haag binnen tijd en budget tot een

Nadere informatie

IBM Cognos Performance 2010

IBM Cognos Performance 2010 IBM Cognos Performance 2010 Smart Decisions. Better Results. De Meervaart, Amsterdam Woensdag 10 november 2010 09.30-18.15 uur Kom naar IBM Cognos Performance 2010 op 10 november in Amsterdam 33% meer

Nadere informatie