Handelsovereenkomsten en arbeidsen milieuvoorwaarden: wat zegt de actualiteit?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handelsovereenkomsten en arbeidsen milieuvoorwaarden: wat zegt de actualiteit?"

Transcriptie

1 Handelsovereenkomsten en arbeidsen milieuvoorwaarden: wat zegt de actualiteit? dr. Eline Poelmans Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, KU Leuven - HUBrussel Center for Economic Studies, KU Leuven Leuven Centre for Irish Studies, KU Leuven

2 1. Inleiding 2. Wat zegt de actualiteit? 3. Vastleggen van wereldstandaarden: welk type standaarden? 4. Universele arbeidsvoorwaarden? 4.1. Het definiëren van arbeidsstandaarden 4.2. Handel en arbeidsvoorwaarden 5. Universele milieuvoorwaarden? 5.1. Het probleem van transboundary effects 5.2. Handel en milieustandaarden 2

3 6. Vier bezorgdheden omtrent het opnemen van arbeids- en milieuregels in handelsovereenkomsten 6.1. Doeltreffendheid 6.2. Protectionisme of bezorgdheid? 6.3. Hoe zien de juiste arbeidsvoorwaarden er uit? 6.4. De mogelijkheid van een handelsoorlog 7. Alternatieven voor het opleggen van arbeidsvoorwaarden en milieuregels via handelsovereenkomsten 8. Literatuur 9. Besluit 7.1. Labels voor Export 7.2. Home Country Standards 7.3. Meer internationale onderhandelingen 3

4 Doelstellingen: Wat zegt de actualiteit? Hier wordt nu 1 krant (De Standaard) gebruikt om het werkprincipe aan te tonen. Deze artikelen worden dus natuurlijk best aangevuld met andere artikelen uit andere kranten. Kunnen we wereldstandaarden opstellen? Zo ja, hoe zien die er dan uit? Is het goed om arbeids- en milieuregels op te nemen in handelsovereenkomsten om deze regels te kunnen afdwingen? Welke bezorgdheden zijn er indien arbeids- en milieuregels worden opgenomen in handelsovereenkomsten? Alternatieven voor het opleggen van arbeids- en milieuregels via handelsovereenkomsten.

5 1. Inleiding Sinds WOII zijn veel formele handelsbarrières verdwenen dankzij het GATT, de WHO, NAFTA, EU, enz. Een ongelimiteerde handelsflow wordt echter nog steeds verhinderd door verschillen in: nationale wetten en regels. nationale standaarden (m.b.t. gezondheid, milieu, arbeid, enz). 5

6 Onder welke condities zijn goedkope, geïmporteerde goederen die afkomstig zijn uit de ontwikkelingslanden gemaakt Kinderarbeid? Hebben de arbeiders enige rechten? Milieuvriendelijke productiemethoden? Enz... arbeidsgerelateerd milieugerelateerd Indien deze voorwaarden slecht zijn, kan dan het gebruik van handelsbarrières - tarieven, etc - druk zetten op het exporterende land om iets aan deze voorwaarden te veranderen? 6

7 7

8 8

9 Bron cartoons: De Standaard 9

10 10

11 11

12 12

13 13

14 3. Vastleggen van wereldstandaarden: welk type van standaarden? De meeste handelsovereenkomsten van de WHO combineren: Harmonisatie van standaarden: = Twee of meer landen gebruiken een gemeenschappelijke set van standaarden in een bepaald gebied. Wederzijdse erkenning van standaarden: = Landen behouden hun eigen standaarden, maar accepteren de standaarden van anderen als geldend en voldoende. Afzonderlijke standaarden: = Landen behouden hun eigen standaarden, en weigeren de standaarden van de andere landen te erkennen. 14

15 Er bestaat geen algemene regel die bepaalt welk van bovenstaande drie opties de beste is voor internationale handel. Elk van de drie mechanismen heeft voor- en nadelen: -een harmonisatie van technische standaarden zorgt bvb. voor een grotere markt en een grotere efficiëntie. - dit kan er echter ook voor zorgen dat inferieure standaarden blijven bestaan. Bij de wetgeving omtrent arbeids- en milieustandaarden is het vaak onduidelijk welk land nu de beste regels heeft. 15

16 Verschillen in arbeids- en milieustandaarden hebben echter geleid tot ongerustheid: Hoge-inkomenslanden vrezen vaak dat lagere standaarden in andere landen ertoe leiden dat hun binnenlandse bedrijven: (1) ook lagere standaarden zullen toepassen om internationaal competitief te blijven of (2) zullen verhuizen naar landen met lagere standaarden. Ze vrezen eveneens dat dit alles zal leiden tot een race to the bottom. 16

17 4. Universele arbeidsvoorwaarden? 4.1. Het definiëren van arbeidsstandaarden De International Labour Organization (ILO) heeft een aantal arbeidsvoorwaarden als basisrechten laten optekenen. Ze zijn gegroepeerd in 5 groepen: Verbod op dwangarbeid Vrijheid van vereniging Het recht op organisatie en collectieve onderhandeling Een einde aan de uitbuiting van kinderarbeid Niet-discriminatie in tewerkstelling Deze standaarden werden later bijgeschaafd door de OESO. 17

18 Over deze vijf standaardrechten is men het werelwijd eens, alhoewel deze rechten vrij ambigu en controversieel zijn: Wat wordt er bvb. bedoeld met uitbuiting? Een universeel loon voor hetzelfde werk, een wereldwijde beperking op het aantal werkuren, enz. klinken goed, maar zijn in werkelijkheid niet doenbaar door de grote verschillen in de inkomens en levensstandaarden wereldwijd. Daarenboven zijn lage-inkomenslanden afkerig van het betalen van hogere minimumlonen. Waarom? Het vastleggen van universele arbeidsvoorwaarden is dus praktisch onmogelijk. 18

19 4.2. Handel en arbeidsvoorwaarden Sommige groeperingen willen arbeidsvoorwaarden opnemen in handelsonderhandelingen (zodat ze nadien zeker zouden afgedwongen worden). Indien arbeidsvoorwaarden echter zouden opgelegd worden door de IL aan de OL zou dit tot sterk protest leiden bij de overheid van die OL. Standaarden die bepaald worden door de IL zullen immers waarschijnlijk zeer duur zijn voor de OL en bijna onmogelijk te implementeren. De OL en IL zijn immers onhevig aan andere economische beperkingen. Het volledig gelijk maken van de arbeidsvoorwaarden zou dus onmogelijk zijn. 19

20 5. Universele milieuvoorwaarden? 5.1. Het probleem van transboundary effects Het ene land veroorzaakt de milieuvervuiling. Een ander land voelt er (mee) de gevolgen van. Bijvoorbeeld: - 1 land veroorzaakt het milieuprobleem - Verscheidene landen veroorzaken het milieuprobleem - Het is het resultaat van soortgelijke activiteiten in meerdere landen Mogelijke acties ertegen? - Tarieven op de output van vervuilende industrieën - Embargo s - Onderhandelingen tussen meerdere landen of zelfs op wereldvlak 20

21 In de mate dat milieuvervuiling negatieve externaliteiten veroorzaakt voor andere landen, zullen die landen de vervuiling willen opnemen in internationale onderhandelingen. In vergelijking met rijke landen zijn milieunormen in lageloonlanden laks. De OL lijken het milieu dus veel meer te vervuilen dan de IL. Kunnen we dus zomaar universele milieuvoorwaarden implementeren? (= verwachten dat OL en IL nu direct dezelfde milieuregels kunnen en zullen volgen?) Hebben de IL niet zelf lange tijd hun zin kunnen doen wat het milieu betreft? Kunnen zij nu zomaar de strenge regels die zij willen voor het milieu opleggen aan de OL die hun groei nog moeten doormaken? 21

22 Figuur : Carbon Dioxide Emissions Bron: Krugman, Obstfeld and Melitz (2012), International Economics, chapter 11, p

23 Onderzoek heeft aangetoond dat vrijhandel groei kan aanzwengelen en zo op termijn indirect vervuiling kan verminderen. Dit wordt weergegeven door de Kuznets curve: Naarmate arme landen rijker worden mogelijk gedeeltelijk door handel gaan ze meer produceren en consumeren, wat zal leiden tot aantasting van het milieu. Naarmate deze landen echter nog rijker worden, zullen ze bereid zijn om te betalen voor strengere milieuregels. Er is dus een omgekeerde U-vormige relatie tussen vervuiling en inkomen per capita. Moeten we maw opkomende industrieën niet de tijd geven om te groeien? 23

24 Figuur : The Environmental Kuznets Curve Waar zouden we China en de VS kunnen situeren? China VS Bron: Krugman, Obstfeld and Melitz (2012), International Economics, chapter 11, p

25 5.2. Handel en milieustandaarden Sommige groeperingen willen milieuvoorwaarden opnemen in handelsonderhandelingen (zodat ze nadien zeker zouden afgedwongen worden). Indien milieuvoorwaarden echter zouden opgelegd worden door de IL aan de OL zou dit tot sterk protest leiden bij de overheid van die OL. Standaarden die bepaald worden door de IL zullen immers waarschijnlijk zeer duur zijn voor de OL en bijna onmogelijk te implementeren. De OL en IL zijn immers onhevig aan andere economische beperkingen. Het volledig gelijk maken van de milieuvoorwaarden zou dus onmogelijk zijn. 25

26 6. Vier bezorgdheden omtrent het opnemen van arbeidsen milieuregels in handelsovereenkomsten Doeltreffendheid (a) enkel grote landen of coalities van landen kunnen op een succesvolle manier handelsbarrières gebruiken om standaarden af te dwingen. Kleine landen hebben een te kleine impact op de wereldvraag. (b) het gebruik van sancties kan contra-productief werken om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. 26

27 6.2. Protectionisme of bezorgdheid? = Wanneer betreft het protectionisme en wanneer is men echt bezorgd om de werknemers in OL? = sommige bedrijven willen m.b.v. allerlei sancties arbeidsvoorwaarden afdwingen in de OL, niet uit bezorgdheid voor de werknemers daar, maar eerder om zichzelf te beschermen tegen buitenlandse competitie van lageloonlanden. 27

28 6.3. Hoe zien de juiste arbeidsvoorwaarden er uit? = Er is geen internationale overeenkomst over de exacte inhoud en taal van de arbeidsvoorwaarden. Het afdwingen van een bepaalde set van standaarden kan dus voor conflicten zorgen met landen die er anders over denken De mogelijkheid van een handelsoorlog = Het gebruik van sancties is discriminerend en is een inbreuk op de regels van de WHO (want volgens de WHO regels moet elk lid al de andere leden op eenzelfde manier behandelen). Sancties kunnen dus leiden tot tegenmaatregelen van het geviseerde land. 28

29 7. Alternatieven voor het opleggen van arbeidsvoorwaarden en milieuregels via handelsovereenkomsten Zolang er grote inkomensverschillen zijn tussen N en Z is het weinig waarschijnlijk dat de verschillen in arbeidsvoorwaarden en milieuregels snel gaan verdwijnen. Daarenboven is meestal niet het verhandelen van het goed een probleem. De slechte arbeidsvoorwaarden en het gebrek aan naleving van milieuregels vinden we terug op het niveau van de productie. Het is dus beter om op dat niveau te zoeken naar oplossingen. Er zijn drie manieren om betere arbeidsvoorwaarden en milieuregels af te dwingen, zonder dat er daarvoor aan de handel geraakt moet worden. 29

30 7.1. Labels voor Export (labelen) = Een label wordt op het geëxporteerde goed geplakt (in het etiket vermeld, erin genaaid, enz) om aan de consumenten duidelijk te maken dat het goed onder menswaardige en/of milieuvriendelijke omstandigheden geproduceerd is. Voorbeelden: export van Cambodiaans textiel naar de VS, de Starbucks koffieproducten, Label voor schoon speelgoed (DS, 30/11/04), C&A met hun bio-katoenproducten, enz. 30

31 Problemen: (1) Vele landen weigeren deze praktijk omdat ze het zien als een inbreuk op hun nationale soevereiniteit, aangezien buitenlandse inspecteurs dan in detail hun arbeids- en milieuvoorschriften mogen bestuderen. (2) De consumenten moeten er zelf van overtuigd zijn dat de labels accurate informatie verschaffen. (3) Het gaat hier enkel om de exportsectoren. Veel mensen in OL werken echter in sectoren die niet voor de export bestemd zijn. 31

32 7.2. De vereiste van Home Country Standards = Industrielanden kunnen eisen dat hun bedrijven de standaarden van het thuisland volgen wanneer ze in het buitenland werkzaam zijn. Dit betekent niet dat de lonen hetzelfde moeten zijn, aangezien de kost van arbeid verschilt in de twee landen. Dit betekent wel dat er dingen moeten nageleefd worden zoals mimimumlonen, een gezonde werkomgeving, wetten rond kinderarbeid, mimimum milieuvereisten, enz. 32

33 Voorstanders: - Op deze manier ligt de aantrekkingskracht van de OL bij hun comparatief voordeel en niet: - bij de mogelijkheid tot uitbuiting van werknemers. of - bij de mogelijkheid om zonder milieuregels te produceren. - Elk land kan zo haar eigen standaarden nastreven. Wanneer de bedrijven de nationale grenzen overschrijden, dan moeten ze voldoen aan de standaarden die het hoogst zijn. 33

34 Tegenstanders: - Deze vereiste is enkel van toepassing op bedrijven van industrielanden die werkzaam zijn in OL, maar niet op de andere bedrijven in die OL (die dus wel de arbeidsvoorwaarden en milieunormen kunnen negeren). - Een bedrijf in een industrieland kan haar productie via contracten outsourcen naar een producent in een OL die met lage standaarden voor arbeid en milieu werkt. - Ook deze bedrijven moeten niet gehoorzamen aan de regels van het industrieland, aangezien ze in het bezit zijn van iemand in het buitenland. 34

35 7.3. Meer internationale onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden en milieuregels Meer onderhandelingen door bestaande internationale organisaties (bvb. het ILO) wat de arbeidsvoorwaarden betreft. Het publiceren van een lijst met landen / bedrijven die niet voldoen aan de basis arbeidsvoorwaarden van het ILO. Meer internationale onderhandelingen m.b.t. het milieu: Deze moeten echter multilateraal gebeuren. Als 1 land haar CO 2 wil terugdringen is dit een goede zaak, maar het haalt weinig uit als de andere landen niet hetzelfde doen. Het is heel belangrijk of grote vervuilers zoals de VS, China, enz meedoen of niet. 35

36 Recent voorbeeld: = de druk op een aantal grote textielconcerns om een charter te ondertekenen mbt betere, veiligere en meer gezonde arbeidsvoorwaarden in de textielindustrie in Bangladesh. H&M tekent akkoord voor 'schone kleren' in Bangladesh (DS, 13/5/13) Fabrieksramp Dhaka schudt bedrijven wakker (DS, 14/5/13) Topman H&M wil hogere lonen in Bangladesh (DS, 15/5/13) Druk om schone kleren verhoogt (DS, 24/5/13) Wordt H&M binnenkort duurder? (DS, 12/12/13) 36

37 8. Literatuur Interessante handboeken mbt internationale economie en internationale handel Gerber, J. International Economics, international edition, 6th edition, Husted, S. and Melvin, M. International Economics, 8th edition, Krugman, P., Obstfeld, M. and Melitz, M. International Economics: Theory & Policy, 9th edition, Van Marrewijk, C. International Economics, Feenstra, R. and Taylor, A. International Trade, 2nd edition, Feenstra, R. Advanced International Trade: Theory and Evidence,

38 9. Besluit De laatste 50 jaren, zijn veel binnenlandse regels ongewild barrières voor handel geworden (bvb. gezondheids- en veiligheidsstandaarden, enz ). Landen moeten niet noodzakelijk hun standaarden harmoniseren om te kunnen handelen. Wederzijdse erkenning of afzonderlijke standaarden zijn eveneens mogelijk. De OESO en de ILO hebben een aantal basis arbeidsvoorwaarden gedefinieerd. Er zijn voor- en tegenstanders voor het gebruik van handelsbarrières om arbeids- en milieuvoorwaarden af te dwingen. Er bestaan meerdere alternatieven voor het gebruik van handelsmaatregelen om betere arbeids- en milieustandaarden af te dwingen. 38

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 13 november 2015 Betreft Impact van TTIP op lage-inkomenslanden

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 13 november 2015 Betreft Impact van TTIP op lage-inkomenslanden Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Onze Referentie Minbuza 2015.594488 Bijlage(n)

Nadere informatie

ALGEMENE ECONOMIE /07

ALGEMENE ECONOMIE /07 HBO Algemene economie Raymond Reinhardt 3R Business Development raymond.reinhardt@3r-bdc.com 3R 1 M De werking van vrije internationale handel: Volgens de Schotse klassieke econoom Adam Smith (1723-1790)

Nadere informatie

De impact van concurrentie op de productmix van exporteurs

De impact van concurrentie op de productmix van exporteurs VIVES BRIEFING 2016/09 De impact van concurrentie op de productmix van exporteurs Koen Breemersch KU Leuven, Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, VIVES 1 DE IMPACT VAN CONCURRENTIE OP DE PRODUCTMIX

Nadere informatie

KU LEUVEN ONDERZOEKSEENHEID CENTRUM VOOR ECONOMISCHE STUDIËN LEUVENSE ECONOMISCHE STANDPUNTEN 2013/138

KU LEUVEN ONDERZOEKSEENHEID CENTRUM VOOR ECONOMISCHE STUDIËN LEUVENSE ECONOMISCHE STANDPUNTEN 2013/138 KU LEUVEN ONDERZOEKSEENHEID CENTRUM VOOR ECONOMISCHE STUDIËN LEUVENSE ECONOMISCHE STANDPUNTEN 2013/138 ZIN EN ONZIN VAN EEN VERLAGING VAN DE PATRONALE LASTEN Paul De Grauwe Departement Economie, KU Leuven

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

Verklaring omtrent de sociale rechten en de industriële betrekkingen bij LEONI

Verklaring omtrent de sociale rechten en de industriële betrekkingen bij LEONI Verklaring omtrent de sociale rechten en de industriële betrekkingen bij LEONI Preambule LEONI legt aan de hand van deze verklaring de principiële sociale rechten en beginselen vast. Deze vormen de basis

Nadere informatie

Leveranciersgedragscode

Leveranciersgedragscode Leveranciersgedragscode 1. Achtergrond en uitgangspunten Het Ronald McDonald Kinderfonds vangt gezinnen op van ernstig zieke kinderen. In onze bedrijfsvoering streven wij naar optimaal en verantwoord rendement

Nadere informatie

ING ENVIRONMENTAL APPROACH

ING ENVIRONMENTAL APPROACH ING ENVIRONMENTAL APPROACH Mensenrechten op de werkplek 3 De uitgangspunten 4 Vrijheid van organisatie en het recht op collectieve onderhandeling 5 TABLE OF CONTENTS Dwangarbeid 6 Kinderarbeid 7 Discriminatie

Nadere informatie

De bouwstenen van een geglobaliseerde economie

De bouwstenen van een geglobaliseerde economie De bouwstenen van een geglobaliseerde economie BTC Informatiecyclus Lodewijk Smets (KUL, UA) Overzicht KISS: de gesloten economie economische kringloop met huishoudens en ondernemingen Arbeidsverdeling

Nadere informatie

GEDRAGSCODE VOOR KLEDING-EN SPORTSCHOENENINDUSTRIE I. INLEIDING

GEDRAGSCODE VOOR KLEDING-EN SPORTSCHOENENINDUSTRIE I. INLEIDING GEDRAGSCODE VOOR KLEDING-EN SPORTSCHOENENINDUSTRIE I. INLEIDING Doelstelling De Schone Kleren Campagne zet zich in voor de belangen van werknemers in de kleding-en sportschoenenindustrie en de bekommernissen

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Internationale Handel Woordenlijst

Internationale Handel Woordenlijst Internationale Handel Woordenlijst Luc Hens Vrije Universiteit Brussel Dit zijn de kernbegrippen uit Krugman et al. (2015) die je moet studeren voor het examen. In vraag 1 van het examen moet je enkele

Nadere informatie

ACV-standpunt TTIP Informatiesessie VLEVA 16 maart 2016. Renaat Hanssens ACV-Studiedienst

ACV-standpunt TTIP Informatiesessie VLEVA 16 maart 2016. Renaat Hanssens ACV-Studiedienst ACV-standpunt TTIP Informatiesessie VLEVA 16 maart 2016 Renaat Hanssens ACV-Studiedienst ACV-standpunt TTIP : voordelen? ACV ziet mogelijke voordelen : Uniforme standaarden voor EU- en VS-markt / mondiale

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. 3.1 De grens over. www.jooplengkeek.nl. Wat is export? Wat is import? Vraag1

Hoofdstuk 3. 3.1 De grens over. www.jooplengkeek.nl. Wat is export? Wat is import? Vraag1 www.jooplengkeek.nl 3.1 De grens over Hoofdstuk 3 Wat is export? Wat is import? Vraag1 1 Vraag 2 a) 1) (Meer) personeel in het hotel. 2) Meer werk bij leveranciers, bijvoorbeeld bij een bakker die brood

Nadere informatie

over een krachtdadig Vlaams beleid tegen de ergste vormen van kinderarbeid

over een krachtdadig Vlaams beleid tegen de ergste vormen van kinderarbeid stuk ingediend op 667 (2010-2011) Nr. 1 5 oktober 2010 (2010-2011) Verzoekschrift over een krachtdadig Vlaams beleid tegen de ergste vormen van kinderarbeid Advies van het Kinderrechtencommissariaat verzendcode:

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Vakbondsvergadering (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

Vakbondsvergadering (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Vakbondsvergadering (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Dit is een simulatie van een vergadering tussen werkgevers en werknemers met hun vakbondsafgevaardigden om over lonen en voorwaarden te onderhandelen

Nadere informatie

A B Het staat in ieders geheugen gegrift. De beelden van de instorting van Textielfabriek Rana Plaza in Bangladesh lieten niemand onberoerd. Meer dan 1100 mensen overleefden de ramp niet en de wereld stond

Nadere informatie

H1: Economie gaat over..

H1: Economie gaat over.. H1: Economie gaat over.. 1: Belangen Geld is voor de economie een smeermiddel, door het gebruik van geld kunnen we handelen, sparen en goederen prijzen. Belangengroep Belang = Ze komen op voor belangen

Nadere informatie

Code of Conduct. ara Shoes AG 40764 Langenfeld Postfach 2161 Tel.: (+49)2173/105-0 www.ara-shoes.com

Code of Conduct. ara Shoes AG 40764 Langenfeld Postfach 2161 Tel.: (+49)2173/105-0 www.ara-shoes.com Code of Conduct ara Shoes AG 40764 Langenfeld Postfach 2161 Tel.: (+49)2173/105-0 www.ara-shoes.com Inhoud ara Code of Conduct...3 Regel 1: Geen kinderarbeid...4 Regel 2: Geen dwangarbeid...4 Regel 3:

Nadere informatie

Bruto binnenlands product

Bruto binnenlands product Bruto binnenlands product Binnenlands = nationaal Productie bedrijven Individuele goederen Omzet Inkoop van grond- en hulpstoffen - Bruto toegevoegde waarde Afschrijvingen- Netto toegevoegde waarde = Beloningen

Nadere informatie

How Far Should EPR Reach? Exports of Used Goods to Developing Countries

How Far Should EPR Reach? Exports of Used Goods to Developing Countries How Far hould EPR Reach? Exports of Used Goods to Developing Countries Maarten Dubois EY Johan Eyckmans KU Leuven, campus Brussels, CEDO Belangrijkste inzichten Voorbeeld van academisch onderzoek naar

Nadere informatie

De mening van de Nederlandse burger over TTIP

De mening van de Nederlandse burger over TTIP De mening van de Nederlandse burger over TTIP Dit onderzoek is uitgevoerd door onderzoeksbureau Multiscope in opdracht van: Wat is uw geslacht? Wat is uw leeftijd? 25,5% 49,6% 50,4% 43% 31,5% Mannen Vrouw

Nadere informatie

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica

Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Presentatie onderdirecteur Handel, Mw. Mr. H. Djosetiko voor de ASFA workshop op 20 oktober 2004. Lokatie: Ballroom Hotel Torarica Voorzitter ASFA, dagvoorzitter Etc, Dames en heren,.. Goedemorgen, Met

Nadere informatie

speelkaart grondstoffen

speelkaart grondstoffen speelkaart grondstoffen grondstoffen 100% biokatoen uit India. Bij de teelt komen geen pesticiden en kunstmest kijken. De oogst gebeurt handmatig. De katoenboer laat zijn arbeiders in goede omstandigheden

Nadere informatie

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews

Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews Vragen voor burgers die deelnemen aan WWViews WWViews C/o The Danish Board of Technology Antonigade 4 DK-1106 Copenhagen K Denemarken Tel +45 3332 0503 Fax +45 3391 0509 wwviews@wwviews.org www.wwviews.org

Nadere informatie

De echte macht van de EU als global actor. Video boodschap van de heer Koen Geens, Minister van Justitie

De echte macht van de EU als global actor. Video boodschap van de heer Koen Geens, Minister van Justitie De echte macht van de EU als global actor Video boodschap van de heer Koen Geens, Minister van Justitie voor het Colloquium De invloed van het Europees beleid op de internationale handel en transportrecht

Nadere informatie

TITEL I TOEPASSINGSGEBIED

TITEL I TOEPASSINGSGEBIED 1/6 Collectieve arbeidsovereenkomst van 11 maart 2014, gesloten in de schoot van het Paritair Comité voor het Glasbedrijf, betreffende de arbeids en loonvoorwaarden in 2013 en 2014 Artikel 1. TITEL I TOEPASSINGSGEBIED

Nadere informatie

Aanvullingen havo Lesbrief Vervoer, druk 2012 Hoofdstuk 5

Aanvullingen havo Lesbrief Vervoer, druk 2012 Hoofdstuk 5 Aanvullingen op de havo-lesbrieven druk 2012 n.a.v. wijzigingen in syllabus door CvE De CvE heeft de syllabus van de commissie Hinloopen aangepast. Helaas heeft ze dat gedaan nadat de methodeschrijvers

Nadere informatie

Gedragscode leveranciers Beter Bed Holding NV

Gedragscode leveranciers Beter Bed Holding NV Gedragscode leveranciers Beter Bed Holding NV Versie 1.0 Inleiding Beter Bed 1 heeft als organisatie de verplichting op zich genomen om als verantwoordelijk lid van de maatschappij te handelen en in economisch,

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Weet u waar uw natuursteen vandaan komt?

Weet u waar uw natuursteen vandaan komt? Natuursteen Weet u waar uw natuursteen vandaan komt? Natuursteen. Een prachtig product. Een product met veel toepassingen. Voorbeelden? Vloeren, keukenbladen, grafmonumenten, bestratingen en gevelbekleding.

Nadere informatie

Contemplating Compliance. European Compliance Mechanisms in International Perspective C.E. Koops

Contemplating Compliance. European Compliance Mechanisms in International Perspective C.E. Koops Contemplating Compliance. European Compliance Mechanisms in International Perspective C.E. Koops CONTEMPLATING COMPLIANCE. EUROPEAN COMPLIANCE MECHANISMS IN INTERNATIONAL PERSPECTIVE. CATHARINA E. KOOPS

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Met Fairtrade krijgen boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden een eerlijke

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Hieronder vindt u een samenvatting van de onderwerpen van de Transportraad van 6 oktober 2011.

Hieronder vindt u een samenvatting van de onderwerpen van de Transportraad van 6 oktober 2011. GEANNOTEERDE AGENDA EU TRANSPORTRAAD 6 OKTOBER 2011 Hieronder vindt u een samenvatting van de onderwerpen van de Transportraad van 6 oktober 2011. De Raad zal een eerste debat voeren over de digitale tachograaf.

Nadere informatie

America First! Wat is het banenverlies voor België en Europa?

America First! Wat is het banenverlies voor België en Europa? VIVES BRIEFING 2017/01 America First! Wat is het banenverlies voor België en Europa? Professor Hylke Vandenbussche, in samenwerking met doctoraatsonderzoekers William Connell, Wouter Simons en Elena Zaurino

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 Inhoudsopgave INLEIDING... 3 DOEL VAN DE MANUCHAR GEDRAGSCODE... 3 TOEPASSINGSGEBIED... 3 TOEZICHT OP DE NALEVING... 3 GEDRAGSCODE... 4 RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 NALEVING

Nadere informatie

VERKLARING VAN RENAULT INZAKE FUNDAMENTELE ARBEIDSRECHTEN

VERKLARING VAN RENAULT INZAKE FUNDAMENTELE ARBEIDSRECHTEN VERKLARING VAN RENAULT INZAKE FUNDAMENTELE ARBEIDSRECHTEN De groei- en concurrentiestrategie van RENAULT is gebaseerd op vakmanschap, kwaliteit en aantrekkelijkheid van producten, tevredenheid van klanten,

Nadere informatie

URGERSCHAP ORGANISATIES. AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen.

URGERSCHAP ORGANISATIES. AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. URGERSCHAP - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 4 oktober 2016 Betreft Beantwoording

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië. September 2015

KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië. September 2015 KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië September 2015 Disclaimer Dit rapport is opgesteld door de Economische Afdeling van het. Het is tot stand gekomen door persoonlijke contacten met overheidsinstanties

Nadere informatie

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur:

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur: Blood in the Mobile Frank Piasecki Poulsen 2010 52 minuten www.moviesthatmatter.nl Digibordles: www.spons.nl/moviesthatmatter 1 Kijkopdracht Waar gaat de film over? Documentairemaker Frank Poulsen komt

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-II

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-II Opgave 2 De kledingindustrie van Bangladesh: misstanden en oplossingen Bij deze opgave horen figuur 1, de teksten 5 tot en met 9 en tabel 2. Inleiding Veel van de kleding die in Nederland gedragen wordt,

Nadere informatie

De uitdagingen voor een transitie naar duurzaam materialenbeheer

De uitdagingen voor een transitie naar duurzaam materialenbeheer De uitdagingen voor een transitie naar duurzaam materialenbeheer Dr. Maarten Dubois Manager Steunpunt Duurzaam Materialenbeheer (SuMMa) KU Leuven 29 maart 2015 SteunpuntDuurzaam Materialenbeheer(SuMMa)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info)

Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info) Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info) was wordt onderwerp tekstbron Versie juni Opmerking: Standaardteksten en Versie 2013 2010 hoofdstukindeling vertaald uit Guide 83 H 1 tm 4 Deel A Eisen Managementsysteem

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Tabel 4: geharmoniseerde opzegtermijnen in het afwijkend stelsel (cao nr. 75 van de NAR)

Tabel 4: geharmoniseerde opzegtermijnen in het afwijkend stelsel (cao nr. 75 van de NAR) 01.08.2013 V.1. Welke opzeggingstermijnen moeten we hanteren in geval van ontslag in de loop van de volgende weken (vóór 31 december 2013)? De nieuwe regels inzake ontslag en opzegtermijnen zullen pas

Nadere informatie

TTIP, wat is dat nou weer?

TTIP, wat is dat nou weer? TTIP, wat is dat nou weer? TTIP = Trans-atlantic Trade and Investment Partnership Vrijhandelsverdrag tussen de EU en de VS Ook wel TAFTA genoemd, maar dat klinkt in de VS niet zo goed. En wie is er nu

Nadere informatie

Extra opgaven hoofdstuk 1

Extra opgaven hoofdstuk 1 Extra opgaven hoofdstuk 1 Opgave 1 Er zijn economische problemen, omdat: a. de middelen en de behoeften beide onbeperkt zijn; b. de behoeften beperkt zijn in relatie tot de middelen; c. de middelen beperkt

Nadere informatie

gedragscode voor leveranciers van Quintiles

gedragscode voor leveranciers van Quintiles gedragscode voor leveranciers van Quintiles 2 Quintiles maakt zich sterk voor duurzame zakelijke praktijken. Op basis van internationaal erkende normen, is deze gedragscode voor leveranciers ( Code ) gericht

Nadere informatie

De impact van CETA op

De impact van CETA op De impact van CETA op tewerkstelling en arbeidsvoorwaarden De impact van het CETA op de groei, de lonen en de tewerkstelling De studie van de Europese Commissie voorspelt een toename van het BBP met 0,02%

Nadere informatie

{COM(2006) 684 definitief} {SEC(2006) 1449}

{COM(2006) 684 definitief} {SEC(2006) 1449} COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 20.11.2006 SEC(2006) 1448 WERKDOCUMENT VAN DE COMMISSIE Begeleidend document bij het Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Nadere informatie

Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit

Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit Mobiliteitsmanagement en fiscaliteit Professor Jos van Ommeren, Vrije Universiteit Amsterdam, Februari 2013 Mobiliteitsmanagement gaat over de relatie tussen werkgever en werknemer met betrekking tot mobiliteit.

Nadere informatie

BIJLAGE 1: GEDRAGSCODE DUURZAME HANDEL

BIJLAGE 1: GEDRAGSCODE DUURZAME HANDEL BIJLAGE 1: GEDRAGSCODE DUURZAME HANDEL INLEIDING Als ketenspeler die wereldwijd opereert rusten op Superunie bepaalde verantwoordelijkheden. In dat kader streven wij er naar maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Technische bepalingen. Perceel Nr. 1: Leveren van signaalkledij. 1. : Werkbroek klasse 2 Hoeveelheid: 200, Eenheid: stuk - VH

Technische bepalingen. Perceel Nr. 1: Leveren van signaalkledij. 1. : Werkbroek klasse 2 Hoeveelheid: 200, Eenheid: stuk - VH III. Technische bepalingen Perceel Nr. 1: Leveren van signaalkledij 1. : Werkbroek klasse 2 Hoeveelheid: 200, Eenheid: stuk - VH 2. : Werkvest klasse 2 Hoeveelheid: 110, Eenheid: stuk VH Art. 1.1.: algemeen:

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Datum 18 april 2016 Betreft Kamervragen hotels

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Datum 18 april 2016 Betreft Kamervragen hotels > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

De voorstellen van Vivant Beschrijving, kritiek en alternatief

De voorstellen van Vivant Beschrijving, kritiek en alternatief De voorstellen van Vivant Beschrijving, kritiek en alternatief Iedereen kent wel het minipartijtje Vivant. Roland Duchâtelet, stichter-financier van de beweging en ondernemer, en de zijnen zoeken nu aansluiting

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Economie VWO 2011/2012 www.lyceo.nl H5: Internationale betrekkingen Economie 1. Inkomen 2. Consument 3. Producenten 4. Markt en Overheid 5. Internationale betrekkingen

Nadere informatie

onze planeet onze mensen ALSICO kleding

onze planeet onze mensen ALSICO kleding onze planeet onze mensen ALSICO kleding Levensvatbaar Ecologisch Economisch * Leefbaar Sociaal Eerlijk *Duurzaam gerecycleerd papier ALSICO & DUURZAAM ONDERNEMEN De ALSICO group is een familiebedrijf opgericht

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Paritair comité voor de ondernemingen waar teruggewonnen grondstoffen opnieuw ter waarde worden gebracht Terugwinning van allerlei producten

Paritair comité voor de ondernemingen waar teruggewonnen grondstoffen opnieuw ter waarde worden gebracht Terugwinning van allerlei producten Paritair comité voor de ondernemingen waar teruggewonnen grondstoffen opnieuw ter waarde worden gebracht 1420400 Terugwinning van allerlei producten Overgang naar contract van onbepaalde duur... 2 Collectieve

Nadere informatie

Toekomstschetsen en organisatievraagstukken

Toekomstschetsen en organisatievraagstukken Toekomstschetsen en organisatievraagstukken Samenvatting en bevindingen in #Energiedialoog Verschillen en gemene delers in energiescenario s Besparing oftewel isolatie zorgt voor grote verminderingen in

Nadere informatie

Geografische economie

Geografische economie Geografische economie Een van de meest opmerkelijke aspecten van het economisch systeem is de ongelijkmatige spreiding van bewoning en economische activiteit over de aardbol. Miljoenen mensen wonen hutje-mutje

Nadere informatie

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ...

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ... Thema 1: De kern van het ondernemen overheid klanten leveranciers leefomgeving onderneming werknemers... mede-eigenaars drukkingsgroepen en actiecomités U Ondernemen doet iemand in de eerste plaats uit

Nadere informatie

het recht op bescherming tegen schadelijke vormen van werk en uitbuiting het recht op onderwijs het recht op spelen en ontspanning

het recht op bescherming tegen schadelijke vormen van werk en uitbuiting het recht op onderwijs het recht op spelen en ontspanning Ashique s verhaal (Uit: Kompas) Kinderarbeid genereert noodzakelijk inkomen voor families en gemeenschappen. Door het af te schaffen zullen kinderen de grootste slachtoffers worden. Klopt dat? Bij deze

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited

Indorama Ventures Public Company Limited Indorama Ventures Public Company Limited Mensenrechten Beleid (goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.2/2013 op 22 februari 2013) Herziening 1 (goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering

Nadere informatie

Beleid tegen mensenhandel en slavernij

Beleid tegen mensenhandel en slavernij Beleid tegen mensenhandel en slavernij Inhoud Doel Bereik Beleidsverklaring onderzoek en naleving auditbeleid Verwante documenten en processen 2 B e l e i d t e g e n m e n s e n h a n d e l en s l a v

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 25 217 Bevordering van import van ecologisch en/of sociaal verantwoord geproduceerde producten Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMEN-

Nadere informatie

ONDERNEMINGSCODE PROCUMULATOR Juli 2014

ONDERNEMINGSCODE PROCUMULATOR Juli 2014 ONDERNEMINGSCODE PROCUMULATOR Juli 2014 Ondernemingscode Procumulator B.V. - juli 2014 1 INHOUD 1. Doel van de Ondernemingscode... 3 2. Integriteit... 3 3. Zaken doen... 5 4. Bedrijfsmiddelen en informatie...

Nadere informatie

REGLEMENT OP HET GEBRUIK VAN EN TOEZICHT OP HET COLLECTIEVE EI-KEURMERK IKB

REGLEMENT OP HET GEBRUIK VAN EN TOEZICHT OP HET COLLECTIEVE EI-KEURMERK IKB REGLEMENT OP HET GEBRUIK VAN EN TOEZICHT OP HET COLLECTIEVE EI-KEURMERK IKB Het bestuur van de Stichting IKB EI, hierna te noemen: de Stichting, in aanmerking nemende dat, het Productschap Pluimvee en

Nadere informatie

GLOBALG.A.P. Risico-inventarisatie ten aanzien van sociale praktijken (GRASP)

GLOBALG.A.P. Risico-inventarisatie ten aanzien van sociale praktijken (GRASP) GLOBALG.A.P. Risico-inventarisatie ten aanzien van sociale praktijken (GRASP) GRASP Module V 1.3 Geldig vanaf: 01.07.2015 Verpflicht vanaf: 01.10.2015 Nederlandse Versie N Beheerspunt vereisten WERKNEMERSVERTEGENWOORDIGER(S)

Nadere informatie

Hoofdpunten SER-advies TTIP

Hoofdpunten SER-advies TTIP Hoofdpunten SER-advies TTIP april 2016 1 / 6 Adviesaanvraag Minister Ploumen (Buitenlandse handel) heeft de SER advies gevraagd over het waarborgen van arbeidsnormen in het handels- en investeringsverdrag

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen. Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen. Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Trading our health away Handeltje in gezondheid?

Trading our health away Handeltje in gezondheid? Trading our health away Handeltje in gezondheid? Inhoud I. Is het erg, dokter? 1. Neem de pols : Begrippen definiëren 2. Documentaire : Helse visserij 3. Quiz : De beweegredenen voor vrijhandel 4. Sprekende

Nadere informatie

20% of naar 30% BKG reductie

20% of naar 30% BKG reductie EU-klimaatdoelstellingen 20% of naar 30% BKG reductie Marc Van den Bosch Sr. Adviseur Voka-VEV 30 06 2010 EU klimaatpakket 2008 Doelstellingen 2020 20% BKG reductie tav 1990 20% hernieuwbare energie 20%

Nadere informatie

PK Benelux BV. Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen

PK Benelux BV. Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen PK Benelux BV Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen INLEIDING Dit Plan van aanpak gaat over maatschappelijk verantwoord onderrnemen en Maatschappelijk verantwoord inkopen (ook wel duurzaam

Nadere informatie

De IMVO-thermometer. Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten

De IMVO-thermometer. Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten De IMVO-thermometer Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten Juni 2013 Ontwikkelingslanden en opkomende markten domineren de lijst van

Nadere informatie

DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING

DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING 1 / 5 Geachte leverancier, Sapa is een gediversifieerd industrieconcern dat wereldwijd actief is. Sapa s waarden en onze cultuur van duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Resultaten tot en met 2014

Resultaten tot en met 2014 Duurzaam thema: Organisatie: Doelstelling: Eerlijke handel Solidaridad Fashion Programma: verbetering van de arbeidsomstandigheden in en milieubelasting van Aziatische textielfabrieken Resultaten tot en

Nadere informatie

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID Inleiding De KBC-groep wil een onafhankelijke bank-verzekeraar zijn voor particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen in geselecteerde Europese

Nadere informatie

Conjuncturele werkloosheid vmbo-kgt34

Conjuncturele werkloosheid vmbo-kgt34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 20 oktober 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/73813 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Zijn de werknemers tewerkgesteld in de visnijverheid met deze nieuwe trends beter af?

Zijn de werknemers tewerkgesteld in de visnijverheid met deze nieuwe trends beter af? HOE DUURZAAM IS ONZE VIS? Gekweekte vis, vegetarische zeevruchten uit algen, genetisch gemanipuleerde zalmen het zijn de nieuwe trends in de visindustrie. Maar zijn deze nieuwe trends bevorderend voor

Nadere informatie

Wat is tax shift? Man, man, wanneer zitten daar eens belezen mensen bij de VRT?

Wat is tax shift? Man, man, wanneer zitten daar eens belezen mensen bij de VRT? Wat is tax shift? Man, man, wanneer zitten daar eens belezen mensen bij de VRT? De vraag is wat zou je doen in een 'onbelaste wereld' en waarom belast je iets zodanig dat mensen foute keuzes maken. Wegwerpeconomie

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N HANDELSPRAT - Fitness A04 Brussel, 29 september 2010 MH/SL/AS A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE FITNESS- EN WELLNESSCONTRACTEN

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 13 februari 2017 Betreft Beantwoording

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX

Examen VMBO-GL en TL - COMPEX Examen VMBO-GL en TL - COMPEX 2009 tijdvak 1 woensdag 27 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 24 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

HANDVEST VAN FAIR TRADE BEGINSELEN

HANDVEST VAN FAIR TRADE BEGINSELEN HANDVEST VAN FAIR TRADE BEGINSELEN Januari 2009 Inhoud Inleiding4 Gemeenschappelijke visie5 Fair Trade definitie5 Kernbeginselen6 De Fair Trade dimensie in arbeidsrechten8 Uitvoering Twee verschillende

Nadere informatie