Startles Humanitair Oorlogsrecht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Startles Humanitair Oorlogsrecht"

Transcriptie

1 Startles Humanitair Oorlogsrecht voor maatschappijleer, geschiedenis, burgerschapsvorming voor middenbouw vmbo, havo, vwo

2 2 Inleiding U gaat een les geven over het thema humanitair oorlogsrecht (HOR) en wat de link is met het Nederlandse Rode Kruis. Het humanitair oorlogsrecht is een verzameling internationale regels ter bescherming van mensen tijdens oorlog, bedoeld om menselijk lijden te beperken en/of te voorkomen. Elke oorlog en elk conflict kent regels en grenzen en strijdende partijen moeten zich daaraan houden. Deze informatie biedt de leerlingen in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs een kader bij wat ze dagelijks horen over oorlog en zorgt ervoor dat ze leren wat het belang van humanitair oorlogsrecht is. Want ook al is Nederland nu niet in oorlog, we horen elke dag via de media wel over andere oorlogen, soldaten die uitgezonden zijn en vluchtelingen die vanuit oorlogsgebieden naar Nederland komen. Bovendien bestaat er ook in landen zonder oorlog kans op escalatie van geweld. Het bestaan van het humanitair oorlogsrecht is dus van groot belang voor mensen die in oorlog- en conflictgebieden leven, maar ook voor mensen in gebieden waar nu geen oorlog of conflict is. Want hoe meer mensen van het humanitair oorlogsrecht weten, hoe groter de kans dat het wordt nageleefd. Het Rode Kruis wil met deze lessen de betrokkenheid van jongeren met het werk van het Rode Kruis vergroten en hen inspireren tot het uitvoeren van een maatschappelijke stage voor het Rode Kruis. In deze handleiding vindt u achtergrondinformatie over het thema, een lesopzet (inclusief powerpointpresentatie), makkelijk te kopiëren werkbladen met vragen en opdrachten voor de leerlingen, en antwoordsuggesties. Achtergrondinformatie Het Rode Kruis en het humanitair oorlogsrecht zijn van oudsher met elkaar verbonden. Daarom is het uitdragen van het humanitair oorlogsrecht een unieke taak van het Rode Kruis. Deze eerste les kan opgevolgd worden door een meer verdiepende les over het humanitair oorlogsrecht die door iemand van het vrijwilligersnetwerk humanitair oorlogsrecht van het Rode Kruis gegeven wordt. Deze lessen kunnen ook over een speciaal thema gaan, zoals kindsoldaten of landmijnen. Indien u eerst een algemene introductie over het Rode Kruis wilt, dan is daar eveneens lesmateriaal voor beschikbaar. Ontstaan humanitair oorlogsrecht Henry Dunant, een Zwitserse zakenman, kwam in 1859 tijdens één van zijn reizen in de Noord-Italiaanse stad Solferino. Daar had net een intensieve veldslag plaatsgevonden tussen de legers van Frankrijk/Sardinië en Oostenrijk. Dunant was diep geschokt door de duizenden gewonde soldaten die werden achtergelaten op het veld zonder medische verzorging. Samen met de vrouwen uit dorpen in de buurt organiseerde hij hulp. Voor alle slachtoffers, ongeacht bij welke partij ze hoorden. Later schreef hij zijn ervaringen en ideeën op in een boek getiteld Een herinnering aan Solferino. Hij wilde namelijk dat mensen menslievend handelen, dat ze elkaar helpen, dat ze respect tonen voor de ander en dat daarbij menselijke waardigheid boven alles staat. Dit zou altijd moeten gelden, maar vooral in tijden van oorlog, omdat juist dan

3 3 mensen heel kwetsbaar zijn. Dunant deed in zijn boek daarom drie voorstellen: in ieder land zou een vereniging van vrijwilligers moeten worden opgericht die in geval van oorlog zou zorgen voor zieke en gewonde soldaten van beide partijen. landen zouden onderling afspraken moeten maken over neutrale en onpartijdige hulpverlening aan zieken en gewonden. er moest een herkenbaar symbool worden aangenomen dat diende ter bescherming van de medische hulpverleners en de slachtoffers die zij verzorgden. Alle voorstellen vonden navolging. De internationale afspraken kwamen er in de vorm van verdragen. In 1864 kwam het eerste Verdrag van Genève tot stand, dat de basis vormde van het geschreven humanitair oorlogsrecht. Hierin werd het Rode Kruissymbool aangenomen als beschermend embleem. In 1863 richtte Dunant het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC) op. In meerdere landen werden vervolgens nationale verenigingen van vrijwillige hulpverleners opgericht, de eerste Rode Kruis verenigingen. Zo werd het Nederlandse Rode Kruis in 1867 opgericht. Met het initiatief van Dunant om dergelijke regels in een verdrag neer te leggen werd er pas een begin gemaakt met het geschreven oorlogsrecht. Inmiddels zijn er talloze verdragen met regels over bescherming van personen, het gebruik van wapens en manieren van oorlogen. De vier Verdragen van Genève uit 1949 behoren tot de belangrijkste internationale afspraken. Deze verdragen zijn door alle landen ter wereld ondertekend. Natuurlijk zijn oorlogen veranderd in de loop van de tijd. Het oorlogsrecht blijft dan ook constant in ontwikkeling. Zo zijn bijvoorbeeld de Verdragen van Genève uitgebreid met drie Aanvullende Protocollen en is er in december 2008 het Clustermunitie Verdrag ondertekend door vele landen, waaronder Nederland. Henry Dunant is dus de grondlegger van zowel het Rode Kruis als het geschreven humanitair oorlogsrecht. Want regels voor oorlogvoering bestaan al net zolang als oorlogen zelf. In alle culturen en religies zijn dit soort regels terug te vinden. Een voorbeeld uit het oude islamitisch recht: de eerste kalief, Abu Bakr, schoonvader van de profeet Mohammed, verbood het om diegenen die niet vechten, zoals kinderen, zieken, en geestelijken, aan te vallen. Ook de katholieke kerk vaardigde regels uit voor het voeren van oorlog. Het aanvallen van kerkelijke gebouwen, geestelijken, vrouwen en pelgrims was verboden. Wat is het humanitair oorlogsrecht? Het humanitair oorlogsrecht is een verzameling internationale regels met het doel om de schadelijke gevolgen van oorlog voor mensen te beperken en te voorkomen. Dit gebeurt op twee manieren: het beschermt mensen die niet of niet langer deelnemen aan het conflict (burgers, medisch en religieus personeel, krijgsgevangenen, gewonden en zieken); het stelt grenzen aan het gebruik van wapens en manieren van oorlogvoering. Het humanitair oorlogsrecht is van toepassing zodra er sprake is van een gewapend conflict, internationaal of niet-internationaal. Alle partijen bij het conflict zijn op gelijke wijze gebonden aan de regels van het humanitair oorlogsrecht. Dit betekent dat het niet uitmaakt wie het conflict begonnen is of wie er gelijk heeft. En al houdt de ene partij zich niet aan regels, dan heeft de andere partij nog steeds de plicht om dit wel te doen. Humanitair oorlogsrecht verplicht strijdende partijen altijd onderscheid te maken tussen andere strijders en burgers. Strijders mogen

4 4 worden aangevallen, burgers niet. Dit is het principe van onderscheid. Bij een aanval op een militair doel kan er nevenschade optreden, bijvoorbeeld in de vorm van burgerslachtoffers. Daarom moeten de militaire voordelen van een aanval altijd worden afgewogen tegen deze nadelige gevolgen voor burgers, andere beschermde personen of gebouwen. Dit mag niet excessief of buitensporig zijn. Dit is het principe van proportionaliteit. Ook verbiedt het humanitair oorlogsrecht het gebruik van sommige wapens en munitie (zoals dum-dumkogels). Zo is het gebruik van wapens die onnodige verliezen en ernstig lijden veroorzaken of die met name burgers of het milieu treffen verboden. Daartoe horen bijvoorbeeld anti-personeelsmijnen, chemische en biologische wapens. Zeven basisregels Het humanitair oorlogsrecht kent zeven basisregels: 1. Wie niet of niet meer meevecht moet altijd worden beschermd en menswaardig worden behandeld, tot welke partij hij of zij ook behoort. 2. Een vijandige soldaat die zich overgeeft of zich heeft ontwapend mag niet worden gedood of verwond. 3. De oorlogvoerende partijen moeten de gewonden en zieken samenbrengen, verzorgen en beschermen. Ook artsen en verpleegkundigen, ziekenhuizen en ambulances moeten worden beschermd tegen aanvallen. De emblemen (Rode Kruis, Rode Halve Maan, Rode Kristal) worden gebruikt als teken van die bescherming. 4. Soldaten en burgers die gevangen zijn genomen moeten menswaardig worden behandeld. Tegen hen mag geen geweld worden gebruikt en ze mogen niet worden gemarteld. Zij hebben het recht om te schrijven met hun familie en om hulp te ontvangen. 5. Iedereen die voor de rechter moet verschijnen heeft recht op een eerlijk proces. Niemand mag worden veroordeeld voor iets dat hij niet heeft gedaan. Niemand mag worden gemarteld of wreed worden behandeld. 6. Wapens en manieren van oorlogvoering die onnodig lijden veroorzaken zijn verboden. Voor de oorlogvoerende partijen is de keuze van wapens en methoden om oorlog te voeren daarom niet onbeperkt. 7. De burgerbevolking moet zoveel mogelijk worden gespaard. Daarom moeten de strijdende partijen altijd een goed onderscheid maken tussen burgers en soldaten. Burgers en hun bezittingen mogen niet worden aangevallen. Aanvallen mogen alleen gericht zijn op militaire doelen. Rode Kruis Het Internationale Rode Kruis is actief in oorlogsgebieden. Belangrijke taken zijn dan: strijdende partijen herinneren aan hun verantwoordelijkheid en verplichtingen volgens het humanitair oorlogsrecht; uitdragen van het oorlogsrecht aan relevante doelgroepen; bemiddelen en faciliteren bij de uitwisseling van gevangenen; bezoeken van gevangenen (krijgsgevangenen, politieke gevangenen en burgers), tevens om te onderhandelen over verbetering van hun omstandigheden; humanitaire hulp bieden (voedsel, water, medische hulp, onderdak, kleding enzovoort); contact mogelijk maken tussen gevangenen en hun familie; contact tussen familieleden herstellen en vermisten opsporen. Het Rode Kruis kan dit werk in oorlogsgebieden doen omdat het staat voor neutraliteit, één van de zeven grondbeginselen van het Rode Kruis (naast onpartijdigheid, onafhankelijkheid, menslievendheid, algemeenheid, eenheid en vrijwilligheid > hierover vindt u meer in de

5 5 lessen over het Rode Kruis). Neutraliteit betekent dat het Rode Kruis zich niet mengt in politieke, godsdienstige of ideologische discussies. Het kiest dus geen partij in een conflict voor een land of groep. Het kiest alleen partij voor de slachtoffers ongeacht tot welke partij zij horen. Door neutraal te zijn krijgt het Rode Kruis toegang tot gebieden met slachtoffers van gewapende conflicten of in detentiecentra om daar hulp te kunnen bieden. Bij neutraliteit hoort ook de vertrouwelijke werkwijze: het Rode Kruis werkt voornamelijk door middel van stille diplomatie. Wantoestanden komen niet in de krant, een enkele uitzondering daargelaten, omdat dit de toegang later tot gebieden of gevangenissen zou kunnen belemmeren. In Nederland De Nederlandse overheid heeft, net als alle andere landen die partij zijn bij de Verdragen van Genève, de verplichting om het humanitair oorlogsrecht bekend te maken binnen de krijgsmacht en het algemene publiek voor te lichten. Het Nederlandse Rode Kruis heeft hierbij een aanvullende taak. De verspreiding van het humanitair oorlogsrecht is van oudsher al een kerntaak van de nationale Rode Kruis en Rode Halve Maan Verenigingen. Het bestaan van het humanitair oorlogsrecht heeft ook alles te maken met respect voor elkaar, voor elkaars menselijke waardigheid. Ongeacht wie je bent en of je het met elkaar eens bent of niet. Er zijn ongeveer kindsoldaten in de wereld. Van alle soldaten is 10% een kind. Van alle kinderen die tijdens een oorlog hun ouders kwijt raken, vindt slechts 25% hun ouders terug. Handige links (> dit zijn wij > humanitair oorlogsrecht) (War & Law) recht Lesopzet Deze startles over het humanitair oorlogsrecht en de rol van het Rode Kruis daarbij neemt één lesuur in beslag. U kunt gebruik maken van de powerpointpresentatie die het Rode Kruis hiervoor heeft ontwikkeld (titel: ppt Humanitair oorlogsrecht - startles). Een samenvatting van deze presentatie vindt u in deze handleiding. Na de les of als huiswerk kunt u de leerlingen zelfstandig laten werken met de vragen & opdrachten op de werkbladen, die makkelijk te kopiëren zijn. U vindt tevens antwoordsuggesties in deze handleiding. Deze kunt u eveneens kopiëren en aan de leerlingen geven. Of u bespreekt de antwoorden gezamenlijk in de klas. De vragen en opdrachten zijn er op gericht om de leerlingen het belang van humanitair oorlogsrecht te laten inzien. Belangrijke feiten De Verdragen van Genève zijn door alle landen geratificeerd. Er zijn tot nu toe (november 2010) 46 landen partij bij het Clustermunitieverdrag (108 landen hebben ondertekend, veel daarvan moeten nog ratificeren). Er liggen ongeveer 110 miljoen landmijnen verspreid over meer dan 70 landen. Iedere 20 minuten stapt er iemand op een landmijn. De opdrachten lopen op in moeilijkheidsgraad en sluiten aan bij verschillende leerstijlen. Afhankelijk van het niveau waaraan u les geeft, kunt u zelf opdrachten uitkiezen voor de leerlingen of u geeft uw leerlingen de vrijheid om zelf te kiezen welke opdrachten ze maken aansluitend bij hun niveau en leerstijl/motivatie. Er zijn twee extra opdrachten geformuleerd die meer vragen dan het reproduceren van de informatie die in de les is gegeven. Ze vragen leerlingen om een mening te vormen, om informatie te zoeken op internet en om de inzet van creativiteit.

6 6 Doelen van de les Leerlingen weten wat humanitair oorlogsrecht is. Leerlingen kunnen beschrijven waarom het bestaan van humanitair oorlogsrecht belangrijk is. Leerlingen weten welke rol het Rode Kruis in oorlogen heeft. Leerlingen zijn enthousiast om een maatschappelijke stage voor het Rode Kruis te vervullen. Samenvatting presentatie Toelichtende teksten die u bij de presentatie kunnen ondersteunen vindt u in de powerpointpresentatie zelf (notities). De onderwerpen die aan bod komen zijn: 1) Inleiding + programma (5 minuten). 2) Humanitair oorlogsrecht (5 minuten). Bedoeld om de voorkennis van de leerlingen te activeren. 3) Ontstaan humanitair oorlogsrecht (5 minuten). Al bij de start van het Rode Kruis zijn regels van het oorlogsrecht opgeschreven. 4) Video humanitair oorlogsrecht (20 minuten). 5) Zeven basisregels (10 minuten). 6) Rol Rode Kruis (5 minuten). Het Rode Kruis is van het begin af aan betrokken bij het uitdragen van de regels van het humanitair oorlogsrecht.

7 7 Vragen & opdrachten leerlingen 1. Nederland In Nederland is op dit moment geen oorlog, maar in de rest van de wereld zijn op verschillende plaatsen oorlogen en conflicten gaande. Deze hebben gevolgen voor de hele wereld, ook voor Nederland. Vluchtelingen vertrekken uit hun eigen land en komen soms terecht in Nederland. Landen zenden internationale (vredes)troepen uit om te ondersteunen bij het oplossen van conflicten. a. Kun je drie recente gewapende conflicten noemen? b. Hoe weet je dat deze conflicten spelen? c. Nederland is soms ook betrokken bij oorlogen in de wereld. Op welke manieren is dat mogelijk? d. Merk jij zelf iets van deze betrokkenheid van Nederland bij oorlogen? Hoe dan? 2. Humanitair oorlogsrecht Welke definitie van humanitair oorlogsrecht is juist? a. O Een verzameling regels om oorlog te voeren waar mensen bij betrokken zijn. O Een verzameling regels die zorgt dat militairen beschermd worden. O Een verzameling regels ter bescherming van mensen die niet of niet meer deelnemen aan de strijd tijdens een oorlog. b. Wie heeft gezorgd dat deze regels schriftelijk zijn vastgelegd? O Henry Dunant O Het Internationale Rode Kruis O Het Nederlandse Rode Kruis c. Hoe lang bestaat het humanitair oorlogsrecht op papier al? O sinds mensenheugenis O sinds 1864 O sinds Basisregels humanitair oorlogsrecht Regel 1 Iedere persoon die niet of niet langer meevecht moet menswaardig worden behandeld. Regel 2 Strijders die zich overgeven mogen niet worden aangevallen. Regel 3 Gewonden moeten worden verzorgd. Medisch personeel moet worden beschermd. Regel 4 Gevangen strijders en burgers moeten menswaardig worden behandeld. Zij hebben het recht met hun familie te corresponderen. Regel 5 Iedereen heeft recht op een eerlijk proces. Martelen is verboden. Regel 6 Gebruik van wapens die onnodige verliezen of ernstig lijden veroorzaken is niet toegestaan. Regel 7 Alleen militaire doelen mogen worden aangevallen. Burgers en burgerobjecten moeten worden gespaard. a. Lees de zeven basisregels van het humanitair oorlogsrecht eens goed door. Welke is voor jou het belangrijkste? Geef argumenten waarom je dat vindt. b. Maak een poster (tekenen, foto s, computer) waarop je de betekenis van jouw belangrijkste regel duidelijk maakt. 4. Grondbeginselen Voor het Rode Kruis zijn zeven grondbeginselen van groot belang bij de uitvoering van hun werk. Zowel in Nederland als internationaal. a. In conflictgebieden zijn met name drie grondbeginselen belangrijk. Welke zijn dat? Je kunt kiezen uit: O Menslievendheid O Eenheid O Neutraliteit O Vrijwilligheid O Algemeenheid O Onafhankelijkheid O Onpartijdigheid

8 8 b. Zet bij de beschrijvingen het juiste grondbeginsel: We kiezen nooit partij. Alleen voor slachtoffers. We beslissen onafhankelijk van de overheid, zodat we altijd volgens onze grondbeginselen kunnen blijven werken. Mensen in de grootste nood worden door ons het eerst geholpen, zonder aanziens des persoons. Als je meer informatie wilt weten over de grondbeginselen kun je ze ook terugvinden op de site van het Rode Kruis. c. Waarom zijn deze drie grondbeginselen voor het Rode Kruis belangrijk juist als zij in oorlogsgebieden werken? 5. Voorlichting De Nederlandse overheid heeft, net als alle andere landen die partij zijn bij de Verdragen van Genève, de verplichting om het humanitair oorlogsrecht bekend te maken binnen de krijgsmacht en het algemene publiek voor te lichten. a. Waarom moet de krijgsmacht op de hoogte zijn van het humanitair oorlogsrecht? b. En waarom moet het algemene publiek op de hoogte zijn? Verwerk in je antwoord het begrip respect of waardigheid. c. Had jij zelf al ooit over het humanitair oorlogsrecht gehoord of gelezen? Zo ja, waar dan? 6. Aantal burgerslachtoffers a. Kijk goed naar de grafiek en vul de volgende cijfers op de juiste plaats in: In de Eerste Wereldoorlog was % van de slachtoffers burger. Dat aantal steeg in de Tweede Wereldoorlog tot.. % en in de huidige tijd ligt het op.. %. Tegenwoordig zijn dus.. van de.. slachtoffers van oorlogen burgers. b. Welke regel van het humanitair oorlogsrecht geldt hier? c. Vul de volgende woorden op de juiste plaats in: onderscheid - strijders - aard - vijand - gevechtslinies - burgers Door de... van de oorlogen, het ontbreken van duidelijke.. en het gebruiken van guerrillatactieken wordt het.. tussen burgers en. steeds onduidelijker. worden bijvoorbeeld gedwongen om voedsel en onderdak te verschaffen aan de ene groepering, maar door dit te doen worden zij de.. van een andere.

9 9 d. Wat wil de cartoonist met deze cartoon duidelijk maken? 7. Kind en oorlog Geef aan of de volgende beweringen waar of niet waar zijn: 1) Er zijn wereldwijd 2 miljoen kinderen op de vlucht. 2) Van alle soldaten is 10% een kind. 3) Kinderen die hun familie zijn kwijtgeraakt in de oorlog vinden ze altijd weer terug. 8. Uit de krant Wikileaks onthult meeste militaire geheimen ooit De onthullingssite WikiLeaks.org heeft gezorgd voor het omvangrijkste lek van militaire geheimen ooit. De site publiceerde zaterdagochtend verslagen over de oorlog in Irak, tussen 1 januari 2004 tot 31 december De verslagen zijn opgesteld door militairen van het Amerikaanse leger. Bron: Trouw, 23 oktober 2010 De verslagen geven details van oorlogsslachtoffers in Irak, waarvan burgers. Dat komt uit op een gemiddelde van 31 burgerslachtoffers per dag gedurende zes jaar. Volgens WikiLeaks is de oorlog in Irak daarmee vijf keer zo dodelijk als de strijd in Afghanistan. Oprichter Julian Assange van WikiLeaks zegt dat de verslagen het bewijs leveren voor oorlogsmisdaden. Hij zei dat er genoeg materiaal is voor veertig moordzaken. Er zijn verslagen van burgers die willekeurig werden gedood bij controleposten, van Iraakse gevangenen die zijn gefolterd door coalitietroepen en van Amerikaanse militairen die een heel huizenblok opblazen omdat er één verdachte op het dak zit. a. Volgens de oprichter van Wikileaks leveren de verslagen bewijs voor oorlogsmisdaden. Welke misdaden noemt hij? b. Zet achter de misdaden die Wikileaks noemt welke regel uit het humanitair oorlogsrecht aan de orde is.

10 10 c. Sommige mensen vinden het goed dat WikiLeaks deze feiten onthult, anderen vinden dit niet goed. Zoek op internet minstens één argument van voorstanders en één van tegenstanders. d. Formuleer daarna je eigen mening. e. Zou het Rode Kruis dit soort verslagen in de publiciteit brengen? Waarom wel of niet? Extra 9. Discussie Discussieer in groepjes over de volgende stellingen: 1) Als de ene partij zich niet aan het oorlogsrecht houdt, hoeft de andere partij dat ook niet te doen. 2) Burgerslachtoffers zijn onvermijdelijk tijdens een oorlog. 3) Soldaten die zich schuilhouden in een school of ziekenhuis mogen worden aangevallen. Hou de regels van het humanitair oorlogsrecht goed bij de hand. Schrijf op wat de regels van het humanitair oorlogsrecht over de stellingen zeggen. Bij de antwoordsuggesties kun je na de discussie nalezen hoe het humanitair oorlogsrecht van toepassing is bij de stellingen. 10. Leef je in Mijn motto was: doden of gedood worden. Veel verder gingen mijn gedachten niet. We vochten al meer dan twee jaar. Doden was een dagelijkse routine geworden. Ik voelde voor niemand medelijden. Mijn jeugd was voorbij gegaan zonder dat ik het gemerkt had en het leek wel of mijn hart bevroren was. Ismael Beah, boek Ver van huis, voormalig kindsoldaat in Sierra Leone Probeer je eens in te leven in het leven van iemand die door een landmijn zijn benen is verloren, in een kindsoldaat, in een krijgsgevangene die gemarteld wordt. Mensen die eigenlijk door het humanitair oorlogsrecht beschermd worden. Schrijf een verhaal waarin je het Nederlandse publiek duidelijk maakt wat je hebt meegemaakt en hoe belangrijk het is dat het humanitair oorlogsrecht bestaat en wordt nageleefd.

11 11 Antwoordsuggesties a. Afghanistan, Irak, Colombia, voormalig Joegoslavië (Sarajevo), Georgië-Rusland, Sri Lanka, Gaza (Israël) enzovoort. b. Eigen antwoord, bijvoorbeeld: via de kranten, televisie, internet. c. Sturen van (vredes)troepen, opnemen van vluchtelingen uit een oorlog, politieke steun geven, of zoals in WOII: zelf aangevallen worden/in oorlog raken. d. Eigen antwoord, bijvoorbeeld via de politiek, de media. a. Een verzameling regels ter bescherming van mensen die niet of niet meer deelnemen aan de strijd tijdens een oorlog. b. Henry Dunant. c. Sinds a. Eigen antwoord. b. Eigen antwoord. a. Neutraliteit, onafhankelijkheid, onpartijdigheid. b. We kiezen nooit partij. Alleen voor slachtoffers. = neutraliteit; * We beslissen onafhankelijk van de overheid, zodat we altijd volgens onze grondbeginselen kunnen blijven werken. = onafhankelijkheid; * Mensen in de grootste nood worden door ons het eerst geholpen: zonder aanzien des persoons = onpartijdigheid. c. Omdat deze drie grondbeginselen ervoor zorgen dat het Rode Kruis toegang krijgt tot oorlogsgebieden of gevangenissen, zodat ze daar hulp kunnen verlenen. a. Omdat de krijgsmacht de regels van het oorlogsrecht moet meewegen bij het nemen van beslissingen in een oorlogssituatie, ze passen de regels toe wanneer ze in oorlog zijn, als zij de regels niet kennen, kunnen ze zich er ook niet aan houden. b. Hoe meer mensen de regels kennen, hoe beter ze zullen worden nageleefd. Alleen met deze regels kunnen we de menselijke waardigheid van mensen in oorlog, zoals burgers, krijgsgevangenen, zieken enzovoort waarborgen, want iedereen heeft recht op een menswaardige behandeling, ook midden in de chaos van een oorlog. Daarbij is het belangrijk dat iedereen een kader heeft bij wat ze allemaal zien over oorlog. Niet alles is zomaar normaal en niet alles mag zomaar. c. Eigen antwoord. 6. a. In de Eerste Wereldoorlog was 15% van de slachtoffers burger. Dat aantal steeg in de Tweede Wereldoorlog tot 65% en in de huidige tijd ligt het op 90%. Tegenwoordig zijn dus 9 van de 10 slachtoffers van oorlogen burgers. b. Alleen militaire doelen mogen worden aangevallen. Burgers en burgerobjecten moeten worden gespaard (principe van onderscheid). c. Door de aard van de oorlogen, het ontbreken van duidelijke gevechtslinies en het gebruiken van guerrillatactieken wordt het onderscheid tussen burgers en strijders steeds onduidelijker. Burgers worden bijvoorbeeld gedwongen om voedsel en onderdak te verschaffen aan de ene groepering, maar door dit te doen worden zij de vijand van een andere. Verder worden oorlogen steeds vaker uitgevoerd door niet-statelijke gewapende groeperingen. Tenslotte spelen conflicten zich steeds meer in bevolkte gebieden af. d. Dat er vaak meer aandacht is voor de soldaten die slachtoffer worden van een oorlog dan voor de burgers, terwijl dat er meer zijn.

12 ) Niet waar, is 20 miljoen. 2) Waar. 3) Niet waar, slechts 25%. a. 1) burgers die willekeurig gedood zijn. 2) Iraakse gevangenen die gefolterd zijn. 3) Amerikaanse militairen die een heel huizenblok opblazen omdat er één verdachte op het dak zit. b. 1) Alleen militaire doelen mogen worden aangevallen. Burgers en burgerobjecten moeten worden gespaard. 2) Gevangen strijders en burgers moeten menswaardig worden behandeld. 3) Alleen militaire doelen mogen worden aangevallen. Burgers en burgerobjecten moeten worden gespaard. Hier geldt ook het beginsel van proportionaliteit. De nevenschade van een aanval mag niet buitensporig zijn. c. Voorstander = deze feiten horen bekend te worden gemaakt. Tegenstander = militairen en mensen die in de oorlog hebben meegedaan lopen gevaar op vervolging, omdat hun namen vaak onvoldoende gecensureerd zijn. d. Eigen antwoord. e. Nee, het Rode Kruis zou dit niet openbaar maken. Dit komt voort uit het grondbeginsel van neutraliteit. Het Rode Kruis werkt vertrouwelijk om altijd en overal hulp te kunnen blijven bieden. 9. Aantal argumenten bij de discussies: 1) Als de ene partij zich niet aan het oorlogsrecht houdt, hoeft de andere partij dat ook niet te doen: Zodra er sprake is van een gewapend conflict moeten de strijdende partijen zich aan het oorlogsrecht houden. Ook als de ene partij zich er niet aan houdt, moet de andere partij dat wel doen. Eigenlijk is dit logisch: als je tegenstander bij een partijtje voetbal een overtreding begaat, betekent dit immers niet dat jij dit ook mag doen. De regels gelden nog steeds en het streven is juist om alle partijen zich eraan te laten houden, niet om de regels overboord te gooien wanneer ze overtreden worden. Anders ben je net zoals degene die je bestrijdt. 2) Burgerslachtoffers zijn onvermijdelijk tijdens een oorlog: Het uitgangspunt van het humanitair oorlogsrecht is dat alleen militairen en militaire objecten mogen worden aangevallen. Burgers en burgerobjecten zijn beschermd. Echter, het kan voorkomen dat bij een aanval toch burgers worden geraakt als nevenschade (collateral damage). Zij zijn dan niet het directe doel van de aanval, maar worden slachtoffer van een aanval op een militair doel. Dit is niet perse verboden onder het humanitair oorlogsrecht, het erkent dat het in een oorlog soms onvermijdelijk is om burgerslachtoffers te maken. Echter, er moet altijd een zorgvuldige afweging worden gemaakt of het aantal mogelijke burgerslachtoffers in verhouding staat tot het directe militaire voordeel van de aanval. Dit is het beginsel van proportionaliteit. Ook moeten er voorzorgsmaatregelen worden getroffen om burgerslachtoffers zoveel mogelijk te voorkomen of beperken. Het humanitair oorlogsrecht verbiedt dus het direct aanvallen van burgers, maar accepteert wel dat er bij het aanvallen van militaire doelen burgerslachtoffers kunnen vallen. Waar de grens van acceptabel collateral damage precies ligt is moeilijk te bepalen, want dat kan van situatie tot situatie verschillen. Uiteindelijk kan een rechter er zijn oordeel over vellen. 3) Soldaten die zich schuilhouden in een school of ziekenhuis mogen worden aangevallen: Burgerobjecten zoals scholen en ziekenhuizen mogen niet direct worden aangevallen. Soms komt het echter voor dat strijders zich begeven tussen burgers, bijvoorbeeld in een dichtbevolkte woonwijk, school of ziekenhuis. Ze zijn dan minder zichtbaar voor de tegenpartij. Bovendien zal de tegenpartij minder snel aanvallen omdat er een groot risico op burgerslachtoffers is. Het oorlogsrecht verbiedt dat strijders zich tussen burgers verstoppen om een aanval van de tegenpartij te voorkomen. Als er zich toch strijders in bijvoorbeeld een vluchtelingenkamp schuilhouden, mag dit kamp in principe niet worden aangevallen omdat

13 13 het een burgerobject is. Maar omdat er wel strijders in het kamp zijn, kan een aanval op het kamp mogelijk toch worden gerechtvaardigd vanuit militair oogpunt. De aanval moet dan wel specifiek op de strijders zijn gericht en niet op het hele kamp. Bovendien moet er een zorgvuldige proportionaliteitstoets aan vooraf gaan en moeten er voorzorgsmaatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat er zo min mogelijk burgerslachtoffers vallen. 10. Eigen antwoord. Colofon Dit lesmateriaal is geschreven voor het middelbaar onderwijs in opdracht van het Nederlandse Rode Kruis. Het lesmateriaal is ontwikkeld door CEC, Geertje van der Pas, in samenwerking met het Nederlandse Rode Kruis. Samenstelling en redactie: Geertje van der Pas, Inez de Boer, Dagmar Ravensbergen, Willem Gisbergen, Suzanne Goedmakers, Iris van Ganzenwinkel, Paul van Oers, Immanuel Nijssen, Marjolein Bos. Ontwerp: LosDos creative media. Copyright: Het Nederlandse Rode Kruis, 2011.

Het Rode Kruis kiest bij conflicten geen partij. Het kiest altijd voor de slachtoffers, tot welke zijde zij ook behoren.

Het Rode Kruis kiest bij conflicten geen partij. Het kiest altijd voor de slachtoffers, tot welke zijde zij ook behoren. Het Rode Kruis is ontstaan uit het verlangen hulp te bieden, zonder onderscheid. Overal ter wereld handelt de organisatie volgens dezelfde zeven grondbeginselen: Menslievendheid Onpartijdigheid Neutraliteit

Nadere informatie

Startles Sociale Hulp

Startles Sociale Hulp Startles Sociale Hulp voor maatschappijleer, economie voor middenbouw vmbo, havo, vwo 2 Inleiding U gaat een les geven over het thema Sociale Hulp, welke betekenis het Nederlandse Rode Kruis daaraan geeft

Nadere informatie

School. Luchthaven. Ziekenhuis. Dorp. Fabriek. Militair hoofdkwartier. Vluchtelingenkamp

School. Luchthaven. Ziekenhuis. Dorp. Fabriek. Militair hoofdkwartier. Vluchtelingenkamp X School 3 6 Luchthaven Ziekenhuis 8 9 Fabriek Dorp 10 11 Militair hoofdkwartier Vluchtelingenkamp 12 14 Je hebt een school geraakt met de aanval. 10 kinderen en 2 leerkrachten werden gedood 25 kinderen

Nadere informatie

Startles Introductie Rode Kruis

Startles Introductie Rode Kruis Startles Introductie Rode Kruis voor maatschappijleer, burgerschapsvorming voor middenbouw vmbo, havo, vwo 2 Inleiding U gaat een introductieles geven over het Nederlandse Rode Kruis. De les geeft een

Nadere informatie

deel I: regels in oorlog

deel I: regels in oorlog deel I: regels in oorlog LESPAKKET Doel: leerlingen kennen de basisregels van het internationaal humanitair recht, begrijpen het belang van die regels voor de bescherming van mensen in oorlog en weten

Nadere informatie

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016.

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016. Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016 Marijke Peys, stafmedewerker humanitair recht marijke.peys@rodekruis.be Brainstorm Welke gevolgen hebben gewapende conflicten?

Nadere informatie

L e s p a k k e t K i n d e r e n e n o o r l o g

L e s p a k k e t K i n d e r e n e n o o r l o g L e s p a k k e t K i n d e r e n e n o o r l o g Inleiding Als reactie op de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog werden in de jaren erna verschillende internationale afspraken gemaakt. In 1948

Nadere informatie

Achter gesloten ogen: Spencer

Achter gesloten ogen: Spencer Achter gesloten ogen: Spencer Opdrachtenblad Regie: Dulco Tellegen Jaar: 2000 Duur: 25 minuten 1 Filmbeschrijving Spencer (18) woont in een opvangcentrum voor voormalig kindsoldaten in Liberia (West-Afrika).

Nadere informatie

L e s p a k k e t K i n d e r e n e n O o r l o g

L e s p a k k e t K i n d e r e n e n O o r l o g L e s p a k k e t K i n d e r e n e n O o r l o g Ontwikkeld voor de VMBO -onderwijskoffer 60 jaar UVRM Inleiding Als reactie op de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog werden in de jaren erna verschillende

Nadere informatie

Startles Internationale Projectparticipatie

Startles Internationale Projectparticipatie Startles Internationale Projectparticipatie voor maatschappijleer, economie voor middenbouw vmbo, havo, vwo 2 Inleiding U gaat een les geven over het thema internationale hulpverlening en wat het Nederlandse

Nadere informatie

Startles Fondsenwerving en Collecte

Startles Fondsenwerving en Collecte Startles Fondsenwerving en Collecte voor maatschappijleer, economie voor middenbouw vmbo, havo, vwo 2 Inleiding U gaat een les geven over het thema fondsenwerving en collecte bij het Nederlandse Rode Kruis.

Nadere informatie

Drie massagraven voor de Nederlandse kust

Drie massagraven voor de Nederlandse kust Nederlandse kust geschiedenis van Learning by Action en Stichting De Noordzee deze les werd mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze De leerlingen

Nadere informatie

Verdrag over de rechten van het kind

Verdrag over de rechten van het kind Verdrag over de rechten van het kind Een verdrag is een afspraak tussen landen. Op 20 november 1989 is in New York het Verdrag over de Rechten van het Kind gesloten. Dit Verdrag is een afspraak tussen

Nadere informatie

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2 INTRODUCTIELES OP MIJN RECHTEN = JOUW RECHTEN De snelle mensenrechtenquiz Vul de vragen snel in zonder al te lang na te denken. Je krijgt er maar drie minuten voor! 1) Geef je eigen definitie van een mensenrecht.

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Kinderrechtenverdrag voor kinderen en jongeren Waarom? Alle kinderen in de hele

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Waarom? Alle kinderen in de hele wereld hebben rechten. Jij dus ook. Omdat jij

Nadere informatie

4. Wat zijn de rechten en plichten van een asielzoeker in België?

4. Wat zijn de rechten en plichten van een asielzoeker in België? 4. Wat zijn de rechten en plichten van een asielzoeker in België? Sinds 12 januari 2007 is in België de 'opvangwet' van kracht. Dit is een bundel van bepalingen die de asielopvang regelen. De opvangwet

Nadere informatie

Het Rode Kristal. Het Derde Aanvullende Protocol bij de Verdragen van Genève

Het Rode Kristal. Het Derde Aanvullende Protocol bij de Verdragen van Genève Het Rode Kristal. Het Derde Aanvullende Protocol bij de Verdragen van Genève Mireille Hector 04 Het Rode Kristal. Het Derde Aanvullende Protocol bij de Verdragen van Genève Mireille Hector 1 Het rode kruisembleem

Nadere informatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie Docenteninformatie Deze werkbladen horen bij het Schooltv-programma Vrijheid. Aan de hand van de Four Freedoms van president Roosevelt komen verschillende aspecten van vrijheid aan bod. Het programma is

Nadere informatie

A. Jouw rechten! Kinderrechten

A. Jouw rechten! Kinderrechten Dit werkblaadje is van... A. Jouw rechten! Kinderrechten Je hebt ongetwijfeld al gehoord van de Rechten van het Kind. De koningen, presidenten en andere leiders van over de hele wereld hebben gezegd dat

Nadere informatie

Het Nederlandse Rode Kruis helpt direct. Jaarverslag 2015

Het Nederlandse Rode Kruis helpt direct. Jaarverslag 2015 Het Nederlandse Rode Kruis helpt direct Jaarverslag 2015 Kijk voor het volledige jaarverslag op: www.rodekruis.nl/jaarverslag2015 2015: het jaar van de vluchteling Honderdduizenden mensen sloegen dit jaar

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Internationaal humanitair gewoonterecht

Internationaal humanitair gewoonterecht Internationaal humanitair gewoonterecht Paraat. Altijd, overal. Herziene versie Internationaal humanitair gewoonterecht Een studie uitgevoerd door het Internationale Rode Kruiscomité (ICRC) in opdracht

Nadere informatie

L e s p a k k e t K i n d e r e n e n O o r l o g

L e s p a k k e t K i n d e r e n e n O o r l o g L e s p a k k e t K i n d e r e n e n O o r l o g Ontwikkeld voor de HAVO/VWO-onderwijskoffer 60 jaar UVRM Inleiding Als reactie op de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog werden in de jaren erna

Nadere informatie

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1 LESPAKKET KINDerrechten 1 Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met de Rechten van het Kind. Zij leren welke rechten kinderen hebben en waarom deze zo belangrijk zijn. Ook krijgen zij inzicht

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Eerste leerjaar B 3.1. Mijn rechten Beroepsvoorbereidend leerjaar 3.1. Mijn rechten Wie ben ik? * De leerlingen ontdekken wie ze zelf zijn - de mogelijkheden

Nadere informatie

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school.

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school. Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij Opdrachtenblad Naam film: Aanduidingen Kijkwijzer: Regie: Jaar: Duur: Eventueel website van de film: Leerdoelen 1. Je kunt op een kaart aanwijzen

Nadere informatie

Startles Klimaatverandering

Startles Klimaatverandering Startles Klimaatverandering voor aardrijkskunde, biologie, maatschappijleer voor middenbouw vmbo, havo, vwo 2 Inleiding U gaat een les geven over het thema klimaatverandering en over wat het Rode Kruis

Nadere informatie

Framing the Other. Opdrachtenblad

Framing the Other. Opdrachtenblad Framing the Other Ilja Kok & Willem Timmers 2013 25 minuten (film), 13 minuten (interview) http://framingtheother.wordpress.com/ 1 Kijkopdracht 1. Titel hoofdstuk Toeriste Nell maakt foto van Mursi Nadonge

Nadere informatie

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur:

Blood in the Mobile. Opdrachtenblad. Regie: Frank Piasecki Poulsen Jaar: 2010 Duur: Blood in the Mobile Frank Piasecki Poulsen 2010 52 minuten www.moviesthatmatter.nl Digibordles: www.spons.nl/moviesthatmatter 1 Kijkopdracht Waar gaat de film over? Documentairemaker Frank Poulsen komt

Nadere informatie

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Arigato opdrachtenblad Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Lesuurpakket Arigato Thema s: oorlogsverleden; mensenrechten; vergeven; herdenken. Verdiepingsopdrachten:

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1 LESPAKKET KINDerrechten 1 Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met de Rechten van het Kind. Zij leren welke rechten kinderen hebben en waarom deze zo belangrijk zijn. Ook krijgen zij inzicht

Nadere informatie

Internationaal humanitair gewoonterecht. Cover: ICRC/Carina Appel. Rode Kruis. Paraat. Altijd, overal. Vlaanderen

Internationaal humanitair gewoonterecht. Cover: ICRC/Carina Appel. Rode Kruis. Paraat. Altijd, overal. Vlaanderen Internationaal humanitair gewoonterecht Cover: ICRC/Carina Appel Paraat. Altijd, overal. Rode Kruis Vlaanderen Internationaal humanitair gewoonterecht Een studie uitgevoerd door het Internationale Rode

Nadere informatie

Internationaal humanitair recht en de Eerste Wereldoorlog. Handleiding voor de leerkracht of workshopbegeleider. Uitleg symbolen

Internationaal humanitair recht en de Eerste Wereldoorlog. Handleiding voor de leerkracht of workshopbegeleider. Uitleg symbolen Lespakket Internationaal humanitair recht en de Eerste Wereldoorlog Handleiding voor de leerkracht of workshopbegeleider Inhoud 1. Inleiding 2. Pedagogische fiche 3. Inleefspel 4. Internationaal humanitair

Nadere informatie

Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb.

Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb. PROTOCOL KINDSOLDATEN Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb.htm Facultatief Protocol bij het Verdrag inzake

Nadere informatie

Mysterie De vluchtende keizer

Mysterie De vluchtende keizer Mysterie De vluchtende keizer De les in een oogopslag Onderwerp: Activiteit: Tijdsduur: Doelen: Beginsituatie: Voorbereiding: Vlucht Keizer Wilhelm naar Nederland Deze mysterie- activiteit is een goede

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN Inleiding De laatste tijd is er veel publiciteit geweest rond scholen die hun leerlingen verboden gezichtsbedekkende kleding of een hoofddoek te dragen. Uit de discussies die

Nadere informatie

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten

Arigato. opdrachtenblad. Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Arigato opdrachtenblad Regie: Anielle Webster Scenario: Sandra Beerends Jaar: 2012 Duur: 10 minuten Lesuurpakket Arigato Thema s: oorlogsverleden; mensenrechten; vergeven; herdenken. Verdiepingsopdrachten:

Nadere informatie

Solidariteitsactie. voor. vluchtelingen. in Syrië. Zondag 22 februari 2015. GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent. Koerdische Maaltijd

Solidariteitsactie. voor. vluchtelingen. in Syrië. Zondag 22 februari 2015. GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent. Koerdische Maaltijd Solidariteitsactie voor vluchtelingen in Syrië Zondag 22 februari 2015 GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent Koerdische Maaltijd korte film en getuigenissen van Syrische vluchtelingen optreden Koerdische

Nadere informatie

LESPAKKET KINDSOLDATEN

LESPAKKET KINDSOLDATEN LESPAKKET KINDSOLDATEN 1 Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met het begrip kindsoldaten. Zij leren wat kindsoldaten zijn. Ook krijgen zij inzicht in de leefomstandigheden van kindsoldaten

Nadere informatie

LESPAKKET KINDERRECHTEN

LESPAKKET KINDERRECHTEN LESPAKKET KINDERRECHTEN 1 schrijf op Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met de Rechten van het Kind. Zij leren welke rechten kinderen hebben en waarom deze zo belangrijk zijn. Ook krijgen

Nadere informatie

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica Nederlandse troepen in Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden? Korte lesomschrijving Leerlingen verwerven in deze les informatie over de burgeroorlog in Joegoslavië. Ook onderzoeken ze de

Nadere informatie

De tiende verjaardag van het Verdrag van Ottawa: reden voor feest?

De tiende verjaardag van het Verdrag van Ottawa: reden voor feest? De tiende verjaardag van het Verdrag van Ottawa: reden voor feest? Jeroen van den Boogaard 01 De tiende verjaardag van het Verdrag van Ottawa: reden voor feest? Jeroen van den Boogaard 1 Ruim tien jaar

Nadere informatie

Met het Kinderrechtenverdrag

Met het Kinderrechtenverdrag Met het Kinderrechtenverdrag Met het Kinderrechtenverdrag Voor kinderen die meer willen weten over kinderrechten Wat is het Kinderrechtenverdrag? Welke rechten heb ik? Zijn Kinderrechten er voor alle kinderen?

Nadere informatie

Oeganda LESPAKKET KINDSOLDATEN

Oeganda LESPAKKET KINDSOLDATEN Oeganda LESPAKKET KINDSOLDATEN 1 Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met het begrip kindsoldaten. Zij leren wat kindsoldaten zijn. Ook krijgen zij inzicht in de leefomstandigheden van

Nadere informatie

Ziek zijn in Kenia. Als ik ziek ben voel ik me rot. Dan raak ik achter met school en haal slechte cijfers. Faith, 14 jaar.

Ziek zijn in Kenia. Als ik ziek ben voel ik me rot. Dan raak ik achter met school en haal slechte cijfers. Faith, 14 jaar. Ziek zijn in Kenia Als ik ziek ben voel ik me rot. Dan raak ik achter met school en haal slechte cijfers. Faith, 14 jaar werkblad 04 ziek zijn in kenia In Kenia is het vaak ver lopen naar een ziekenhuis

Nadere informatie

Groep 7/8 Rechten van het kind

Groep 7/8 Rechten van het kind Groep 7/8 Rechten van het kind Rechten van het kind GROEP 7/8 Instructie lesmateriaal Het gedicht vormt een goede introductie voor het thema Kinderrechten. Gebruik de achtergrondinformatie om meer te vertellen

Nadere informatie

Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen. Aya Ezawa, Universiteit Leiden

Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen. Aya Ezawa, Universiteit Leiden Indië Lezing, 8 maart 2016, Amsterdam Herdenking vanuit het oogpunt van Japanse Nakomelingen Aya Ezawa, Universiteit Leiden Mijn doel in deze lezing is een beeld schetsen van de ervaringen van Japans-Indische

Nadere informatie

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid Oorlog en vrede Pleidooi voor actief vredesbeleid Vrede is belangrijk, daar zal wel iedereen het mee eens zijn. Zonder vrede zeker minimaal gedefinieerd als de afwezigheid van oorlog is samenleven onmogelijk.

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Ontwikkeling van het internationaal humanitair recht: 25 j. Aanvullende Protocollen

Ontwikkeling van het internationaal humanitair recht: 25 j. Aanvullende Protocollen Ontwikkeling van het internationaal humanitair recht: 25 j. Aanvullende Protocollen (Uit: Zoeklicht 34, 11e jaargang, 2002, pp. 11-15.) Op 8 juni 1977 nam de Diplomatieke Conferentie over de Herbevestiging

Nadere informatie

1. Inleiding. Pagina 1

1. Inleiding. Pagina 1 Pagina 1 1. Inleiding Nederland is een van de weinige landen met een euthanasiewet. Alleen in België en Luxemburg is euthanasie net als bij ons in een wet geregeld. Veel mensen hebben een mening over euthanasie.

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

9. Schrijfopdrachten

9. Schrijfopdrachten 9.1 Poëzie doel Creatief schrijven activeren voorkennis toepassen kennis wanneer n.v.t. groepssamenstelling individueel duur 20 minuten De leerkracht geeft leerlingen een begrip, apparaat, mening, enzovoort.

Nadere informatie

Dames en heren, jongens en meisjes,

Dames en heren, jongens en meisjes, SPEECH TER GELEGENHEID VAN DE DODENHERDENKING 4 mei 2008 EN DE HERDENKING VAN DE BEVRIJDING OP 5 MEI 2008 Dames en heren, jongens en meisjes, 4 mei, 8 uur, een moment om stil te zijn. twee minuten stilte.

Nadere informatie

Op de vlucht. Lesprogramma. Voor kinderen van 8-12 jaar. Logo Share tech mono. Pay off Exo 2.0 Regular

Op de vlucht. Lesprogramma. Voor kinderen van 8-12 jaar. Logo Share tech mono. Pay off Exo 2.0 Regular Lesprogramma Voor kinderen van 8-12 jaar Op de vlucht Stichting Gave Marie Curiestraat 35, 3846 BW Harderwijk 0341 460328 servicedesk@gave.nl www.gave.nl Beste kinderwerker, Het dode jongetje op het strand.

Nadere informatie

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities De Twaalf Tradities zijn voor de groep wat de stappen zijn voor het individu. De tradities helpen om het programma van herstel levend en succesvol

Nadere informatie

CUEY MACHAR SECONDARY SCHOOL FOUNDATION informatiepakket kindsoldaten

CUEY MACHAR SECONDARY SCHOOL FOUNDATION informatiepakket kindsoldaten CUEY MACHAR SECONDARY SCHOOL FOUNDATION informatiepakket kindsoldaten Inleiding CMSF weet hoe belangrijk kennis over het probleem kindsoldaten is en hoe belangrijk het is om de aantallen terug te dringen

Nadere informatie

HET DROOMMUSEUM VAN DRE

HET DROOMMUSEUM VAN DRE HET DROOMMUSEUM VAN DRE Beste leerling, Dit werkblad wil je iets langer bij bepaalde zaken in het museum laten stil staan. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat je niet mag rondneuzen naar andere objecten,

Nadere informatie

Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid

Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid Publicatiedatum: 22-01-2015 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit ruim 3000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online

Nadere informatie

Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw.

Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw. EEN MONUMENT Bij het verhaal van Jan Terlouw Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw. Opdracht 2 Zet de volgende gebeurtenissen uit het verhaal in de goede volgorde. 1 De soldaat geeft

Nadere informatie

Kleur? Oorlog? Wanneer? Verhaal van. Blauw Iran-Irakoorlog 1980-1988 Neimar. Groen Oorlog in Rwanda 1994 Dominic

Kleur? Oorlog? Wanneer? Verhaal van. Blauw Iran-Irakoorlog 1980-1988 Neimar. Groen Oorlog in Rwanda 1994 Dominic OPDRACHT Op de volgende pagina vind je een tijdslijn. Daarnet werden er vijf verschillende oorlogen besproken. Duid deze oorlogen aan op de tijdslijn. Kleur de balkjes onder de tijdslijn in de juiste kleur.

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Airborne Museum Hartenstein

Airborne Museum Hartenstein Airborne Museum Hartenstein Opdrachten VMBO Welkom in het Airborne Museum! De villa is het voormalige hoofdkwartier van de Britten en stond in september 1944 midden op het slagveld. In het Museum is van

Nadere informatie

Werkbladen voortgezet onderwijs. Naam leerling:

Werkbladen voortgezet onderwijs. Naam leerling: Werkbladen voortgezet onderwijs Naam leerling: Inhoud: Uitleg werkbladen Deze werkbladen horen bij de film D-Day, Normandy 1944. Een film die je meeneemt naar een beslissend moment in de geschiedenis:

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau B, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Waarom WeDo. Team WeDo. Nederland

Waarom WeDo. Team WeDo. Nederland Team WeDo Nederland 1 Waarom WeDo what WeDo? Regelmatig vragen mensen ons waarom we hulp verlenen in Griekenland en waarom we geld nodig hebben. Al jaren zijn we gewend dat de hulpverlening bij een grote

Nadere informatie

FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN

FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN (niet officiële Nederlandse vertaling). (VP = Voorafgaande paragraaf) VP 1

Nadere informatie

Achter gesloten ogen: Spencer Docentenhandleiding

Achter gesloten ogen: Spencer Docentenhandleiding Achter gesloten ogen: Spencer Docentenhandleiding Regie: Dulco Tellegen Jaar: 2000 Duur: 25 minuten 1 Inleiding en leerdoelen Kinderen spelen graag soldaatje. Niet alleen buiten, maar ook in talloze games

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie

Internationaal Humanitair Recht

Internationaal Humanitair Recht Internationaal Humanitair Recht Antwoorden op uw vragen September 2015. Deze publicatie is gebaseerd op de vorige versie Internationaal humanitair recht - Antwoorden op uw vragen (2013) en de nieuwe brochure

Nadere informatie

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit Onzichtbaar op internet introductie GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect ONDERWERP: Communiceren DOEL: Spelen met identiteit DOELGROEP: 13-14 jaar, onderbouw voortgezet onderwijs KORTE BESCHRIJVING: Deze les

Nadere informatie

ICRC/M. Kokoîc/AF-E-00780. Antipersoonsmijnen en clustermunitie: een dodelijke erfenis

ICRC/M. Kokoîc/AF-E-00780. Antipersoonsmijnen en clustermunitie: een dodelijke erfenis ICRC/M. Kokoîc/AF-E-00780 Antipersoonsmijnen en clustermunitie: een dodelijke erfenis Inleiding Oorlog is ook in de 21e eeuw nog voor veel mensen een dagelijkse realiteit. In sommige gebieden wordt de

Nadere informatie

het Nederlandse Rode Kruis

het Nederlandse Rode Kruis nieuwe vrijwilligers Introductieboekje voor van het Nederlandse Rode Kruis Colofon Het Nederlandse Rode Kruis Postbus 28120 2502 KC Den Haag Telefoon 070 44 55 666 E-mail info@redcross.nl www.rodekruis.nl

Nadere informatie

Media & Privacy Lessenserie Gotcha!

Media & Privacy Lessenserie Gotcha! Media & Privacy Lessenserie Gotcha! Docentenhandleiding doelgroep duur 2 vmbo, 1 havo, 1 vwo 5-6 klokuren Inleiding In een klap beroemd: dat wensen veel jongeren! Of het nu komt door geweldige prestaties

Nadere informatie

4 Gedrag. 4.2 Aapt een aap echt na? 4.4 Hoe leven dieren samen in een groep? 4.1 Opdrachten 1-24. 4.2 Opdrachten 1-20. 4.

4 Gedrag. 4.2 Aapt een aap echt na? 4.4 Hoe leven dieren samen in een groep? 4.1 Opdrachten 1-24. 4.2 Opdrachten 1-20. 4. 4 Gedrag DO-IT Datum 4.2 Aapt een aap echt na? 4.4 Hoe leven dieren samen in een groep? PARAGRAFEN Datum 4.1 Opdrachten 1-24 4.2 Opdrachten 1-20 4.3 Opdrachten 1-16 4.4 Opdrachten 1-16 Samenvatten Test

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN WERKb L a D WERKBLAD met terugwerkende kracht met terugwerkende kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN Dit werkblad is een voorbereiding op je bezoek aan de vaste tentoonstelling Met Terugwerkende

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

INTERNATIONAAL VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND. Artikel 1 Definitie van het kind Ieder mens jonger dan achttien jaar is een kind.

INTERNATIONAAL VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND. Artikel 1 Definitie van het kind Ieder mens jonger dan achttien jaar is een kind. INTERNATIONAAL VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND Artikel 1 Definitie van het kind Ieder mens jonger dan achttien jaar is een kind. Artikel 2 Non-discriminatie Alle rechten gelden voor alle kinderen,

Nadere informatie

Groepsdiscussie met stellingen

Groepsdiscussie met stellingen Groepsdiscussie met stellingen Wilt u met uw klas discussiëren over het belang van kinderrechten? Dan komen de prikkelende stellingen op www.kidsrights.nl ongetwijfeld van pas. Ze vormen een uitstekende

Nadere informatie

Moeder werkt. Als de baby er eenmaal is, leg ik m dicht tegen z n moeder aan. Rhoda. werkblad 03

Moeder werkt. Als de baby er eenmaal is, leg ik m dicht tegen z n moeder aan. Rhoda. werkblad 03 Moeder werkt Als de baby er eenmaal is, leg ik m dicht tegen z n moeder aan. Rhoda werkblad 03 moeder werkt In Kenia worden gemiddeld 4,9 baby s per vrouw geboren. Nederlandse vrouwen baren gemiddeld 1,7

Nadere informatie

columbus Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika lesbrief HAVO/V leerjaa brengt het beste uit twee werelden samen

columbus Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika lesbrief HAVO/V leerjaa brengt het beste uit twee werelden samen columbus brengt het beste uit twee werelden samen lesbrief HAVO/V leerjaa WO r3 Boeren tegen Britten: oorlog in Zuid-Afrika columbus Inleiding Deze zomer vindt het WK voetbal plaats in Zuid-Afrika. Allerlei

Nadere informatie

Perspectief 3e editie 3 hv Project Oorlog & vrede. 0 Start

Perspectief 3e editie 3 hv Project Oorlog & vrede. 0 Start Perspectief 3e editie 3 hv Project Oorlog & vrede 0 Start Een project over oorlog en vrede, waarbij je gaat kijken naar verschillende aspecten. Is oorlog te voorkomen? Kun je vrede leren, of stimuleren?

Nadere informatie

WERK AAN DE WINKEL Hoe vind je een job?

WERK AAN DE WINKEL Hoe vind je een job? Hoe vind je een job? Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen De leerlingen exploreren de verschillende manieren om aan een baan te geraken. Ze vertrekken van hun eigen ervaringen, interviewen

Nadere informatie

Het Nederlandse Rode Kruis. op weg naar 2020

Het Nederlandse Rode Kruis. op weg naar 2020 Het Nederlandse Rode Kruis op weg naar 2020 De grondbeginselen Het Rode Kruis is ontstaan uit het verlangen hulp te bieden, zonder onderscheid. Overal ter wereld handelen wij volgens dezelfde zeven grondbeginselen:

Nadere informatie

Toekomst. Ik wil niet altijd hier blijven. Het is geen fijn leven. Monicah, 19 jaar. werkblad 10

Toekomst. Ik wil niet altijd hier blijven. Het is geen fijn leven. Monicah, 19 jaar. werkblad 10 Toekomst Ik wil niet altijd hier blijven. Het is geen fijn leven. Monicah, 19 jaar werkblad 10 TOEKOMST Het zit er bijna op. Na een paar dagen logeren bij de familie Muthuku ga je straks weer naar huis.

Nadere informatie

Xxxxx. Regie: Xx Jaar: 2007. http://www.xxx http://www.xxx. Regie: Debs Gardner-Paterson Jaar: 2010 Duur: 88 minuten Website www.africaunited.nl.

Xxxxx. Regie: Xx Jaar: 2007. http://www.xxx http://www.xxx. Regie: Debs Gardner-Paterson Jaar: 2010 Duur: 88 minuten Website www.africaunited.nl. Africa XXXXX United Opdrachtblad Opdrachtenblad Regie: Xx Jaar: 2007 Regie: Debs Gardner-Paterson Duur: xx Jaar: 2010 Duur: 88 minuten Website www.africaunited.nl Xxxxx Xxxx docentenhandleiding # Leerdoelen

Nadere informatie

WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE

WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE 1 INLEIDING Ontwikkelingen in wetenschap en techniek leiden soms tot maatschappelijke vraagstukken

Nadere informatie

Donderdag 19 mei 2011. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 19 mei 2011. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 19 mei 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Jaarvergadering Zorgbib Rode Kruis Vlaanderen - Gent Geachte aanwezigen, Dames en heren, Iets wat

Nadere informatie

Marcha JIJ NAAM: LEEFTIJD: WOONPLAATS: SCHOOL: NATIONALITEIT: HOBBIES:

Marcha JIJ NAAM: LEEFTIJD: WOONPLAATS: SCHOOL: NATIONALITEIT: HOBBIES: JIJ NAAM: LEEFTIJD: WOONPLAATS: SCHOOL: NATIONALITEIT: Marcha Nederlandse kinderen behoren tot de gelukkigste van de wereld. Er leven hier zo n 4 miljoen kinderen en met de meeste gaat het prima. Maar

Nadere informatie

Het Nederlandse Rode Kruis helpt direct. Jaarverslag 2014

Het Nederlandse Rode Kruis helpt direct. Jaarverslag 2014 Het Nederlandse Rode Kruis helpt direct Jaarverslag 2014 Kijk voor het volledige jaarverslag op: www.rodekruis.nl/jaarverslag 2014 2014: vele brandhaarden Niet eerder werd er zo n groot beroep op noodhulp

Nadere informatie

KONING DAVID (DEEL 1)

KONING DAVID (DEEL 1) Bijbel voor Kinderen presenteert KONING DAVID (DEEL 1) Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden

Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden www.survio.com 14-11-2014 10:32:45 Algemeen Enquête naam Ontwikkelingssamenwerking Palestijnse gebieden Auteur Gwen Bonnie Taal Nederlands Enquête URL http://www.survio.com/survey/d/f6n1b6i0x9a9e9w0f Eerste

Nadere informatie

Iedereen kan iets doen voor vredee

Iedereen kan iets doen voor vredee Iedereen kan iets doen voor vredee Van kleine tot grote activiteiten Alle beetjes durf tellen samen uiteindelijk op tot vrede3 PAXE Vrede wie durft= PAX staat voor vrede. Samen met mensen in conflictgebieden

Nadere informatie