in'de natte sector c Directoraat

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "in'de natte sector c 23263 Directoraat"

Transcriptie

1 in'de natte sector c Directoraat

2 fulinisterie van Verkeer etr Waterstaat :.:'. 1:. i;;:i'.ff*zi;,,:" íi,t'a./-,t tn., '441ii.r'./í.{{/t117' WW :' j!. - r,. ',.i r.i:_,irlr:a, ' ;:,.. r':,., :r., -,.i-,:.ri'i..-,.,.._....,,.i,:ir,,.:!,ia,"o,, "ï:.:l;ï;;;i:" '"""' li's:)ir: i 7 {):l:,!'i: i'.tysaà D i rectoraat- C en eraal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en AÍvalwaterbehandeling/RIZA Pilot Internet GIS Ervaringen met de implementatie van Web Mapping toepassingen olctober 2001 Een SPIN project ^n+ljr -,ÊiF',.'.d" t.ti }E Á{í a{*.ffi,êíitr

3 o asnís MinisteÍie van VeÍkeeÍ en WateÍstaat # Directoraat-ceneraal Rijkswaterstaat -ffiffit-zltiksinstituut hr'-egra;rl Zoeturateóoherr atl Afoaiwaterbehandelirg Documentatie Potbw LdFèd Pilot Internet GIS voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling/RlZA Ervaringen met de implementatie van Web Mapping toepassingen oktober 2001 Een SP N Project Auteur: Boris Teunis Projectteam: Rinus van Hoogenhuizen Bas van de Pas Ingeborg van Splunder Alfred Dijkstra Boris Teunis RIZA, afd. lho, CIS RIZA, afd. lho, CIS RIZA, afd. lmm, Ecotopen RIZA, afd. lml, Scheepvaartberichten RIZA, afd. lho, Cl5

4 I nhoudsopgave Voorwoord 1 Conclusies en Aanbevelingen lnleiding Wat is lnternet CIS Aanleiding project Doelstellingen Project aanpak lnternet Gl5 voor Rijkswaterstaat Informatievoorziening naar buiten I níormatievoorzien ing binnen Rijkswaterstaat Verbetering datavoorziening Vervanging desktop CIS 'lo 't1 4 Techniek 4.1 Web Server en Map Server 4.2 Clients 4.3 Van de Map Server naar de client 4,4 Plug-ins, Java applets en Java ' E4Á Software producten en bedrijven Producten Commerciële Internet CIS producten lmage Web Servers Open Source soítware Overige producten Application Service Providers Criteria voor keuze software ArclMS SoÍtware bedrijven lnírastructuur en beheer 2'l 6.1 Beheer van Internet CIS toepassingen Beheer Rijkswaterstaat internet inírastructuur Infrastructuur en beheer in dit project Mogelijkheden voor een Rijkswaterstaat Internet CIS inírastructuur 22 7 Standaarden 7.1 OpenClS Web Map Server interfaces 7.1,2 Ceography Markup Language 7.2 Standaard software I Ontwikkelen Internet GIS toepassingen Web Design Beveiliging PerÍormance Ceen desktop ClS, nieuwe technologie Kosten 29 Bijlage 1, Links 31 Pilot lnternet CIS

5 Voorwoord Dit verslag is een resultaat van het SPIN project'pilot internet 615'. De hooíddoelstelling van het project is de toepassing van internet CIS technologie binnen Rijkswaterstaat te bevorderen en te vereenvoudigen. Hieraan is gepoogd te voldoen door een tweetal toepassingen te ontwikkelen en de opgedane ervaring breed beschikbaar te stellen. Dit rapport bevat de algemene bevindingen van het project. Daarnaast zijn rapporten verschenen over de bouw van de toepassingen, die in het kader van dit project zijn ontwikkeld (scheepvaartberichten en ecotopen). Deze rapporten zijn terug te vinden op de internet site van SPIN (http:/lwww.venwnet,minv-enw.nll.nvs./fwtalspin/index'htm) en op GisPlaza ( htt p; I / ww w,v elwn.e t, m i nven w. nv :is fl uz a I ), Het rapport begint met de conclusies en aanbevelingen. Dit hoofdstuk kan sarnen nret inleiding ook als samenvatting gelezen worden. Het project is uitgevoerd onder begeleiding van de CIS afdeling van het RIZA in sarnenwerking met de afdelingen lml en lmm. Het project kon worden uitgevoerd dankzij financiering van SPIN. Het project is gestart in augustus 20OO en aígerond (exclusieí rapportages) in april 2OO1. Pilot lnternet CIS

6 1 Conclusies en Aanbevelingen Internet CIS biedt Rijkswaterstaat goede mogelijkheden om op een aantal punten verbeteringen te realiseren: - De interne geograf ische data voorziening voor bestaande gebruikers van CIS kan eíficiënter gerealiseerd worden; - Een grote nieuwe groep RWS medewerket.s karr de toegang gegeven worden tot geografische informatie door de laagdrenrpeligheid van internet CIS toepassingen; - De informatievoorziening naar andere organisaties en naar de burger kan verbeterd worden. Bovenstaande voordelen zijn ook aangetoond in het kader van dit project opgeleverde toepassingen. FWTA-systemen De mogelijkheid van internet CIS om een brede gebruikersgroep toegang te geverr tot geograíiscfre rnforrlatie kan voor een aantal FWTA systetlten belangrijl<e verbeterpunten leveren: - Aquabel heeít een geografische ingang, maar beheer en onderhorrd van dit (onderdeel van het) systeem levert veel problemen op, die ntet internet CIS technieken verholpetr kunnen worden; - Donar heeft rnomenteel geen mogelijkheid om nret kaarten te werken, terwijl dat de bevraging van het systeem sterk zou vereenvoudigen; - HetzelÍde geldt voor Wvo-lnÍo; - Aan de intranet versie van Tisbo kan CIS functioltaliteit worden toegevoegd, die ook beschikbaar gemaakt kan worden voor de desktop toepassing KernClS. Een aanbeveling is daaront onr de toepassing van internet CIS tecfrnologie in FWTA systetnen te stimuleren. Hiermee kan de toegankelijkheid van de gegevens sterk worden verbeterd, terwijl het beheer van de toepassingen op termiln goedkoper wordt. Ontwikkelen Internet Gl5 toepassingen Belangrijke aandachtspunten bij het ontwikkelen van internet CIS toepassingen zijn de performance, de beveiliging van de gegevens en het ontwerp van de pagina's, inclusief cartograíie. Daarnaast zijn er twee redenen om de toepassingen eenvoudig te houden: de toepassing zal typisch door een breed publiek gebruikt worden en de huidige soítware is in eerste instantie gericht op en geschikt voor eenvoudige CIS handelingen. Kennisontwikkeling De benodigde kennis orrr de voordelen van internet CIS ten volle te benutter.r is nog nauwelijks aanwezig binnen Rijkswaterstaat, Ook is de toepassing vatt internet CIS technologie in Nederland nog vrij gering. Hierdoor is de rrrarkt van partijen die hierop diensten aanbieden ook niet uitgebreid. Et'zijn met name weinig nrarktpartijen die onafhankelijke adviezen kunnerr geven over de technologie. Voor het beheer van toepassingen, zeker als al een keuze is gemaakt voor een software pakket, is de keuze nog kleiner, Mede hierom zou het goed zijn als binnen Rijkswaterstaat de kennis over de technologie en de keuze mogelijkheden snel ontwikkeld wordt om zo een sterkere positie te hebben t.o.v. de rnarktpartijen. Naast kennis over de verschillende internet CIS soítware mogelrlkheden betreft dit ook kennis over internet technologieën als Pilot lnternet 6lS

7 Java, Asp, Cold Fusion, servlets, Web servers etcetera. Verbetering i nterne geograf ische data voorziening Voor de interne geograíische data voorziening (gebruik in ArcView van centraal geserveerde gegevens) biedt internet CIS technologie momenteel nog niet veel mogelijkheden. Het is wel duidelijk dat de soítware leveranciers hier op korte terrnijn oplossingen voor zullen bieden. Momenteel biedt alleen de lmage Web Server de mogelijkheid om in ArcView 3 (standaard desktop CIS van Rijkswaterstaat) gegevens via het internet/intranet te laden. ln de volgende generatie desktop CIS producten van Esri (ArcView 8) zal de mogelijkheid tot gebruik van data via internet technologie als speerpunt aanwezig zijn. Vooralsnog betreft dit alleen gegevens die met de eigen Map Server (ArclMS) worden geserveerd, maar de hoop is dat op niet al te lange termijn dit ook voor OpenClS services geldt. Beheer van Internet GIS toepassingen Cezien het beleid van Verkeer en Waterstaat om zoveel rnogelijk internet diensten te centraliseren is het goed dat de Meetkundige Dienst een onderzoek heeft gestart naar de mogelijkheden die hiervoor te genereren zijn bij Consortis. Cezien de ervaringen in deze pilot zullen hierbijnog de nodige obstakels overwonnen moeten worden. Een centrale voorziening voor Rijkswaterstaat zal de ontwikkeling van de markt voor internet CIS beheerders niet bevorderen, wat rnede een argun'lent kan zijn om geen centrale voorziening te realiseren. Tot slot Internet CIS of Web Mapping is een technologie, die nog slechts aan het begin van zijn levenscyclus staat, De huidige technologie biedt echter al ruimschoots kansen voor Rijkswaterstaat. Met de voortschrijding van de soítware en de komst van OpenClS standaarden biedt internet CIS enorme mogelijkheden voor een verbeterde, efficièntere en aantrekkelijkere informatievoorziening. Pilot lnternet CIS

8 2Inleiding 2.1 Wat is Internet GlS lnternet cls (ook wel web Mapping genoemd) betreft het weergeven van geografische informatie via internet (meestal in een browser) met interactie mogelijkheden voor de gebruiker. Typische interactie mogelijkheden zijn inzoomen, uitzoomen, kaart verschuiven, iníormatie over objecten opvragen en kaartlagen aan of uit zetten. onder internet cls verstaan we daarnaast het beschikbaar stellen van geografische data via internet. In dit laatste geval gaat het niet primair om de ÍLrnctionaliteit die via internet CIS technieken beschikbaar wordt gesteld' ntaar om geograíische gegevens. Verwerking van de gegevens kan dan vervolgens plaaisviàden via een geschikte client als ArcView. Internet CIS technieken irroeten het nrogelijk nraken gegevens of inforrnatre alleen bij de brorrhouder te beheren en vervolgens voor heel RWS beschikbaar te stellen. In dit rapport wordt gesproken over geografische inforrnatievoorziening (b.v. een toepassing die via de browser te bekijken is) en over geograíische datavoorziening (het via internet laden van gegevens in een GIS pakket) om onderscheid te maken tussen bovengenoemde beschrijvingen. om iets meer indruk te kriigen van het begrip web Mapping zou de lezer die nieuw is op dit gebied vóór het verder lezen de volgende sites op intertret kunnen bezoeken: (zoek een bedrijí en klik 'toon kaart') http rllwww2.d em is. nllhar:ingv-lietlmap,per.asp Onder de internet GIS noemer kunnen ook de zogenaamde geo-services gevat worden. Dit betreít geograíische functionaliteit die via internet aangeboden wordt. Een voorbeeld hiervan is een functionaliteit olï een postcode om te rekenen naar een coórdinaat, zodat hiermee verdet.gerekend katr worden. Ceo-services bieden voor Rijkswaterstaat goede mogelijkheden en de Meetkunclige Dienst is hiernaar een onderzoek gestart. In dit rapport wordt niet in gegaarr op geo-services. 2.2 Aanleiding project Er bestaan al langere tijd technieken die de inzet van lnternet GIS ondersteunen. De laatste jaren zijn de mogelijkheden voor het toepassen van CIS via Internet aanzienlijk toegenomen. De mogelijkheden voor het weergeven van geograíische informatie via internet zijn in een zodanig stadiunr gekomen dat voor toepassing geen grote investeringen in ontwikkeling en onderzoek nodig zijn. Het is duidelijk dat de behoeíte aan een dergelijke iníormatievoorziening binnen Rilkswaterstaat groot is. De toepassing is echter nog gering. Wellicht liggen belangrijke oorzaken hiervoor in de onbekendheid met de nieuwe technologie, het gebrek aan een fysieke inírastructuur en het gebrek aan een kennisinfrastructuur. Dit onderzoek poogt eraan bij te dragen deze leemtes te vullen en daarmee de toepassing van de technologie te bevorderen en te vereenvoudigen. Pilot lnternet CIS

9 2.3 Doelstellingen Ten aanzien van de pilot lnternet CIS zijn de volgende doelstellingen geformuleerd:. Expertise op doen bij het verstrekken van projectinhoudelijke geo-iníormatie via internet: a Inrichten van oí aansluiten op een lnternet CIS Inf rastructuur; a lrrzicht krijgen in de verschillende aspecten van beheer die een dergeliike inírastructuur met zich mee brengt; Raming van de te verwachten beheerskosten en kosten voor toekomstige projecten die via internet ontsloten worden; Het geven van een handreiking voor nieuw te ontwikkelen Internet ClS toepassin gen voor Rijkswaterstaat. Tijdens het project is grotendeels aan bovenstaande doelstellingen voldaan, Met betrekking tot beheer blijven er nog een aantal open einden. Daarnaast is in deze rapportage zoveel mogelijk de opgedane kennis verwerkt, ook waar deze niet direct betrekking heeít op bovenstaarrde doelstellirrgen. Waar in deze rapportage over 'internet' wordt gesproken kan ook 'intranet' worden gelezen. In die gevallerr dat hiertussen belangrijke verschillen optreden wordt dit verrreld. 2.4 Project aanpak Er is gekozen voor een praktische aanpak van het project. Voor twee toepassingen zijn pilot projecten uitgevoerd. Ten behoeve van de concrete vraagstellingerr, die vanurt deze projecten zijn ontstaan is irríornratie verzatrteld, onder andere bij rnarktpartijen met een brede expertise op het gebied van web nrapping. Deze informatie samen met de expertise die tijdens de ontwikkeling van de pilots is opgedaan heeít zeer concrete informatie opgeleverd, die aan de doelstellingen van het project voldoet. Beide toepassingen hebben een zeer verschillend karakter: 1) De scheepvaartberichten die door het InÍocentrum van RIZA/RDIJ worden uitgegeven zijn via een Web Mapping toepassing ontsloten. Hierdoor kunnen belanghebbenden in één oogopslag op een kaart zien op welke vaarwegen problemen te verwachten zijn (en per bericht de iníormatie opvragen). De iníormatie is dynamisch (wordt 2 x per dag ververst). Dit betreft een toepassing voor een breed 'niet CIS publiek', waarbij eenvoud belangrijk is; zie ook http./lwww.waledand.net/-bsleht1sóeepvlindexscheepvaart.htm en het rapport "Scheepvaartberichten op lnternet". 2) De ecotopenbestanden zijn via internet ontsloten. De ecotopenbestanden betreífen één van de basisbestanden van Rijkswaterstaat en zijn ook voor belanghebbenden buiten Rijkswaterstaat beschikbaar. Een brede toepassing van deze bestanden wordt bevorderd door ze via een internet gis toepassing aan te bieden. Het betreft hier een toepassing voor een meer gespecialiseerd publiek. Zie ook Pilot lnternet GIS

10 3 Internet GIS voor Rijkswaterstaat Web Mapping technologie biedt Rijkswaterstaat kansen om een aantal werkprocessen eíf icrënter te laten verlopen en om de kwaliteit van een aantal producten te verbeteren. In dit hooídstuk zullen de terreinen waarop verbetering voor Rijkswaterstaat wordt verwacht besproken worden. lnternet CIS technologie geeít de mogelijkheid om aan een brede gebruikersgroep een belangrijke extra informatiebron (kaarten) aan te bieden. Deze manier van kijken naar iníormatie is tot nu toe alleen mogelijk via papier oí door relatieí grote inspanningen te verrichten voor een gebruiker (installeren CIS soítware, zoeken van gegevens etc.), Het biedt een duidelijke drempelverlaging en grotere toegankelijkheid van geografische gegevens. De meerwaarde van Internet CIS voor Rijkswaterstaat wordt verwacht op de volgende terreinen: 1) Informatievoorziening naar buiten:. 'naar de burger' en. naar andere instituten en instanties; 2) lnformatievoorziening binnen Rijkswaterstaat; 3) Verbetering datavoorziening:. Centraal gegevensbeheer van geografische data;. Zoeken van gegevens via een kaart. 3.1 Informatievoorziening naar buiten Een onderwerp dat tegenwoordig volop in de belangstelling staat is de informatie voorziening van de overheid naar de burger. De burger eist steeds meer iníormatie en krijgt via internet ook eenvoudiger toegang tot informatie van de overheid. Web Mapping kan iníormatie beter enlof sneller bijde burger brengen. Beter in die zin dat veel informatie op een kaart inzichtelijker is dan zonder kaart. Sneller in die zin dat iníormatie die wel op kaart gegeven móet worden om duidelijk te zijn (inrichtingsplannen, besternmingsplannen) on-line beschikbaar gemaakt kunnen worden. Voorbeelden:. De scheepvaartberichten worden al sinds mensenheugenis zo snel mogelijk naar buiten gebracht en tegenwoordig ook via internet. Om deze berichten goed te interpreteren is goede kennis van het vaarwegenstelsel noodzakelijk. Door ze op een kaart te presenteren worden de berichten veel inzichtelijker weergegeven (zie Voor het project 'Ander beheer Haringvlietsluizen' worden een aantal beheerscenario's uitgewerkt welke onder andere invloed hebben op waterstand en ecologie. Deze iníormatie is van belang voor boeren, bewoners, recreanten, ecologen etcetera en zichtbaar gemaakt op de internet site over het project (http : //www.harin gvlietsluizen.n l/h aringvliet-n l/gebied, htm );. Wanneer mensen een huis kopen zijn ze uiteraard geïnteresseerd in de bodemkwaliteit op het perceel. De provincie Utrecht plaatst deze iníormatie op internet via een kaartingan g. Zie hltp'. / lwww.gts.nl/bodemloket/ (kies Pilot lnternet 6lS

11 voor de gemeente Zeist, want de andere gemeenten lijken nog niet erg mee te werken). Rijkswaterstaat heeft veel geografische informatie die ook voor andere instituten en instanties van belang is. Eén voorbeeld zijn de ecotopenkaarten die in het kader van dit project ontsloten zijn voor een brede gebruikersgroep. Andere zijn bijvoorbeeld informatie over verdrogingprojecten en meetgegevens van de rijkswateren, waarvoor nu initiatieven lopen om ze via internet te ontslu iten. 3.2 n fo rmatievoo rzien in g bi nnen R ij kswaterstaat Kaarten vormen ook binnen Rilkswaterstaat een belangrijke bron van iníormatie. Deze iníormatie is beschikbaar in rapporten of via gespecialiseerde medewerkers die kennis hebben van geografische iníormatie systemen. Het lijdt geerr twijíel dat wanneer verschillende kaarten via het intranet eenvoudig beschikbaar zouden zijn dit een meerwaarde voor Rijkswaterstaat oplevert. Zoekgebieden voor waterberging betreííen een actueel onderwerp waarvoor een makkelijk opvraagbaar beeld van de actuele stand van zaken zinnig is. Naast dit soort algenrene iníormatie vormt ook binnen veel projecten geografische irríornratie een belangrijk onderdeel. Denk bijvoorbeeld aan een inrichtingsproject, waarbij eerst veel ruirntelijke informatie wordt vergaard en vervolgens inriclrting varianten worden bedacht. Wanneer deze inforrnatie voor alle project nredewerkers (binnen en buiten een dienst/directie) te bekijken en te bevragen is zal dit het verloop van het project helpen. Ceografische informatie kan middels internet CIS technologie, door ziln laagdrempeligheid, op eenvoudige wijze aangeboden worden aan een brede groep mensen op een vastgestelde wijze (kaartopmaak). Dit is een groot verschil met de huidige situatie waar een nredewerker die geograíische iníornratie wil bekijken aangewezen is op een desktop CIS toepassing. 3.3 Verbetering datavoorziening In voorgaande paragrafen werd gesproken over iníormatie voorziening, waarbij ergenlijk kaarten worden gepresenteerd aan een gebruiker. Onder data voorziening wordt verstaan het beschikbaar stellen van de geografische data, waaríta een gebruiker nog handelingen moet verrichten om de juiste iníorrlatie te zien te krijgerr (biivoorbeeld een kaaít ntaken). Hét grote voordeel waar iedereen die met het beheer van geograíische data te maken heeft op zit te wachten is een vereenvoudiging van het databeheer. Ook alle lijnrnanagers zouden dit als een groot voordeel zien als ze zicht zouden hebben op de kosten die hiermee gemoeid zijn. De rol die interrret CIS technieken hierbij kunnen spelen wordt in voorbeelden hieronder aangetoond. Deze rol kan het databeheer vereenvoudigen en de mogelijkheden voor een gebruiker vergroten. Voorbeeld 1 Data Topografische Dienst (TDN) Alle Diensten en Directies van Rijkswaterstaat maken gebruik van de bestanden van de Topografische Dienst. Deze bestanden zijn vele gigabytes in omvang en worden via de Meetkundige Dienst aan alle Diensten en Directies beschikbaar gesteld. Dit betekent een grote hoeveelheid beheersinspanningen zonder dat de gegevens Rijkswaterstaat breed beschikbaarheid komen. lmmers voor de kleinere vestigingen (dienstkringen, regionale vestigingen) zijn deze Pilot lnteínet 615

12 beheersinspanningen veelal te groot ten opzichte van de opbrengst, hoewel de bestanden wel degelijk nuttig kunnen zijn. Met behulp van internet CIS technologie is het mogelijk deze bestanden op één centrale plek te beheren en vervolgens aan geheel RWS beschikbaar te stellen. Dergelijke mogelijkheden worden al door marktpartijen aangevoeld en deze nemen daarop initiatieven. Belangrijke belemnterende factor hierbij is de bandbreedte van netwerkverbindingen. Overigens is de mogelijkheid om deze bestanden op dergelijke manier voor Desktop CIS toepassingen aan te bieden nog beperkt. De standaard RWS desktop CIS toepassing ArcView 3 biedt deze mogelijkheid nog niet. Pas in de nieuwe versie ArcView 8 is dit goed mogelijk. Voorbeeld 2 Luchtfoto's Dit jaar zal hoogstwaarschijnlijk een landsdekkend luchtfoto bestand worden aangeschaft. Dit bestand is meer dan 1OO CB groot en om dit bestand binnen de diensten en directies beschikbaar te krijgen zullen net zulke belemmeringen gaan spelen als in voorgaand voorbeeld. In voorgaand voorbeeld betreft het inspanningen die al plaatsvinden en waarvoor al investeringen (o.a. schijíruimte) gedaan zijn, wat voor de luchtíoto bestanden nog niet gedaan is. Via rnternet CIS technieken is hei mogelijk deze luchtfoto bestanden centraal zodanigter beschikking te stellen dat ze beschikbaar worden om te gebruiken in browser, CIS toepassingen, CAD toepassingen en OfÍice toepassingen. Deze nrogelijkheid is ook al aanwezig voor ArcView 3. Voorbeeld 3 Locale CIS bestanden Alle diensten en directies hebben CIS bestanden die vooral voor eigen gebruik noodzakelijk zijn, maar die incidenteel ook voor medewerkers van andere diensterr en directies nuttig zijn. Deze moeten in de huidige situatie nog deze bestanden opvragen alvorens ze te kunnen gebruiken. Via internet CIS technologie kunnen deze bestanden eenvoudig Rijkswaterstaat breed toegankelijk genraakt worden. Een andere rol kan internet CIS technologie spelen voor een systeern als Donar, wanneer de plannen orn de toegankelijkheid via internet te verbeteren doorgaan. Deze rol betreít dan het geografisch zoeken en weergeven van gegevens. 3.4 Vervanging desktop GIS Wanneer mensen geograíische gegevens willen gebruiken wordt praktisch altijd gebruik gemaakt van een Desktop CIS product. Binnen Rijkswaterstaat is dit standaard ArcView. ArcView wordt gebruikt voor de volgende handelirrgen:. laden en in beeld brengen van geografische gegevens; o weergave van de gegevens aanpassen (kleuren e.d.);. de gegevens bevragen;. (ruirntelilke) selecties uitvoeren;. eenvoudige geografische analyses uitvoeren;. eenvoudige edit-operaties uitvoeren,. kaarten maken en aídrukken. ArcView is een software pakket dat beheer van individuele Pc's vereist, waaraan licentiekosten verbonden zijn en waarvoor een opleiding nodig is. Op deze punten kan een internet toepassing grote voordelen leveren. Het is echter duidelijk dat er nog geen internet CIS producten bestaan die vergelijkbare functionaliteit als ArcView leveren. Ook op dit gebied nemen de mogelijkheden van Internet CIS producten echter toe. Tot voor kort was Web Mapping soítware speciíiek gericht op het weergeven en bevragen van een van Pilot lnternet CIS

13 tevoren ingestelde set gegevens voor een bepaalde doelstelling. Nieuwere, zwaardere internet CIS producten maken het ook mogelijk meer'desktopachtige' acties uit te voeren. Een aantal van dit soort acties wordt in onderstaande tabel weergegeven met een indicatie van de mogelijkheden Handeling Ceo-informatie bekijken ++ Extra kaarten laden ++ InÍormatie bevragen ++ Symbologie aanpassen ++ Eenvoudige analyse ++ Eenvoudige edit-operaties ++ Selecties uitvoeren ++ Kaarten maken ++ Desktop CIS lnternet CIS ++ T Coed mogelijk in alle producten + In sommige producten mogelijk - In enkele zwaardere producten mogelijk met beperkingen lnternet CIS begint zich nog in een beginíase en levert nu nog slechts basisfunctionaliteit. De aangeboden Íunctionaliteit zal zeker snel verbeteren, zodat de toepassingsmogelijkheden zullen toenemen. Zwaardere analyses en geavanceerde cartografie zullen waarschijnlijk nog wel langer het domein van de desktop blijven. Voor systemen waarbij bevragen en selecteren van gegevens het belangrijkste is (en dit is voor het merendeel van de V&W medewerkers de belangrijkste Íunctionaliteit) levert internet CIS zeer goede mogelijkheden. Cezien de beperktheid van de rnogelijkheden zal internet CIS (nog) niet aantrekkelijk zijrr voor de huidige gebruikers van desktop ClS. Internet GIS biedt wel een ideale rnogelijkheid om medewerkers te bereiken die groot belang hebben bij geograíische iníormatie, maar voor wie gebruik van desktop CIS niet tot de mogelijkheden behoort. Pilot lnternet Gls

14 .+l.l 4 tecnntek Er bestaat een breed scala aan technische oplossingen van verschillende software makers om internet CIS te implementeren. In dit hoofdstuk zullen een aantal varianten van deze implementaties worden besproken. De informatie in dit hoofdstuk is vooral bedoeld om een aantal begrippen te verduidelijken. 4.1 Web Server en Map Server Alle internet CIS technieken vereisen vanzelfsprekend een internet server. In alle gevallen is een standaard Web Server vereist en daarnaast een Map Server. Een Web Server is een programma dat de bestanden die een webpagina vormen serveert aan gebruikers van internet. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het client/server model en het World Wide Web's Hypertext Transfer Protocol (http). Elke server, die een website bevat moet een web server hebben. Veel gebruikte Web servers zijn Internet Information server (Microsoft), Netscape Enterprise en Apache. Naast de Web server draait de Map server. De Map server is een Applicatie server die CIS specifieke taken (zoals het maken van een kaartje) vervult en de Client Viewer Web Server (lls, Apache e.a.) Map Server (ArclMS, Mapguide e.a.) Figuur 1 Map server bepaalt welke CIS functionaliteit beschikbaar is. In veel gevallen zullen de Web server en de Map server op één machine draaien maar dit is niet Pilot lnteínet CIS

15 persé noodzakelijk. Communicatie tussen de web Server en de Map server verloopt via een interface. Veel gebruikte interfaces zijn CCl, NSAPI, ISAPI en de Java Servlet omgeving. 4.2 Clients Wanneer er over internet en clients gesproken wordt dan wordt met client meestal de browser bedoeld. De client kan echter ook een andere toepassing zijn welke in dit geval de data'van internet haalt'. Hiervan zijn legio voorbeelden. Om er twee te noemen:. Veel CIS toepassingen hebben mogelijkheden om data die ergens op een Map server staan te laden;. Ook een office pakket als Word kan in dit geval een CIS client zijn, als hierin een plaatje wordt verwerkt dat via een URL wordt binnengehaald 4.3 Van de Map Server naar de client Een belangrijk onderscheid tussen verschillende internet CIS technieken is te maken in de informatie die van de Map Server naar de client komt. Welke techniek gebruikt wordi heeít veel gevolgen voor de mogelijkheden van de toen:<<in oen Figuur 2 Van de Map server naar de client. In het grijs staan de mogelijke processen op de Map server. Tussen haakjes staan voorbeelden van bestandsform aten. Er zijn drie manieren waarop de gegevens van de map server naar de client kunnen gaan: 1 ) Als images: in dit geval wordt een plaatje gegenereerd door de Map server en overgestuurd naar de client. De Map Server verricht Íeitelijk al het werk, de client hoeft alleen nog maar de weergave te verzorgen. Het plaatje Pilot Internet CIS

16 wordt meestal overgezonden in png, jpeg of gif Íormaat. Esri gebruikt de term "lmage streaming" voor deze wijze van data serveren. 2) Als grafische elementen;deze hebben geen directe link meer met de geograíische iníormatie maar beschrijven hoe de iníormatre moet worden weergegeven. Bijvoorbeeld een rivier in een blauwe kleur met een dikte van 3 pixels. 3) Als features: irr dit geval wordt de daadwerkelijke coórdinaat informatie van de objecten en bijbehorende eigenschappen naar de client gestuurd en daar gepresenteerd. Met daadwerkelijke coórdinaat informatie wordt bijvoorbeeld bedoeld de coórdinaten die een lijn vormen. Esrigebruikt de term "feature streaming" voor deze wijze van data serveren' Het proces vanaf de brongegevens naar een client, dat plaatsvindt als een client een vraag stelt aan de ntap server (bijvoorbeeld: geeí mij een kaartje van de Biesbosch) wordt in frguur 2 weergegeven. Features zijn geografische elementen met bijbehorende eigenschappen. Bijvoorbeeld een (gedeelte van een) rivier met coórdinaten, naam etc, Voor en nadelen van de image optie en feature optie worden hieronder weergegeven. Op de meeste punten valt de graíische elementen optie ertussentn: 1 ) Intages:. Bij gebruik van images wordt het meeste werk verricht door de Map server. Deze combineert de vereiste kaartlagen met de luiste symbolen en maakt hiervan een image. Deze techniek stelt weinig eisen aan de client. De browser hoeft in feite alleen maar een lpeg te tonen, wat alle standaard browser kunnen;. Bij elke actie op de kaart vindt er interactie plaats met de Map server. Bijvoorbeeld bij inzoomen wordt een vraag gesteld om een nieuwe kaart aan de Map server. Deze genereert de nieuwe kaart en stuurt hettt terug. Dit levert veel netwerkverkeer en server belasting op en kost daarmee ti1d.. Het afdrukken van kaarten via de client zal typisch een slechte kwaliteit opleveren, met name wanneer kaarten op groter fornraat worden afgedrukt dan het de grootte van het zichtbare plaatje. 2) Features: o Bij het gebruik van Íeatures wordt een groot gedeelte van het werk ovelgenomen door programmatuul op de client. Bij een tnzoottr actie oí bevraag actie hoeft geen connectie te worden genraakt rnet de Map server aangezien de data al op de client aanweztgztjn. Deze acties kunnen daarotn snel worden uitgevoerd.. Bepaalde functionaliteit die met images moeilijk te realiseren is, is bij gebruik van vectoren wel mogelijk. Dit betreft bijvoorbeeld het aanpassen van de gebruikte symbolen, het laden van eigen gegevens in de client toepassing, het weergeven van map-tips (waarbij bijvoorbeeld direct de plaatsnaam wordt weergegeven van de plaats waarop de muis zich bevindt) etc. De taken die de client moet verrichten om met vectoren te werken zrtten niet in standaard browsers als Netscape en Internet Explorer' Werken nret vectoren vereist daaront het gebruik van extra programmatuur in de vornr van plug-ins oí Java applets, wat bij het (eerste) keer bekijken van de toepassing extra acties en eventueel installaties noodzakelijk maakt. De kwaliteit van afdrukken kan erg mooi zijn, doordat de werkelijke vector iníormatie aanwezig is op de client. Hierdoor kunnen Pilot lnternet GIS

17 scherpe lijnen, scherpe letters en duidelijke kleuren worden gebruikt.. ái1 complexe gegevens kan de hoeveelheid data die initieel wordt overgezonden erg groot zijn. 4.4 Plug-ins, Java applets en Java Zoals in voorgaande paragraaí beschreven, wordt met name bij de techniek waarbij van vectoren gebruik wordt gemaakt meer van de client vereist. Aan deze eisen kan op verschillende manieren worden voldaan: 1) Plug-in: Een plug-in is een stuk programmatuur dat de vereiste functionaliteit toevoegt aan de client. Een plug-in moet éénmalig geihstalleerd worden om de Íunctionaliteit te kunnen gebruiken Een plug-in is meestal tussen 3ooKb en 2Mb in grootte en geeít bij het eerste bezoek van een pagina een belemmering (de gebruiker moet iets ondernemen of een tijd wachten). De plug-in zalechter ook voordelen opleveren (zie voorgaande paragraaí). 2) )ava applets: Een java applet levert net als een plug-in extra Íunctionaliteit. Een java applet wordt automatisch geladen bij het openen van de pagina' Er wordt niets op de computer van de gebruiker geïnstalleerd. Hierdoor moet echter bij elk bezoek van de pagina de applet (of applets) opnieuw worden geladen, wat vertragend werkt. 3) Java 2 De standaard browsers (lnternet Explorer 5.x, Netscape 4.x) beschikken over Java versie 1. Deze versie bevat weinig íunctionaliteit waar een Gls applicatie van kan profiteren. Java versie 2 bevat veel grafische (2D en 3D) functionaliteit waarvan Gls applicaties kunnen proíiteren. Er zijn internet CIS toepassingen, die gebruik maken van )ava2. Deze toepassingen zullen bij het starten vragen om een extra download. Bij de huidige generatie browsers ziin deze toepassingen oaarom nog niet praktisch toepasbaar via internet. Bi1 een volgende generatie zal de 615 wereld echter kunnen profiteren van de extra nrogelijkheden van )ava 2. De implicaties van plug-ins, Java applets en Java 2 ziin voor internet toepassingen duidelijk anders dan voor intranet toepassingen. Op een intranet is over het algemeen de bandbreedte veel groter, waardoor download tijd sterk bekort worden. Ook is op een intranet de omgeving waarin de doelgroep werkt (gebruikte browser en operating systeem) duidelijker en kan daaronr beter worden ingeschat of er bezwaren kleven aan bijvoorbeeld de plug-ins en kan eenvoudiger ondersteuning worden gegeven. Pilot lnternet CIS

18 5 Software producten en bedriiven Binnen dit project is geen uitgebreid onderzoek verricht naar de verschillende soítware producten. In dit hoofdstuk worden een aantal verschillende producten benoemd en wordt getracht een handreiking te geven voor de keuze van een product. Er wordt extra aandacht besteed aan ArclMS, omdat hiermee meer ervaring is opgedaan. Tot slot wordt in dit hoofdstuk ingegaan op enkele software bedrijven in Nederland die Internet CIS diensten bieden. 5.1 Producten Een volgend onderscheid naar software producten is te maken: 1. Commerciële lnternet CIS producten 2. Inrage Web Servers; 3. Open Source soítware; 4. Overige producten; 5. Application Service Providers Commerciële lnternet GIS producten Alle grote CIS software bedrijven voeren ook een Web Mapping product. Bekende producten zijn:. ArclMS van Esri;. Mapguide van Autodesk;. CeoMedia WebMap van Intergraph;. MapXtreme van Mapinfo. Deze producten hebben allen een prijs van meer dan 2o.O00 gulden per licentie. Deze bedrijven leven allen uitgebreide functionaliteit en hebben een optie om volgens opencls (wms, zie hoofdstuk 6, standaarden) standaard te werken. Naast deze producten zijn er ook diverse kleinere bedrijven die web Mapping soítware maken. Dit zijn bijvoorbeeld:. Ceodan;. Denris;. Adogis. De producten van Ceodan en Demis zijn nadrukkelijk gericht op OpenGlS oplossingen. Prijzen verschillen aanzienlijk. De Map Server software van Demis valt op door zijn snelheid. Deze producten van kleinere bedrijven bieden over het algemeen een beperktere standaard íunctionaliteit dan de grote partijen, lmage Web Servers Aparte vermelding verdienen de producten van ErMapper en Lizardtech voor het weergeven van grote images als luchtíoto's via internet technologie. De lmage Web Server (lws) van ErMapper rs de enige Map Server die gegevens kan aanbieden voor gebruik in ArcView 3 (standaard desktop CIS van RWS) en AutoCad. Pilot lnternet CIS

19 Deze producten worden apart vermeld omdat ze speciíiek betrekking hebben op images. Werken met vector iníormatie is niet de core Íunctionaliteit van deze producten, hoewel integratie met Internet CIS producten mogelijk is Open Source software Met Open Source software wordt gedoeld op soítware, waarvan de broncode vrijelijk beschikbaar is en die door gebruikers verder ontwikkeld wordt, waarbij idealiter deze ontwikkelingen in de vrij verkrijgbare broncode beschikbaar komen. Het bekendste voorbeeld van Open Source software is het operating systeem Linux. Ook op het gebied van internet CIS lopen er een aantal Open Source trajecten, waaronder:. MapServer van de Universiteit van Minnesota en. OpenMap van BBN Overige producten Met 'overige producten' wordt gedoeld op eenvoudige producten die door middel van slim omgaan met standaard internet technieken CIS functionaliteit simuleren. Dit levert eenvoudige, maar daarom voor bepaalde toepassingen niet minder doeltreffende, CIS toepassingen op met gelimiteerde mogelijkheden. Voorbeelden zijn rnagemapber en WebView Application Service Providers Met application service provider (ASP) wordt gedoeld op een bedrilí dat services beschikbaar stelt in plaats van soítware, waarmee verder ontwikkeld nroet worden. Zo kan een ASP de mogelijkheid bieden om geograíische gegevens op een door dat bedrijí beheerde server te plaatsen en open te stellen voor het publiek. Hiermee wordt het beheer van een Internet CIS infrastructuur uit handen genomen. Voorbeelden van bedrijven die de mogelijkheid geven om geografische gegevens op een dergelijke wijze beschikbaar te stellen zijn Aris in Nederland en Bluenrarble in de VS. 5.2 Criteria voor keuze software Waarop een keuze baseren? Factoren, die een keuze kunnen bepalen zijn:. performance;. kosten;. stabiliteit;. standaardíunctionaliteit;. te programmeren functionaliteit;. volwassenheidproduct;. plug-in of niet plug-in;. openheid naar geo-data;. ooenheid naar administratieve data;. openheidnaarontwikkelomgeving;. netwerkbelasting;. server belasting per gebruiker (footprint);. ondersteunde clients (browser e.a.);. ondersteunde platfornts (server);. kwaliteit en continuïteit leverancier;. documentatie; r positie in de markt (welke partijen kunnen ermee ontwikkelen). Pilot lnteínet Cls

20 Voor internet CIS (i.t.t. intranet) zijn performance en stabiliteit van grootste belang. De redenen hiervoor zijn dat bij internet toepassingen rekening gehouden moet worden met trage verbindingen en dat de gebruikersgroep moeilijker te benaderen is. Burgers zullen niet accepteren dat een toepassing niet beschikbaar is of erg traag. Hierdoor zullen de factoren períormance en stabiliteit van doorslaggevende betekenis zijn. Wat betreft kosten moet naast de kosten voor de software rekening gehouden worden met de ontwikkelkosten voor de gewenste toepassing en de kosten voor het beheer en hosten van de toepassing. Aangezien het aantal marktpartijen dat met de verschillende software producten kan omgaan nog gering is, is de keuze voor een partij die de toepassing professioneel kan beheren en hosten ook niet groot. Het verdient daarom aanbeveling bij de keuze voor een ptoduct of ntarktpartij ook deze kosten goed in beeld te krijgen. Mogelijkheden voor basis CIS Íurrctionaliteit kunnen per Internet CIS software product nogal verschillen. Waar in 'traditionele' Cl5 software functionaliteit als 'zoonren met box' oí rnap-tips altijd aanwezig is, geldt dit niet zonder nreer voor Internet CIS software. Dergelijke Íunctionaliteit kan programmeerwerk vergen oí een slechte performance opleveren afhankelijk van gebruikte soítware (of daarbinnen aanwezige oplossing). 5.3 ArclMS Ten behoeve van de toepassingen die in het kader van dit project zijn gemaakt, is gebruik gernaakt van ArclMS van Esri. De redenen dat voor ArclMS is gekozen zijn:. uitgebreide standaard functionaliteit;. aansluiting bij de standaard GIS tools van RWS (en dan met name bij de dataíormaten);. gebruikersgemak voor beheerder;. kwaliteit en continuïteit leverancier. Tegen ArclMS is in te brengen, dat het een nieuw product is, dat zich nog niet irr ruirre nrate lreeít kunnetr bewrjzen, ntet nante wat betreft stabiliteit en perfornrance. Arrdere producten, zoals MapCuide van Autodesk zijn al langer op de rnarkt en hebben zich meer bewezen. De keuze voor ArclMS is in zeker opzicht een gemakzuchtige keuze, vergelijkbaar met een keuze voor Microsoft producten: neent de vertrouwde en grote speler, dan komt het wel goed. In de loop van het project is duidelijk de indruk ontstaan dat voor de scheepvaartberichten toepassing een andere keuze wellicht beter was geweest. De reden hiervoor is dat een aantal acties die met name voor de scheepvaartberichten van belang zijn, met andere soítware beter hadden kunnen worden geïntplementeerd. Het gaat daarbii om functies als alleen weergeven van geselecteerde berichten en map-ttps. Binnen ArclMS zijn diverse technische oplossingen mogelijk voor het ontwikkelen van de applicatie. Keuzes moeten gemaakt worden wat betreft de te gebruiken connector en viewer. De standaard geleverde viewers bieden een startpunt maar hebben ook belangrijke bezwaren, die gebruik voor internet toepassingen belemmeren. Zo is de Java viewer niet standaard ondersteund op alle browsers en kan om Ílinke downloads vragen. De html viewer is vrij groot en niet erg robuust. Zie voor meer informatie de doeumcntatie van Esri en een ar-tikel uit Spatialnews. Pilot lnternet CIS

Viewer MapGuide Open Source/Enterprise

Viewer MapGuide Open Source/Enterprise Viewer MapGuide Open Source/Enterprise Versie 2.0, december 2012 GISkit BV Introductie Van Mapguide 6.5 MapGuide Open Source Ondanks het succes van MapGuide 6.5 had architectuur van dit product zijn beperkingen.

Nadere informatie

The making of... www.cartography.gis Kartografische aspecten van commerciële WebGIS software. ... achter de schermen. Presentatie afstudeerscriptie:

The making of... www.cartography.gis Kartografische aspecten van commerciële WebGIS software. ... achter de schermen. Presentatie afstudeerscriptie: Presentatie afstudeerscriptie: www.cartography.gis Kartografische aspecten van commerciële WebGIS software Edward Mac Gillavry Wie heeft wel eens zijn postcode

Nadere informatie

Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie

Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie Waterbodem Applicatie (WAB*info) 10 juli 2008 Gaston Lamaitre Data-ICT-Dienst, Delft Inhoud Wat doet Rijkswaterstaat? Doel van WAB*info De randvoorwaarden

Nadere informatie

Handleiding PDOK wandel- en fietsroutes

Handleiding PDOK wandel- en fietsroutes Handleiding PDOK wandel- en fietsroutes Versie 1.1 (4 december 2012) Algemene informatie Stichting Landelijk Fietsplatform en Stichting Wandelnet beheren de landelijke (recreatieve) routedatabank. Vanaf

Nadere informatie

Handleiding. WMS webservice Digitale Kadastrale Kaart (DKK) Versie 2.0

Handleiding. WMS webservice Digitale Kadastrale Kaart (DKK) Versie 2.0 Handleiding WMS webservice Digitale Kadastrale Kaart (DKK) Versie 2.0 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 WMS webservices... 4 1.1 Wat is een WMS webservice... 4 1.2 Doel van een WMS webservice... 5 1.3 Voordelen

Nadere informatie

Nederlands WMS - SLD Profiel. Versie 1.0

Nederlands WMS - SLD Profiel. Versie 1.0 Nederlands WMS - SLD Profiel Versie 1.0 Ravi: een profiel Ravi, netwerk voor geo-informatie Stichting Ravi is een netwerkorganisatie in het publieke domein en richt zich op de ruimtelijke ontwikkeling

Nadere informatie

Handleiding PDOK gebruik ten behoeve van Afnemers

Handleiding PDOK gebruik ten behoeve van Afnemers ten behoeve van Afnemers Dit document is bedoeld voor online gebruik. Datum: 10 december 2012 Versie: 1.1 Status: definitief Versiehistorie Versie Datum Wijzigingen ten opzichte van de vorige versie 1.0

Nadere informatie

SuperOffice Systeemvereisten

SuperOffice Systeemvereisten Minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM De minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM zijn tevens afhankelijk van het besturingssysteem en de services/applicaties die op het systeem actief zijn.

Nadere informatie

Handleiding installatie Hexagon Geospatial Software

Handleiding installatie Hexagon Geospatial Software Handleiding installatie Hexagon Geospatial Software Laatste update: 10-1-2014 1 Contents Stap 1: Software verkrijgen... 3 Stap 2: licentie verkrijgen... 4 Stap 3: Licentie inlezen... 6 Meer hulp nodig?...

Nadere informatie

GeoKey en Catalog Services

GeoKey en Catalog Services GeoKey en Catalog Services de sleutel tot geo-informatie Studiedag NCG 18 mei 2004 ronald.bottelier@geodan.nl Programma > Begrippen > Actualiteiten in meta-informatie > Visie op doorontwikkeling > GeoKey

Nadere informatie

Systeemvereisten Track Verzuim

Systeemvereisten Track Verzuim Systeemvereisten Track Verzuim Versie 2.1.0 Datum 26 maart 2009 Doel: Het doel van dit document is uit te leggen wat de minimale specificaties zijn om Track Verzuim te kunnen gebruiken. Vereisten om Track

Nadere informatie

Zelftest Java concepten

Zelftest Java concepten Zelftest Java concepten Document: n0838test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA CONCEPTEN Om de voorkennis nodig

Nadere informatie

ManualMaster Systeem 6.1 (ManualMaster Administrator, ManualMaster WebAccess en ManualMaster WebEdit)

ManualMaster Systeem 6.1 (ManualMaster Administrator, ManualMaster WebAccess en ManualMaster WebEdit) Let op: de versie op de gebruikerswebsite kan worden bijgewerkt! Het kan dus zijn dat uw geprinte versie verouderd is. Van toepassing op ManualMaster Systeem 6.1 (ManualMaster Administrator, ManualMaster

Nadere informatie

SYSTEEMVEREISTEN TRACK VERZUIM 4

SYSTEEMVEREISTEN TRACK VERZUIM 4 SYSTEEMVEREISTEN TRACK VERZUIM 4 Copyright Tredin B.V. te Lelystad Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt (voor willekeurig welke doeleinden) door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Geo-Informatie AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Sjaak Dieleman WUR, GIS Opleiding Nieuwland Geo-Informatie Detachering waterschap Ministerie van Buitenlandse Zaken (Azië) FAO - Wereld Voedsel Organisatie

Nadere informatie

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

HELP IK GIS! WWW.GEOPUNT.BE INSTRUMENTEN OP MAAT. AGIV-trefdag ICC Gent, 27 november 2014

HELP IK GIS! WWW.GEOPUNT.BE INSTRUMENTEN OP MAAT. AGIV-trefdag ICC Gent, 27 november 2014 HELP IK GIS! WWW.GEOPUNT.BE INSTRUMENTEN OP MAAT GEO VOOR IEDEREEN INSTRUMENTEN OP MAAT OVERBRUGGEN DE KLOOF MET DE GEBRUIKER Geopunt-kaart Geopunt plug-in Er werd een Quantum GIS plugin ontwikkeld zodat

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

Werking van de Office Connector, en het oplossen van fouten.

Werking van de Office Connector, en het oplossen van fouten. Werking van de Office Connector, en het oplossen van fouten. De Office Connector zorgt ervoor dat de Microsoft Officeomgeving gebruikt kan worden als ontwerp en genereeromgeving voor documenten waarbij

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe.

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar Exact Globe beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar Exact Globe. Met deze oplossing

Nadere informatie

FAQ Aura Client/Server

FAQ Aura Client/Server FAQ Aura Client/Server Wat is een Client/Server applicatie? Een Client/Server applicatie (ook wel C/S genoemd) is een software applicatie die op een efficiënte manier gebruikmaakt van zogenaamde clients

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding . Gebruikershandleiding Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wat is Citrix?... 3 1.2 Voordelen van Citrix... 3 1.3 Wat heeft u nodig om toegang te krijgen... 3 2 Systeemeisen... 4 2.1 Ondersteunde Web browsers...

Nadere informatie

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag.

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Voorbeeldproject Een Haagse SOA Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Aanleiding Vanuit de visie

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 1.1 Wat is de Landelijke Voorziening Beeldmateriaal?...3 2 Levering van de luchtfoto s...4 2.1 Luchtfoto s via webservices...4 2.2 Luchtfoto

Nadere informatie

Knowledgeable Referenceable Personable Accountable Scalable

Knowledgeable Referenceable Personable Accountable Scalable Knowledgeable Referenceable Personable Accountable Scalable 1 WebForms en JavaBeans bij Essent Energie OGH presentatie 3 juli 2003 2 Agenda Inleiding Eenvoudige Java Bean in Web Forms Demo Meer complexe

Nadere informatie

Netwerk Interfacing Data Logging.

Netwerk Interfacing Data Logging. Handleiding Netwerk Interfacing Data Logging. EduTechSoft.nl 2009-2010 H.O.Boorsma. Pagina - 2 - Netwerk Interfacing Data Logging Pagina - 3 - Inhoud Inleiding.... 4 Beschrijving van het programma....

Nadere informatie

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous 2006-2007 Inhoudsopgave 1 2 1.1 Programmeertaal PHP5..................... 2 1.2 MySQL database......................... 3 1.3 Adobe Flash...........................

Nadere informatie

Taak 1.4.10 Apachiis. Inhoud

Taak 1.4.10 Apachiis. Inhoud Taak 1.4.10 Apachiis Inhoud Taak 1.4.10 Apachiis... 1 Inleiding... 2 Functie van een Webserver... 3 Wat is een webserver?... 3 Wat doet een webserver?... 3 Wat is en doet een webserver nu écht?... 3 Stappenplan

Nadere informatie

Wijzigingen volledig onder controle en geborgd

Wijzigingen volledig onder controle en geborgd Installation Management Platform IMProve 2014 is het ultieme hulpmiddel om het beheer van uw (terminal) serverfarm continu, stap voor stap, op een hoger niveau te brengen. Gedocumenteerd, geborgd en reproduceerbaar

Nadere informatie

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN Inleiding CRM Resultants biedt aan haar klanten de keuze om Microsoft Dynamics CRM in huis te installeren, of om de

Nadere informatie

Linux Server Back-up Online

Linux Server Back-up Online Linux Server Back-up Online Installatie handleiding voor Back-up Online Linux Server Back-up Online - Linux Versie 1.0, d.d. 04-11-2011 1 Belangrijke informatie alvorens te beginnen met de installatie

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Algemeen Met de KYOCERA Scannen naar UNIT4 DocumentManager beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar UNIT4 DocumentManager

Nadere informatie

Gebruikershandleiding NAPinfo 3.4.0. Datum 11 april 2013 Status Definitief versie 1.3

Gebruikershandleiding NAPinfo 3.4.0. Datum 11 april 2013 Status Definitief versie 1.3 Datum 11 april 2013 Status Definitief versie 1.3 Inhoud 1 1.1 Introductie NAPinfo 3 Website 3 1.2 Inloggen 3 2 2.1 NAPinfo starten en basisfuncties 4 NAPinfo algemeen 4 2.2 NAPinfo kaartlaag toevoegen

Nadere informatie

Geomilieu gebruikersdag 2015

Geomilieu gebruikersdag 2015 Geomilieu gebruikersdag 2015 Workshop Geomilieu Advanced Theo Verheij (ve@dgmr.nl) De lettergrootte voor bijschriften is 12 Workshop Geomilieu Advanced onderwerpen Vragen gebruikers Web Services importeren

Nadere informatie

Zicht - Content Management Systeem een algemene beschrijving

Zicht - Content Management Systeem een algemene beschrijving Zicht - Content Management Systeem een algemene beschrijving Versie april/2008 Zicht nieuwe media ontwerpers 2008 1 Inleiding Een Content Management Systeem (CMS) is een webapplicatie waarmee je zonder

Nadere informatie

Onderzoeksbureau GBNED Cloud computing en pakketselectie. Door Gerard Bottemanne, GBNED. 29-11-2012 ICT Financials

Onderzoeksbureau GBNED Cloud computing en pakketselectie. Door Gerard Bottemanne, GBNED. 29-11-2012 ICT Financials Door Gerard Bottemanne, GBNED 29-11-2012 ICT Financials Soort pakket Stand alone > Best of Breed Losstaand (beste) financieel administratiesysteem Attentiepunten: - Meer leveranciers (systeembeheer) -

Nadere informatie

Pervasive Server V9 Installatiegids

Pervasive Server V9 Installatiegids Pervasive Server V9 Installatiegids 1 Inhoudsopgave 1. Om te beginnen... 3 2. Systeemeisen... 3 2.1 Server... 3 2.1.1 Hardware... 3 2.1.2 Software... 3 2.2 Client... 3 2.2.1 Hardware... 3 2.2.2 Software...

Nadere informatie

Rafra Information Services belgium Rijksweg 22, B-8520 KUURNE Belgium Tel +32(0)56/32.50.27 (3l) Fax +32(0)56/32.50.29

Rafra Information Services belgium Rijksweg 22, B-8520 KUURNE Belgium Tel +32(0)56/32.50.27 (3l) Fax +32(0)56/32.50.29 De RIS Belgium geïntegreerde Statistieken Server Velen hebben een teller of een statistisch programma (Nedstat e.d.) op hun site staan. De Nedstat Pro versie voor bedrijven is een goede uitbreiding voor

Nadere informatie

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit.

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Algemeen Met de Kyocera Scannen naar AFAS Profit beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar AFAS Profit. Met deze oplossing

Nadere informatie

Zelftest Internet concepten en technieken

Zelftest Internet concepten en technieken Zelftest Internet concepten en technieken Document: n0832test.fm 10/02/2010 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE ZELFTEST INTERNET CONCEPTEN EN

Nadere informatie

5/9 PlateSpin. 5/9.1 PlateSpin Portability Suite

5/9 PlateSpin. 5/9.1 PlateSpin Portability Suite Management Services 5/9 PlateSpin 5/9.1 PlateSpin Portability Suite PlateSpin Portability Suite is ontwikkeld voor physical-tovirtual migratie en nog veel meer manieren om werklasten om te zetten. U leest

Nadere informatie

Factsheet Enterprise Mobility

Factsheet Enterprise Mobility Factsheet Enterprise Mobility www.vxcompany.com Informatie willen we overal, altijd en op elk device beschikbaar hebben. Privé, maar zeker ook zakelijk. Met het gebruik van mobile devices zoals smartphones

Nadere informatie

1 2 3 4 Internet Explorer en internet

1 2 3 4 Internet Explorer en internet 1 2 3 4 Internet Explorer en internet 5 Inleiding World Wide Web (WWW). Het doorwerken van deze module leert je het volgende: Contact leggen met het internet. Informatie zoeken op het world wide web met

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software.

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar van Brug Software beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar het Notarieel

Nadere informatie

..over. Geoportalen. en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen. Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT

..over. Geoportalen. en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen. Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT ..over Geoportalen en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT Locatie als integrator binnen Geoportalen Location Interoperabiliteit:

Nadere informatie

Cotask en Open Source Software. Ruud ziet (nog) niets in Open Source geloof ik

Cotask en Open Source Software. Ruud ziet (nog) niets in Open Source geloof ik Cotask en Open Source Software Ruud ziet (nog) niets in Open Source geloof ik Wat gaan we doen? Inleidende presentatie 30 min Vragen 10 min Demonstratie 30 min Linux Client Linux Server Samenwerking met

Nadere informatie

Handleiding installatie en gebruik VPN

Handleiding installatie en gebruik VPN Handleiding installatie en gebruik VPN 2 Handleiding Installatie en gebruik VPN Inhoud Deel I Introductie 3 Deel II De te volgen stappen 4 1 Aanvragen en activeren van uw VPN account 4 2 Downloaden connectie

Nadere informatie

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

Factsheet Outsourcing

Factsheet Outsourcing Factsheet Outsourcing www.vxcompany.com U wilt er zeker van zijn dat de IT-infrastructuur van uw organisatie in goede handen is, zodat u uw aandacht volledig kunt richten op de core business. Wij beheren

Nadere informatie

Cerussa FIN Pre-requirements

Cerussa FIN Pre-requirements Pre-requirements Inhoudstafel A. Algemeen... 3 B. Type installaties... 3 C. Hardware en software vereisten... 4 1. PC Clients... 4 2. Terminal Server Clients (Thin Clients)... 4 3. Server... 4 D. Operating

Nadere informatie

Alfresco Document Management 100% Open Source

Alfresco Document Management 100% Open Source Alfresco Document Management 100% Open Source Alfresco Document Man agement Of u nu uw organisatie effectiever wilt maken, uw klanten beter wilt bedienen of intern een betere onderlinge samenwerking wilt

Nadere informatie

rijkswaterstaat riza rijksinstituut voor integraal zoetwaterbeheer en afvalwaterbehandeling tel. 03200-70411, fax. 03200-49218 doorkiesnummer

rijkswaterstaat riza rijksinstituut voor integraal zoetwaterbeheer en afvalwaterbehandeling tel. 03200-70411, fax. 03200-49218 doorkiesnummer ministerie van verkeer en waterstaat rijkswaterstaat riza rijksinstituut voor integraal zoetwaterbeheer en afvalwaterbehandeling tel. 03200-70411, fax. 03200-49218 doorkiesnummer DAGBER6 Installatieplan

Nadere informatie

Pak de controle met VNC

Pak de controle met VNC Pak de controle met VNC Tijdens ons recentelijke SOACamp kwam ik er achter dat niet iedereen bekend is met het gemak van het overnemen van desktops en dan vooral hoe makkelijk het is. Vooral als je veel

Nadere informatie

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Systeemeisen... 4 3 Installatie... 5 4 Gebruik en instellingen... 12 4.1 Algemeen...

Nadere informatie

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet. SURFconext Cookbook Het koppelen van Alfresco aan SURFconext Auteur(s): Frank Niesten Versie: 1.0 Datum: 8 december 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project stel ik een hele snelle computer samen voor het bedrijf Peer B.V.. Ook laat ik zien wat het grote verschil is tussen Windows 7 en Windows 8, de voor en nadelen laat ik zien. Ook

Nadere informatie

iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting

iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting Let op Dit document bevat de systeemeisen voor versie 5.0 van de iprova Suite. Door nieuwe ontwikkelingen kunnen de systeemeisen voor iprova wijzigen. Controleer

Nadere informatie

Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010

Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010 Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010 Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding... 3 Hoofdstuk 2 Algemene informatie over DNS... 4 Hoofdstuk 3 Verschillende

Nadere informatie

Handleiding. Online backup PC

Handleiding. Online backup PC Handleiding Online backup PC Inhoudsopgave 1. Installatie 2 2. Configuratie eerste keer 4 3. Bepalen waarvan een backup gemaakt moet worden 5 4. Instellen wanneer de backup wordt uitgevoerd 5 5. Beveiliging

Nadere informatie

Installatie handleiding

Installatie handleiding Installatie handleiding Pagina 2 van 7 1 Inleiding Vanwege de zeer uitgebreide elektronica op Porsche voertuigen is het noodzakelijk dat de diagnosesoftware enorm snel evolueert. De installatie en verdere

Nadere informatie

MINIMALE SYSTEEMEISEN. Vakware 6

MINIMALE SYSTEEMEISEN. Vakware 6 MINIMALE SYSTEEMEISEN Vakware 6 INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 1. BESTURINGSSYSTEMEN... 4 2. WEBAPPLICATIES... 5 2.1 Vakware Digitale Werkbon... 5 3. HARDWARE-EISEN... 6 3.1 Database server(s)... 6 3.2 Werkstation(s)/client(s)...

Nadere informatie

Installatiehandleiding MatrixKozijn 3.1

Installatiehandleiding MatrixKozijn 3.1 Installatiehandleiding MatrixKozijn 3.1 INSTALLATIEHANDLEIDING MATRIXKOZIJN 3.1 2 1. AANBEVOLEN SYSTEEMEISEN 2 2. INSTALLATIE MATRIXKOZIJN 3.1 2 3. CONVERSIE GEBRUIKERSBESTANDEN 3 3.1. CONVERSIE STAMBESTANDEN

Nadere informatie

Inhoud. Wat is Power BI?... 3. Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4. Beginnen met Power BI... 6. Werkruimte uitleg... 7

Inhoud. Wat is Power BI?... 3. Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4. Beginnen met Power BI... 6. Werkruimte uitleg... 7 Inhoud Wat is Power BI?... 3 Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4 Beginnen met Power BI... 6 Werkruimte uitleg... 7 Naar een dashboard in 3 stappen... 8 Stap 1: Gegevens ophalen... 8 Stap 2: Rapport maken...

Nadere informatie

Video Conferencing anno 2012

Video Conferencing anno 2012 White paper Video Conferencing anno 2012 +31 (0) 88 121 20 00 upc.nl/business Pagina 1 van 8 Video Conferencing De behoefte aan video-vergaderen groeit. Mensen gaan steeds flexibeler om met de begrippen

Nadere informatie

WebDAV. Gebruik bestanden op de server alsof ze lokaal op uw computer staan. Microsoft Word / Internet Explorer / Mijn netwerklocaties

WebDAV. Gebruik bestanden op de server alsof ze lokaal op uw computer staan. Microsoft Word / Internet Explorer / Mijn netwerklocaties WebDAV Gebruik bestanden op de server alsof ze lokaal op uw computer staan Microsoft Word / Internet Explorer / Mijn netwerklocaties Datum: November 2010 Aantal pagina's: 7 Versie: 1.30 Doelgroep: Content

Nadere informatie

ProjectHeatmap. Onderzoeksrapport v0.5 11-03-11 Dennis Wagenaar

ProjectHeatmap. Onderzoeksrapport v0.5 11-03-11 Dennis Wagenaar ProjectHeatmap Onderzoeksrapport v0.5 11-03-11 Dennis Wagenaar 1 Inhoudsopgave Inleiding...3 Gheat...4 Info...4 Voordelen...4 Nadelen...4 Google Fusion Tables...5 Info...5 Voordelen...5 Nadelen...5 OLHeatmap...6

Nadere informatie

Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.2. Datum: 10 april 2014. Eigenaar:

Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.2. Datum: 10 april 2014. Eigenaar: Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.2 Datum: 10 april 2014 Eigenaar: I&A 1 Versie Datum Auteur Wijziging 1.0 2-11-2012 Tom Balke 1.1 10-12-2012 Tom Balke Nieuwe versie van vworkspace

Nadere informatie

SYSTEEMEISEN EN VX COMPONENTEN INSTALLATIE. Versie Status Datum Auteur Opmerking 1.0 Definitief 14-3-2012 Servicedesk

SYSTEEMEISEN EN VX COMPONENTEN INSTALLATIE. Versie Status Datum Auteur Opmerking 1.0 Definitief 14-3-2012 Servicedesk SYSTEEMEISEN EN VX COMPONENTEN INSTALLATIE Versie Status Datum Auteur Opmerking 1.0 Definitief 14-3-2012 Servicedesk INHOUDSOPGAVE 1 SYSTEEMEISEN VOOR HET INSTALLEREN EN WERKEN MET VERZUIMXPERT... 3 2

Nadere informatie

Sportlink Club Hoe het werkt!

Sportlink Club Hoe het werkt! Sportlink Club Hoe het werkt! Technische handleiding Sportlink Club versie 7.0 1 / 11 Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 Architectuur...4 2.1 Webservice...4 2.2 Software as as Service...4 3 Verenigingsgegevens

Nadere informatie

TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis

TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis Deelnemen? Opdracht Voorbeeld : combineer de eerste kolom met de tweede. : 1 = B of 2 = LL (dit zijn niet

Nadere informatie

Spatial Metadata & Opensource Geo Software. Paul van Genuchten OSGeo.nl dag 2012 - Velp

Spatial Metadata & Opensource Geo Software. Paul van Genuchten OSGeo.nl dag 2012 - Velp Spatial Metadata & Opensource Geo Software Paul van Genuchten OSGeo.nl dag 2012 - Velp This is 2012 Uw data staat online... Metadata is de manier om gebruikers op de hoogte te stellen van gebruiksbeperkingen,

Nadere informatie

iprova Suite Systeemeisen client

iprova Suite Systeemeisen client iprova Suite Systeemeisen client Hardware Aanbevolen configuratie: Pentium IV 1 Ghz of beter, min. 512 MB RAM, min. 200 MB vrije schijfruimte In alle gevallen moet worden voldaan aan de minimum systeemeisen

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Whitepaper Virtualisatie en veilig internetbankieren

Whitepaper Virtualisatie en veilig internetbankieren Whitepaper Virtualisatie en veilig internetbankieren In dit white paper zullen we uitleggen hoe u met behulp van virtualisatie veilig kunt internetbankieren. We zullen eerst een korte uitleg geven hoe

Nadere informatie

Plan van aanpak Meesterproef 2: Workflowbeheer Voorwoord

Plan van aanpak Meesterproef 2: Workflowbeheer Voorwoord Plan van aanpak Meesterproef 2: Workflowbeheer Voorwoord Dit is het PVA versie 2. Dit wil zeggen dat ik de informatie op het gebeid van de netwerk instellingen en de setup heb verwerkt en uitgebreid heb

Nadere informatie

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint #1 Oplossing wereldwijd. Bewezen in omgvangrijke omgevingen 100+ en 10.000+ gebruikers. GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. GeONE levert het volledige pakket aan SharePoint toepassingen

Nadere informatie

OpenX Hosting. Opties en Alternatieven

OpenX Hosting. Opties en Alternatieven OpenX Hosting Opties en Alternatieven Versie 1.0 Groningen, 9 juni 2009 Opgesteld door: Copyright 2009 ErikGeurts.com B.V. Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

o o o o E-mail Documenten beheer Kennis borging Vergaderen

o o o o E-mail Documenten beheer Kennis borging Vergaderen o o o o E-mail Documenten beheer Kennis borging Vergaderen Nieuwste versie van Office-desktoptoepassingen Licenties per gebruiker voor 5 computers incl Mac en mobiel Office-toepassingen naar een pc streamen

Nadere informatie

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren M A P I N F O E X P O N A R E Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren INTRODUCTIE VAN MAPINFO EXPONARE MapInfo Exponare is ontwikkeld om gebruikers toegang

Nadere informatie

Beginnen met businessdesk

Beginnen met businessdesk Beginnen met businessdesk Inleiding De businessdesk oplossingen van Desk Solutions zijn specifieke oplossingen die u een flexibele desktop omgeving leveren zonder dat u zich zorgen hoeft te maken over

Nadere informatie

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Auteur: Roy Scholten Datum: woensdag 16 september, 2015 Versie: 1.1 Hoe u kunt profiteren van de Cloud Met de komst van moderne technieken en de opmars van

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding versie: 18 maart 2013 Multrix Desktop Portal Toegang tot uw applicaties via het internet Handleiding Multrix Desktop Portal - NED Pagina 1 van 12 Inleiding Dit document biedt u een

Nadere informatie

Mijn Cendris. Gebruikershandleiding 2011

Mijn Cendris. Gebruikershandleiding 2011 Gebruikershandleiding 2011 Inhoudsopgave Inleiding 3 1 Toegang via de browser 4 1.1 Hoe in te loggen 5 1.2 Een of meerdere producten via 5 1.3 Up- en downloaden van producten 7 1.3.1 Downloaden van postcodetabel

Nadere informatie

Voorop lopen door vrije data

Voorop lopen door vrije data Voorop lopen door vrije data OpenStreetMap Nederland Conclusie * Vroege beschikbaarheid van vrije data levert een voorsprong ("first mover") voor Nederlandse bedrijven op, het is belangrijk dat de overheid

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar Trivium FORTUNA.

Functionele beschrijving: scannen naar Trivium FORTUNA. Functionele beschrijving: scannen naar Trivium FORTUNA. Algemeen Met KYOCERA scannen naar Trivium FORTUNA beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar Trivium FORTUNA. Met

Nadere informatie

Handleiding BAG Extract Conversie (BEC) en Mutatieverwerker (BMV)

Handleiding BAG Extract Conversie (BEC) en Mutatieverwerker (BMV) Handleiding BAG Extract Conversie (BEC) en Mutatieverwerker (BMV) In dit document vindt u alle informatie die u nodig heeft voor de installatie en het gebruik van de BAG Extract Conversie tool en de BAG

Nadere informatie

Onderbouwing bepaling short-list pakketsoftware t.b.v. stroom Producten & processen. Deelnemers deelproject en klankbordgroep stroom Automatisering

Onderbouwing bepaling short-list pakketsoftware t.b.v. stroom Producten & processen. Deelnemers deelproject en klankbordgroep stroom Automatisering Onderbouwing bepaling short-list pakketsoftware t.b.v. stroom Producten & processen Aan: CC: Projectteam ZBO Deelnemers deelproject en klankbordgroep stroom Automatisering Van: Datum: 25 mei 2007 Onderwerp:

Nadere informatie

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0 Media Hans Roeyen V 3.0 12 maart 2015 Inhoud 1. (Multi)Media op websites... 3 2. Flash en Websites... 4 3. Video op je website... 4 3.1. YouTube insluiten op de pagina... 4 3.2. Video zonder YouTube...

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement.

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement. Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement. Algemeen Met KYOCERA scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen

Nadere informatie

Dienstbeschrijving Cloud. Een dienst van KPN ÉÉN

Dienstbeschrijving Cloud. Een dienst van KPN ÉÉN Dienstbeschrijving Cloud Een dienst van KPN ÉÉN Versie : 1.0 Datum : 12 april 2016 Inhoud 1 Dit is Cloud 3 2 Dit is Office 365 4 3 Specificatie Domeinnamen 7 4 Technische voorwaarden en service 8 Blad

Nadere informatie

Optimaliseer de performance van uw dienst

Optimaliseer de performance van uw dienst Whitepaper Optimaliseer de performance van uw dienst Succes van uw online applicatie hangt mede af van de performance. Wat kunt u doen om de beste performance te behalen? INHOUD» Offline sites versus trage

Nadere informatie

Welkom bij BOEKLEZER

Welkom bij BOEKLEZER Welkom bij BOEKLEZER Claro Boeklezer is een boek lezer die gebruikers in staat stelt om PDF bestanden te lezen of laten voorlezen met de ingebouwde schermlezer. Met deze boeklezer is het mogelijk om digitale

Nadere informatie

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Handleiding- CrashplanPRO - Online Backup Download de clients hier: Windows 32- bit: http://content.cloud2.nl/downloads/back01- cra.backupnoc.nl/crashplan_x86.exe Windows

Nadere informatie

De werkelijke namen en beschikbaarheid van menuopdrachten kunnen per mobiel platform verschillen. De stappen kunnen ook verschillen.

De werkelijke namen en beschikbaarheid van menuopdrachten kunnen per mobiel platform verschillen. De stappen kunnen ook verschillen. Handleiding Mobiel Printen via Xerox App 18-9-15 1. Voorwaarden - app vereist ios 7.0 of nieuwer - app vereist Android versie 4 of hoger. - er is momenteel nog geen app voor Windows Phone/MS Surface tablet.

Nadere informatie

NOiV jaarcongres 2010 18 maart 2010. Flamingo. http://flamingo.gbo-provincies.nl/ de weg naar versie 4 een kwestie van durven?

NOiV jaarcongres 2010 18 maart 2010. Flamingo. http://flamingo.gbo-provincies.nl/ de weg naar versie 4 een kwestie van durven? NOiV jaarcongres 2010 18 maart 2010 Flamingo http://flamingo.gbo-provincies.nl/ de weg naar versie 4 een kwestie van durven? Richard de Bruin Agenda Flamingo historie Huidig Flamingo gebruik Toekomst van

Nadere informatie

SCENARIO ADVIES INSTALLATIEHANDLEIDING. Versie 1.3

SCENARIO ADVIES INSTALLATIEHANDLEIDING. Versie 1.3 SCENARIO ADVIES INSTALLATIEHANDLEIDING Versie 1.3 1 Handleiding Installatie Scenario Advies... 1 2 Voorbereiding installatie Scenario Advies... 1 2.1 Downloaden programmatuur... 2 3 Serverinstallatie Scenario

Nadere informatie

Installatie handleiding. EGIS-2 Offline software Werkplaats informatie systeem

Installatie handleiding. EGIS-2 Offline software Werkplaats informatie systeem Installatie handleiding EGIS-2 Offline software Werkplaats informatie systeem Versie 7.01 / 16-08-2010 EurotaxGlass s Pagina 1 van 33 Versie 7.01 Inhoud Voorwoord... 3 Systeemeisen... 3 Hardware... 3 Software...

Nadere informatie

Versie: 1.0. Datum: 19 november 2012. Eigenaar:

Versie: 1.0. Datum: 19 november 2012. Eigenaar: Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.0 Datum: 19 november 2012 Eigenaar: I&A 1 Versie Datum Auteur Wijziging 1.0 2-11-2012 Tom Balke 1.1 10-12-2012 Tom Balke Nieuwe versie van vworkspace

Nadere informatie