DNB Symposium Solvency II

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DNB Symposium Solvency II"

Transcriptie

1 Programma Symposium Solvency II Pilaar 2 3 maart 2011 Stefan Boer Programma manager Solvency II DNB Symposium Solvency II

2 Welkom Symposium Solvency II Pilaar 2 3 maart 2011 Jos Heuvelman Divisiedirecteur Toezicht Verzekeraars

3 Solvency II symposium Solvency II Groepen Toezichtproces Samenwerking toezichthouders Pilaar 1 Pilaar 2 Pilaar 3 Risico kwantificering Risico management Governance vereisten Own Risk and Solvency Assessment (ORSA) Risico transparantie 3

4 Solvency II symposium Toezichtthema s DNB 2011 voor verzekeraars: Bedrijfsmodellen en strategie Economische winstgevendheid van levensverzekeringsproducten Gedrag en cultuur Themaonderzoeken : Board Effectiveness Verscherpt toezicht op beloningsbeleid (toezichthouderregel en op de Financial Stability Board (FSB) principes) Verankering van nieuwe toezichtraamwerken SII: interne modellen, tweede pijler Stresstesten Intragroep verhoudingen Riskmanagement: Governance Bepaling technische voorzieningen 4

5 Solvency II symposium Doel DNB: Nederland fit aan de start Solvency II 5

6 ORSA: het hart van Solvency II Symposium Solvency II Pilaar 2 3 maart 2011 Thijs van Woerden Afdelingshoofd Verzekeraars en pensioenfondsen Divisie Toezicht Beleid

7 Agenda 1. Wat is de Own Risk and Solvency Assessment (ORSA)? 2. Wat zegt de richtlijn en wat zijn de vereisten? 3. ORSA en groepen 4. Documentatie en communicatie 5. ORSA en toezicht 7

8 1. Wat is de ORSA? - Wat is de ORSA niet, en wat wel? - Elementen van de ORSA 8

9 Wat is de ORSA niet? De ORSA Kapitaaleis Gedetailleerd voorgeschreven recept Ding van risicomanagement 9

10 Wat is de ORSA dan wél? Own risk and solvency assessment = Holistische beoordeling van alle materiële risico s (breder dan SCR en intern model) Kruispunt: verbinding van strategie, risicoprofiel, kapitaalmanagement, governance en management (managementacties) Continue proces: feed-back loop en rol management Communicatie-instrument ORSA = Het hart van Solvency II 10

11 Elementen van de ORSA: Eigen Beoordeling Proces van de verzekeraar zelf (net zo belangrijk als de uitkomst) Verantwoordelijkheid RvB en Directie Schriftelijk vastgelegde beleidslijnen Adequate vastlegging en documentatie Interne communicatie 11

12 Elementen van de ORSA: Risico en Solvabiliteit Rekening houdend met risicoprofiel verzekeraar Alle risico s: kwantificeerbaar (SCR/intern model) en niet-kwantificeerbaar Risicomitigatie: limieten Interne beheersing: risico management, interne controle, interne audit (governance) Managementacties: what-if. Willen en kunnen. Risico = kapitaal: voor welk restrisico wordt kapitaal aangehouden 12

13 Elementen van de ORSA: kapitaalbehoefte Kapitaalbehoefte Tijdhorizon en gewenste zekerheid (algehele solvabiliteitsbehoefte) Beschikbaar kapitaal Kapitaalmanagement: benodigde vormen van kapitaal (mate van verliesabsorptie) op het benodigde moment beschikbaar 13

14 2. Wat zegt de richtlijn en wat zijn de vereisten? - Inhoud Solvency II richtlijn art Vereisten Algehele solvabiliteitsbehoeften Voorschriften TV, MCR en SCR Risicoprofiel Intern model 14

15 Wat zegt de richtlijn Solvency II? ORSA is onderdeel van het risicomanagementsysteem Algehele solvabiliteitsbehoeften op de kortere en langere termijn, rekening houdend met risicoprofiel, tolerantielimieten en bedrijfsstrategie Voortdurende naleving eisen aan technische voorzieningen en MCR en SCR Matching van risicoprofiel met veronderstellingen die ten grondslag liggen aan SCR of intern model 15

16 Wat zegt de richtlijn (vervolg) ORSA afgestemd op de aard, omvang en complexiteit van de activiteiten van de verzekeraar (proportionele toepassing) Onderdeel van de bedrijfsstrategie: gebruiken bij belangrijke strategische beslissingen Periodiek uitvoeren en bij elke significante wijziging van het risicoprofiel Resultaat ORSA onderdeel van de informatieverstrekking aan DNB (geen vaste frequentie) 16

17 Vereisten Algehele solvabiliteitsbehoeften Forward-looking: kortere en langere termijn: planningsperiode verzekeraar: 3-5 jaar (of langer) Risicoprofiel: Risico- en kapitaalmanagement Bedrijfsstrategie: hoe te positioneren ten opzichte van stakeholders: polishouders, kapitaalverschaffers, producten, markten 17

18 Vereisten Voorschriften technische voorzieningen, MCR en SCR Verzekeraar bewaakt dat hij voortdurend aan de vereisten van technische voorzieningen en MCR en SCR kan voldoen Rol actuariële functie bij bewaken van voortdurende compliance technisch voorzieningen Going en gone concern: mogelijkheid van (solvent) run-off niet uitgesloten 18

19 Vereisten Matching risicoprofiel De verzekeraar onderzoekt of het gebruik van de standaardformule of het interne model, gezien zijn specifieke risicoprofiel, geschikt is voor de SCR berekening Toetsen: wijkt het risicoprofiel significant af? De verzekeraar kan dit in eerste instantie op een kwalitatieve manier doen Bij indicatie van materiële afwijking kwantificeert de verzekeraar de significantie van de afwijking 19

20 Vereisten Mogelijke acties bij afwijking risicoprofiel Verzekeraar: aanpassen risicoprofiel gebruik van ondernemingsspecifieke parameters (partieel) intern model Toezichthouder voorschrijven ondernemingsspecifieke parameters of intern model capital-add on (na dialoog met de verzekeraar) 20

21 Vereisten Intern model Wisselwerking ORSA en intern model ORSA is een voorwaarde voor intern model (preapplicatie) Intern model is een tool voor de ORSA Algehele solvabiliteitsbehoeften: zo nodig intern model plus om rekening te houden met risico s die niet door intern model worden geadresseerd 21

22 3. ORSA en Groepen 22

23 ORSA en Groepen ORSA-vereisten en beginselen gelden voor solo ondernemingen én voor groepen Holistische benadering groep: gehele scope van de groep, onderlinge afhankelijkheid, groep-specifieke risico s (besmetting) Mogelijkheid om ORSA uit te voeren op basis van business lines, mits toewijsbaar aan de afzonderlijke verzekeraars 23

24 ORSA en Groepen (vervolg) In bepaalde gevallen is het toegestaan om één uniek ORSA document voor de hele groep op te stellen: Zeker stellen dat afzonderlijke verzekeraars adequaat worden geadresseerd en dat management van die verzekeraars adequaat geïnvolveerd is Het unieke ORSA document moet voor de solo toezichthouders toegankelijk en begrijpelijk zijn 24

25 4. Documentatie en communicatie - Vastlegging proces en uitkomsten - Interne en externe communicatie 25

26 Adequate vastlegging van proces en uitkomsten Vastlegging proces Risicomapping, inclusief risicomitigatie Gebruikte methoden voor identificatie en beoordeling (waaronder stress testen en gevoeligheidsanalyses) van risico s, validatie van gebruikte methoden Methode voor identificatie matching risicoprofiel en SCR berekening Bepaling planningsperiode algehele solvabiliteitsbehoeften Regelmatige, onafhankelijke beoordeling proces 26

27 Adequate vastlegging van proces en uitkomsten Vastlegging uitkomsten Algehele solvabiliteitsbehoeften op kortere en langere termijn Beschrijving factoren waarmee rekening is gehouden met bepalen algehele solvabiliteitsbehoeften Beschrijving en verklaring van managementacties Beschrijving/vastlegging rol Raad van Bestuur/Directie: aansturing en feed-back loop 27

28 Interne en externe communicatie Interne communicatie Raad van Bestuur/Directie Senior Management, inclusief sleutelfuncties Externe Communicatie Onderdeel van periodieke informatie aan de toezichthouder Onderdeel van het rapport over de solvabiliteit en de financiële positie 28

29 5. ORSA en Toezicht 29

30 ORSA en Toezicht ORSA uitkomsten onderdeel periodieke informatie aan toezichthouder Input voor risicogebaseerd toezichtproces en acties toezichthouder Basis voor dialoog met de verzekeraar over belangrijke beslissingen verzekeraar Bij significante afwijking risicoprofiel: startpunt van een proces dat uiteindelijk tot een capital add-on kan leiden 30

31 Tot slot De ORSA: Hét proces om door te dringen tot het hart van Solvency II Dé manier om risico en kapitaal te verbinden Dé methode om uw (eigen) organisatie beter te leren kennen Begin dus nu al. 31

32 EUREKO A fairy tale of what could have happened if Solvency II would have been implemented well before the crisis (critical elements which should be implemented) Marco Vet Amsterdam 3 March 2010 CCF

33 Implementing Solvency II Framework Directive Omnibus II Directive Proposals of CEIOPS regarding Implementing measures Final advices CEIOPS regarding Implementing measures Tentative draft Proposals European Commission Level 2 Draft proposals European Commission Level 2 Proposals Level 2 European Commission delegated acts Proposals Implementing Technical Standards EIOPA Implementing Technical Standards EIOPA Guidance EIOPA Let s start from a different perspective CCF

34 Implementing Solvency II - ORSA Directive (Level 1) - Recital 36 (context of the ORSA) - Article 36 (ORSA is subject to supervisory review) - Article 45 (solo undertaking) - Article 246 (group) Delegated acts (Level 2) - No Implementing Technical Standards (Level 3) - No Guidance (Level 3) - Yes - 29 Guidelines CCF

35 The ORSA a quick glance The main building blocks Assessments Risk appetite / risk profile Appropriateness standard formula / (partial) internal model Emerging risks Appropriateness of contingency plans etc. Definition of stress testing / scenario analysis Forward looking incl. stress testing Reconciliations internal models and standard formula CCF

36 The ORSA the myth CCF

37 The ORSA back to reality An example ORSA New practices Insurers are to add the projection of the economic balance sheet & the capital requirements and are to perform stress tests on forward looking outcomes Current Practices Insurers Insurers are preparing Longer term budgets and Strategic plans Insurers perform ALM-studies CCF

38 The setting Solvency II was implemented in 2005, so: - Each insurer meets the capital requirements following the confidence level of at least 99.5% - Risk management systems of insurers are deemed to be adequate from the perspective of the supervisors (including the ORSA) ORSA: - Assessment are frequently undertaken (What if.., appropriateness assessment of the standard formula, assessment of risk not modelled,..) - Stress testing and scenario analysis - Forward looking - Early warning indicator reporting (quarterly reporting) is provided to the supervisors - Annual reporting is disclosed to the public - Supervisors have implemented their Supervisory Review Process - A level playing field in Europe exists - Supervisory convergence has been realised

39 The setting the insurer X Solvency II was implemented in 2005, so - The insurer started to develop an own internal model in order to better reflect the own risk profile - The insurer activities are managed on economic capitals and principles - Risk limits are based on the adopted risk profile following Solvency II - Following the ORSA process key weaknesses of the standard formula are identified and actions are undertaken or implemented: - Volatility risk is not included in the standard formula - Equity risk is too low - Government bonds in all Member states are exempted from the spread risk module - Following the ORSA risks have emerged which are not modelled but are deemed to be important: - Reputational risk - Liquidity risk For these risks insurer X has developed contingency plans.

40 The setting the crisis Starting 2008 the crisis emerged: - Certain high valued investment banks are defaulting starting a domino effect; - Trust amongst banks vanishes which results in higher short term interest rate and the disappearance of the inter-banking loan system - Governments are lagging behind in their response to the emerging crisis Q: How would the European insurers have coped with this crisis following the successful implementation of Solvency II?

41 Insurer X

42 2008 The insurer X would have finalised its ORSA as part of the strategic planning process (at that time still a very positive outlook for the future) Contingency plans are adjusted following the early assessments of 2008 (no crisis was felt at that moment) - Insurer X has finalised its diversification within the capital instruments - Insurer X has ensured it has sufficient liquid assets to cover the cash outflows for at least five months Business is going on as usual Just after the first AAA-rated bank is in default, insurer X identifies one of its triggers for performing a non-routine ORSA is activated: - When performing the new ORSA cycle it has been identified that some exposures to other AAA-rated banks in the US exist. These are now sold immediately and replaced by US-government bonds to maintain the FX-match - The ORSA team identifies the change in the interest rate but is unsure on the length of the anomaly - The monitoring of the economic environment is increased. An intervention team is set up

43 results A loss arises as a result of: Falling equity markets Widening credit spreads Matching of interest rate has mitigating effect A new Solvency Financial Condition Report (Solvency annual account) is published: - Transparency on risks - Reconciliations accounting and economic position

44 2009 In the second Quarter the next wave of events occurred in 2009: Consumer confidence in financial institutions drop to all-time lows Market indices are decreasing at alarming rates. At some moments tradings are stopped Economies slow down and drop into steep recessions Structured products are considered to be one of the causes of the credit crisis Based on the new situation Insurer X will perform the routine ORSA. All assessments will be renewed and contingency plans again updated. Especially the stress testing and sensitivity analysis will be scrutinised with the new data (are they severe enough). (Risk) budgets are adjusted and more conservative investment programs are proposed. However in the second Quarter new information becomes available triggering again a partial new ORSA process. - In order to cope with the confidence crisis the constructed contingency plan is executed - All existing structured products are scrutinised on their risk profile - The measurement of assets and liabilities are re-assessed based on the valuation hierarchy (disappearance of active markets)

45 results Again, a loss but smaller than 2008 and not unexpected: Falling equity markets Expected lapse behaviour, lower new business In the ORSA - New business environment is integrated Prudent person principle - Insurer knows which risk are run in SPV

46 2010 In the beginning of 2010: Economies are beginning to recover although still uncertainty exists However due to the governmental interventions several budget deficits are out of bounds and panic creeps in again There is a significant volatility in the currency market As usual the Insurer X peforms the ORSA and one part of the assessment is an evaluation of the past periods. What went well and what went wrong? Which lesson can Insurer X learn. The ORSA and monitoring process identifies that although not included in the Standard Formula spreads on certain government bonds are widening which result in lower economic values. Furthermore for certain other government bond the interest rates are on an all time low which has an impact on the earnings capacity of Insurer X

47 results Insurer X has a mixed result - Equity markets improved - Fixed income is lower due to increasing spreads on government bonds In the ORSA - Attention is given to the interest rate mismatch - Scenarios are adjusted regarding (partial) defaults of governments Prudent person principle - Reflection of what is actual risk free - Re-assessment of diversification policy Each new situation present its own challenges and action from the Insurer X - Certainties are becoming uncertainties - New risks are emerging - Challenge existing assumptions (esp. the going concerns)

48 Conclusions Would Solvency II have prevented the crisis? No, crises will occur. Insurers did not start it, nor were they the main players in it Would Solvency II prevent losses? No, but some would be more moderate and in line with the risk appetite and economic matching Impairments on structured products would be no surprise, because the risk would be known beforehand or because of the Prudent person principle no investment would have been made Would Solvency II prevent panic? Yes/No, the public opinion is difficult to manage. However due to the contingency planning certain negative sentiments could be removed and panic actions from the side of insurers would not be needed Would Solvency II prevent the insurer s capital crisis? Yes, because of the ORSA and risk management principles the insurer X would have a good diversification in capital instruments and would not rely too much on a single instrument Would Solvency II prevent defaults? No, bad run insurers will still be in problems. However the SRP would steer the supervisors to these insurers and implement supervisory measures

49 Conclusions Some key process which should be implemented thoroughly - Own Risk and Solvency Assessment - Internal capital requirement - Forward looking - Assessments - Stress testing and scenario analysis - Determination of contingency plans for non-quantifiable risks - Monitoring of the external environment and definition of adequate triggers - Prudent person principle throughout the organisation - Understanding the differences between accounting and the economic data - Transparency in disclosures - Data availability

50 Some concluding remarks Structured products were part of the cause of the crisis. Did we learn a lesson? Note that investment banks are currently roaming the insurance market trying to sell New structured products which should lower the capital requirements! Did we learn? Internal models were running the business and not the management. Are we currently investing enough time educating (senior) management. Are they asking enough questions and are they challenging enough or is the Day-to-day business too important? What about the model paradox? The Solvency II structure was ensuring some European level playing field. The Standard formula itself is risk sensitive and include the most dominant risks. However certain Member States are aiming at a reduction of the complexity of the Standard formula and are trying to get more prudence in the technical provisions Are we having cold feet and was yesterday better?

51 Solvency II is a good starting point Solvency II Solvency I Solvency

52 Vision on ORSA Own Risk and Solvency Assessment Good Practice drs Céline van Asselt Voorzitter ORSA Working Group of the Dutch Insurance Association Verbond van Verzekeraars DNB congres - 3 maart 2011

53 Perfecte getallen zijn even zeldzaam als perfecte mensen. Descartes

54 Deelnemers ORSA Verbondswerkgroep AEGON ASR Nederland Delta Lloyd Eureko ING Group Insurance Nationale-Nederlanden Univé-VGA-IZA-Trias UVM / Unigarant NV Verbond van Verzekeraars Paul Borghuis Céline van Asselt (voorzitter) Joost Spoel Jan Jaap Schuitert Mathieu Filippo Harmen ten Have Ferenc Hendriks Geert Ariaans Hilde Spithost Nico Obolonsky

55 Samenvatting Door invoering Solvency II worden verzekeraars verplicht om beter risico management te ontwikkelen en te implementeren. Door het uitvoeren van een Own Risk en Solvency Assessment: neemt management de verantwoordelijkheid om binnen de kaders van de business strategie, voor nu en in de toekomst, de samenhang tussen risico s, kapitaal en rendement te tonen. Van groot belang: Voorkom de papieren tijger ORSA is primair bedoeld als management instrument Proportionaliteit, de situatie van kleinere verzekeraars.

56 Uitdagingenin de praktijk Wat houdt de ORSA nu precies in? Hoeveel capaciteit heb ik nodig om dit te kunnen gaan doen? Moet de ORSA iedere dag gedraaid kunnen worden? Hoe ver vooruit in de tijd moet de ORSA gaan? Gelden dezelfde eisen voor grote en kleine maatschappijen? Hoe ervoor te zorgen dat de vereiste kennis, vaardigheden en gedrag aanwezig zijn? Wat hebben we al dat we kunnen gebruiken?.

57 Article 45 of the Directive and Glossary Article 45 Own risk and solvency assessment As part of its risk-management system every insurance undertaking and reinsurance undertaking shall conduct its own risk and solvency assessment. The undertaking concerned shall have in place processes to conduct the ORSA. The own-risk and solvency assessment shall be an integral part of the business strategy. The insurance and reinsurance undertakings shall inform the supervisory authorities of the results. The own-risk and solvency assessment shall not serve to calculate a capital requirement.

58 ORSA High Level Principles Good Practise Release 1.0 ORSA is primarily a management process within business planning process and risk monitoring (management structure versus legal structure). An ORSA must trigger management decisions and actions. The ORSA and the Pillar III reports should avoid overlap of information. The ORSA should look beyond developments in the next year (Forward Looking 3-5Y, in line with business planning cycle). The ORSA should encompass all material risks that may have an impact on the undertaking. The ORSA process and outcome should be appropriately evidenced.

59 Het gaat om de interactie. Capital Management Risk Management Business strategy ORSA

60 ORSA - process minimum level 1.Preparing an ORSA Check material changes in the business strategy. Check the business scenarios. Changes in the risk appetite. Consider internal and external developments. Check the completeness and the scope of the standard/internal model. Identify any new risks or priorities. 2. Forward looking 3Y-5Y in line with business planning cycle 3. Capital management 4. Management actions 5. Management / internal Reporting

61 Impact of management ORSA is management s Own assessment. Senior Management should: Be fit & proper. Consider ORSA as an important element in doing business. Have in-depth knowledge of the effect of possible management actions to restore the capital adequacy. Consider the right responses: risk responses and capital responses. The ORSA reporting is: The trigger for management actions and possible (temporary) capital add-ons. In accordance with the accountability of a Management Team. Concise. Less information is more focus!

62 Insight of future needs - Forward looking To demonstrate that the company remains a going concern and has sufficient funds for the planned business as well as in adverse times. The time horizon of the ORSA must be identical to the time horizon used in the business planning process. This can be done with the help of Scenario analysis, base case and worst case, and Stress testing (extreme).

63 Frequency and triggers Frequency determined by the company. Regularly means at least annually. (partial) Update of the ORSA is necessary if the risk and solvency profile changed significantly. Management has to decide which indicators will lead to a new ORSA, the so-called ORSA Triggers. Triggers can be categorized in different dimensions: Internal or external trigger? Will the event impact the company in the short term or in the long term? Is it a quantitative or qualitative trigger?

64 Proportionality The ORSA process must be fit to the organization and integrated into daily operations. The use of ORSA qualitative techniques is acceptable: - Risk Assessment techniques - Scenario analysis - Expert judgment For small and medium sized companies with complex risks, the assessment is expected to be performed with more complex/sophisticated methods and techniques.

65 Samenvatting Door invoering Solvency II worden verzekeraars verplicht om beter risico management te ontwikkelen en te implementeren. Door het uitvoeren van een Own Risk en Solvency Assessment: neemt management de verantwoordelijkheid om binnen de kaders van de business strategie, voor nu en in de toekomst, de samenhang tussen risico s, kapitaal en rendement te tonen. Van groot belang: Voorkom de papieren tijger ORSA is primair bedoeld als management instrument Proportionaliteit, de situatie van kleinere verzekeraars.

66 ORSA Onze Risico s Samen Aanpakken

67 Governancesysteem: proportionele invulling sleutelfuncties Symposium Solvency II, Pillar 2 3 maart 2011 Maarten Hage Toezicht Beleid Afdelingshoofd Governance & Accounting

68 Inhoud 1. New and improved? Gap analyse 2. Sleutelfuncties Vier verplichte sleutelfuncties Lines of defense 3. Taken van de sleutelfuncties Risicomanagement functie Compliance functie Interne audit functie Actuariële functie 4. Proportionaliteit Wat is proportionaliteit? Proportionaliteit en sleutelfuncties Combineren sleutelfuncties 5. Uitbesteding sleutelfuncties 6. Vragen / casuïstiek? 68

69 1. New and improved Governance Governance Systeem Systeem Art. Art Deskundigheid& betrouwbaarheid Art. Art. 42,43 42,43 Risicomanagemenmanagement Risico- functie functie Art. Art Uitbesteding Uitbesteding Art. Art Solvency II II Pillar Pillar2 2 ORSA ORSA Art. Art Actuariële Actuariële functie functie Art.48 Art.48 Interne Interne audit audit functie functie Art. Art Compliance Compliance functie functie Art. Art

70 Gap analyse Solvency II is meer rule based dan huidige wet- en regelgeving. Merendeels geen nieuwe eisen, maar nadere invulling van bestaande eisen. Nieuwe verplichtingen zijn: Periodieke interne evaluatie governancesysteem (artikel 41); Meldingsplicht en toetsing op betrouwbaarheid en deskundigheid sleutelfuncties (artikel 42); ORSA (artikel 45); Instellen actuariële functie (artikel 48); Melden van kritieke of belangrijke uitbesteding (artikel 49). Soms is het andersom (Wft/Bpr strikter dan Solvency II): Compliance functie (Bpr, artikel 21) Uitbesteding (Bpr, artikel 27). 70

71 2. Sleutelfuncties 71

72 Vier verplichte sleutelfuncties 1. Risicomanagement functie 2. Compliance functie 3. Interne audit functie 4. Actuariële functie Een functie is een administratieve capaciteit om bepaalde governancetaken uit te voeren. Een functie is dus niet persé hetzelfde als een afdeling of gekoppeld aan één persoon. De sleutelfuncties kunnen door eigen personeel worden vervuld, op advies van externe deskundigen zijn gebaseerd, of worden uitbesteed. De sleutelfuncties behoren tot het governancesysteem. Een doeltreffend governancesysteem is van essentieel belang voor een adequaat bestuur van de verzekeringsonderneming en voor het toezichtstelsel. Bepaalde risico s kunnen niet worden aangepakt met kwantitatieve vereisten. Referentie: RL overweging 29, 30, 31 en artikel 41 72

73 Lines of defense Beheerste en integere bedrijfsvoering (interne controle functies): RvB/directie/lijnmanagement business units = 1 st line of defense (middenveld). Risicomanagement-, compliance-, en actuariële functie = 2 nd line of defense (verdediging). Interne audit functie = 3 rd line of defense (keeper). Goede corporate governance zorgt ook voor externe checks and balances: Externe audit Raad van Commissarissen / Raad van Toezicht Algemene vergadering aandeelhouders (AvA) / ledenraad Referentie: RL artikel 41, 44, 46, 47 en 48 73

74 3. Taken sleutelfuncties 74

75 Risicomanagement functie Ondernemingen hebben een doeltreffend en geïntegreerd risicomanagmentsysteem (RM-systeem) Ondernemingen hebben een risicomanagement functie (RMfunctie) die zo wordt opgezet dat het RM-systeem gemakkelijker kan worden toegepast. Personen die verantwoordelijk zijn voor de RM-functie [of deze uitvoeren] zijn niet verantwoordelijk voor [oefenen] het dagelijks bedrijf [niet uit]. Wanneer (gedeeltelijk) gebruikt wordt gemaakt van een intern model krijgt de RM-functie extra taken m.b.t het interne model: Opzet en toepassing; Toetsing en validering; Monitoring en suggesties voor verbetering. (!) Gebruik intern model brengt hogere governance vereisten mee: Bestuur moet in staat zijn om het model te begrijpen; Tegengaan belangenverstrengeling binnen risicomanagement functie. Referentie: RL artikel 44 75

76 Compliance functie Ondernemingen hebben een doeltreffend systeem van interne controle. Effectiviteit en efficiëntie van activiteiten; Beschikbare en betrouwbare informatie; Handelen in overeenstemming met wetten en reglementen. Onderdeel hiervan is compliance functie: Advies over naleving van wettelijke en bestuursrechterlijke bepalingen van RL, inclusief beoordeling van mogelijke gevolgen van (i) wijzigingen in rechtskader, (ii) verrichtingen van betrokken onderneming, en (iii) compliance risico s. Referentie: RL artikel 46 76

77 Interne audit functie Ondernemingen hebben een doeltreffende interne audit functie. Deze functie evalueert adequaatheid en doeltreffendheid van interne controle systeem en andere onderdelen van governancesysteem. Objectief en onafhankelijk van operationele functies én van andere sleutelfuncties: Rapporteert aan het bestuur en de RvC/RvT (bij voorkeur: audit commissie), zoals: Goedkeuring interne audit beleid en interne audit plan; Uitkomsten en aanbevelingen. Audit commissie houdt (onder meer) toezicht op bestuur t.a.v. de rol en het functioneren van de interne audit functie. Functie heeft geen andere taken: Inrichting van functie bij een aparte eenheid of individu noodzakelijk. Referentie: RL artikel 47 77

78 Actuariële functie Nieuwe verplichting: ondernemingen hebben een doeltreffende actuariële functie. Verantwoordelijk voor coördinatie van de berekening van technische voorzieningen Waarborgt juistheid van gebruikte methodieken, modellen en aannames; Beoordeelt betrouwbaarheid en kwaliteit van gebruikte gegevens; Toetst best estimates aan ervaring; Adviseert over gedragslijn voor aangaan van verzekeringstechnische verplichtingen en over adequaatheid herverzekeringsregelingen; Draagt bij aan doeltreffendheid RM-systeem: met name risicomodellering voor berekening kapitaalvereisten en de ORSA; Assisteert bij ontwikkeling intern model. Verschaft informatie over betrouwbaarheid en adequaatheid van de berekening van technische voorzieningen aan bestuur (en RvC/RvT). Wordt uitgeoefend door personen met kennis van actuariële en financiële wiskunde en relevante ervaring. Referentie: RL artikel 48 78

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst Klantn 13 juni 1 aam 2013 (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst SEMINAR SOLVENCY II 01 02 03 04 05 06 07 08 09 13:00 13:45 Ontvangst 13:45 14:00 Opening 14:00 14:30 Solvency

Nadere informatie

copyright DJB International

copyright DJB International copyright DJB International copyright DJB International Your Insurance Cy, since 19XX Still going strong copyright DJB International copyright DJB International Directive 2009/138/EC of 25 nov 2009 On

Nadere informatie

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas IPFOS Bestuurders Conferentie Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas SCENARIO PLANNING DE TOEKOMST VOOR PENSIOENFONDSEN? Onno de Vrij, SAS HET

Nadere informatie

Algemene informatie over het governancesysteem (richtsnoer 21 en 27)

Algemene informatie over het governancesysteem (richtsnoer 21 en 27) Disclaimer Dit document bevat Guidance van DNB met betrekking tot de kwalitatieve rapportage die verzekeraars als onderdeel van de Preparatory Guidelines rapportages indienen in 2015. Deze Guidance beschrijft

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst

(10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst Klantn 13 juni 1 aam 2013 (10 spatie s) voette kst wijzig en via Invoeg en Kopte kst en voette kst AGENDA 01 02 03 04 05 06 07 08 E-learning Solvency II Samenwerking Waarom een E-learning Solvency II Inhoud

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

Sessie: Preparatory Guidelines Rapportages. Henk Korthorst Verzekeringsmiddag 16 december 2014

Sessie: Preparatory Guidelines Rapportages. Henk Korthorst Verzekeringsmiddag 16 december 2014 Sessie: Preparatory Guidelines Rapportages Henk Korthorst Verzekeringsmiddag 16 december 2014 Programma Tijdslijnen en inhoud rapportages Aandachtspunten beleggingen Rapporteren U kunt vragen stellen tijdens

Nadere informatie

Onderwerp: Toelichting op Toetsingskader Informatiebeveiliging 2014

Onderwerp: Toelichting op Toetsingskader Informatiebeveiliging 2014 Confidentieel 1 van 5 Onderwerp: Toelichting op Toetsingskader Informatiebeveiliging 2014 1. INLEIDING Sinds 2010 onderzoekt DNB de kwaliteit van informatiebeveiliging als thema binnen de financiële sector.

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Modernisering van het prudentiële toezicht

Modernisering van het prudentiële toezicht Modernisering van het prudentiële toezicht Jan Sijbrand Directeur DNB Solvency II Symposium Amsterdam RAI 10 december 2012 Veranderingen in het toezicht De bankenunie Toezicht op verzekeraars Conclusie

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

De onmisbare actuaris. VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers

De onmisbare actuaris. VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers De onmisbare actuaris VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers Eigenaar van de Black Box Inhoud Introductie Ontwikkelingen in S2 Waar we vandaan komen Waar we heen gaan Waarom we onmisbaar zijn En

Nadere informatie

Verzekeringsmiddag 16 december 2014. Breakout sessie: Eigen Risico Beoordeling. Annemieke Hartendorp, Leo Pijnenburg

Verzekeringsmiddag 16 december 2014. Breakout sessie: Eigen Risico Beoordeling. Annemieke Hartendorp, Leo Pijnenburg Verzekeringsmiddag 16 december 2014 Breakout sessie: Eigen Risico Beoordeling Annemieke Hartendorp, Leo Pijnenburg Agenda De Eigen Risico Beoordeling in het kort Hoe komt u tot een goede ERB/ORSA? Ingestuurde

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

AGENDA. For the extraordinary general meeting of shareholders of Spyker N.V., established at Zeewolde ( the Company )

AGENDA. For the extraordinary general meeting of shareholders of Spyker N.V., established at Zeewolde ( the Company ) (This is an English translation of a document prepared in Dutch. An attempt has been made to translate as literally as possible but differences may occur. The Dutch text will govern by law) AGENDA For

Nadere informatie

Inleiding over het Thema:

Inleiding over het Thema: Inleiding over het Thema: Solvency II VSAE Actuariaat congres Ester Lamerikx 20 september 2011 2011 Towers Watson. All rights reserved. Agenda Solvency I Financieel Toetsingskader voor pensioenfondsen

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Ontwikkelde oplossingen voor FOV-leden Out of the box actuaries and risk professionals 1 SOLVENCY II In 2012 zal de Europese Commissie (EC) het huidige

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Leergang Solvency II voor de financial

Leergang Solvency II voor de financial 22 maart - 19 april - 23, 24 mei - 21 juni 2013 Leergang Solvency II voor de financial Vergroot in 5 dagen uw effectiviteit bij de implementatie van SII Mercure Utrecht, Leergang Solvency II voor de financial

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker)

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Samen optrekken voor continue verbetering veilige en gezonde

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter. 4 maart 2009 1

Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter. 4 maart 2009 1 Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter 4 maart 2009 1 Geschiedenis van de roadmaps 2001 2006: ervaring opgedaan met continue representatie 15 september 2005: moeilijke discussie bij een opdrachtgever

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard. NGI Limburg 30 mei 2007

ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard. NGI Limburg 30 mei 2007 ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard NGI Limburg 30 mei 2007 1 Tijdlijn 80-er jaren: ITIL versie 1 2000: BS 15000 2001: ITIL versie 2 2002: Aangepaste versie BS 15000 2005: BS

Nadere informatie

De consequenties van de Omnibus II Richtlijn en het Wijzigingsbesluit financiële markten 2011

De consequenties van de Omnibus II Richtlijn en het Wijzigingsbesluit financiële markten 2011 De consequenties van de Omnibus II Richtlijn en het Wijzigingsbesluit financiële markten 2011 Door: Peter Franken en Dennis de Vries De Omnibus II Richtlijn geeft ruimte voor overgangsbepalingen met uitstel

Nadere informatie

ISO 20000 @ CTG Europe

ISO 20000 @ CTG Europe ISO 20000 @ CTG Europe 31/10/2007 mieke.roelens@ctg.com +32 496266725 1 Agenda 31 oktober 2007 Voorstelling Project Business Case: Doel & Scope Projectorganisatie Resultaten assessments en conclusies De

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

Lezing 7 december IPMA

Lezing 7 december IPMA Lezing 7 december IPMA Portfoliomanagement bij onvoorspelbaarheid Portfolio Management (PfM), definition PfM is the management of one or more project portfolios so as to maximize the contribution of projects

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Geachte directie, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht verzekeraars. Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl. Handelsregister 3300 3396

Geachte directie, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht verzekeraars. Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl. Handelsregister 3300 3396 De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht verzekeraars Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl Handelsregister 3300 3396 Onderwerp Aandachtspunten Day One rapportage Geachte directie, Vanaf 1 januari

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko VBA ALM Congres ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar Otto Veldt Directeur Balansmanagement Eureko 1 Agenda Aansturing Verzekeraar Ontwikkeling ALM Risk Budgeting Conclusies 2 Verzekeraar vs pensioenfonds

Nadere informatie

T.a.v. de directie. Geachte directie,

T.a.v. de directie. Geachte directie, Toezicht verzekeraars Postbus 98 1000 AB Amsterdam T.a.v. de directie Datum Uw kenmerk Behandeld door Hijl, V.S.M. (ir. mw) RC Veenstra, D. Doorkiesnummer Bijlage(n) 2 Onderwerp Toepassing EIOPA Preparatory

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Solvency II. Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Waarom wordt Solvency I vervangen? Voor welke verzekeraars geldt het nieuwe kader?

Solvency II. Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Waarom wordt Solvency I vervangen? Voor welke verzekeraars geldt het nieuwe kader? Solvency II Een nieuw raamwerk voor prudentieel toezicht op verzekeraars 1 Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Solvency II is een nieuw raamwerk voor prudentieel toezicht op verzekeraars. Dit

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

WERKKOSTENREGELING. Exact Online Salaris ICT Accountancy praktijkdag: Salaris en HR innovaties

WERKKOSTENREGELING. Exact Online Salaris ICT Accountancy praktijkdag: Salaris en HR innovaties WERKKOSTENREGELING Exact Online Salaris ICT Accountancy praktijkdag: Salaris en HR innovaties 2 2014 EXACT - WERKKOSTENREGELING Agenda Exact Online Exact Online Salaris De huidige Werkkostenregeling Demo

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

EFSI Info-session for the Flemish Region

EFSI Info-session for the Flemish Region EFSI Info-session for the Flemish Region Publieke financiering van infrastructuurprojecten voor transport, ziekenhuizen, onderwijs, water en energie,... Brussels, 14 September 2015 1 Eligibility voor EFSI

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Maturity van security architectuur

Maturity van security architectuur Renato Kuiper Principal Consultant LogicaCMG renato.kuiper@logicacmg.com LogicaCMG 2006. All rights reserved Over de spreker Renato Kuiper Principal consultant Information Security bij LogicaCMG Hoofdredacteur

Nadere informatie

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Jeanine Gregersen Samenvatting Context : werkdefinities en twee stellingen Focus op interculturele competentie Implicaties voor instellingen Moot court

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! 1! Inrichting van de IAF! zoals het moet! Esther Poelsma RA CIA! 2! Programma! Even voorstellen Waarom een IAF? Wat is de rol van een

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Instruction project completion report

Instruction project completion report Instruction project completion report The project completion report is in fact a final progress report providing a comparison between the start of the project and the situation at the end of the project.

Nadere informatie

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus Inhoud Compliance vakgebied en organisatie CMMI software en systems engineering

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA:

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: Handleiding Regelgeving Accountancy Engelstalige voorbeeldteksten Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: 1.1.1.4: Goedkeurende controleverklaring,

Nadere informatie

Implementeren van complianceen risicomanagement met Panoptys

Implementeren van complianceen risicomanagement met Panoptys Implementeren van complianceen risicomanagement met Panoptys Michiel Bareman 11 september 2014 1 Panoptys is alziend Argus Panoptys was een reus uit de Griekse mythologie die over zijn gehele lichaam honderd

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek?

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Jos Kraus, senior inspecteur Inspectie voor de gezondheidszorg Baarn, 7 oktober 009. Wat is klinisch onderzoek Introductie Definities De weg door de wet

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Compliance Charter. a.s.r

Compliance Charter. a.s.r Compliance Charter a.s.r Status: definitief Versie: 4.0 Datum opgesteld: 19 september 2013 Goedgekeurd door: Raad van Bestuur op 29 november 2013 Goedgekeurd door: Audit & Risicocommissie op 9 december

Nadere informatie

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider Incidenten in de Cloud De visie van een Cloud-Provider Overzicht Cloud Controls Controls in de praktijk Over CloudVPS Cloudhosting avant la lettre Continu in ontwikkeling CloudVPS en de Cloud Wat is Cloud?

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

HET GAAT OM INFORMATIE

HET GAAT OM INFORMATIE Aan leiding C OB IT HET GAAT OM INFORMATIE Informatie is belangrijk voor het functioneren van een organisatie Informatie wordt gegenereerd, gebruikt, bewaard, ontsloten, verwijderd Informatietechnologie

Nadere informatie

Contents. Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation

Contents. Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation TeleBank Contents Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation Introduction - TeleBank Automatic bank services Initiates a Dialog with

Nadere informatie

Gebruik van GRI-indicatoren voor interne sturingsprocessen. Mark van Rijn 14 October 2004

Gebruik van GRI-indicatoren voor interne sturingsprocessen. Mark van Rijn 14 October 2004 Gebruik van GRI-indicatoren voor interne sturingsprocessen Mark van Rijn 14 October 2004 Een jaar geleden... Heineken verwijderd uit DJSI STOXX Positie binnen FTSE4Good onder druk Heineken scoort laag

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Tools voor verdere versterking van examencommissies

Tools voor verdere versterking van examencommissies Tools voor verdere versterking van examencommissies 9 maart 2016 dr.ir. Ludo van Meeuwen mr. Esther de Brouwer Welkom Wat gaan we doen? voorstelronde trainers voorstelronde trainers/deelnemers naam functie

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Good governance in a Complex World

Good governance in a Complex World Good governance in a Complex World Some examples from The Netherlands Rian van Gulijk-Boon Willem Stapel Subjects SD Team at the Ministry of Security & Justice Main Trends Use of SD and GMB (1): dealing

Nadere informatie