Safety Event Dennis van Loon Adviseur en Functional Safety D&F Consulting FS Eng (TÜV Rheinland, #9013/14, Machinery)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Safety Event 2015. Dennis van Loon Adviseur en Functional Safety Engineer @ D&F Consulting FS Eng (TÜV Rheinland, #9013/14, Machinery)"

Transcriptie

1 Voettekst

2 Gestructureerd software ontwerpproces is essentieel! IF (fail_safe_software == 100% foutloos) THEN CLAIM_SIL_OR_PL = true, ELSE CLAIM_SIL_OR_PL = false, END IF Dennis van Loon Adviseur en Functional Safety D&F Consulting FS Eng (TÜV Rheinland, #9013/14, Machinery)

3 INTRODUCTIE Wat ziet u hier?

4 INTRODUCTIE Wat ziet u hier? On 4 June 1996, the maiden flight of the Ariane 5 launcher ended in a failure. Only about 40 seconds after initiation of the flight sequence, at an altitude of about 3700 m, the launcher veered off its flight path, broke up and exploded. The failure of the Ariane 501 was caused by the complete loss of guidance and altitude information 37 seconds after start of the main engine ignition sequence (30 seconds after lift-off). This loss of information was due to specification and design errors in the software of the inertial reference system. The internal software exception was caused during execution of a data conversion from 64-bit floating point to 16-bit signed integer value. The floating point number which was converted had a value greater than what could be represented by a 16-bit signed integer.

5 INTRODUCTIE Even bij het begin beginnen Voorbeeld veiligheidsfuncties:

6 INTRODUCTIE Even bij het begin beginnen Functional Safety Plan 02 Specificatie (SRS) 06 Validatie 01 Risicobeoordeling 03 Systeemontwerp 05 Testen Hoofd proces 04 Realisatie Verificatie Validatie

7 V-MODEL (SOFTWARE) VOLGENS PL-NORM SSRS Software Safety Requirements Specification

8 SOFTWARE - een aantal statistieken Standaard software heeft 25 fouten per 1000 regels. Goed geschreven software heeft 2 á 3 fouten per 1000 regels. De NASA heeft 1 fout per regels. Mobiele telefoon regels met 500 fouten. Windows 27 miljoen regels met fouten. Space shuttle 3 miljoen regels met 300 fouten. Bananensoftware (rijpt bij de klant). (bron: Kleine BUGs, groβe GAUs, prof Thomas Huckle 2003)

9 SOFTWARE - een aantal statistieken (bron: Defects per function point of excellent, average and poor software according to the origins of the faults [Jones 2008])

10 SOFTWARE - een aantal statistieken De meeste softwareproblemen worden veroorzaakt door fouten gedurende het ontwerp en de ontwikkeling. Testen is doorgaans niet voldoende om de correcte werking van software te garanderen. Software zal niet slijten. Soms wordt software zelfs beter met de tijd omdat latente fouten worden opgelost. Dit effect wordt meestal teniet gedaan door het feit dat met software wijzigingen weer fouten worden geintroduceerd. In tegenstelling tot sommige hardware fouten is er voor software fouten geen waarschuwing vooraf. Latente fouten kunnen lang nadat de software in gebruik is genomen nog optreden. (bron: General Principles of Software Validation; Final Guidance for Industry and FDA Staff, FDA, January 11, 2002)

11 SOFTWARE - een aantal statistieken Een op het oog kleine wijziging in software kan onverwacht grote problemen veroorzaken. Herbruikbare software vraagt veel aandacht tijdens de integratie. Een duidelijke definitie en documentatie is belangrijk om de werking van de softwaremodule volledig te begrijpen. (bron: General Principles of Software Validation; Final Guidance for Industry and FDA Staff, FDA, January 11, 2002)

12 DEFINITIES LVL FVL Limited Variability Software. Ladderdiagram, SFC, function block diagram Full Variability Software. Instruction list, Structured text, C, java etc SRASW Safety Related Application Software. SRESW Safety Related Embedded Software.

13 SOFTWARE IN SIL EN PL NORMEN SRESW SRASW in FVL EN-IEC EN-ISO EN-IEC SRASW in LVL EN-IEC EN-ISO

14 DOEL Ontwikkel software op een systematische manier (V-model) Maak software: Leesbaar Begrijpelijk Te testen Te onderhouden

15 SOFTWARE - Algemeen Gebruik het V-model (development lifecycle) Documenteer specificatie en ontwerp Programmeer modulair en gestructureerd Voer functionele testen uit Voer passende ontwerpacties uit na een wijziging Alle lifecycle (incl. modificatie) activiteiten moeten worden gedocumenteerd, documentatie moet compleet, beschikbaar, leesbaar en begrijpelijk zijn. Het is belangrijk om aan te tonen dat de software goed genoeg is voor het vereiste PL/SIL level. PL: g1, g2 SIL:

16 SOFTWARE Configuratie Management De strategie voor het ontwikkelen, integreren, verificatie en validatie van software moet opgenomen worden in het Functional Safety Plan Configuratie management is een middel om te borgen dat alle stappen zijn doorlopen PL: g1, g2 SIL:

17 SOFTWARE Configuratie Management Documenten die onder CM worden geplaatst: risicobeoordeling; specificatie- en ontwerpdocumenten van de software; source code; testplannen en resultaten; bestaande softwaremodules en -pakketten die moeten worden geïntegreerd in de veiligheidsbesturing; hulpmiddelen etc. PL: g1, g2 SIL:

18 SOFTWARE Configuratie Management Voor wijzigingen is autorisatie nodig! Pas een wijzingsprocedure toe om: ongeautoriseerde wijzigingen te voorkomen; de wijzigingsverzoeken vast te leggen; te verzekeren dat er een impactanalyse wordt uitgevoerd; de details van en de autorisatie voor alle goedgekeurde wijzigingen vast te leggen; de architectuur van de software vast te leggen (actueel te houden). PL: g1, g2 SIL:

19 SOFTWARE Keuze van een programmeertaal Gebruik voor applicatiesoftware een LVL programmeertaal. De complexiteit moet beperkt worden (modulariteit). Gevalideerde functieblokbibliotheken van de leverancier. Als bestaande modules worden gebruikt, is het belangrijk dat deze aantoonbaar geschikt en betrouwbaar genoeg zijn voor de toepassing. (al eerder geverifieerd en gevalideerd?). PL: B2; B3 SIL: ; a; ; ;

20 SOFTWARE Keuze van een programmeertaal Compiler eisen: geschikt voor de toepassing; compleet en eenduidig gedefinieerd; past bij de applicatie eisen (PL/SIL level); kan programmeerfouten detecteren; past bij de ontwerpmethode. PL: B2; B3 SIL: ; a; ; ;

21 SOFTWARE Specificatie (PL) Safety Related Software Specification (SIL) Software Safety Requirements Specification Een specificatie van de veiligheidseisen voor de software moet worden ontwikkeld en vastgelegd. Gebruik daarbij de specificatie van de veiligheidsfunctie (SRS) als bron, houd hierbij ook rekening met de eisen in verband met de hardware architectuur en de eisen uit het Functional Safety Plan. Zorg voor voldoende detailniveau zodat het verdere ontwerp van de software met de vereiste betrouwbaarheid kan worden uitgevoerd. Ook moet de specificatie te verifiëren zijn. PL: 4.6.1; SIL: ; ;

22 SOFTWARE Specificatie Operating modes zoals beschreven in de SRS Performance eisen zoals reactietijden, capaciteit Configuratie, architectuur en (externe) interfaces Fout detectie en foutreactie in sensoren, logica en actuatoren en software zelf Interfaces naar niet veilige functies Definieer activatie en de-activatie van functies PL: a1; a2; a3; a4 SIL: ;

23 SOFTWARE Systeemontwerp Kies een ontwerpmethode en ontwikkel software op een gestructureerde manier. Verdeel in modules waar mogelijk (bij voorkeur met gevalideerde functieblokken). Doel: Verbeterde testbaarheid Eventuele wijzigingen zijn op een veilige manier door te voeren Andere personen kunnen het ontwerp begrijpen PL: c2 SIL: ; a; c

24 SOFTWARE Module ontwerp Beschrijf het ontwerp van elk functieblok en alle tests die moeten worden uitgevoerd Gebruik functieblokken met één entry en één exit point Gebruik een drietrappen architectuur: input processing output ( IO mapping) Gebruik technieken voor detectie van externe fouten en programmeer defensief! PL: c3; c4; c5; c7 SIL: ;

25 SOFTWARE Programmeren Gebruik de eerder gespecificeerde tools. Code moet leesbaar, begrijpelijk en te testen zijn. Gebruik symbolische variabelen (en geen hardware adressen). Schrijf (write) een safety output maar op één plek in het programma. Gebruik coding guidelines. PL: b1, c6, e1, e2 SIL:

26 SOFTWARE Programmeren Implementeer controles op de data-integriteit en plausibiliteit (zoals range checks op ingangen of parameters) Programmeer defensief Pas control en data flow analyse toe, tenzij de embedded software (leverancier afhankelijk) dit al doet Test code door simulatie PL: d1, d2 SIL:

27 SOFTWARE Programmeren Veilige en niet-veilige software Veiligheidsgerelateerde software en niet-veiligheidsgerelateerde software worden in verschillende functieblokken geprogrammeerd waarbij de dataverbindingen worden gedefinieerd. Een combinatie van wel en niet veiligheidsgerelateerde data mag er nooit voor zorgen dat het veiligheidsniveau wordt verlaagd. PL: e3,e4,e5 SIL: ;

28 SOFTWARE Programmeren Veilige en niet-veilige software Een logische OR tussen veilig en niet veilig mag nooit een veiligheidsrerelateerde uitgang of signaal beïnvloeden. Als er niet genoeg onafhankelijkheid is (of kan worden aangetoond) tussen veilige en niet veilige software dan moet alle software als veiligheidsgerelateerd worden behandeld! PL: e3,e4,e5 SIL: ;

29 SOFTWARE Voorbeeld 1 (waar gaat het mis?) SOFTWARE Voorbeeld Modulariteit Testbaar

30 SOFTWARE Voorbeeld 2 (waar gaat het mis?) Modulariteit? Outputs op 2 plaatsen geschreven Geen symbolische variabelen

31 SOFTWARE Voorbeeld 3

32 SOFTWARE Verificatie Naast testen wordt software ook geverifieerd door technieken als inspectie, analyse en walkthrough. Verifieer dat de gerealiseerde software in overeenstemming is met de specificatie. Laat verificatie door een persoon uitvoeren welke niet bij het ontwerp betrokken is Verificatiemethoden zijn geheel afhankelijk van systeemontwerp. Verificatieplan gebruiken dat in FSP is opgenomen PL: H SIL:

33 SOFTWARE Verificatie voorbeelden

34 SOFTWARE Verificatie voorbeelden

35 SOFTWARE Verificatie voorbeelden

36 SOFTWARE Module- en integratietesten Testplannen worden gebaseerd op het systeem en module ontwerp (zie rode pijlen) Na de individuele modules wordt het gehele systeem (integratie) getest Test functioneel gedrag en performance door black-box testen I/O testen moeten verzekeren dat de signalen correct worden verwerkt. Testcases die fouten simuleren (vooraf door analyse te bepalen) en de verwachtte reactie/afhandeling van de fouten met als doel aantonen dat de maatregelen adequaat zijn. PL: f1,f2,f3,f5;

37 SOFTWARE Validatie Controleer alle testrapporten Individuele softwarefuncties (functieblokken) die al zijn gevalideerd hoeven niet opnieuw te worden gevalideerd. Als een vhf wordt opgebouwd uit gevalideerde functieblokken moet de totale VHF wel worden gevalideerd Controleer dat, om systematische fouten te voorkomen, voldoende maatregelen en activiteiten (volgens het V-model) zijn geimplementeerd. Controleer of de maatregelen uit (SRASW) juist zijn toegepast Should the safety related software be subsequently modified, it shall be revalidated on an appropriate scale PL:

38 Vragen? While (VRAGEN?) { Beantwoorden(); } Cout<< Bedankt voor uw aandacht! ;

39

GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter

GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter 2 Opdrachtgever : Opdrachtnemers : Ing. P. van den Berg Michel van Reenen Thijs Mommen GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren Maart 2015 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 2 December 2014 Yannick Verschueren

Nadere informatie

9-5-2011. Door: Gerald van Engeland en Harry Krosse D&F. Wat doet D&F Consulting? Consulting / Software / Training

9-5-2011. Door: Gerald van Engeland en Harry Krosse D&F. Wat doet D&F Consulting? Consulting / Software / Training - Door: Gerald van Engeland en Harry Krosse D&F Onderwerpen: - Introductie D&F - PL - SIL opbouw kwalitatief en kwantitatief, stappenplan - Valkuilen architectuur categorie 2 - Begrippen zoals: - foutuitsluiting

Nadere informatie

Requirements Traceability. Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman

Requirements Traceability. Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman Requirements Traceability Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman 22 Mei 2008 Werkgroep Traceability Doel van de werkgroep: Aanbieden van hulpmiddelen

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

Projectmanagement. Software ontwikkeling

Projectmanagement. Software ontwikkeling Projectmanagement Software ontwikkeling Organisatie Projectleider Hardware engineer Team leider Paneelbouw Montage CAD engineer Software specialist Project aanpak GAMP methodiek Software Design Specificatie

Nadere informatie

[rubriek] machineveiligheid [CHAPEAU] Europese Unie verlengt harmonisatie EN 954

[rubriek] machineveiligheid [CHAPEAU] Europese Unie verlengt harmonisatie EN 954 [rubriek] machineveiligheid [CHAPEAU] Europese Unie verlengt harmonisatie EN 954 [KOP] EN 954-1 gaat nog 3 jaar door! [intro] In een eerder artikel is aangekondigd dat de norm NEN-EN 954-1 zou gaan verdwijnen

Nadere informatie

ONDERHOUDSCONCEPTEN TOOL (IBC)

ONDERHOUDSCONCEPTEN TOOL (IBC) ONDERHOUDSCONCEPTEN TOOL (IBC) Hedendaagse onderhouds- en operationele ploegen moeten tot in detail begrijpen wat er fout zou kunnen gaan, hoe dat kan gebeuren, de waarschijnlijkheid, de operationele en

Nadere informatie

Software Test Documentation

Software Test Documentation FACULTEIT INGENIEURSWETENSCHAPPEN & WE- TENSCHAPPEN DEPARTMENT OF COMPUTER SCIENCE AND APPLIED COMPUTER SCIENCE Software Test Documentation Software Engineering Nicolas Carraggi, Youri Coppens, Christophe

Nadere informatie

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Software Test Plan PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie 1 Versie

Nadere informatie

Software Quality Assurance Plan

Software Quality Assurance Plan FACULTEIT WETENSCHAPPEN Software Quality Assurance Plan Software Engineering groep 3 Jeroen Van den haute Versie Datum Auteur Commentaar 0.1 09/11/2010 Jeroen Van den haute Eerste versie 0.2 12/11/2010

Nadere informatie

Nieuwe normen onder de Machinerichtlijn, een overzicht

Nieuwe normen onder de Machinerichtlijn, een overzicht Nieuwe normen onder de Machinerichtlijn, een overzicht Bijdrage door FUSACON B.V. Ing. N.W. (Nick) de With W: www.fusacon.nl E: info@fusacon.nl F U S A C O N B.V. www.fusacon.nl info@fusacon.nl pagina

Nadere informatie

Afdeling Meet-, Regel- en Besturingstechnologie -SIL. Programma. 18:00 uur Ontvangst met koffie/thee en broodjes

Afdeling Meet-, Regel- en Besturingstechnologie -SIL. Programma. 18:00 uur Ontvangst met koffie/thee en broodjes Afdeling Meet-, Regel- en Besturingstechnologie Presentatie over Procesveiligheid -SIL Ede, 9 juni 2016 Programma 18:00 uur Ontvangst met koffie/thee en broodjes 18:30 uur Procesveiligheidsontwikkeling/HAZOP

Nadere informatie

volgens EN 62061 en EN ISO 13849-1

volgens EN 62061 en EN ISO 13849-1 Safety Evaluation Tool Online verificatie-tool voor veiligheidsfuncties Snel en betrouwbaar naar een veilige machine: volgens EN 62061 en EN ISO 13849-1 Safety Evaluation Tool Safety Evaluation Tool -

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Vier aandachtspunten bij het specificeren van digitaal geregelde voedingen

Vier aandachtspunten bij het specificeren van digitaal geregelde voedingen Vier aandachtspunten bij het specificeren van digitaal geregelde voedingen De industrie staat soms nog wat afwachtend tegenover digitaal geregelde voedingen omdat engineers, anders dan bij de traditionele

Nadere informatie

Hoge beschikbaarheid in zuivelindustrie door toepassing van conditie gebaseerde onderhoudsstrategie.

Hoge beschikbaarheid in zuivelindustrie door toepassing van conditie gebaseerde onderhoudsstrategie. De PROFINET, PROFIBUS & IO-Link dag 2012 Hoge beschikbaarheid in zuivelindustrie door toepassing van conditie gebaseerde onderhoudsstrategie. Jaap Westeneng Product Manager Asset Management Praktijkcase

Nadere informatie

Beckhoff BC9050 met Twincat

Beckhoff BC9050 met Twincat Beckhoff BC9050 met Twincat F. Rubben, Ing. 2011 1 Beckhoff 2 1 Hardware: BC9050 voeding 24Vdc Voor de buscontroller en Voor de K-bus 3 Hardware: netwerk? De bouw van het netwerk zal bepalen hoe het IP-adres

Nadere informatie

WHITEPAPER WIJZIGINGEN AAN NORM IEC 61496 EN DE GEVOLGEN ERVAN VOOR HET GEBRUIK VAN AANRAKINGSVRIJE ELEKTRISCHE BEVEILIGINGSINRICHTINGEN

WHITEPAPER WIJZIGINGEN AAN NORM IEC 61496 EN DE GEVOLGEN ERVAN VOOR HET GEBRUIK VAN AANRAKINGSVRIJE ELEKTRISCHE BEVEILIGINGSINRICHTINGEN WHITEPAPER WIJZIGINGEN AAN NORM IEC 61496 EN DE GEVOLGEN ERVAN VOOR HET GEBRUIK AUTHORS Hans-Jörg Stubenrauch Manager Safety Marketing & Documentation at SICK AG, Waldkirch/Germany Andreas Sixt Productmanager

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Software Test Document

Software Test Document Software Test Document PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie

Nadere informatie

Machinebouw Event 2015. Harro Bosch - Omron

Machinebouw Event 2015. Harro Bosch - Omron Machinebouw Event 2015 Harro Bosch - Omron Modulariteit Waar zit het Concept Design Detail Design Procurement Assemble, Wire & Program Test Ship Install & Maintain Machinebouwer Projectmatig Seriematig

Nadere informatie

Software Quality Assurance Plan

Software Quality Assurance Plan Software Quality Assurance Plan GameTrac Versie Datum Auteur(s) Opmerking 1.0 10-12-2010 Bram Bruyninckx Eerste iteratie 1 Door hieronder te tekenen verklaart u akkoord te zijn met dit document en zijn

Nadere informatie

Verificatie van Onderzoeksgegevens. Een internationaal perspectief. Jean-Paul Eycken. FormaliS. EPD-Dag Amsterdam, NL 12 juni 2008

Verificatie van Onderzoeksgegevens. Een internationaal perspectief. Jean-Paul Eycken. FormaliS. EPD-Dag Amsterdam, NL 12 juni 2008 Verificatie van Onderzoeksgegevens Een internationaal perspectief Jean-Paul Eycken -Dag Amsterdam, NL 12 juni 2008 Slide 1 Mag ik mij even voorstellen? Jean-Paul Eycken Bioingenieur, MBA 20 jaren ervaring

Nadere informatie

Praktijkinstructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270)

Praktijkinstructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270) instructie Industriële automatisering 3 (ICT09.3/CREBO:53270) pi.ict09.3.v1 ECABO, 1 april 2002 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 3: Eenvoudige externe hardware & hardware programmeren in C Hardware programmeren in C Inmiddels ben je al aardig op gang gekomen met het programmeren van microcontrollers.

Nadere informatie

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 Op basis van het nieuwe artikel 365, lid 4 (NCTS) en het nieuwe artikel 455bis, lid 4 (NCTS-TIR) van het Communautair Toepassingswetboek inzake douane 1

Nadere informatie

WAGO-TRAININGS PROGRAMMA

WAGO-TRAININGS PROGRAMMA WAGO-TRAININGS PROGRAMMA 2015 1 WAGO-TRAININGEN Uw doel is onze maatstaf Productgerelateerde en klant-specifieke trainingen Kleine Groepen Teamwork Praktijkgericht Door de kleine groepen bij de WAGO trainingen

Nadere informatie

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Socio-technisch systemen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Systeem categoriën Technische op computer gesteunde systemen Systemen die HW en SW bevatten, maar waar

Nadere informatie

Test rapportage Waarom eigenlijk?

Test rapportage Waarom eigenlijk? Testrapportage Boodschappers van de koning? Test rapportage Waarom eigenlijk? TestNet voorjaarsevenement 2015 Jurian van de Laar Jurian van de Laar @JurianvdL 30 april 2015 @JurianvdL Jurian van de Laar

Nadere informatie

Projectplan. Elektronica-ICT Artesis. Auteur: Coopman Tom Interne Promotor: Peeters Tom Externe Promotor: Delepierre Bruno, Adforce

Projectplan. Elektronica-ICT Artesis. Auteur: Coopman Tom Interne Promotor: Peeters Tom Externe Promotor: Delepierre Bruno, Adforce Elektronica-ICT Artesis Projectplan Auteur: Coopman Tom Interne Promotor: Peeters Tom Externe Promotor: Delepierre Bruno, Adforce Projectplan ter voorbereiding van de bachelorproef en stage Academiejaar

Nadere informatie

Speel op veilig! Reyskens B. 1

Speel op veilig! Reyskens B. 1 Speel op veilig! Reyskens B. 1 Doel van het veiligheidscircuit. De machine bij bevel veilig stoppen met als resultaat: geen gevaar (beweging) meer, mogelijke aansturingen van energie beletten het starten

Nadere informatie

Functionele veiligheid in besturingstechniek. Lucien Kouwenhoven

Functionele veiligheid in besturingstechniek. Lucien Kouwenhoven Functionele veiligheid in besturingstechniek. Lucien Kouwenhoven Inhoud Presentatie SigmaControl Sigmatek Safety Totale Integratie Waarom C-DIAS Safety en de bijbehorende eigenschappen Systeemarchitectuur

Nadere informatie

Tentamen Objectgeorienteerd Programmeren

Tentamen Objectgeorienteerd Programmeren Tentamen Objectgeorienteerd Programmeren 5082IMOP6Y maandag 16 november 2015 13:00 15:00 Schrijf je naam en studentnummer op de regel hieronder. Sla deze pagina niet om tot de surveillant vertelt dat het

Nadere informatie

PL en SIL, het ontwerp V-model in de praktijk

PL en SIL, het ontwerp V-model in de praktijk PL en SIL, het ontwerp V-model in de praktijk Verificatie en validatie van veiligheidsfuncties. FUSACON B.V. Functional Safety Consultants Nederland ing. Nick de With, Senior Safety Consultant Safety Event

Nadere informatie

DEMCON Gestructureerde aanpak van mechatronische projecten

DEMCON Gestructureerde aanpak van mechatronische projecten DEMCON Gestructureerde aanpak van mechatronische projecten Ruud Jeurissen Ruud.Jeurissen@demcon.nl 22 september 2011 Inhoud Probleemstelling Oplossing Resultaten 2 Inhoud Uitdaging Aanpak Voorbeeld 3 Inhoud

Nadere informatie

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE L 37/74 Publicatieblad van de Europese Unie 10.2.2010 IV (Handelingen die vóór 1 december 2009 zijn aangenomen krachtens het EG-Verdrag, het EU-Verdrag en het Euratom- Verdrag) BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE

Nadere informatie

RISICO MANAGEMENT, BASIS PRINCIPES

RISICO MANAGEMENT, BASIS PRINCIPES RISICO MANAGEMENT, BASIS PRINCIPES AGENDA Leerdoelen van vandaag Wat en waarom Risico Management? Validatie bij Automatisering GMP-Z, GAMP 5, ASTM 2500 en Risico Management Overzicht Risk Management Proces

Nadere informatie

13/07/2012. Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout. Agenda. Tijdsindeling. K o f f i e p a u z e. TestNet Summerschool, juni 2012

13/07/2012. Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout. Agenda. Tijdsindeling. K o f f i e p a u z e. TestNet Summerschool, juni 2012 Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout Agenda No. 2 Tijdsindeling K o f f i e p a u z e No. 3 1 Introductie Zaterdag 9 juni 2012 Vrijdag 15 juni 2012 Zaterdag 16 juni 2012 Zaterdag 9 juni 2012

Nadere informatie

Zelftest Inleiding Programmeren

Zelftest Inleiding Programmeren Zelftest Inleiding Programmeren Document: n0824test.fm 22/01/2013 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST INLEIDING PROGRAMMEREN Deze

Nadere informatie

HET IA-VAKBLAD VOOR NEDERLAND EN BELGIE 60STE JAARGANG 2016. Netwerken voor Internet-of-things. Machineveiligheid: PL versus SIL

HET IA-VAKBLAD VOOR NEDERLAND EN BELGIE 60STE JAARGANG 2016. Netwerken voor Internet-of-things. Machineveiligheid: PL versus SIL HET IA-VAKBLAD VOOR NEDERLAND EN BELGIE 60STE JAARGANG 2016 Netwerken voor Internet-of-things Machineveiligheid: PL versus SIL ISO stapt uit Joint Working Group Samenvoeging SIL en PL machinesector mislukt

Nadere informatie

Teststrategien. Pieter van den Hombergh. 20 februari 2014. Fontys Hogeschool voor Techniek en Logistiek Software Engineering

Teststrategien. Pieter van den Hombergh. 20 februari 2014. Fontys Hogeschool voor Techniek en Logistiek Software Engineering Teststrategien Pieter van den Hombergh Fontys Hogeschool voor Techniek en Logistiek Software Engineering 20 februari 2014 HOM/FHTeL Teststrategien 20 februari 2014 1/33 1 Acceptatietesten Belangen Inhoud

Nadere informatie

End-to-End testen: de laatste horde

End-to-End testen: de laatste horde End-to-End testen: de laatste horde Dieter Arnouts Agenda Begrip End-to-End testen in het test proces Praktische aanpak End-to-End Test Omgeving Uitdagingen End-to-End testen: De laatste horde 11/10/2010

Nadere informatie

Wat houdt functionele veiligheid in?

Wat houdt functionele veiligheid in? Wat houdt functionele veiligheid in? First draft/concept by Derek Jones (Rockwell Automation) translated in Dutch and elaborated by Paul Hoogerkamp ISO TC 199 / IEC TC44 JWG Copyright IEC, Geneva, Switzerland

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Product Quality Management, onze toekomst René Tuinhout

Product Quality Management, onze toekomst René Tuinhout Product Quality Management, onze toekomst René Tuinhout Agenda No. 2 1 Tijdsindeling Binnen TestNet is gesproken over Product Kwaliteit (in 2011 en tijdens de Summerschool 2012). Een TestNet-werkgroep

Nadere informatie

SEN1 Software Engineering 1

SEN1 Software Engineering 1 SEN1 Software Engineering 1 Pieter van den Hombergh Ferd van Odenhoven Fontys Hogeschool voor Techniek en Bedrijfsmanagement Software Engineering 6 maart 2008 FvO,PvdH/FHTBM SEN1 Software Engineering 1

Nadere informatie

Introductie van (EN) ISO 14119 Blokkeerinrichtingen gekoppeld aan afschermingen

Introductie van (EN) ISO 14119 Blokkeerinrichtingen gekoppeld aan afschermingen Introductie van (EN) ISO 14119 Blokkeerinrichtingen gekoppeld aan afschermingen Derek Jones Business Development Manager (Functional Safety Engineer TÜV Rheinland) David Reade Business Development Consultant

Nadere informatie

Praktijkinstructie Industriële automatisering 4 (ICT09.4/CREBO:53258)

Praktijkinstructie Industriële automatisering 4 (ICT09.4/CREBO:53258) instructie Industriële automatisering 4 (ICT09.4/CREBO:53258) pi.ict09.4.v1 ECABO, 1 april 2002 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of

Nadere informatie

Wat is de enige zekerheid in de techniek 25-4-2010 F U S A C O N. Wat is de enige zekerheid. Wat doet D&F Consulting? Consulting / Software / Training

Wat is de enige zekerheid in de techniek 25-4-2010 F U S A C O N. Wat is de enige zekerheid. Wat doet D&F Consulting? Consulting / Software / Training Learnshop SIL-PL in de praktijk Door: Nick de With Fusacon en Harry Krosse D&F Onderwerpen: - Introductie D&F en Fusacon - Herkomst en achtergrond SIL en PL - Gebruik standaard PLC versus veiligheid PLC

Nadere informatie

Business Continuity Management

Business Continuity Management Business Continuity Management Aart Bitter - 14 januari 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Praktijk case Wij zijn als bierbrouwerij voorgedragen om onze producten te leveren aan het Holland House tijdens het

Nadere informatie

ISTQB Foundation level. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISTQB Foundation level. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISTQB Foundation level Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

TFS als perfecte tool voor Scrum

TFS als perfecte tool voor Scrum TFS als perfecte tool voor Scrum René van Osnabrugge renevo@delta-n.nl About me René van Osnabrugge Communicate @renevo renevo@delta-n.nl http://osnabrugge.wordpress.com Agenda Wat is Scrum? Wat is ALM

Nadere informatie

Teststrategien. Hebben we wel het juiste gebouwd? Pieter van den Hombergh. 20 februari 2014

Teststrategien. Hebben we wel het juiste gebouwd? Pieter van den Hombergh. 20 februari 2014 Teststrategien Pieter van den Hombergh Fontys Hogeschool voor Techniek en Logistiek Software Engineering 20 februari 2014 HOM/FHTeL Teststrategien 20 februari 2014 1/33 1 points 2 Review plan debugging

Nadere informatie

Implementatie Landelijke Standaard Tunnels

Implementatie Landelijke Standaard Tunnels Implementatie Landelijke Standaard Tunnels Bezien vanuit de aannemer Gert Jan Braas Vialis 4 september 2012 1 Agenda 1. Historie en doel project 2. Nieuwe Scope 3. Ambitie 4. Procesgang VTTI 5. Kwaliteitsborging

Nadere informatie

Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368

Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368 Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368 Handleiding bij het gebruik van een microcontroller in het Accelerometerproject (Project II) Er zijn speciaal voor het Accelerometerproject

Nadere informatie

OTB Workshop. Van PDM naar PLM. Migratie van Intralink 3.x naar PDMLink of Intralink 8.0

OTB Workshop. Van PDM naar PLM. Migratie van Intralink 3.x naar PDMLink of Intralink 8.0 OTB Workshop Van PDM naar PLM Migratie van Intralink 3.x naar PDMLink of Intralink 8.0 1 Agenda Windchill Introductie Windchill Introductie Waarom naar Windchill Migreren of Importeren? De Migratie Discussie

Nadere informatie

1ste bach TEW. Informatiesystemen. samenvatting + minicases. uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen www.quickprinter.be 3.

1ste bach TEW. Informatiesystemen. samenvatting + minicases. uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen www.quickprinter.be 3. 1ste bach TEW Informatiesystemen samenvatting + minicases Q uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen www.quickprinter.be 119 3.50 EUR Nieuw!!! Online samenvattingen kopen via www.quickprintershop.be

Nadere informatie

Op de computer kan naar eigen inzicht software op worden geïnstalleerd, een andere besturingssysteem is mogelijk.

Op de computer kan naar eigen inzicht software op worden geïnstalleerd, een andere besturingssysteem is mogelijk. Planningsfase 1. Afspraken maken over doelstelling en randvoorwaarden De doelstelling van het project: De doelstelling van het project: het maken van het gewenste product. De doelstelling van de student:

Nadere informatie

WAGO-I/O-SYSTEM Trainings programma

WAGO-I/O-SYSTEM Trainings programma WAGO-I/O-SYSTEM Trainings programma 2014 WAGO-trainingen WAGO ontwikkeld en produceerd producten met innovatieve ideeën, volgens de laatste stand van de techniek. Het maximale voordeel van deze producten

Nadere informatie

Het ontwerpproces verloopt meestal volgens een vastomlijnd traject: 1)opstellen van de specificaties - van de klant - normering - onze eigen spec's

Het ontwerpproces verloopt meestal volgens een vastomlijnd traject: 1)opstellen van de specificaties - van de klant - normering - onze eigen spec's Kennismaking met ADD-Controls. De firma ADD-Controls ontwerpt en fabriceert elektronica voor industriële toepassingen. Een groot deel hiervan bestaat uit machinebesturingen. Voorbeelden hiervan zijn: een

Nadere informatie

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL PIR DC-SWITCH DC Passive infra-red Detector Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL Please read this manual before operating your DETECTOR PIR DC-Switch (PDS-10) De PDS-10 is een beweging

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Plannen opladen in FMIS

Plannen opladen in FMIS Plannen opladen in FMIS 1. Algemeen De ruggengraat van het FMIS is de geografische boomstructuur waarin het GO! patrimonium is ondergebracht. Elk object in deze structuur kan gekoppeld worden met een brede

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Hans Jurgen Kroon Industrial HVAC Control Solutions hjkroon@ihcs033.nl

Hans Jurgen Kroon Industrial HVAC Control Solutions hjkroon@ihcs033.nl Hans Jurgen Kroon Industrial HVAC Control Solutions hjkroon@ihcs033.nl Introductie IHCS Introductie Industrial HVAC Control Solutions Commissioning in Farmacie Uitgangspunten van de Farmacie Commissioning

Nadere informatie

In dit lespakket maken we gebruik van de studentenversie van LabVIEW 7.1

In dit lespakket maken we gebruik van de studentenversie van LabVIEW 7.1 Lespakket LabVIEW Starten met LabVIEW en de LEGO NXT LabVIEW starten In dit lespakket maken we gebruik van de studentenversie van LabVIEW 7.1 Om LabVIEW op te starten klik je simpelweg op de snelkoppeling

Nadere informatie

a. Wat wordt verstaan onder V&V? b. Uit welke kernactiviteiten bestaat V&V? c. Noem enkele voor- en nadelen van inspecties. d. Idem voor testen.

a. Wat wordt verstaan onder V&V? b. Uit welke kernactiviteiten bestaat V&V? c. Noem enkele voor- en nadelen van inspecties. d. Idem voor testen. Eindtoets T07351 Software engineering Een eindtoets staat in het algemeen model voor het tentamen van de betreffende cursus. Aangezien deze cursus een mondeling tentamen heeft, bevat deze eindtoets slechts

Nadere informatie

Programmeren en Wetenschappelijk Rekenen in Python. Wi1205AE I.A.M. Goddijn, Faculteit EWI 22 april 2014

Programmeren en Wetenschappelijk Rekenen in Python. Wi1205AE I.A.M. Goddijn, Faculteit EWI 22 april 2014 Programmeren en Wetenschappelijk Rekenen in Python Wi1205AE, 22 april 2014 Inleiding Cursus coördinator e-mail Docent e-mail : Jacco Hoekstra : J.M.Hoekstra@TUDelft.nl : Ingeborg Goddijn : I.A.M.Goddijn@TUDelft.nl

Nadere informatie

Seminar een nieuwe kijk op veiligheid

Seminar een nieuwe kijk op veiligheid Seminar een nieuwe kijk op veiligheid Henrie Verwey Manager Consultancy Department Pilz Nederland Inhoud lezing Ontwikkelingen in wetgeving machineveiligheid Nieuwe Machinerichtlijn 2006/42/EG Nieuwe normen

Nadere informatie

Continuous Delivery. Sander Aernouts

Continuous Delivery. Sander Aernouts Continuous Delivery Sander Aernouts Info Support in een notendop Maatwerk softwareontwikkeling van bedrijfskritische kantoorapplicaties Business Intelligence oplossingen Managed IT Services Eigen Kenniscentrum

Nadere informatie

2/07/2013. Behoeften analyse

2/07/2013. Behoeften analyse Programma overzicht DomoCAD innovates the future: 13u30 13u35 Voorstelling bedrijf 13u35 13u40 Waarom is een schema noodzakelijk? Bij ontwerp? Bij oplevering? 13u40 13u50 Een correct domotica schema opstellen?

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

Procesvalidatie voor een veiliger ketentest

Procesvalidatie voor een veiliger ketentest Procesvalidatie voor een veiliger ketentest Johan Vink TestNet Voorjaarsevenement 2010 Agenda Inleiding Typering project & testaanpak Werkwijze business proces Probleem De opdracht voor het testteam Probleemanalyse

Nadere informatie

Data Governance van visie naar implementatie

Data Governance van visie naar implementatie make connections share ideas be inspired Data Governance van visie naar implementatie Frank Dietvorst (PW Consulting) deelprogrammamanager Caesar - Vernieuwing Applicatie Landschap Leendert Paape (SAS

Nadere informatie

Kleine cursus PHP5. Auteur: Raymond Moesker

Kleine cursus PHP5. Auteur: Raymond Moesker Kleine cursus PHP5 Auteur: Raymond Moesker Kleine cursus PHP PHP is platform en CPU onafhankelijk, open source, snel, heeft een grote userbase, het is object georiënteerd, het wordt omarmd door grote bedrijven

Nadere informatie

ARE methodiek Het ontwikkelen van Informatie Elementen

ARE methodiek Het ontwikkelen van Informatie Elementen ARE methodiek Het ontwikkelen van Informatie Elementen WI1: Het opstarten van het project Milestone 1 WI2: Ontwikkel een Vison WI3: Modelleer het Business Domain WI4: Creëer een Glossary WI7: Beheer wijzigingen

Nadere informatie

Intro S7-1200. datum: onderwerp: door: aan: dinsdag 11 juni 2013 Introductie S7-1200 onder TIA Portal Industrial Automation

Intro S7-1200. datum: onderwerp: door: aan: dinsdag 11 juni 2013 Introductie S7-1200 onder TIA Portal Industrial Automation Intro S7-1200 datum: onderwerp: door: aan: dinsdag 11 juni 2013 Introductie S7-1200 onder TIA Portal Industrial Automation Wat is TIA Portal? Noviteiten 1500 CPU ET200SP remote IO Noviteiten 1200 en 1500

Nadere informatie

Business Process Management

Business Process Management Business Process Management Prof. dr. Manu De Backer Universiteit Antwerpen Katholieke Universiteit Leuven Hogeschool Gent Wat is een bedrijfsproces? Een verzameling van (logisch) gerelateerde taken die

Nadere informatie

Corporate Payment Services

Corporate Payment Services Corporate Payment Services Aansluitgids voor servicebureaus Final Equens S.E. 28 January 2014 Classification: Open Version 2.0 Copyright Equens SE and/or its subsidiaries. All rights reserved. No part

Nadere informatie

FOUNDATION Fieldbus niet moeilijker, wel anders John van Leeuwen SPIE Nederland BV

FOUNDATION Fieldbus niet moeilijker, wel anders John van Leeuwen SPIE Nederland BV FOUNDATION Fieldbus niet moeilijker, wel anders John van Leeuwen SPIE Nederland BV Wat is er nodig om een FF project te doen? FOUNDATION Fieldbus technologie vereist de volgende veranderingen in aanpak

Nadere informatie

Tips & Tricks for TUE students doing Architecture Reconstruction with Rascal

Tips & Tricks for TUE students doing Architecture Reconstruction with Rascal SWAT - Software Analysis and Transformation Tips & Tricks for TUE students doing Architecture Reconstruction with Rascal Jurgen Vinju Davy Landman https://gist.github.com/jurgenvinju/8972255 http://update.rascal-mpl.org/unstable

Nadere informatie

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel Ontwikkelaar ICT Doel Ontwikkelen en ontwerpen van ICT-producten, binnen overeen te komen dan wel in een projectplan vastgelegde afspraken ten aanzien van tijd, budget en kwaliteit, opdat overeenkomstig

Nadere informatie

Software Test Documentation

Software Test Documentation FACULTEIT INGENIEURSWETENSCHAPPEN & WE- TENSCHAPPEN DEPARTMENT OF COMPUTER SCIENCE AND APPLIED COMPUTER SCIENCE Software Test Documentation Software Engineering Nicolas Carraggi, Youri Coppens, Christophe

Nadere informatie

Deel 2 S7 Graph Ont4 - GA3

Deel 2 S7 Graph Ont4 - GA3 Deel 2 S7 Graph Ont4 - GA3 Deel 2 : Graph 09/05 1 Wanneer er in een installatie een sequentiële beweging geprogrammeerd moet worden is het interessant om gebruik te maken van S7 Graph. De progammastructuur

Nadere informatie

Systems Engineering Lesplan Verificatie en Validatie Management (V&V) Werkgroep opleidingen, Eric Holtrop, Bert van Wersch, Ron Beem

Systems Engineering Lesplan Verificatie en Validatie Management (V&V) Werkgroep opleidingen, Eric Holtrop, Bert van Wersch, Ron Beem notitie Van project onderwerp opgemaakt door Systems Engineering Lesplan Verificatie en Validatie Management (V&V) Werkgroep opleidingen, Eric Holtrop, Bert van Wersch, Ron Beem status datum opmaak 16-4-2012

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

The observational method wat te doen?

The observational method wat te doen? The observational method wat te doen? Mandy Korff Wat is de Observational method? The Observational Method in ground engineering is a continuous, managed, integrated, process of design, construction control,

Nadere informatie

Software Engineering (I00094) College 3:

Software Engineering (I00094) College 3: Software Engineering (I00094) College 3: Kwaliteit, organisatie en documentatie Marko van Eekelen marko@cs.ru.nl kamer HG02.074 1 Huidige planning 1. 6 feb: Het systeemontwikkelproces 2. 13 feb: Requirements-analyse

Nadere informatie

Praktijkcasus Identity management. Bert Dondertman 14 september 2010

Praktijkcasus Identity management. Bert Dondertman 14 september 2010 Praktijkcasus Identity management Bert Dondertman 14 september 2010 Agenda Praktijkcasus: Waarom? Hoe? Score op de diverse dimensies OGh IAM presentatie juli 2010 2 Waarom? Centraal klantportaal waar mogelijkheden

Nadere informatie

Inleiding Software Engineering! Unit Testing, Contracten, Debugger! 13 Februari 2014!

Inleiding Software Engineering! Unit Testing, Contracten, Debugger! 13 Februari 2014! Inleiding Software Engineering Unit Testing, Contracten, Debugger 13 Februari 2014 Beknopte info over Unit Testing en Contracten kan je vinden op het einde van dit document. Eclipse beschikt over een handige

Nadere informatie

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server)

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server) Multi user Setup Firebird database op een windows (server) Inhoudsopgave osfinancials multi user setup...3 Installeeren van de firebird database...3 Testing van de connectie met FlameRobin...5 Instellen

Nadere informatie

Systems Engineering en Value Engineering introductie en functie in ontwerpprocessen

Systems Engineering en Value Engineering introductie en functie in ontwerpprocessen Systems Engineering en Value Engineering introductie en functie in ontwerpprocessen Karel Veenvliet en Leo van Geffen Universiteit Twente en Ontwerp- en Adviesburo Intueri Seminar VM, NAP DACE, Soest,

Nadere informatie

WAGO-TRAININGS PROGRAMMA

WAGO-TRAININGS PROGRAMMA WAGO-TRAININGS PROGRAMMA 2015 1 WAGO-TRAININGEN Uw doel is onze maatstaf Productgerelateerde en klant-specifieke trainingen Kleine Groepen Door de kleine groepen bij de WAGO trainingen komt een ieder aan

Nadere informatie

Medical device software

Medical device software Medical device software Medical device software Software ontwikkeling voor de medische wereld Nspyre Herculesplein 24 3584 AA Utrecht T 088-827 50 00 F 088-827 50 99 www.nspyre.nl Medical devices zijn

Nadere informatie

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P notitie Van project onderwerp opgemaakt door Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen status datum opmaak 20-7-2012 bijlagen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

Nadere informatie

ISO 20000 @ CTG Europe

ISO 20000 @ CTG Europe ISO 20000 @ CTG Europe 31/10/2007 mieke.roelens@ctg.com +32 496266725 1 Agenda 31 oktober 2007 Voorstelling Project Business Case: Doel & Scope Projectorganisatie Resultaten assessments en conclusies De

Nadere informatie

BI appliance op maat. Ruud Geerlings

BI appliance op maat. Ruud Geerlings BI appliance op maat Ruud Geerlings Programma Factoren binnen BI BI Appliances BIbox Toepassing BIbox Samenvatting Faalfactoren BI-projecten Business Betrokkenheid Veranderingen Technieken Faalfactoren

Nadere informatie