Multi-core systemen. door Alexander Melchior

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Multi-core systemen. door Alexander Melchior"

Transcriptie

1 Multi-core systemen Multi-cpu & Multi-core Multi cpu & Multi core door Alexander Melchior

2 Toevoeging aan GDP Overdragen Capita Selecta Waarom?

3 Een stukje geschiedenis 2005: Introductie eerste consumenten Multi-core chips Lijkt er op alsof deze ontwikkeling uit de lucht komt vallen, maar dit is zeker niet het geval

4 Multi-cpu In 1986 komen er standaard multi-cpu systemen beschikbaar Geen succes voor het grote publiek; Meerdere cpu s maken de computer fors duurder Meerdere cpu s leveren niet lineair meer merkbare prestatiewinst i Produceren van snellere cpu s is relatief makkelijker en goedkoper.

5 De ontwikkeling van snellere processoren wordt steeds duurder d Het toevoegen van een extra core is goedkoper en is met goede marketing goed te verkopen: de multicore is geboren li Moore s law blijft behouden

6 Uniprocessoren Netwerken revisited

7 Multiprocessoren De twee meest gebruikte architecturen: SMP NUMA

8 Symmetric Multi Processing Bouwt sterk voort op het uniprocessor ontwerp Gebruik cacheadministratie in de processor Slecht schaalbaar

9 Cache Kleine stukjes snel geheugen in de processor Gebruik van MESI voor cacheadministratie Modified Exclusive Shared Invalid

10 Non Uniform Memory Access Een ongerichte graaf waarbij geldt; Nodes representeren een processor met een stuk lokaal geheugen Edges representeren onderlinge verbindingen (interconnects) Alle nodes bij elkaar bevatten samen het gehele geheugen Goed schaalbaar

11 Multi-Core Eerste generaties waren multi-cpu systemen in een kl k ( hi kk tj ) enkele package (een chip pakketje) Verschillende architecturen in gebruik; Intel met SMP (Pentium D) AMD met NUMA (Opteron/Athlon X2)

12 Core Duo Pentium D Core 2 Duo

13 Gulden middenweg Beide fabrikanten hebben goed leentjebuur gespeeld Intel (Core i7) FSB vervangen door interconnects (Quickpath) On-chip memory controller AMD (Phenom X4) Shared L3 cache

14 Phenom X4 Core i7

15 Software Er zitten veel haken en ogen aan het (goed) programmeren voor multi-cores In talen zoals JAVA heb je voornamelijk controle over de threads binnen je programma, nauwelijks over hoe het operating system met je threads om gaat

16 Controle over threads binnen JAVA Yield Join threadgroups Priority Deamons

17 Peterson s algorithm flag[0] = 0 flag[1] = 0 turn = 0 P0: flag[0] = 1 P1: flag[1] = 1 turn = 1 turn = 0 while( flag[1] && turn == 1 ); while( flag[0] && turn == 0 ); // do nothing // do nothing // critical section // critical section // end of critical section // end of critical section flag[0] = 0 flag[1] = 0

18 Compiler optimalisatie Compilers optimaliseren code voor een sneller programma Bij sequentiële executie levert het herordenen van lees operaties geen problemen op Tijdens optimalisatie wordt geen rekening gehouden met meerdere threads

19 Write buffers Bewaar alle schrijfacties naar het geheugen in de cache om ze op een gunstig moment samen te versturen Optimalisatie i voor single-cores Kan er voor zorgen dat een andere core oude data leest Oplossing: volatile of synchronized

20 TAS vs TTAS Extra voorwerk kan uiteindelijk tijd besparen var.getandset(value)

21 TAS atomicboolean state = false public lock(){ } while (state.getandset(true)) { }

22 TTAS atomicboolean state = false public lock(){ while (true) { while (state.get()) { } if(!state.getandset(true)) ( return }

23 Brute force MD5 kraken Genereer alle mogelijke strings en check of de MD5 van deze string ti overeenkomt met tde gezochte MD5 Door de set strings op te dl delen in n dl delen kan je makkelijk n threads aan het werk houden

24 Resultaten Threads Totale tijd 1 52 sec 2 31 sec 3 24 sec 4 21 sec 8 21 sec sec sec sec (MD5 brute force benchmark gedraait op een Intel Q9550)

25 Voor de geïntereseerde The Art of Multiprocessor Programming by Herley and Shavit Quickpath video: / h l / i h/d /d emo.htm

Gelijktijdigheid: Wederzijdse Uitsluiting & Synchronisatie Concurrency: Mutual Exclusion & Synchonization (5e ed: 5.1-5.2, Appendix A.

Gelijktijdigheid: Wederzijdse Uitsluiting & Synchronisatie Concurrency: Mutual Exclusion & Synchonization (5e ed: 5.1-5.2, Appendix A. Gelijktijdigheid: Wederzijdse Uitsluiting & Synchronisatie Concurrency: Mutual Exclusion & Synchonization (5e ed: 51-52, Appendix A1) Processes zijn meestal niet onafhankelijk Bijvoorbeeld: 2 processen

Nadere informatie

informatica. hardware. overzicht. moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo)

informatica. hardware. overzicht. moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo) informatica hardware overzicht moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo) 1 moederbord basis van de computer componenten & aansluitingen chipset Northbridge (snel) Southbridge ("traag") bussen FSB/HTB moederbord

Nadere informatie

1 Aanvulling cosy deeltijd

1 Aanvulling cosy deeltijd 1 Aanvulling cosy deeltijd 1.1 Multiprocessor versus multicomputer Het kenmerk van een multiprocessor is dat meer CPU hetzelfde geheugen delen. Voordeel van deze aanpak is het relatief eenvoudige programmeermodel.

Nadere informatie

Digitale en analoge technieken

Digitale en analoge technieken Digitale en analoge technieken Peter Slaets February 14, 2006 Peter Slaets () Digitale en analoge technieken February 14, 2006 1 / 33 Computerarchitectuur 1 Processors 2 Primair geheugen 3 Secundair geheugen

Nadere informatie

Centrale begrippen hoofdstuk 3. Waarom multiprogramming? Vandaag. processen proces state: running, ready, blocked,... Vragen??

Centrale begrippen hoofdstuk 3. Waarom multiprogramming? Vandaag. processen proces state: running, ready, blocked,... Vragen?? Vragen?? Vandaag Hoofdstuk 4: threads (tentamenstof : 4.1 t/m 4.2) Kleine Opgaven 4.1 (niet alleen ja of nee, ook waarom!) en 4.4 inleveren maandag Centrale begrippen hoofdstuk 3 processen proces state:

Nadere informatie

Hardware Beginners. Processoren. Door Theo De Paepe

Hardware Beginners. Processoren. Door Theo De Paepe Hardware Beginners Processoren Merken en types Intel AMD * Pentium * Pentium II * Pentium III * Pentium 4 * Celeron * K6 * K7 / Athlon (64 BIT) * Duron * Sempron Opbouw En nog: * FPU * Datalijnen * Adreslijnen

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems High-Performance Computing Optimizing compilers (generieke codes, maar ook specifieke rekenkernels). Parallel

Nadere informatie

Ekt1. Computer bouwen

Ekt1. Computer bouwen Computer bouwen 1 Inhoudsopgave Inleiding blz. 3 Systemrequirements blz. 3 Benodigdheden blz. 4/5 Conclusies blz. 6 Bronvermelding blz. 6 2 Inleiding Tijdens de les kregen wij de opdracht om een computer

Nadere informatie

Tentamen Computersystemen

Tentamen Computersystemen Tentamen Computersystemen baicosy6 2e jaar bachelor AI, 2e semester 21 oktober 213, 9u-11u OMHP D.9 vraag 1 Van een Single Cycle Harvard machine hebben de componenten de volgende propagation delay time:

Nadere informatie

From High-Level Language to language of the hardware

From High-Level Language to language of the hardware Overzichtscollege 1 Abstractieniveaus Een computersysteem bestaat uit een hiërarchie van lagen Elke laag heeft een goed gedefinieerde interface naar de bovenliggende en onderliggende lagen Essentieel bij

Nadere informatie

Aankoopadvies computer en randapparatuur

Aankoopadvies computer en randapparatuur Aankoopadvies computer en randapparatuur Welke computer moet ik kiezen? Deze vraag is niet voor iedere met hetzelfde te beantwoorden. Toch kan ik u leren welke vragen u zich moet stellen om tot een goede

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems - Embedded systems - Specifieke software mappen op specfieke hardware. - Hardware synthesis. - Real-time

Nadere informatie

ICT Infrastructuren: Processen en Threads. 18 november 2013 David N. Jansen

ICT Infrastructuren: Processen en Threads. 18 november 2013 David N. Jansen ICT Infrastructuren: Processen en Threads 18 november 2013 David N. Jansen Datum en Ajd van werkcollege na overleg met de aanwezigen: donderdag 8:45 10:30 Leerdoel voor vandaag. Stallings hoofdst 2 4 Hoofddoelen

Nadere informatie

Inhoud. Geschiedenis / evolutie van OpenEmbedded en Yocto Overzicht van de architectuur en concepten Persoonlijke ervaring

Inhoud. Geschiedenis / evolutie van OpenEmbedded en Yocto Overzicht van de architectuur en concepten Persoonlijke ervaring 1 Inhoud Geschiedenis / evolutie van OpenEmbedded en Yocto Overzicht van de architectuur en concepten Persoonlijke ervaring 2 Introductie Leon Woestenberg Embedded systeem architect RTOS, Linux, hardware,

Nadere informatie

De allereerste Intel microprocessor de i4004 uit 1971

De allereerste Intel microprocessor de i4004 uit 1971 Processortechnologie Een echte nieuwsbrief deze maal met de nadruk op nieuws! In deze uitgave wil ik het even hebben over de veranderingen die zich de laatste 2 jaar hebben voorgedaan op de PC-industrie.

Nadere informatie

Cool. Vijf jaar geleden droomden de processorfabrikanten. Multi-core processoren verplaatsen probleem

Cool. Vijf jaar geleden droomden de processorfabrikanten. Multi-core processoren verplaatsen probleem 6 Cool De bedenkers van C++ en Java hebben de afgelopen tijd in de media opgeroepen om te komen tot nieuwe softwareparadigma s. Zowel Bjarne Stroustrup als James Gosling spraken hun zorg uit over de programmeerbaarheid

Nadere informatie

Kleine cursus PHP5. Auteur: Raymond Moesker

Kleine cursus PHP5. Auteur: Raymond Moesker Kleine cursus PHP5 Auteur: Raymond Moesker Kleine cursus PHP PHP is platform en CPU onafhankelijk, open source, snel, heeft een grote userbase, het is object georiënteerd, het wordt omarmd door grote bedrijven

Nadere informatie

Concurrency in Java met threads. Java Threads. Voorbeelden concurrency in applicaties. Waarom concurrency in Java?

Concurrency in Java met threads. Java Threads. Voorbeelden concurrency in applicaties. Waarom concurrency in Java? Java Threads Concurrency in Java met threads Wat zijn threads? Hoe werken threads? Hoe werk je met threads in Java? Scheduling Synchronisatie In Java programma s is concurrency (aka parallellisme) mogelijk.

Nadere informatie

Les 9: Meerdradige uitvoering

Les 9: Meerdradige uitvoering Les 9: Meerdradige uitvoering consistentie Geavanceerde computerarchitectuur Lieven Eeckhout Academiejaar 2008-2009 Universiteit Gent Overzicht Sequentiële consistentie Versoepelde consistentie Transactional

Nadere informatie

Laptop Folder. De prijzen die in deze folder staan vermeld zijn incl. Btw en startklaar geleverd en excl. arbeid en voorrijkosten op locatie.

Laptop Folder. De prijzen die in deze folder staan vermeld zijn incl. Btw en startklaar geleverd en excl. arbeid en voorrijkosten op locatie. Laptop Folder 2017 Dit is onze laptop folder, hierin vindt u verschillende merken maar altijd met minimaal 2 jaar garantie. Deze garantie is op "hardware" en wij geven deze garantie aan "huis". De prijzen

Nadere informatie

Intel Pentium G3258. Productinformatie ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER BX80646G3258 FABRIEKSGARANTIE. Bring in Service (36 maanden) Processor

Intel Pentium G3258. Productinformatie ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER BX80646G3258 FABRIEKSGARANTIE. Bring in Service (36 maanden) Processor Intel Pentium G3258 ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER 48693 BX80646G3258 FABRIEKSGARANTIE Bring in Service (36 maanden) Productinformatie Processor Processorfamilie Frequentie van processor Intel Pentium G

Nadere informatie

Van den Brink ICT / Enkweg 3a / 7251 EV VORDEN / Tel: 0575 55 43 11 / www.vandenbrinkict.nl

Van den Brink ICT / Enkweg 3a / 7251 EV VORDEN / Tel: 0575 55 43 11 / www.vandenbrinkict.nl ʺ Notebooks built by Van den Brink ICTʺ 499,00 Compal KTV00 Barebone / Mobile Intel 945GSE Express (945GSE + ICH7 M) Intel Atom N280 CPU + 945GSE + ICH7M 2GB DDR2 800MHz (1x 2GB) Dual Channel 160GB 7200Rpm

Nadere informatie

Op dit moment is ons gehele hosting cluster om NFS heen gebouwd waardoor zo maar overstappen geen optie is.

Op dit moment is ons gehele hosting cluster om NFS heen gebouwd waardoor zo maar overstappen geen optie is. Inleiding In onze huidige omgevingen maken we voor bijna 1% gebruik van NFS. Het is bij ons intern bekend dat NFS op sommige punten steken laat vallen, denk hierbij aan performance, maar ook aan locking

Nadere informatie

Zzpps 14 oktober 2014

Zzpps 14 oktober 2014 Zzpps 14 oktober 2014 SBSAFE staat voor Siebe Bosch VEILIG SBSAFE staat voor Siebe Bosch VEILIG gestart 1 februari 2007 De hoge bomen 12 Drachten SBSAFE Kwaliteit en Service Camera bewaking Alarmcentrales

Nadere informatie

Programmeren in C ++ met wxwidgets les 5

Programmeren in C ++ met wxwidgets les 5 Elektrotechniek/Embedded Systems engineering inf2d Programmeren in C ++ met wxwidgets les 5 cursus 2009-2010 ir drs E.J Boks Les 5 Grafische toolkits Basisbeginselen gebruik grafische toolkit WxWidgets

Nadere informatie

Prijslijst Juni 2009

Prijslijst Juni 2009 I) Systeemkasten Enlight 2F0315 350W MATX (Zwart/zilver) MiniTower 55,22 i Enlight 2F0405 350W MATX (Zwart/zilver) MiniTower 56,93 i Aopen QF50D 400W ATX (Zwart/Zilver) 62,60 i II) Monitoren TFT ACER 17"

Nadere informatie

Cover Page. Author: Vu, Van Thieu Title: Opportunities for performance optimization of applications through code generation Issue Date:

Cover Page. Author: Vu, Van Thieu Title: Opportunities for performance optimization of applications through code generation Issue Date: Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18622 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Vu, Van Thieu Title: Opportunities for performance optimization of applications

Nadere informatie

Uitwerking oefententamen Computerarchitectuur December 2016

Uitwerking oefententamen Computerarchitectuur December 2016 Uitwerking oefententamen Computerarchitectuur December 2016 I.a. De overall CPI kan worden berekend met de formule n IC i CPI Instruction count CPI i voor de ratio vullen we telkens de geven frequentie

Nadere informatie

Onafhankelijke verzamelingen en Gewogen Oplossingen, door Donald E. Knuth, The Art of Computer Programming, Volume 4, Combinatorial Algorithms

Onafhankelijke verzamelingen en Gewogen Oplossingen, door Donald E. Knuth, The Art of Computer Programming, Volume 4, Combinatorial Algorithms Onafhankelijke verzamelingen en Gewogen Oplossingen, door Donald E. Knuth, The Art of Computer Programming, Volume 4, Combinatorial Algorithms Giso Dal (0752975) Pagina s 5 7 1 Deelverzameling Representatie

Nadere informatie

Tentamen Object Georiënteerd Programmeren TI1206 29 oktober 2014, 9.00-11.00 Afdeling SCT, Faculteit EWI, TU Delft

Tentamen Object Georiënteerd Programmeren TI1206 29 oktober 2014, 9.00-11.00 Afdeling SCT, Faculteit EWI, TU Delft Tentamen Object Georiënteerd Programmeren TI1206 29 oktober 2014, 9.00-11.00 Afdeling SCT, Faculteit EWI, TU Delft Bij dit tentamen mag je geen gebruik maken van hulpmiddelen zoals boek of slides. Digitale

Nadere informatie

ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER PRIJS 415,90 FABRIEKSGARANTIE. Vierde generatie Intel Core i7. Intel Core i Desktop series.

ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER PRIJS 415,90 FABRIEKSGARANTIE. Vierde generatie Intel Core i7. Intel Core i Desktop series. Intel Core i7 4790K ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER 48690 BX80646I74790K PRIJS 415,90 FABRIEKSGARANTIE Bring in Service (36 maanden) Productinformatie Processor Processorfamilie Frequentie van processor

Nadere informatie

195 goedkoper dan in de winkel

195 goedkoper dan in de winkel 399 geldig vanaf 12 januari voor snelle beslissers @ 399 5 x ASUS 17,3" notebook met 2 gratis uitbreidingen aan stuntprijs! Met laatste nieuwe INTEL Multi CORE PROCESSOR! Méér voor minder geld! OP = OP

Nadere informatie

Tentamen Object Georiënteerd Programmeren TI1200 30 januari 2013, 9.00-12.00 Afdeling SCT, Faculteit EWI, TU Delft

Tentamen Object Georiënteerd Programmeren TI1200 30 januari 2013, 9.00-12.00 Afdeling SCT, Faculteit EWI, TU Delft Tentamen Object Georiënteerd Programmeren TI1200 30 januari 2013, 9.00-12.00 Afdeling SCT, Faculteit EWI, TU Delft Bij dit tentamen mag je geen gebruik maken van hulpmiddelen zoals boek of slides. Dit

Nadere informatie

Asus notebookstunt. 195 goedkoper dan in de winkel

Asus notebookstunt. 195 goedkoper dan in de winkel 399 Asus notebookstunt geldig vanaf 7 maart voor snelle beslissers @ 399 5 x WITTE ASUS 17,3" notebook met 2 gratis uitbreidingen aan stuntprijs! Met laatste nieuwe INTEL Multi CORE PROCESSOR! Méér voor

Nadere informatie

Windows Basis - Herman Van den Borre 1

Windows Basis - Herman Van den Borre 1 Windows Vista Basis Herman Van den Borre Praktische zaken Lessen Vrijdagmorgen 9u00 11u45 Pauze 10u15-10u30 Handboek Windows Vista Basis Roger Frans Uitgeverij Campinia Media ISBN: 978.90.356.1212.9 Prijs:

Nadere informatie

Asus notebookstunt. 195 goedkoper dan in de winkel

Asus notebookstunt. 195 goedkoper dan in de winkel 399 Asus notebookstunt geldig vanaf 6 mei voor snelle beslissers @ 399 5 x ASUS 17,3" notebook met 2 gratis uitbreidingen aan stuntprijs! Met laatste nieuwe INTEL Multi CORE PROCESSOR! Méér voor minder

Nadere informatie

Acer Laptop prijzen 2010 (Blad 1 / 6)

Acer Laptop prijzen 2010 (Blad 1 / 6) Acer Laptop prijzen 2010 (Blad 1 / 6) Acer Extensa 5235- Acer Extensa 5635G- Acer Extensa 5635G- Acer Extensa 5635Z- Acer Extensa 5635Z- 901G16Mn 662G25Mn 663G32Mn 434G50Mn 444G32Mn Prijs 399 599 650 560

Nadere informatie

Informatica gaat net zo min over computers als astronomie gaat over telescopen. (Edsger W. Dijkstra)

Informatica gaat net zo min over computers als astronomie gaat over telescopen. (Edsger W. Dijkstra) 1. inleiding Informatica gaat net zo min over computers als astronomie gaat over telescopen. (Edsger W. Dijkstra) Om informatica toe te passen en "tot leven te brengen" hebben we computer hardware (computers)

Nadere informatie

Open Office 3.0. Microsoft Office 2007. StarLight Corp. Nieuwsbrief nr. 4 Jaargang 2

Open Office 3.0. Microsoft Office 2007. StarLight Corp. Nieuwsbrief nr. 4 Jaargang 2 Onze 4 de en laatste nieuwsbrief van dit jaar. Om het jaar te eindigen een aantal nieuwigheden die van belang kunnen zijn in de toekomst. Open Office 3.0 Microsoft Office 2007 StarLight Corp. Iedereen

Nadere informatie

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer)

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) -Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) De pc is bedacht in 1833 Door gebrek aan onderdelen kwam de eerst werkende PC 100 jaar later Gewicht: 35 ton (35.000 kilo!) en kamervullend. Zie de

Nadere informatie

ASUS X75A-TY229H 425. Intel Celeron Processor 1000M (1,8 GHz) Kern Aantal cores: 2 CPU snelheid: 1800 MHz Structuur grootte: 22 nm

ASUS X75A-TY229H 425. Intel Celeron Processor 1000M (1,8 GHz) Kern Aantal cores: 2 CPU snelheid: 1800 MHz Structuur grootte: 22 nm ASUS X75A-TY229H 425 De X75 serie is uitgerust met IceCool Technologie, dit maakt uw pc-ervaring koel en comfortabel, zelfs tijdens de langste computersessies.. Verder maakt de X75 serie gebruik van SonicMastertechnologie,

Nadere informatie

Vakgroep CW KAHO Sint-Lieven

Vakgroep CW KAHO Sint-Lieven Vakgroep CW KAHO Sint-Lieven Objecten Programmeren voor de Sport: Een inleiding tot JAVA objecten Wetenschapsweek 20 November 2012 Tony Wauters en Tim Vermeulen tony.wauters@kahosl.be en tim.vermeulen@kahosl.be

Nadere informatie

refurbished IPHONES aan stuntprijzen

refurbished IPHONES aan stuntprijzen SUPERSTUNT : MEDION 15,6" NOTEBOOK @ 499 nu 10 x met gratis verdubbeling van het interne geheugen tot 12 Gb en gratis SSD 128 Gb gewone 1000 Gb. 100 goedkoper dan de winkelprijs. Op = op! MEDION 15,6"

Nadere informatie

1 Waar moet ik op letten als ik een PC koop?

1 Waar moet ik op letten als ik een PC koop? 1 Waar moet ik op letten als ik een PC koop? Inleiding Het besluit is gevallen. Je wilt een nieuwe computer kopen. Maar, je vindt het jammer dat je niet iemand kent die er verstand van heeft. Hieronder

Nadere informatie

MINIMALE SYSTEEMVEREISTEN

MINIMALE SYSTEEMVEREISTEN MINIMALE SYSTEEMVEREISTEN AUTODESK PRODUCTEN I DEAS ENGINEERED i-theses bvba T +32 (0)52 45 72 62 BTW BE 0462 404 641 F +32 (0)52 45 72 63 RPR Dendermonde Haststraat 1 info@i-theses.com Fortis 293-0191620-03

Nadere informatie

Minimale eisen voor de computer om 3D-materiaal op een projector van BenQ te kunnen afspelen:

Minimale eisen voor de computer om 3D-materiaal op een projector van BenQ te kunnen afspelen: 3D-materiaal op een projector van BenQ bekijken: Uw projector van BenQ ondersteunt het afspelen van drie-dimensionaal (3D) materiaal dat is overgebracht via D-Sub, Component, HDMI, Video, en S-Video. U

Nadere informatie

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen.

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. Flex_Rooster WERKBOEK INTRODUCTIE iseries Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. ICS Opleidingen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

hardware - antwoorden

hardware - antwoorden 2015 hardware - antwoorden F. Vonk versie 3 24-11-2015 inhoudsopgave hardware... - 2 - moederbord... - 3 - CPU... - 6 - RAM... - 7 - hardware architectuur (verdieping)... - 8 - Dit werk is gelicenseerd

Nadere informatie

Voorbeeldtentamen Inleiding programmeren (IN1608WI), Oktober 2003, , Technische Universiteit Delft, Faculteit EWI, Afdeling 2.

Voorbeeldtentamen Inleiding programmeren (IN1608WI), Oktober 2003, , Technische Universiteit Delft, Faculteit EWI, Afdeling 2. Voorbeeldtentamen Inleiding programmeren (IN1608WI), Oktober 2003, 14.00-15.30, Technische Universiteit Delft, Faculteit EWI, Afdeling 2. Dit tentamen bestaat uit twee delen. Deel 1 (14.00-14.45, gesloten

Nadere informatie

CLIPS en het Rete-algoritme. Productieregels in CLIPS. Feiten. Productiesysteem (voorbeeld)

CLIPS en het Rete-algoritme. Productieregels in CLIPS. Feiten. Productiesysteem (voorbeeld) CLIPS en het Rete-algoritme CLIPS: acroniem voor C Language Integrated Production System Verwant aan OPS5 (Carnegie-Mellon University), en gebaseerd op ART (Artificial Reasoning Tool) Ontwikkeld door Lyndon

Nadere informatie

méér voor minder geld!

méér voor minder geld! 10 x MEDION notebook @ 399 notebookpromotie met laatste nieuwe Intel multi core processor en SUPERSNELLE SSD SCHIJF 128 Gb + EXTRA INTERNE HARDE SCHIJF VAN 500 Gb! nu 10 x ter beschikking met verhoging

Nadere informatie

Laptop Folder. April 2014

Laptop Folder. April 2014 Laptop Folder April 2014 Dit is onze laptop folder, hierin vindt u verschillende merken maar altijd met minimaal 2 jaar garantie. Deze garantie is op "hardware" en wij geven deze garantie aan "huis". De

Nadere informatie

RAM en CPU. Mute (http://mutecode.com) 1 september

RAM en CPU. Mute (http://mutecode.com) 1 september en CPU Mute (http://mutecodecom) 1 september 2015 De meeeste RAM is vluchtig Daarmee bedoelen we dat de data verloren gaat wanneer de spanning wegvalt Veel voorkomende types RAM zijn: Dynamic RAM (DRAM)

Nadere informatie

Hardware. Word. Anna van Kommer M3A

Hardware. Word. Anna van Kommer M3A Hardware Word Anna van Kommer M3A Inhoudsopgave Pagina Inleiding... 2 Hoofdstuk 1: Het Beeldscherm... 3 Hoofdstuk 2: De processor... 4 Hoofdstuk 3: Het geheugen... 5 Hoofdstuk 4: De harde schijf... 6 Hoofdstuk

Nadere informatie

Applicatie-Architecturen

Applicatie-Architecturen Applicatie-Architecturen joost.vennekens@kuleuven.be http://www.cs.kuleuven.be/~joost/dn/ Programmeren in het echt! Programming in the large Deel van groter geheel! In teamverband! Open opdracht!! Inhoud:

Nadere informatie

Film in de pc laden.

Film in de pc laden. Film in de pc laden. Wat is er nodig: De hardeschijf moet voldoende ruimte hebben om het ruwe beeldmateriaal te kunnen bewerken en te bewaren. 1 uur digitale video= 3600 sec. X 3,6 MB/sec.= 12.960 MB =

Nadere informatie

Semaforen. Semaforen p. 1/2

Semaforen. Semaforen p. 1/2 Semaforen 2008 Semaforen p. 1/2 Vorige Keer mbv mutual exclusion kritieke sectie (cs) 1. software : Dekker s, Peterson s algoritme 2. hardware: uniprocessor machine: disable interrupts 3. hardware: multiprocessor

Nadere informatie

139,99. superstunt 54,99 24,99. SSD schijf SAMSUNG EVO 250 GB : 89,99 SSD schijf SAMSUNG EVO 500 GB : 139,99

139,99. superstunt 54,99 24,99. SSD schijf SAMSUNG EVO 250 GB : 89,99 SSD schijf SAMSUNG EVO 500 GB : 139,99 promoties op ALLE merken/modellen externe harde schijven. Bijvb. : MAXTOR 5 Tb (5000 Gb) USB3.0 139,99 promoties op alle micro Sd- kaarten 16 Gb klasse 10 : 4,99 / / 32 Gb klasse 10 : 9,99 64 Gb klasse

Nadere informatie

Computerarchitectuur. H&P Ch 2. Memory Hierarchy Design

Computerarchitectuur. H&P Ch 2. Memory Hierarchy Design Computerarchitectuur H&P Ch 2. Memory Hierarchy Design Kristian Rietveld http://ca.liacs.nl/ Motivatie Hoe dichter bij de CPU, hoe sneller het geheugen. - Maar ook: kleiner en duurder. Programmeurs willen

Nadere informatie

PRESTATIES NGINX WEBSERVER

PRESTATIES NGINX WEBSERVER PRESTATIES NGINX WEBSERVER Welke configuratiewaarden dienen gebruikt te worden voor de hoogst haalbare prestaties van de Nginx webserver? 1. Welke design architectuur implementeert Nginx? 2. Wat doen de

Nadere informatie

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Computersysteem Een systeem dat rekenkundige operaties, data manipulaties en beslissingen kan uitvoeren, aan de hand

Nadere informatie

Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontroller Uit Wikipedia A microcontroller (sometimes abbreviated µc or uc) is a small computer on a single integrated circuit

Nadere informatie

méér voor minder geld!

méér voor minder geld! alle notebooks uit de compudeals folder (zie website) nu met gratis draagtas en draadloze muis en gratis klaargemaakt met uitgebreid softwarepakket + opleiding + gratis telefonische bijstand. onderstaande

Nadere informatie

Vertaald door Marloes van der Meulen Coderdojo Wommels Bron: https://www.raspberrypi.org/learning/getting-started-with-sonic-pi/

Vertaald door Marloes van der Meulen Coderdojo Wommels Bron: https://www.raspberrypi.org/learning/getting-started-with-sonic-pi/ LES 1 Je eerste geluiden programmeren met Sonic Pi Dit is het startscherm van Sonic Pi. Het bestaat uit drie schermpjes. De grootste is voor het schrijven van de code en we noemen dit het programming panel.

Nadere informatie

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur Computerarchitectuur en Netwerken 1 Computerarchitectuur Lennart Herlaar 2 september 2015 Opbouw van het vak Eerst (6 keer) over de opbouw van computer en operating system Collegedictaat Systeemarchitectuur

Nadere informatie

Waarmaken van Leibniz s droom

Waarmaken van Leibniz s droom Waarmaken van Leibniz s droom Artificiële intelligentie Communicatie & internet Operating system Economie Computatietheorie & Software Efficiënt productieproces Hardware architectuur Electronica: relais

Nadere informatie

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE Eigenschappen Converged Hardware 1 van 8 Document Informatie Versie Datum Omschrijving Auteur(s) 0.1 29-09-2015 Draft Remco Nijkamp 0.2 29-09-2015 Volgende Versie opgesteld

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN ComputerSystemen Deeltentamen B (weken 6..9) vakcode 2M208 woensdag 19 Maart 2003, 9:00-10:30

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN ComputerSystemen Deeltentamen B (weken 6..9) vakcode 2M208 woensdag 19 Maart 2003, 9:00-10:30 TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN ComputerSystemen Deeltentamen B (weken 6..9) vakcode 2M208 woensdag 19 Maart 2003, 9:00-10:30 Algemene opmerkingen (lees dit!): - Dit tentamen duurt ANDERHALF UUR! - Dit

Nadere informatie

Hardware specialisatie. Sessie: Systeemoptimalisatie

Hardware specialisatie. Sessie: Systeemoptimalisatie Hardware specialisatie Sessie: Systeemoptimalisatie Overzicht > Inleiding < Hardware Optimalisatie Software Optimalisatie Diagnose- en tuningsoftware Inleiding Waarom optimaliseren? o Oudere hardware sneller

Nadere informatie

Zeg niet zomaar i7... 2. Wat is hyperthreading?... 3. De mobiele familie... 5. Letters boven cijfers... 5. Megahertz versus geld...

Zeg niet zomaar i7... 2. Wat is hyperthreading?... 3. De mobiele familie... 5. Letters boven cijfers... 5. Megahertz versus geld... Inhoud Zeg niet zomaar i7... 2 Wat is hyperthreading?... 3 De mobiele familie... 5 Letters boven cijfers... 5 Megahertz versus geld... 6 De kracht van HQ... 8 Vergeet de i3 niet... 9 De desktop: een ander

Nadere informatie

Nieuwe computer en printer?

Nieuwe computer en printer? Nieuwe computer en printer? Waar moet ik op letten? Peer Custers Nieuwe computer: waarom? Huidige computer is defect Nog te repareren voor redelijke prijs? Huidige computer voldoet niet meer Geheugen bijplaatsen?

Nadere informatie

Dealer instructie. SE serie 2008 versie 009

Dealer instructie. SE serie 2008 versie 009 Dealer instructie SE serie 2008 versie 009 Inhoudsopgave 1 Dealer F.A.Q... 3 1.1 Dealer frequently Asking Questions... 3 1.2 Initalisatiecodes... 4 1.3 Grafisch bericht (=grafische commerciële boodschap)...

Nadere informatie

OPTIMALISATIE VAN MPEG-4-WAVELETCODE VOOR DE TRIMEDIAPROCESSOR

OPTIMALISATIE VAN MPEG-4-WAVELETCODE VOOR DE TRIMEDIAPROCESSOR E99/EL/VLSI1 Diepenbeek, 1 juni 1999 OPTIMALISATIE VAN MPEG-4-WAVELETCODE VOOR DE TRIMEDIAPROCESSOR Abstract van het eindwerk van Bert BRANS en Benjamin GOYVAERTS Industrieel Ingenieur Elektriciteit optie

Nadere informatie

hardware F. Vonk versie

hardware F. Vonk versie 2015 hardware F. Vonk versie 3 24-11-2015 inhoudsopgave 1. inleiding... - 2-2. hardware... - 3-3. moederbord... - 4 - bussen... - 5 - cpu... - 5 - bridges... - 6 - voorbeelden... - 6 - RAM... - 9-4. CPU...

Nadere informatie

College 11: Game Engines

College 11: Game Engines Concurrency Gerard Tel / Jacco Bikker - november 2016 februari 2017 College 11: Game Engines Welkom! Agenda: A Brief History Of Valve s Source Engine, 2007 id Tech 5, 2009 Bungie s Destiny, 2015 Naughty

Nadere informatie

Memory Management. Virtual Memory. Eisen Memory Management. Verdelen geheugen over meerdere processen

Memory Management. Virtual Memory. Eisen Memory Management. Verdelen geheugen over meerdere processen Memory Management Process control information Entry point to program Process Control Block Verdelen geheugen over meerdere processen Program Branch instruction Virtual Memory Data Reference to data Processen

Nadere informatie

Oracle WebCenter Content in grote omgevingen

Oracle WebCenter Content in grote omgevingen Oracle WebCenter Content in grote omgevingen Maarten van Veelen Consultant Oracle WebCenter Content Werkzaam bij Quobell BV, Houten mvveelen@quobell.nl 6 juni 2013 1 2 3 Introductie Groot vs Complex vs

Nadere informatie

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013 Geheugenbeheer ICT Infrastructuren 2 december 2013 Doelen van geheugenbeheer Reloca>e (flexibel gebruik van geheugen) Bescherming Gedeeld/gemeenschappelijk geheugen Logische indeling van procesonderdelen

Nadere informatie

Database Consolidatie met ODA

Database Consolidatie met ODA Database Consolidatie met ODA Ervaringen en sneak preview Spreker(s) : Datum : E-mail : Herman Slange 7 juni 2016 herman,slange@transfer-solutions.com WWW.TRANSFER-SOLUTIONS.COM 2 Agenda Introductie Engineered

Nadere informatie

Acer TravelMate 5730G-654G32MN - Core

Acer TravelMate 5730G-654G32MN - Core TE KOOP: Acer Travelmate 5730G-654G32MN Productbeschrijving Afmetingen (BxDxH) Gewicht Lokalisatie Systeemtype Ingebouwde apparaten Ingebouwde beveiliging Processor Cachegeheugen RAM Specificaties: Acer

Nadere informatie

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what?. Keuzes maken Wanneer je een computer wilt aanschaffen denk je tegenwoordig niet meteen meer aan de desktop. De desktop is een "grote"

Nadere informatie

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 Herhaling: Booleaanse algebra (B = {0,1},., +, ) Elke Booleaanse functie f: B n B m kan met., +, geschreven worden Met Gates (electronische

Nadere informatie

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server)

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server) Multi user Setup Firebird database op een windows (server) Inhoudsopgave osfinancials multi user setup...3 Installeeren van de firebird database...3 Testing van de connectie met FlameRobin...5 Instellen

Nadere informatie

De CB channel controller TMS1022NL/NLL en TMS1023NL/NLL. ( Dit is een maskrom-programmed version van de Texas Instruments TMS1000 family)

De CB channel controller TMS1022NL/NLL en TMS1023NL/NLL. ( Dit is een maskrom-programmed version van de Texas Instruments TMS1000 family) De CB channel controller TMS1022NL/NLL en TMS1023NL/NLL ( Dit is een maskrom-programmed version van de Texas Instruments TMS1000 family) Ik begin even met een korte inleiding over de TMS1000. ( Wil je

Nadere informatie

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek VTI St.- Laurentius Neem eerst de tekst in het boek door, doe dit enkele keren en probeer uiteraard te onthouden wat je leest. Los nadien de

Nadere informatie

slides3.pdf April 15, 2002 1

slides3.pdf April 15, 2002 1 Wat is een Operating System? CSN CS3 OS structuur en File management Standaard verzameling software voor een computer Besturing/beheer van de computer Gemak voor schrijvers van programma s Standaarden

Nadere informatie

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces Operating System Overview (Hfst 2) Wat is een OS? Wat was een OS? Evolutie van OS. OS als virtuele machine OS als beheerder van hulpbronnen (resources) Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Nadere informatie

Intel Celeron G1820. Productinformatie ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER BX80646G1820 FABRIEKSGARANTIE. Bring in Service (36 maanden) Processor

Intel Celeron G1820. Productinformatie ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER BX80646G1820 FABRIEKSGARANTIE. Bring in Service (36 maanden) Processor Intel Celeron G1820 ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER 47807 BX80646G1820 FABRIEKSGARANTIE Bring in Service (36 maanden) Productinformatie Processor Processorfamilie Frequentie van processor Intel Celeron G

Nadere informatie

Hardware. Robert Groen. Jim van Dijk. 13 september 2013 M44 ITTL

Hardware. Robert Groen. Jim van Dijk. 13 september 2013 M44 ITTL Hardware Robert Groen Jim van Dijk 13 september 2013 M44 ITTL 1 Inhoud Inleiding... 3 Geschiedenis van de pc... 4 Inhoud computer... 5 Software computer... 6 Onderdelen Hardware... 9 Functies Onderdelen

Nadere informatie

speciale aanbiedingen geldig vanaf 3 februari. nu alle notebooks en computers met gratis uitbreidingen en/of toebehehoren. Bij ons krijgt u altijd

speciale aanbiedingen geldig vanaf 3 februari. nu alle notebooks en computers met gratis uitbreidingen en/of toebehehoren. Bij ons krijgt u altijd speciale aanbiedingen geldig vanaf 3 februari. nu alle notebooks en computers met gratis uitbreidingen en/of toebehehoren. Bij ons krijgt u altijd méér notebook of computer voor minder geld! Ook printers,

Nadere informatie

De computer als processor

De computer als processor De computer als processor DE FYSIEKE COMPUTER Componenten van de computerconfiguratie Toetsenbord Muis Scanner Microfoon (Extern geheugen) Invoerapparaten Uitvoerapparaten Monitor Printer Plotter Luidspreker

Nadere informatie

Real-Time Software (RTSOF) EVMINX9 Week 2

Real-Time Software (RTSOF) EVMINX9 Week 2 Real-Time Software (RTSOF) EVMINX9 Week 2 C++ Threads C++ heeft (nog) geen standaard library voor concurrent programmeren. Boost Thread library http://www.boost.org/ Intel Threading Building Blocks (TBB)

Nadere informatie

PENTIUM met DDR-3 geheugen Dual core : 2 x 3.3 Ghz megapower!

PENTIUM met DDR-3 geheugen Dual core : 2 x 3.3 Ghz megapower! U INTEL STUNTCOMPUTER #1 @ 299 nog 5 x met gratis verdubbeling van de harde schijf tot 2000Gb! U 240 goedkoper dan in de winkelu! met INTEL PENTIUM processor Supersnel en zéér zuinig : maximum 53 W verbruik

Nadere informatie

Datatypes Een datatype is de sort van van een waarde van een variabele, veel gebruikte datatypes zijn: String, int, Bool, char en double.

Datatypes Een datatype is de sort van van een waarde van een variabele, veel gebruikte datatypes zijn: String, int, Bool, char en double. Algemeen C# Variabele Een variabele is een willekeurige waarde die word opgeslagen. Een variabele heeft altijd een datetype ( De soort waarde die een variabele bevat). Datatypes Een datatype is de sort

Nadere informatie

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE Onderdeel van SmartProducts EVEN VOORSTELLEN DOCENT Fjodor van Slooten N208 (Horstring Noord) F.vanSlooten@utwente.nl Assistentie door: Hans Tragter, Nadia Klomp,

Nadere informatie

Studie van intel processoren en draadloze netwerken

Studie van intel processoren en draadloze netwerken Studie van intel processoren en draadloze netwerken Kpl KBO Goethals 165POL luitenant kolonel vlieger Vaerten 1ste bachelor academisch jaar 2010-2011 Inhoudsopgave 1 Studie intel processoren...3 1.1 Inleiding...3

Nadere informatie

TI-2720 Operating System Concepten. 6 november 2012, uur. docent: H.J. Sips. Dit is een tentamen met 9 open vragen

TI-2720 Operating System Concepten. 6 november 2012, uur. docent: H.J. Sips. Dit is een tentamen met 9 open vragen TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica Sectie Parallelle en Gedistribueerde Systemen TUDelft TI-2720 Operating System Concepten 6 november 2012, 14.00-17.00 uur.

Nadere informatie

Examen Geavanceerde Computerarchitectuur

Examen Geavanceerde Computerarchitectuur Examen Geavanceerde Computerarchitectuur Academiejaar 2009-2010 Maandag 4 januari 2010, 14u00 Prof. dr. ir. L. Eeckhout Naam: Richting: Enkele opmerkingen vooraf: Vul eerst en vooral op ieder blad Uw naam

Nadere informatie

Planning. 1. Mini College. 2. Introductiecursus Imperatief Programmeren. 3. Crash and Compile (vanaf 17:00 uur)

Planning. 1. Mini College. 2. Introductiecursus Imperatief Programmeren. 3. Crash and Compile (vanaf 17:00 uur) Planning 1. Mini College 2. Introductiecursus Imperatief Programmeren 3. Crash and Compile (vanaf 17:00 uur) Geschiedinis van de Codemonkeys imperatief programmeren voor beginners Geschiedenis van de Codemonkey

Nadere informatie

slides2.pdf April 12,

slides2.pdf April 12, Werking van CPU CSN CS2 CPU, I/O en Memory management Piet van Oostrum 12 april 2002 De ALU kan alleen eenvoudige operaties uitvoeren (bijv. twee getallen optellen, vermenigvuldigen of testen of iets >

Nadere informatie