From High-Level Language to language of the hardware

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "From High-Level Language to language of the hardware"

Transcriptie

1 Overzichtscollege 1

2 Abstractieniveaus Een computersysteem bestaat uit een hiërarchie van lagen Elke laag heeft een goed gedefinieerde interface naar de bovenliggende en onderliggende lagen Essentieel bij de ondersteuning van opwaartse compatibiliteit 2

3 From High-Level Language to language of the hardware Hogere programmeertaal (C) for( i = 0; i == 4; i = i + 1 ) { a = a + 8; } Compiler Assembler code LOADI tmp, 4 # i 4 LOADI a, 0 # a 0 for: BEQ i, tmp, end # if ( i == 4 ) goto end ADDI i, i, 1 # i i +1 ADDI a, a, 8 # (tussen)resultaat BRA for # goto for loop end: HALT # einde programma Assembler Machinetaal 3

4 Instruction Set Architecture (ISA) Een heel belangrijke abstractie interface tussen hardware en low-level software gestandaardiseerde instructies, machinetaal, etc. voordeel: verschillende implementaties van dezelfde architectuur nadeel: werpt drempel op voor totaal nieuwe ideeën Modern instruction set architectures: IA-32, PowerPC, MIPS, SPARC, ARM, and others 4

5 Welke abstracties bestaan er op dit vakgebied? Welke lagen van de software en de hardware bestaan er? Applicatie software Systeem software Assembleertaal Machinetaal Onderwerpen over de architectuur zoals Caches, Virtual Memory, Pipelining, Dual Core Sequentiële logica, finite state machines Combinatorische logica en rekenschakelingen Logische poorten, aangestuurd door nullen en enen Transistoren om poorten samen te stellen (CMOS) Halfgeleiders om transistoren te bouwen Eigenschappen van halfgeleiders (atomen, elektronen etc.) 5

6 Welke abstracties komen in deze cursus aan bod? Welke lagen van de software en de hardware komen aan bod? Applicatie software, nee Systeem software, nee Assembleertaal, ja, hoofdstuk 3, 7, 8 en 9. Machinetaal, ja, hoofdstuk 3. Onderwerpen over de architectuur zoals Caches, Virtual Memory, Pipelining, Dual Core nee. Sequentiële logica, finite state machines, ja, hoofdstuk 5 en 6. Combinatorische logica en rekenschakelingen, ja, hoofdstuk 2, 4 en 6. Logische poorten aangestuurd door nullen en enen, ja, hoofdstuk 1. Transistoren om poorten samen te stellen (CMOS), ja alleen de basis. Halfgeleiders om transistoren te bouwen, nee Eigenschappen van halfgeleiders (atomen, elektronen etc.), nee 6

7 De revolutionaire ontwikkeling van de processor Sneller, sneller en... nog veel sneller Er was, is en blijft een vraag naar steeds snellere computers. Enkele voorbeelden: Intelligentere programma s (b.v. spraakherkenning) Multimedia Spelletjes Wetenschappelijke toepassingen Medische toepassingen etc. Waardoor werden en worden computers steeds sneller? 7

8 Prestatieverbeteringen van processoren Door technologie Meer transistoren op hetzelfde oppervlak Hogere klokfrequenties Minder warmteontwikkeling Door verbeteringen van de architectuur Pipeline Cache Meer processoren Compilers 8

9 Meer transistoren: Wet van Moore Het aantal transistors op een computerchip wordt elke 18 maanden *** verdubbeld. De voorspelling werd in 1965 gedaan door Gordon Moore, één van de oprichters van chipfabrikant Intel. De wet geldt tot op de dag van vandaag (2009). Zal in de toekomst de technologische vooruitgang langzamer gaan verlopen? Voorlopig niet maar na 2020 wel!! Reden: fundamentele fysische barrières. *** 9

10 Bron afbeelding: Wikipedia 10

11 Intel 4004 (1971) 2250 transistors 11

12 Intel Pentium 4 Prescott (2004) transistors 90 nm technologie 0,1 micrometer transistors 12

13 De grootte van één transistor in 2004: 90 nanometer 90 nm 0,01 µm De grootte van één transistor in 2009: 45 nanometer 13

14 Hogere klokfrequenties Computerklok X-tal oscillator 3 Volt 0 Volt Tijd 1 1 Stel :f = 100 Hz periodetijd (t) = = = 0,01sec f 100 Computerklok X-tal oscillator 3 Volt 0 Volt 0,01 seconde Tijd 14

15 Klokfrequentie 1 1 Stel :f = 100 Hz periodetijd (t) = = = f 100 0,01sec Computerklok X-tal oscillator 3 Volt 0 Volt 0,01 seconde Tijd 15

16 Hogere klokfrequenties 4 GHz 16

17 Iedere computer heeft een klok Waardoor wordt de frequentie f van deze klok bepaald? Wat is de propagatietijd van een poort/schakeling/processor? Stel de totale propagatietijd t p voor het uitvoeren van één instructie is 0,25 ns Wat is dan de klokfrequentie f? f 1 t 1 0,25*10 = = 9 p = 4*10 9 sec = 4 GHz 3 Volt 0 Volt 0,25 ns Tijd Limitatie: Lichtsnelheid = km/sec. In 0,25 ns legt het licht 7,5 cm af 17

18 Verwachte energie verbruik in

19 Spanning 3 Volt Energieverbruik en klokfrequentie Klokfrequentie (f): 4 GHz = 4 * 10 9 Hz Er loopt alleen een stroom tijdens het schakelen van de transistoren. Stroomverbruik 0 Volt Geen stroomverbruik Tijd Vermogen (Watt) = Stroom * Spanning = I * U Energieverbruik = Vermogen * tijd (Watt sec) U * t R Energieverbruik = (Watt sec) 2 19

20 Energie verbruik in 2009 Pentium Dual-Core T4200 P; 45 nm; 2 GHz; 35 W 20

21 Prestatieverbeteringen van processoren Door technologie Meer transistoren op hetzelfde oppervlak Hogere klokfrequenties Minder warmteontwikkeling Door verbeteringen van de architectuur Pipeline Cache Meer processoren Compilers 21

22 Tijd (min) Trein nr. Principe van pipelining Methode om meer instructies tegelijkertijd uit te voeren Voorbeeld: Baanvak Amsterdam CS Utrecht CS Er kan slechts één trein op het baanvak rijden CS- Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 2 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 3 CS-Amstel Een trein op baanvak Amsterdam CS Utrecht CS Hoe lang doen 10 treinen over het hele traject? 22

23 Pipelining Methode om meer instructies tegelijkertijd uit te voeren Voorbeeld: Baanvak Amsterdam Utrecht bestaat uit 4 baanvakken: Amsterdam CS Amstel; Amstel Abcoude; Abcoude Breukelen en Breukelen Utrecht CS. Tijd (min) Trein nr CS- Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 2 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 3 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 4 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 5 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 6 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht Vier treinen op de diverse baanvakken Hoe lang doen 10 treinen over het hele traject? 23

24 Pipelining. Methode om meer instructies tegelijkertijd uit te voeren Voorbeeld: Baanvak Amsterdam Utrecht is onderverdeelt in 4 baanvakken Tijd (min) Trein nr CS- Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 2 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 3 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 4 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 5 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht 6 CS-Amstel Amstel- Abcoude Abcoude- Breukelen Breukelen- Utrecht Treinen op diverse baanvakken 4 baanvakken: ( ) * 6 = 78 min. 1 baanvak: 10 * 4 * 6 = 240 min. 24

25 Pipelining Last processor without pipelining was in 85 C ontrol Control I/O interface Instruction cache Enhanced floating point and multim edia Control Data cache Integer datapath Secondary cache and memory interface Advanced pipelining hyperthreading support Control Pentium 4 25

26 Processor-Memory Performance Gap 26

27 27

28 28

29 Multi core machines The number of processors on a chip and number of hardwaresupported threads per processor on current processors. 29

30 E6750 dual-core processor (Intel) Bron afbeelding: Wikipedia 30

31 Toename prestaties van computers sinds 1978 t.o.v. VAX 11/780 31

32 Toekomstbeeld: Waar valt nog flink vooruitgang te boeken en waar niet? Beperkte vooruitgang (huidige) siliciumtechnologie door fysieke limitaties: Kloksnelheid (lichtsnelheid) Component-grootte gelimiteerd (b.v. enkele atomen) Beperkte verbeteringen bestaande architectuur Behoorlijke vooruitgang vermindering energiegebruik (door research t.b.v. draagbare apparatuur). Flinke vooruitgang: Parallellisme! Multi core 32

33 Snelste computer van Nederland in 2005 ANP: Minister van der Hoeven (Onderwijs) heeft dinsdag in Groningen de snelste computer van Europa officieel in gebruik gesteld. Het door IBM ontwikkelde systeem vormt het kloppend hart van het grootste sensornetwerk ter wereld (LOFAR), dat op dit moment in Noord- Nederland in ontwikkeling is ( kleine antennes). In totaal neemt de computer slechts 6 vierkante meter ruimte in beslag Processors staan garant voor een enorme rekenkracht van 27,4 biljoen berekeningen per seconde berekeningen per seconde. 33

34 Toekomst Algemeen wordt verondersteld dat de wet van Moore tot zeker 2020 doorgaat. 34

35 Zo begon het ENIAC built in World War II was the first general purpose computer Used for computing artillery firing tables 80 feet long by 8.5 feet high and several feet wide Each of the twenty 10 digit registers was 2 feet long Used 19,000 vacuum tubes Performed 1900 additions per second 35

36 Programmeren van de ENIAC 36

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Pipeline processor One cycle machine Calculator File of registers Assembly

Nadere informatie

Digitale en analoge technieken

Digitale en analoge technieken Digitale en analoge technieken Peter Slaets February 14, 2006 Peter Slaets () Digitale en analoge technieken February 14, 2006 1 / 33 Computerarchitectuur 1 Processors 2 Primair geheugen 3 Secundair geheugen

Nadere informatie

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen.

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. Flex_Rooster WERKBOEK INTRODUCTIE iseries Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. ICS Opleidingen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Wat is een computer? Wanneer is de pc uitgevonden? Wat hebben de volgende bedrijven met elkaar te maken IBM, Microsoft, Adobe, Apple, Intel, AMD?

Wat is een computer? Wanneer is de pc uitgevonden? Wat hebben de volgende bedrijven met elkaar te maken IBM, Microsoft, Adobe, Apple, Intel, AMD? De Computer 1 Inhoudsopgave Wat is een computer?... 3 Wanneer is de pc uitgevonden?... 3 Wat hebben de volgende bedrijven met elkaar te maken IBM, Microsoft, Adobe, Apple, Intel, AMD? 3 De transistor....

Nadere informatie

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek VTI St.- Laurentius Neem eerst de tekst in het boek door, doe dit enkele keren en probeer uiteraard te onthouden wat je leest. Los nadien de

Nadere informatie

Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines

Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines Geavanceerde computerarchitectuur Lieven Eeckhout Academiejaar 2008-2009 Universiteit Gent Virtuele machines Motivatie Interfaces Virtualisatie: inleiding

Nadere informatie

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Computersysteem Een systeem dat rekenkundige operaties, data manipulaties en beslissingen kan uitvoeren, aan de hand

Nadere informatie

Wat er na de computerchip komt? Een fascinerende. inderdaad lukt over enige tijd transistorsvan5nanometeropeenchipte

Wat er na de computerchip komt? Een fascinerende. inderdaad lukt over enige tijd transistorsvan5nanometeropeenchipte Chipskunnen nauwelijks kleiner.ennu? 14 SIR EDMUND / 15 NOVEMBER 2014 DewetvanMoore,die voorspelt dat het aantal transistors op computerchips elke twee jaar verdubbelt, houdt al bijna een halve eeuw stand.

Nadere informatie

Peripheral Interface Controllers. BRAC clubavond 5-105 PE2WDO

Peripheral Interface Controllers. BRAC clubavond 5-105 PE2WDO Peripheral Interface Controllers -10 PE2WDO Programma Introductie Wat is een PIC Wat heb je nodig om te beginnen Praktijkopdrachten: Voorbeeld met uitleg Opdrachten pag. 2 Wat is een PIC Programmable Intelligent

Nadere informatie

1 Aanvulling cosy deeltijd

1 Aanvulling cosy deeltijd 1 Aanvulling cosy deeltijd 1.1 Multiprocessor versus multicomputer Het kenmerk van een multiprocessor is dat meer CPU hetzelfde geheugen delen. Voordeel van deze aanpak is het relatief eenvoudige programmeermodel.

Nadere informatie

Debugging in embedded en native systemen met GDB

Debugging in embedded en native systemen met GDB Debugging in embedded en native systemen met GDB A.M. ten Doesschate July 15, 2015 Abstract Een korte beschrijving : intro gebruik met welke tools en hulpmiddelen van de GDB setup en een summier aantal

Nadere informatie

1.Noem de vijf categorieën waarin programmeertalen kunnen worden ingedeeld en geef van elke categorie één voorbeeld.

1.Noem de vijf categorieën waarin programmeertalen kunnen worden ingedeeld en geef van elke categorie één voorbeeld. Module 4 programmeren 1.Noem de vijf categorieën waarin programmeertalen kunnen worden ingedeeld en geef van elke categorie één voorbeeld. Machinecode Assembleertalen: assembly Hogere programmeertalen:

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems High-Performance Computing Optimizing compilers (generieke codes, maar ook specifieke rekenkernels). Parallel

Nadere informatie

De allereerste Intel microprocessor de i4004 uit 1971

De allereerste Intel microprocessor de i4004 uit 1971 Processortechnologie Een echte nieuwsbrief deze maal met de nadruk op nieuws! In deze uitgave wil ik het even hebben over de veranderingen die zich de laatste 2 jaar hebben voorgedaan op de PC-industrie.

Nadere informatie

Tentamen Computersystemen

Tentamen Computersystemen Tentamen Computersystemen baicosy06 2e jaar bachelor AI, 2e semester 24 september 2013 13u-15u IWO 4.04A (blauw), Academisch Medisch Centrum, Meidreef 29, Amsterdam ZuidOost Het is niet toegestaan de communicatie

Nadere informatie

Software Reverse Engineering. Jacco Krijnen

Software Reverse Engineering. Jacco Krijnen Software Reverse Engineering Jacco Krijnen Opbouw Inleiding en definitie Techniek Assemblers/Disassemblers Compilers/Decompilers Toepassingen Security Overige Softwarebeveiliging Piracy Anti RE technieken

Nadere informatie

Algoritme noteren? Algoritmen voor de computer worden vastgelegd met behulp van een programmeertaal.

Algoritme noteren? Algoritmen voor de computer worden vastgelegd met behulp van een programmeertaal. Programmeertalen Algoritme noteren? Algoritmen voor de computer worden vastgelegd met behulp van een programmeertaal. Taal // machine De geschiedenis van de programmeertalen loopt parallel met de geschiedenis

Nadere informatie

Cloud Computing: Met HPC in de wolken Ron Trompert

Cloud Computing: Met HPC in de wolken Ron Trompert Cloud Computing: Met HPC in de wolken Ron Trompert Wat is Cloud computing Voorbeelden Cloud Soorten Cloud SaaS (Software as a Service) Software die als een dienst wordt aangeboden, bijv. google calendar,

Nadere informatie

Jörg R. Hörandel Afdeling Sterrenkunde http://particle.astro.ru.nl/goto.html?prog1516

Jörg R. Hörandel Afdeling Sterrenkunde http://particle.astro.ru.nl/goto.html?prog1516 Jörg R. Hörandel Afdeling Sterrenkunde http://particle.astro.ru.nl/goto.html?prog1516 1 Jörg R. Hörandel Afdeling Sterrenkunde http://particle.astro.ru.nl/goto.html?prog1516 2 wiskunde om 8:45 in HG00.023

Nadere informatie

De chip: hoe iets piepkleins een ware wereldrevolutie veroorzaakte

De chip: hoe iets piepkleins een ware wereldrevolutie veroorzaakte De chip: hoe iets piepkleins een ware wereldrevolutie veroorzaakte Gilbert Declerck, CEO IMEC Imke Debecker, Outreach Communications Katrien Marent, Corporate Communications Director Zonder de uitvinding

Nadere informatie

DDS chips. DDS = Direct Digital (frequency) Synthesis. Output = sinusvormig signaal. Maximum frequentie = ½ klokfrequentie

DDS chips. DDS = Direct Digital (frequency) Synthesis. Output = sinusvormig signaal. Maximum frequentie = ½ klokfrequentie www.arduino.cc Arduino en DDS DDS chips DDS = Direct Digital (frequency) Synthesis Output = sinusvormig signaal Maximum frequentie = ½ klokfrequentie Frequentie bepaald door tuning word Grootste fabrikant:

Nadere informatie

Verslag: Computer. Naam: Tyrone Ste Luce. Klas: M4B

Verslag: Computer. Naam: Tyrone Ste Luce. Klas: M4B Verslag: Computer Naam: Tyrone Ste Luce Klas: M4B Inhoud 1. Inleiding 2. Binaire taal 3. Besturingssysteem 4. Hardware 5. Cmos en Bios 6. De processor 7. Internet 1. Inleiding Wanneer is de computer uitgevonden?

Nadere informatie

SIM-PL, auteursomgeving voor digitale componenten

SIM-PL, auteursomgeving voor digitale componenten SIM-PL, auteursomgeving voor digitale componenten Ben Bruidegom en Wouter Koolen-Wijkstra, AMSTEL-insituut UvA Samenvatting SIM-PL is een auteursomgeving om componenten te construeren en te simuleren voor

Nadere informatie

Bijlage B. Bijlage B Geschiedenis van de processor. De oorsprong

Bijlage B. Bijlage B Geschiedenis van de processor. De oorsprong Bijlage B Bijlage B Geschiedenis van de processor B1 De oorsprong B1.1 Intel 8086 en 8088 Aan de komst van de Pentium 4 en de AMD Athlon zijn al heel veel processors voorafgegaan. Al in 1968 werd Intel

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 3: Eenvoudige externe hardware & hardware programmeren in C Hardware programmeren in C Inmiddels ben je al aardig op gang gekomen met het programmeren van microcontrollers.

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems - Embedded systems - Specifieke software mappen op specfieke hardware. - Hardware synthesis. - Real-time

Nadere informatie

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen Last but not least Hoofdstuk 35 Bijlagen V1.2 / 01 februari 2016 Geen copyright! MCTL is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Gebaseerd op een werk van

Nadere informatie

Configureerbare industriële PC's met Core-i7-processor Maximale performance bij gering energieverbruik

Configureerbare industriële PC's met Core-i7-processor Maximale performance bij gering energieverbruik Configureerbare industriële PC's met Core-i7-processor Maximale performance bij gering energieverbruik Door Harm Geurink, Productmanager Control & Industry Solutions bij Phoenix Contact, Nederland hgeurink@phoenixcontact.nl

Nadere informatie

Bijlage D. Binair rekenen

Bijlage D. Binair rekenen Bijlage D Binair rekenen Bits, bytes en computerwoorden Alle huidige computersystemen zijn gebaseerd op digitale logica. Elk geheugenelement kent een geladen en een niet-geladen positie. Vaak wordt dit

Nadere informatie

Afdelingsnieuws: 3 december Onderling QSO Een avond om weer gezellig onderling te babbelen over de radiohobby en alles wat ermee te maken heeft.

Afdelingsnieuws: 3 december Onderling QSO Een avond om weer gezellig onderling te babbelen over de radiohobby en alles wat ermee te maken heeft. ZCZC --------------------------------------------------------------- QST de PI4GAZ, PI4GAZ, PI4GAZ Afdelingsstation van de VERON in Gouda, R17, JO22IA Uitgezonden door PA0POS vanuit Haastrecht, JO21JX

Nadere informatie

Wat is Arduino? Arduino = microprocessor (Atmel)

Wat is Arduino? Arduino = microprocessor (Atmel) Intro tot Arduino Wat is Arduino? Volgens de website: Arduino is an open-source electronics prototyping platform based on flexible, easy-to-use hardware and software. It's intended for artists, designers,

Nadere informatie

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server)

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server) Multi user Setup Firebird database op een windows (server) Inhoudsopgave osfinancials multi user setup...3 Installeeren van de firebird database...3 Testing van de connectie met FlameRobin...5 Instellen

Nadere informatie

Studiewijzer BACHELOR INFORMATICA 2015-2016

Studiewijzer BACHELOR INFORMATICA 2015-2016 Studiewijzer BACHELOR INFORMATICA 2015-2016 Opleiding Vak Studiejaar, Semester, Periode Coördinator(en) Docent Practicum docenten Assistenten Studielast (EC) Vakcode : Bachelor Informatica : Architectuur

Nadere informatie

in1671 - Operating System Concepten

in1671 - Operating System Concepten in1671 - Operating System Concepten drs J.W.J. Heijnsdijk Faculteit EWI, kamer 09.280 (Mekelweg 4) tel. 85804 email: Heijnsdijk@ewi.tudelft.nl 2005 1-1 Doel van een Operating System Wat is een Operating

Nadere informatie

De bronnen van de computer. en de rol van de Electrologica X8

De bronnen van de computer. en de rol van de Electrologica X8 De bronnen van de computer en de rol van de Electrologica X8 De bronnen van de computer Wat is een computer en hoe ontstond hij? Definieer een aantal typisch eigenschappen Volg via deze rode lijnen de

Nadere informatie

in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System Interrupts 3-Lagen model spooling (Simultaneous Peripheral Operation On Line)

in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System Interrupts 3-Lagen model spooling (Simultaneous Peripheral Operation On Line) in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System drs J.W.J. Heijnsdijk Faculteit EWI, kamer 09.280 (Mekelweg 4) tel. 85804 email: Heijnsdijk@ewi.tudelft.nl Wat is een Operating System?

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project stel ik een hele snelle computer samen voor het bedrijf Peer B.V.. Ook laat ik zien wat het grote verschil is tussen Windows 7 en Windows 8, de voor en nadelen laat ik zien. Ook

Nadere informatie

SOCS: Oefeningen Hoofdstuk 2

SOCS: Oefeningen Hoofdstuk 2 SOCS: Oefeningen Hoofdstuk 2 Digitale Logica Opgave 1 Wat is een transistor? Een transistor bestaat uit een aantal gedopeerde halfgeleiders. Het doperen van de halfgeleiders is het wijzigen van de geleidende

Nadere informatie

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013 Geheugenbeheer ICT Infrastructuren 2 december 2013 Doelen van geheugenbeheer Reloca>e (flexibel gebruik van geheugen) Bescherming Gedeeld/gemeenschappelijk geheugen Logische indeling van procesonderdelen

Nadere informatie

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission of the publisher.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission of the publisher. campinia media vzw Borgers, Willy Informatica voor niet-informatici / Willy Borgers; Geel: Campinia Media vzw, 2002; 133 p; index; 24 cm; gelijmd. ISBN: 90.356.1160.8; NUGI 854; UDC 681.3.06; Wettelijk

Nadere informatie

Open Universiteit Nederland Faculteit Informatica

Open Universiteit Nederland Faculteit Informatica Cursusdeel Blok 1 1 De werking van computersystemen Opbouw van een computersysteem Open Universiteit Nederland Faculteit Informatica Cursusteam dhr. ing. N.P.J.M. Baas, cursusteamleider en auteur dhr.

Nadere informatie

Opdracht 1 Integrated Circuit

Opdracht 1 Integrated Circuit Opdracht 1 Leg uit: IC. IC is de afkorting van Integrated Circuit, ook wel chip genoemd. Een IC bestaat uit duizenden of miljoenen uiterst kleine elektronische componenten zoals weerstanden, condensators

Nadere informatie

Naam: Mohamed Markouch Naam: Faizal Lartey Naam: Zumer Cankaya Klas: M44 ITTL. Docent: Meneer De Lange.

Naam: Mohamed Markouch Naam: Faizal Lartey Naam: Zumer Cankaya Klas: M44 ITTL. Docent: Meneer De Lange. Naam: Mohamed Markouch Naam: Faizal Lartey Naam: Zumer Cankaya Klas: M44 ITTL. Docent: Meneer De Lange. - inleiding -wanneer is de pc uitgevonden? - Wat hadden, of hebben, de volgende bedrijven met pc

Nadere informatie

Toshiba en de Intel Centrino Duo Mobile Technologie voor zakelijk computergebruik

Toshiba en de Intel Centrino Duo Mobile Technologie voor zakelijk computergebruik Toshiba en de Intel Centrino Duo Mobile Technologie voor zakelijk computergebruik In de zakelijke wereld van vandaag is de notebook een onmisbaar instrument geworden voor mobiel werk en mobiele communicatie.

Nadere informatie

FAT32 disk structuur 2007 stam.blogs.com

FAT32 disk structuur 2007 stam.blogs.com FAT32 disk structuur 2007 stam.blogs.com Master Boot Record De Master Boot Record is vrijwel hetzelfde voor alle besturingssystemen. Het ligt binnen de eerste sector van de harddisk: Cylinder 0, Head 0,

Nadere informatie

Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontroller Uit Wikipedia A microcontroller (sometimes abbreviated µc or uc) is a small computer on a single integrated circuit

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. De Von Neumann-architectuur

Hoofdstuk 2. De Von Neumann-architectuur Input Interface Output Interface Informatica Deel III Hoofdstuk 2 De Von Neumann-architectuur 2.1. Organisatie. De overgrote meerderheid der digitale computers zijn georganiseerd zoals weergegeven in fig.

Nadere informatie

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces Operating System Overview (Hfst 2) Wat is een OS? Wat was een OS? Evolutie van OS. OS als virtuele machine OS als beheerder van hulpbronnen (resources) Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Nadere informatie

RCL Arduino Workshop 1

RCL Arduino Workshop 1 RCL Arduino Workshop 1 Leren door doen april 2015 - slides voor RCL Arduino workshop 1 ON4CDU & ON8VQ Workshop Leren door doen Werken in een groep Beperkte tijd Alleen essentiele vragen stellen Thuis oefenen

Nadere informatie

Programmeren: Visual Basic

Programmeren: Visual Basic PETERSTUYVESANT COLLEGE INFORMATICA 2009-2010 Programmeren: Visual Basic Algemene Kennis: 01. Programmeren Programmeren is het schrijven van een computerprogramma, een concrete verzameling instructies

Nadere informatie

Thinking of Development

Thinking of Development Thinking of Development College 2 Imperatief programmeren Arjan Scherpenisse arjan.scherpenisse@kmt.hku.nl @acscherp Dit college Programmeren, wat is dat dan? De programmeur als vormgever Pseudocode Scratch

Nadere informatie

Ekt1. Computer bouwen

Ekt1. Computer bouwen Computer bouwen 1 Inhoudsopgave Inleiding blz. 3 Systemrequirements blz. 3 Benodigdheden blz. 4/5 Conclusies blz. 6 Bronvermelding blz. 6 2 Inleiding Tijdens de les kregen wij de opdracht om een computer

Nadere informatie

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur Computerarchitectuur en Netwerken 1 Computerarchitectuur Lennart Herlaar 2 september 2015 Opbouw van het vak Eerst (6 keer) over de opbouw van computer en operating system Collegedictaat Systeemarchitectuur

Nadere informatie

Hardware. Robert Groen. Jim van Dijk. 13 september 2013 M44 ITTL

Hardware. Robert Groen. Jim van Dijk. 13 september 2013 M44 ITTL Hardware Robert Groen Jim van Dijk 13 september 2013 M44 ITTL 1 Inhoud Inleiding... 3 Geschiedenis van de pc... 4 Inhoud computer... 5 Software computer... 6 Onderdelen Hardware... 9 Functies Onderdelen

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde B1 havo 2007-I

Eindexamen wiskunde B1 havo 2007-I De wet van Moore Eén van de belangrijkste onderdelen van de computer is de chip. Een chip is een elektronische schakeling die uit vele duizenden transistors bestaat. Toch is een chip niet groter dan een

Nadere informatie

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer)

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) -Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) De pc is bedacht in 1833 Door gebrek aan onderdelen kwam de eerst werkende PC 100 jaar later Gewicht: 35 ton (35.000 kilo!) en kamervullend. Zie de

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde A1,2

Examen HAVO. wiskunde A1,2 wiskunde A1,2 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 2 juni 13.30 16.30 uur 20 05 Voor dit examen zijn maximaal 83 punten te behalen; het examen bestaat uit 21 vragen. Voor

Nadere informatie

De computer als processor

De computer als processor De computer als processor DE FYSIEKE COMPUTER Componenten van de computerconfiguratie Toetsenbord Muis Scanner Microfoon (Extern geheugen) Invoerapparaten Uitvoerapparaten Monitor Printer Plotter Luidspreker

Nadere informatie

Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services

Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services CLOUD DESIGN Managed Services We ontwerpen flexibele en kosteneffectieve cloud-architecturen als fundament voor uw digitale platform(en). De ontwikkelingen binnen

Nadere informatie

Welkom. 12 september 2014 Harrie Vaasen Opgesteld door Daan Hermsen

Welkom. 12 september 2014 Harrie Vaasen Opgesteld door Daan Hermsen Welkom 12 september 2014 Harrie Vaasen Opgesteld door Daan Hermsen Moderne Technologie Wat is het en waarom? Nieuwe technieken die ons digitale leven ingrijpend kunnen gaan veranderen 2 Moderne Technologie

Nadere informatie

Onderzoek rationeel energiegebruik van een computer.

Onderzoek rationeel energiegebruik van een computer. Onderzoek rationeel energiegebruik van een computer. Spring verstandig om met het elektriciteitsverbruik van uw computer. De leerlingen van de elektronica afdeling (5TEE) van het VTI onderzoeken verschillende

Nadere informatie

Meet the Arduino FAMILY

Meet the Arduino FAMILY www.arduino.cc Arduino is HARDWARE Meet the Arduino FAMILY Mega Lilypad Ethernet Mini En meer... Gemeenschappelijke kenmerken Printkaartje met een ATMEL microcontroller Digitale en analoge in- en/of uitgangen

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Ditproefschriftpresenteerteen raamwerk voorhetontwikkelenvanparallellestreaming applicaties voor heterogene architecturen met meerdere rekeneenheden op een chip.

Nadere informatie

NANO. Vraag 1. Crazy little things called. Bert Koopmans Faculteit Technische Natuurkunde / center for NanoMaterials (cnm)

NANO. Vraag 1. Crazy little things called. Bert Koopmans Faculteit Technische Natuurkunde / center for NanoMaterials (cnm) Crazy little things called NANO Bert Koopmans Faculteit Technische Natuurkunde / center for NanoMaterials (cnm) Vraag 1 /Eureka!Cup Docentendag, Eindhoven 2012 31-1-2012 1 Vraag 2 /Eureka!Cup Docentendag,

Nadere informatie

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf Van dvd naar webserver Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf 1 Indeling Start installatie Wat is linux Wat zijn distributies Geschikte distributies

Nadere informatie

DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS

DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS V.0 Arnoud van Wijk arnoud@greengiraffe.nl INTRODUCTIE INTERNET EISEN

Nadere informatie

Inleiding Visual Basic en VBA. Karel Nijs 2009/01

Inleiding Visual Basic en VBA. Karel Nijs 2009/01 Inleiding Visual Basic en VBA Karel Nijs 2009/01 Leswijze Eerst wat theorie Begeleid met (korte) oefeningen Ms Excel 2003 Online hulp: http://www.ozgrid.com/vba/ http://msdn.microsoft.com/en-us/library/sh9ywfdk(vs.80).aspx

Nadere informatie

HPC CLOUD INTRODUCTIE. Jan Bot, SURFsara 5 augustus 2015

HPC CLOUD INTRODUCTIE. Jan Bot, SURFsara 5 augustus 2015 HPC CLOUD INTRODUCTIE Jan Bot, SURFsara 5 augustus 2015 Iets over jullie Doel van vandaag Introductie van het nieuwe HPC Cloud Kweken van een gezamelijk vocabulaire [S4R] Gelegenheid tot netwerken De hands-on

Nadere informatie

Vereenvoudigingvangedistribueerde IntegratievanSunRPCenC Applicatieontwikkeling DoctoraalscriptievanAskePlaat 24juni1992 ansic prp? rpcgen? Studienummer53697 FaculteitderEconomischeWetenschappen ErasmusUniversiteitRotterdam

Nadere informatie

ORATIE 15 november 2012. Real-Time Embedded. Ontwerp en Analyse

ORATIE 15 november 2012. Real-Time Embedded. Ontwerp en Analyse ORATIE 15 november 2012 Real-Time Embedded Computer Systemen, Ontwerp en Analyse Prof.dr.ir. M.J.G. Bekooij Real-Time Embedded Computer Systemen, Ontwerp en Analyse 3 Rede uitgesproken bij het aanvaarden

Nadere informatie

B A S I S K E N NI S R F I D

B A S I S K E N NI S R F I D B A S I S K E N NI S R F I D AGENDA Introductie Elincom RFID hoe en wat Voordelen/ kenmerken Frequenties NFC Tags Readers RFID toekomst Vragen " Wij geloven dat technische ontwerpen altijd beter kunnen

Nadere informatie

MC 885 HL CMP Hoog/Laag Brander Thermostaat

MC 885 HL CMP Hoog/Laag Brander Thermostaat MC 885 HL CMP Hoog/Laag Brander Thermostaat VDH doc: 9675 Versie: v. Datum: 7729 Software: 9668 MC885HLCMP File: Do9675.wpd Regelbereik: 5/+7 C per, C * Werking De MC 885 HL CMP is een brander thermostaat

Nadere informatie

Bluetooth Software-update handleiding CDE-177BT / CDE-178BT / ide-178bt

Bluetooth Software-update handleiding CDE-177BT / CDE-178BT / ide-178bt Bluetooth Software-update handleiding CDE-177BT / CDE-178BT / ide-178bt 1 Introductie Deze handleiding beschrijft de stappen die nodig zijn voor het bijwerken van de head-unit Bluetooth-firmware. Lees

Nadere informatie

if i don't have a computer,... it'd be like i was dead Pema Gurung

if i don't have a computer,... it'd be like i was dead Pema Gurung if i don't have a computer,... it'd be like i was dead Pema Gurung 1 if i should be a computer,... it'd be like i was alive Bladerunner 2 Veertig jaar reboot : de stabiele factor in I T Een verfrissende

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor energie en vermogen

Een beginners handleiding voor energie en vermogen Een beginners handleiding voor energie en vermogen Waarom moet je leren over energie en vermogen. Het antwoord is omdat we allemaal energie verbruiken in ons dagelijks leven om te verwarmen, te koelen,

Nadere informatie

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC Inhoud vandaag Interrupts Algemeen ARM7 AIC Interrupts Wat is een interrupt? Een interrupt is een onderbreking van de huidige bezigheden ten gevolge van een externe gebeurtenis, zodanig dat de bezigheden

Nadere informatie

EMBEDDED SQL. Inleiding. Queries en update-opdrachten. Embedden en hostvariabelen

EMBEDDED SQL. Inleiding. Queries en update-opdrachten. Embedden en hostvariabelen Inleiding In het boek Databases & SQL wordt beschreven hoe opdrachten in de programmeertaal SQL gebruikt worden om de inhoud van een relationele database te raadplegen en te bewerken. SQL wordt daarbij

Nadere informatie

HARDWARE TEST BTO 15CL35, 17CL35 & 17CL36

HARDWARE TEST BTO 15CL35, 17CL35 & 17CL36 HARDWARE TEST BTO 15CL35, 17CL35 & 17CL36 15 april door Frank Everaardt Merk: BTO Modellen: P BOOK 15CL35 + 17CL35, X BOOK 17CL36 UPDATE: VANAF JUNI 2011 IS DE GT540-1GB STANDAARD GT555-2GB GEWORDEN volledige

Nadere informatie

RAM geheugens. Jan Genoe KHLim. Situering RAM-geheugens. Geheugens. Halfgeleider Geheugens. Willekeurig toegankelijk geheugen

RAM geheugens. Jan Genoe KHLim. Situering RAM-geheugens. Geheugens. Halfgeleider Geheugens. Willekeurig toegankelijk geheugen Jan Genoe KHLim Situering RAM-geheugens Geheugens Halfgeleider Geheugens Serieel toegankelijk geheugen Willekeurig toegankelijk geheugen Read Only Memory ROM Random Access Memory RAM Statische RAM SRAM

Nadere informatie

Op dit moment is ons gehele hosting cluster om NFS heen gebouwd waardoor zo maar overstappen geen optie is.

Op dit moment is ons gehele hosting cluster om NFS heen gebouwd waardoor zo maar overstappen geen optie is. Inleiding In onze huidige omgevingen maken we voor bijna 1% gebruik van NFS. Het is bij ons intern bekend dat NFS op sommige punten steken laat vallen, denk hierbij aan performance, maar ook aan locking

Nadere informatie

520JHKHXJHQV -DQ*HQRH.+/LP

520JHKHXJHQV -DQ*HQRH.+/LP 520JHKHXJHQV -DQ*HQRH.+/LP 1 6LWXHULQJ520JHKHXJHQV Geheugens Halfgeleider Geheugens Serieel toegankelijk geheugen Willekeurig toegankelijk geheugen Read Only Memory ROM Random Access Memory RAM Masker

Nadere informatie

Digitale technieken Deeltoets II

Digitale technieken Deeltoets II Digitale technieken Deeltoets II André Deutz 11 januari, 2008 De opgaven kunnen uiteraard in een willekeurige volgorde gemaakt worden geef heel duidelijk aan op welke opgave een antwoord gegegeven wordt.

Nadere informatie

FPGA-makers op zoek naar de softwareontwikkelaar

FPGA-makers op zoek naar de softwareontwikkelaar FPGA-makers op zoek naar de softwareontwikkelaar 11 juni 2012 Zowel Altera als Xilinx werkt aan hybride processoren van FPGA s en Arm-CPU s. De grote verschillen zitten in de manier waarop de bedrijven

Nadere informatie

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2.

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2. Procesbeheer: kenmerken van moderne besturingssystemen. 1. Bespreek de (drie) meest typische kenmerken van moderne besturingssystemen. 2. In hoeverre beantwoorden UNIX, Linux en Windows NT hieraan? Geef

Nadere informatie

Naar High Throughput DNA data analyse

Naar High Throughput DNA data analyse Naar High Throughput DNA data analyse Laboratorium automatisering seminar Jan-Peter Nap Hanze University Groningen 8/10/10 1 van 24 gisteren CLC bio, a comprehensive platform for NGS analysis nu: Super-scale

Nadere informatie

Module 1: Wat is een Raspberry Pi?

Module 1: Wat is een Raspberry Pi? Module 1: Wat is een Raspberry Pi? Inhoudsopgave Module 1: Wat is een Raspberry Pi?...1 Wat is een Raspberry Pi?...2 Wat is er zo bijzonder aan de Raspberry Pi?...2 Wie zitten er achter de Raspberry Pi...2

Nadere informatie

SLUIPVERBRUIK IN HUIS

SLUIPVERBRUIK IN HUIS SLUIPVERBRUIK IN HUIS Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

EnVivo Magnetische 2.0MP Webcam

EnVivo Magnetische 2.0MP Webcam Gebruiksaanwijzing EnVivo Magnetische 2.0MP Webcam Elektrische en elektronische apparatuur (EEE) bevat materialen, delen en inhoud die gevaarlijk kunnen zijn voor het milieu en schadelijk voor de menselijke

Nadere informatie

The End of an Architectural Era

The End of an Architectural Era The End of an Architectural Era M. Stonebraker, S. Madden, D. J. Abadi, S. Harizopoulos, N. Hachem, P. Helland Jorn Van Loock Inleiding Oorsprong relationele DBMS IBM System R (1974) DB2 Sybase SQL Server

Nadere informatie

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Op 4 juli 2012 presenteerde het ATLAS experiment een update van de actuele resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje. Dat gebeurde

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Version 1.2

Gebruikershandleiding Version 1.2 Gebruikershandleiding Version 1.2 NE Copyright 2004, by DIALOC ID All rights reserved Gebruikershandleiding ScanIt NEN 3140 DIALOC ID reserves the right to modify the software described in this manual

Nadere informatie

TECHNISCHE SPECIFICATIES

TECHNISCHE SPECIFICATIES Blz.1 / 7 Producten Winkel Service en ondersteuning Club VAIO Windows. Life without Walls. VAIO raadt Windows 7 aan. Home > Alle Sony-producten > VAIO > Notebooks > W Serie > VPCW21S1E/T VPCW21S1E/T Mini-notebook

Nadere informatie

Zeg niet zomaar i7... 2. Wat is hyperthreading?... 3. De mobiele familie... 5. Letters boven cijfers... 5. Megahertz versus geld...

Zeg niet zomaar i7... 2. Wat is hyperthreading?... 3. De mobiele familie... 5. Letters boven cijfers... 5. Megahertz versus geld... Inhoud Zeg niet zomaar i7... 2 Wat is hyperthreading?... 3 De mobiele familie... 5 Letters boven cijfers... 5 Megahertz versus geld... 6 De kracht van HQ... 8 Vergeet de i3 niet... 9 De desktop: een ander

Nadere informatie

Controle over openbare verlichting. Altijd en overal met de TeleController

Controle over openbare verlichting. Altijd en overal met de TeleController Controle over openbare verlichting Altijd en overal met de TeleController 2 Met de TeleController van Ziut bedient u snel, betaalbaar en veilig iedere lichtmast op afstand Controle over openbare verlichting

Nadere informatie

Is ARM marktleider op server gebied in 5 jaar?

Is ARM marktleider op server gebied in 5 jaar? Is ARM marktleider op server gebied in 5 jaar? Jasper van Gelder 10066640 Technische Informatica Haagse Hogeschool Ömer Şimşek 10032185 Technische Informatica Haagse Hogeschool Vrijdag 21 December 2012

Nadere informatie

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN M A N U A L HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN MANUAL - ACTIVE MOTOR VALVE Model E710877 E710878 E710856 E710972 E710973 www.tasseron.nl Inhoud / Content NEDERLANDS Hoofdstuk Pagina NL 1 ALGEMEEN 2 NL 1.1

Nadere informatie

ASSISTANCE SOFTWARE INSTALLATIE-EISEN ASSISTANCE SOFTWARE FOR MICROSOFT DYNAMICS. Author : AV. Datum : 30 augustus 2013 Versie : 6 Status : Definitief

ASSISTANCE SOFTWARE INSTALLATIE-EISEN ASSISTANCE SOFTWARE FOR MICROSOFT DYNAMICS. Author : AV. Datum : 30 augustus 2013 Versie : 6 Status : Definitief ASSISTANCE SOFTWARE INSTALLATIE-EISEN ASSISTANCE SOFTWARE FOR MICROSOFT DYNAMICS Author : AV Datum : 30 augustus 2013 Versie : 6 Status : Definitief INHOUD INTRODUCTIE... 1 1. WERKSTATIONS... 2 1.1 GEBRUIKERS

Nadere informatie

OV Control. Opdracht voor het afstuderen bij HiTECHnologies. HiTECHnologies Industrial Automation B.V.

OV Control. Opdracht voor het afstuderen bij HiTECHnologies. HiTECHnologies Industrial Automation B.V. OV Control Opdracht voor het afstuderen bij HiTECHnologies Bedrijf: Contract personen: Periode: HiTECHnologies Industrial Automation B.V. Dennis Dunne & Erwin Bergkamp januari - juli HiTECHnologies Industrial

Nadere informatie