KERKEN IN BERKHOUT. Daarvoor moet ik een ogenblik stilstaan bij de praktijk van de kerkc[>ouw in de vroege middeleeuwen.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KERKEN IN BERKHOUT. Daarvoor moet ik een ogenblik stilstaan bij de praktijk van de kerkc[>ouw in de vroege middeleeuwen."

Transcriptie

1 mansz. heeft overgedragen; onder bepaling dat indien Nicolaas, cu- reit van Berchout de erflaester overleeft, hij de rente zal mogen gebruiken voor kerkelijke doeleinden'. Helemaal duidelijk is m.i. niet dat deze hofstede aan de kerk van Berkhout wordt vermaakt. Als parochie stond Berkhout onder de aartsproosdij van West-Friesland. Het hele westen van Europa was nog eensgezind katholiek. De proost woonde in Hoorn, aanvankelijk bij de Onze Lieve Vrouwe kerk op het Kleine Noord en later ter plaatse waar nu het Westfries Museum staat. De Proostensteeg herinnert daar nog aan. Deze aartsproosdij was een van de aartsdekanaten waarin hct bisdom Utrecht verdeeld was. Het grootste deel van Nederland behoorde tot dat bisdom. Pas in 1559 kwam rily'est-friesland onder het bisdom Haarlem, doch toen was er al grote verdeeldheid in de geloofsovertuiging van de bevolking ontstaan. De parochiekerk werd op naam van de Heilige Georgius - St. Joris ingewijd. De pastorij werd door de Graven van Holland vergeven. De instelling van de pastoor geschiedde door de proost van West-Friesland. Gezicht op de kerk van Berkhout. Waterverftekening , H. de Winter, R.A. Haarlem. KERKEN IN BERKHOUT De pastorij had vanouds 17 morgen land (uit Kerk hist. en Oudheden) cn trok jaarlijks 20 achelen gerst (een achel is het achtste deel van cen mud.) Het kosterschap, dat ook door de Graven van Holland begeven werd, bezat 11 morgen land. De koster was vroeger eveneens een geestelijkc doch van lagere orde. Hij gaf meestal ook onderwijs. Wat betekent nu het feit dat de Graven van Holland, de begevers waren van pastoors en kosterambt? Wanneer de eerste kerk in Berkhout gebouwd werd, is niet bekend. Volgens de bundels van het Westfries Hist. Gen. staat vast dat Berkhout circa 1300 een kerkdorp was. Hoe ds. K. Schipper aan die gegevens komt, staat er jammer genoeg niet bij. Zou de eerste kerk of kapel, die vrij zeker van hout is geweest, gestaan hebben waar op de kaart van de Uitwaterende Sluizen van Kennemerland en West-Friesland van 1683 een oud kerkhof wordt aangegeven? Zie hoofdstuk: Eerste Bewoning. Volgens het Rijksarchief in Den Haag is de eerste geschreven bron, waarin Berkhout voorkomt, de rekening van de baljuw van Medemblik, gedateerd 2l-8-131,1. De oudste akte waarin de kerk van Berkhout genoemd wordt, bevindt zich in het archief van Hoorn. Ze is van 24 juni 1381 en luidt: 'Hillegundis weduwe van Wille Backers vermaakt aan de fabriek (kerkvoogdij) van de Parochiekerk eene hofstede in de Oosterstraat welke zij blijkens ingevoegde schepenacte van 20 Juni I 367 heeft verhuurd aan Johannes Lowen die deze weer aan Jacob Har168 - Daarvoor moet ik een ogenblik stilstaan bij de praktijk van de kerkc[>ouw in de vroege middeleeuwen. I{cel in het begin, tussen 700 en 800 na Christus, was het gewoonlijk zó, clat een groep gekerstende gezinnen onder leiding van een koninklijk lumbtenaar en de bisschop een kerkje bouwde' De bouwer of stichtcr van de kerk kreeg dan het recht de pastoor voor te dragen. Vaak was dat iemand uit de familie. De bisschop gaf dan de zegen. I)c Karolingische vorsten (huis van Karel de Grote) beschouwdcn zicll rnin of meer als eigenaar van deze kerken. Onder hun regeringcn ontwikkelde zich een adelstand, die op haar bezittingen sterktes, maar ook kcrken of kapellen bouwde. Zii waren er eigenaar van, in overeenstcmrning met de opvatting dat de stichter eigenaar werd. Men sprak van cigcn kerken. Onder de Hollandse gravenhuizen ging dat zo door. Tocn clo parochie-indeling tot stand kwam, werd het zo, dat mcn pas ccn kcrk mocht bouwen indien cr tcvens gezorgd werd voor voldocndc itt- komstcn voor dc pastoor, cn hct kcrkondcrhoud. Mcn gaf claarvot>r vcclal lanclcrijcn, huizcn of bcpaal<ic vastc rcntcn. Mcn nocmclc tlczc t69

2 goederen vicarieën of cappellerijen. De gevers kregen dan het zogenaamde patronaatsrecht (pastoorsbenoeming). In West-Friesland, waar zich door zijn afgeslotcn ligging geen eigenlijke adel ontwikkelde, bouwdcn de gezamenlijkc inwoners van een dorp hun eigen kcrkje, waaraan zij dan bepaalde landcrijcn vcrbonden, de oorsprong van de kerkelijke landerijen. Hierdoor ontstond in Wcst-Friesland de uitzonderlijke toestand, dat zij hun eigen pastoor mochtcn kiezen. De inzcgening geschiedde door de proost van Hoorn, de vertcgenwoordiger van hct Domkapittel van Utrccht, dus niet van dc bisschop. Ook dit laatstc was afwijkend van de rest van Nedcrland. West-Friesland vormde een eigen dckcnaat, met een deken die een Westfries moest zijn, waarvan de hoogstc rcchtspraak niet bij de bisschop berustte, maar bij de proost van West-Friesland, die in Hoorn woonde. In 1280 wordt het dekenaat voor hct eerst genoemd, als Westeliglant. Toen nu West-Friesland na de dood van Floris V in opstand kwam en opnieuw door zijn zoon Jan I onderworpen werd, was een van de opgelegde voorwaardcn in 1299 dat dc Graaf in gcval van pastoorsvacatures in de dorpen, hct recht nam om de pricster voor te dragen, voorzover dat recht bij de parochianen bcrusttc en niet bij het Domkapittcl van Utrecht (in Medemblik) of bij de abt van Egmond (in Wognum). I is dus de redcn gcwccst dat de begeving mct pastoor cn koster in Berkhout door dc Graaf van Holland geschiedde. Zij hebben dat recht gcusurpccrd. (zich toegeëigend.) Het bedeze opgelcgdc straf door Jan tekcnt dus niet dat dc Graaf bouwcr van de Berkhoutcr kcrk was. Nog in 1524 vernieuwde Kcizcr Karel V zijn recht, als Graaf van Holland, om het in 1521 wcg tc schenken aan de abdij van Egmond. De benoeming tot pastoor of kostcr bctckende lang niet altijd dat de bcnoemden persoonlijk ter plaatse aanwezig waren. Hcel vaak lieten zij de dicnsten door onderpastoor : vice cureyt en kosters vcrrichten. Zo was in 1514 Frederik Jansz. met het ambt van koster bcklecd, waarvan hij bij afwezigheid 2 Vlaamse ponden genoot. In hetzclfdc jaar bekleedde Philips de Busco, kanunnik in's-gravenhage het ambt van pastoor, waarvoor hij een inkomen van 4 Vlaamse pondcn genoot. De functie zelf werd bekleed door een onderpastoor, Johan Hcndriksz., 40 jaar oud. In dat jaar waren er communicanten. Volgens een perkament aanwezig in het gemeentehuis te Berkhout ver- kopen de kerkmeesters op een lijfrentebrief van 12 Rijnse guldens aan Pieter Remmersz. Dit betekent dat Pieter Remmcrsz. een vaste som, waarschijnlijk 100 Rijnse guldens, stort waarvoor hij zolang hij leeft J 12.- rente per jaar krijgt waren Thaems Jacob Nobcls cn Jacob Pictcr Jans kcrknrccs170 ters van de parochiekerk in Berkhout. Hier lijkt voor de eerste keer de naam Nobel al op te duiken De kerk van Berkhout wordt door de mccster van de rekeningcn van Hollant (grafelijk ambtenaar) aan de abt van Egmond afgestaan. J. I(. de Cock veronderstelt dat de abdij van Egmond zekere rechten op deze kerk uit kon oefenen. De graven van Holland hebbcn vcel bijgedragen tot de vorming van de abdij van Egmond, zodat cr eeuwenlang nauwe betrekkingen bleven bestaan: 20 Augustus bisschop die Henricus, hertog van Bavaria, elect van Traiectum bekrachtigt de schenking van -een rente groot niet gewijd was -, jaarlijks, gedaan door den abt van Egmond aan 100 gouden dukaten Cornelius Vincentiusz. en Jacobus Vincentiusz., zoons van Vincent Cornelisz. rekenmeester van Holland ieder voor de helft en gcdurende den duur van hun leven, aangezien Cornelius de kerkcn van Noortwijck en van Berchout aan den abt afgestaan heeft. In no 514 Rijksarchief. l5 Sept. In 1539 reikt de kerk een rentebrief van 26 stuivers 's jaars uit, ten behoeve van het St. Joris altaar. Dus weer een som geld ontvangen, waarvoor 26 stuivers rente per jaar moest worden betaald. 2 Juni 1553 Een rentebrief van drie Carolusguldens's jaars t.b.v. het Lievevrouwenaltaar. Met Hoorns overgang naar de Prins, zal ook Berkhout, dat immers sedcrt 1408 bestuurlijk bij Hoorn behoorde, kerkelijk omgezwaaid zijn, d.w.z. dat de kerk in bezit werd gcnomen door hen die de hervorming waren toegedaan. De Katholicken moesten hun toevlucht tot schuilkcr- kcn nemen. Op geven de vredemakers en kerkhoofden van Berkhout ecn kwitantie af voor betaling van 134 Carolus-guldens ter zake van de vcrkoop van een deimt land (: 2,/:r morgen) toebehoort hebbende aan dc pastorij van Berkhout. De som is gebruikt voor het maken van een zckcr krabhoofd voor de dijk genaemd het Paperack (het stuk dijk door dc Paap te onderhouden) tot hunne pastorij en kosterij landen behorcndc, krachtens de keur van dijkgraaf en waarschappen. Vanouds berustte op iedere morgen land de verplichting ecn bepaald stukje dijk tc onderhouden. Op 18 Juli 1609 worden vier stukken land, de kerk toebchorend, verkocht. In 1628 verkoopt men een huisje staande op het kcrkhof. Al dczc gcgcvens bevindcn zich in de archieftrommel van Berkhout. In'Holland in Vrocgcr Tijd', voor het ecrst in 1142 uitgcgcvcn cn kortclings hcrdrukt, staat gcschrcvcn dat dc kcrk van Bcrkhout ccn vrij grtxrt gcbouw was. In l74b wcrcl zc aanmcrkclijk vcrnictrwcl. In rlc Ijransc tijcl kwanrcn clc torcns van clc kcrkcn in gcnrccntcöigcn- t7l

3 goederen vicarieën of cappellerijen. De gevers krcgen dan het zogenaamde patronaatsrecht (pastoorsbenoeming). In West-Friesland, waar zich door zijn afgcsloten Iigging geen eigenlijke adel ontwikkelde, bouwden de gezamenlijke inwoners van een dorp hun eigen kcrkje, waaraan zij dan bepaalde landcrijen verbonden, dc oorsprong van de kerkelijke landerijen. Hierdoor ontstond in West-Friesland de uitzonderlijke toestand, dat zij hun eigen pastoor mochten kiezcn. De inzcgcning geschiedde door de proost van Hoorn, de vertegenwoordiger van het Domkapittel van Utrecht, dus niet van de bisschop. Ook dit laatste was afwijkend van de rest van Nederland. Wcst-Friesland vormde een eigen dekcnaat, met een dckcn die een Wcstfries moest zijn, waarvan de hoogstc rcchtspraak niet bij de bisschop berusttc, maar bij de proost van West-Friesland, dic in Hoorn woonde. In 1280 wordt het dekenaat voor hct cerst genoemd, als Westeliglant. Toen nu West-Friesland na de dood van Floris V in opstand kwam en opnieuw door zijn zoon Jan I onderworpen werd, was ccn van de opgelegde voorwaarden in 1299 dat de Graaf in gcval van pastoorsvacatures in de dorpen, het recht nam om de priester voor te dragen, voorzover dat recht bij de parochianen berusttc cn nict bij het Domkapittel van Utrecht (in Medemblik) of bij de abt van Egmond (in Wognum). Deze opgelcgdc straf door Jan I is dus de redcn gcweest dat de bcgcving ters van de parochiekerk in Berkhout. Hier lijkt voor de eerste kecr clc naam Nobel al op te duiken Dc kcrk van Berkhout wordt door de meester van de rekeningcn van Hollant (grafelijk ambtenaar) aan de abt van Egmond afgestaan. J. I(. de Cock verondcrstelt dat de abdij van Egmond zekere rechten op deze kerk uit kon oefenen. De graven van Holland hebbcn veel bijgedragen tot de vorming van de abdij van Egmond, zodat er eeuwenlang nauwe betrekkingen bleven bestaan: 20 Augustus Henricus, hertog van Bavaria, elect van Traiectum bisschop die niet gewijd was bckrachtigt de schenking van -een rente groot -, jaarlijks, gedaan door den abt van Egmond aan 100 gouden dukaten Cornelius Vincentiusz. en Jacobus Vincentiusz., zoons van Vinccnt Cornelisz. rckenmeester van Holland ieder voor de helft en gcdurcnde den duur van hun leven. aangezien Cornelius de kcrkcn van Noortwijck en van Berchout aan den abt afgcstaan heeft. In no 514 Rijksarchief. l5 Sept. In 1539 reikt de kerk een rentcbricf van 26 stuivers 's jaars uit, ten behoeve van het St. Joris altaar. Dus wcer een som geld ontvangen, waarvoor 26 stuivers rcnte per jaar moest worden betaald. 2 Jtni 1553 Een rentebrief van drie Carolusguldcns's jaars t.b.v. hct Lievevrouwenaltaar. met pastoor cn kostcr in Bcrkhout door dc Graaf van Holland geschicdde. Zij hebben dat rccht geusurpecrd. (zich tocgcëigend.) Het betekent dus nict dat de Graaf bouwcr van de Berkhoutcr kerk was. Nog in 1524 vcrnieuwde Keizer Karcl V zijn recht, als Graaf van Holland, om hct in 1527 weg te schenkcn aan de abdij van Egmond. De benoeming tot pastoor of koster betckende lang niet altijd dat de benoemden persoonlijk ter plaatse aanwezig waren. Heel vaak lietcn zij Met Hoorns overgang naar dc Prins, zal ook Berkhout, dat imnrers scdert 1408 bestuurlijk bij Hoorn behoorde, kerkelijk omgezwaaid zijn. d.w.z. dat de kerk in bezit werd genomen door hen die de hervorming waren toegedaan. De Katholieken moesten hun tocvlucht tot schuilkcrkcn nemen. Op geven de vredemakers en kerkhoofden van Berkhout ccn kwitantie af voor betaling van 134 Carolus-guldens ter zake van dc vcrtr:oop van een deimt land (- 2/n morgen) toebehoort hebbende aan clc Zo was in pastorij van Berkhout. De som is gebruikt voor het maken van ecn zckcr krabhoofd voor de dijk genaemd hct Faperack (het stuk dijk door rlc I)aap te onderhouden) tot hunne pastorij en kosterij landen bchorcndc, krachtens de keur van dijkgraaf en waarschappen. Vanouds berustte op iedere morgen land de verplichting ccn bcpaalcl dc dicnstcn door onderpelstoor : vice cureyt en kosters verrichten. l5l4 Frederik Jansz. mct het ambt van koster bekleed, waarvan hij bij afwezigheid 2 Vlaamse ponden genoot. In hctzelfde jaar beklccddc Philips de Busco, kanunnik in 's-gravenhage hct ambt van pastoor, waarvoor hij een inkomen van 4 Vlaamsc ponden genoot. De functie zelf werd bekleed door ecn onderpastoor, Johan Hendriksz., 40 jaar oud. In dat jaar waren er communicanten. Volgens een perkament aanwezig in het gemeentehuis tc Bcrkhout ver- kopen de kerkmecsters op een lijfrentebrief van 12 Rijnsc guldens aan Pieter Rcmmersz. Dit betekent dat Picter Rcmmcrsz. een vaste som, waarschijnlijk 100 Rijnse guldens, stort waarvoor hij zolang hij leeft f 12.- rente per jaar krijgt waren Thaems Jacob Nobcls cn Jacob Pictcr.lans kcrknrccs170 stukje dijk te onderhouden. Op 18 Juli 1609 worden vier stukken land, de kcrk tocbchorcnd, vcrkocht. In 1628 verkoopt men een huisje staande op hct kerkhof. Al clczc llcgcvcns bcvindcn zich in de archieftrommel van Berkhout. Irr'Holland in Vrocgcr Tijd', voor hct ecrst in 1742 uitgcgcvcn cn k«rrtclings hcrclrukt, staat gcschrcvcn dat clc kcrk van Ilcrkhout ccrr vrij liroot gctrouw was. ln l74tl wcrcl zc aanmcrkclijk vcrnicuwcl. Iu clo liransc tijtl kwanrcn clc torcns van clc kcrkcn in gcnrccntclrigcn- t7t

4 In 1855 bouwt men toch een nieuw portaal, maar nu aan de buitenkant aan de noordzijde van de kerk. Daardoor krijgt men ook meer zitplaatsen, waaraan toen grote behoefte bestond. Toen de oude school, die half voor de kerk stond, in 1875 was afgebroken en er een nieuw ijzeren hek was geplaatst, had de kerk een vecl beter aanzien gekregen. In 1878 werd ze nog voorzien van een petrolcumverlichting die het predikaat schitterend kreeg. Kerkvoogden laten in 1879 de kerk aan de noordzijde met nieuwe pannen beleggen. De gemeente doet hetzelfde met de toren. Vier jaar later zal, het ook aan de zuidzijde gebeuren. Of het er nog van gekomcn is voordat dc grote ramp van 3 dec plaatsvond, is mij niet bekcnd. Op die dag brandden toren en kerk af. Volgens de verhalen ontstond de brand door een in de toren opgcslotcn arrestant. De veldwachter had vergeten hem zijn lucifers af te nemcn. t.-l",;-". l,-'-a1.;'. WE I(crk Bcrkl.rout in Tckening A D. Iiaan. R.A. Haallem. Vond hicr ccn omwisscling van de datering plaats ir-r het Rijksarchicf gebruiktc H. dc Winter een veel oudere afbcelding als voorbecld? Onmiskenbaar is het kerkjc van l79l oudcr dan dat van 1738., ol dom. De gemeente moest dus voortaan ook voor onderhoud en vernieu- wing zorgdragen. Uit de notulen van blijkt dat de toren voor gulden bij de Utrechter Algemene Brandwaarborg Mij. verzekerd is. De arrestant, Pieter Borst, verbrandde mee. Een commissie uit gemeenteraad en hervormde kerk kreeg opdracht kerken en torens in verschillende dorpen te gaan bekijken. Voor hct kerkbestuur gingen Jb. Clay en J. Nobel Dz. Zeven februari 1884 brengt de commissie verslag uit. Na bezoeken aan Zaandijk, Heer Hugowaard, Oudkarspel, Haringkarspcl, Dirkshorn en Nieuwe Niedorp komt de toren van Dirkshorn dc commissie het doelmatigst voor. Het front van dc kerk van Nieuwe Nicdorp getekend door ir. Stoutjcsdijk wordt als voorbeeld voor de kcrk zclf, goedgekeurd. De toren gaat gulden kosten. I)e verzekeringspenningen voor de kerk worden volledig uitgekeerd tcn In is de toren in zo'n slechte toestand en zo scheefgezakt, dat men besluit een nieuwe te bouwen. Het geld, gulden, heeft de gemeente niet in kas. Men zal het van particulieren lenen. In juli is er aanbesteding van de vernieuwingen en herstellingen, in de Ridder St. Joris. E. Klein mijnde voor gulden. ln 1844 was de toren gereed. Tot aan de bouw van een raadhuis in 1865 vonden de raadsvergaderingen in de kerktoren plaats. Daarna gaf men er catechisatielessen in. Erg deugdelijk werd ze blijkbaar niet herbouwd, want in 1871 zijn er al weer belangrijke reparaties nodig. Het kerkgebouw zelf was ook al oud. In 1853 is het portaal dat zich aan de noordzijde in de kerk bevindt zo bouwvallig geworden, dat men voorstelt het af te breken. Men wil dan een nieuwe ingang door de toren maken, doch zal dan eerst toestemming aan de gemeenteraad moeten vragen. De zuidermuur en het dak zijn ook erg vervallen en verzakt. Hct houtwerk is sedert onheuglijke tijden niet geverfd, wat dc kcrk van binncn een ongunstige en bouwvallige indruk verleent. 172 N.l l. l<crlt vln 1886 cn plslolic van ltl6l t7i

5 Y bcdrage van gulden, onder aftrek van I voor de ruïne. Bij de brand ging ook de oude luidklok verloren. Dominee K. Boon, die tientallen jaren predikant in Berkhout was geweest, spoedde zich na de brand naar ons dorp. Uit de ruïne diepte hij stiekem een stuk gesmolten mctaal van de luidklok op, en liet daarvan een tafelbel gieten, die hij aan de kerkeraad schonk voor gebruik in de kerkekamer. Op de bel staat gegrift: 'Klokspijs van de ouden klok in 1479 gegoíen en in 1883 door den brand der kerk teloor gegaan.' In de kerkckamer wordt ook een schilderij bewaard, weergevend een deel dcr kerk van Berkhout vóór de brand, benevens een tekening van hct vooraanzicht der kerk. Uit het bestek cn de voorwaarden van de nieuw te bouwen kerk, van zijn nog enkele aardige bijzonderheden te vermelden: De overblijfsclen afbreken en schoonmaken. Fundering oostzijde laten staan, de rest uitgraven en afzagen. Dc gemetselde doodsbccnderenkuil in de kerk ontruimen en de inhoud volgens orde begraven. De overblijfselen van lijken of kisten, die gevonden worden op bcstemde plaats bcgraven. (Laatste graf in kerk in 1829.) Zeldzaamhedcn van natuurlijk historische of ar-rdere voorwerpen van gcschiedkundige aard, zal de aannemcr aan de Directie ter hand stel- Irr 1960 afgebroken Ned. Hcrv. pastorie. Rcchts, oudc boerderij met houtcn Irllsgcvcl waar de doktoren Petrus cn Bcrnardus Delemarre praktizccrdcn. lcn. Er worden 250 heimasten van l0 m. lengte gebruikt en nog 56 kor- tcre. De kerkvloer bestond vroeger geheel uit grafzerken. De meer gcgocrlcn kochten een graf in de kerk. Helaas heb ik nicts over deze zerkcn Iiunnen vinden. In 1847 werden ze nog opgenomen en na aanvulling nrct zand weer op hun plaats gelegd. In 1851 alweer verzakt, vooral onder de vrouwenzitplaatsen. In 1854 in zo slechte staat, dat men ccrst van plan is de zerken ondcr de vrouwenzitplaatsen door straatstencn tc vcrvangen. I)at gaat niet door, men koopt een aantal nieuwe zerkstenen, daarna ltccn woord er meer over. {)ok bij de afbraak, na de brand, niets. Het is erg jammcr dat cr nicts van dc grafopschriften bewaard is geblevcn. De oude zcrkcn vormcn vaak nog cen l7e en 18e ccuwse bron voor gcnealogen. (Familicondcrzock)..luist omdat cr cen paar familics al enkele eeuwen in Bcrkhout wo- lren, haddcn zc intcressante gcgcvens op kunnen levcrcn. Waar zijn zc gc- blovcn? Vcrkocht, ondcr dc nicuwc kcrkvloer tcrechtgckomcn, voor fulr- rlcring gcbruikt? Houtcn model van de N.FI. pastoric, afgcbrokcn in Op de voorgroud tafelbc'i, gegoten van de luidklok van 1479, verloren gegaan bij de kcrkbrand van J. linkclc fcitcn ovcr dc Pastoric. In 1850 was zc nog gchccl van lrout. ln rllrl jaar wcrd clc noordzijdc opnicuw opgctrokkcn, «tndcr van stccrr crr l7 -)

6 i; tï I, à à r1 rl t; t: ti l, h!ti,! boven weer van hout. Elf jaar later wordt het onderhoud te duur. Men besluit een nieuwe pastorie te bouwen. Hiervoor ontvangt men een subsidie van gulden. H. Schmidt bouwt de pastorie, hij kost 1,0.675 gulden' Voor deze bouw moeten een aantal bomen op het kerkhof en bij de pastorie verdwijnen. Het kerkhof zal wel rondom de kerk hebben gelegen. In 1863 wordt de eerste steen gelegd door Kl. Koster Kz. 12 iaat, zoon van de President Kerkvoogd en Dirk Slagter 10 jaar, zoon van de secretaris van het Kerkvoogden College. Er komt een nieuw ijzeren hek omheen aan de noorden oostzijde. Tussen Delemarre en de pastorie verdwijnt het oude schot en verrijst een houten traliehek. De heer B. Delemarre krijgt een cadeau van de kerkeraad als blijk van erkentelijkheid voor de manier waarop hij de moeilijkheden en last bij de bouw van de pastorie heeft opgevangen. De heer Boelee uit Hoorn maakt een tekening van de oude en de nieuwe pastorie. Daardoor weten we nu nog hoe de oude er heeft uitgezien. 176

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 maart 2012

Nieuwsbrief 1 maart 2012 Nieuwsbrief 1 maart 2012 De Heemshof Het gebied rond De Heemshof in Heemskerk wordt bedreigd door nieuwbouwplannen van de gemeente. Op verzoek van Lambert Koppers, eigenaar van De Heemshof en deelnemer

Nadere informatie

De Maria Kerk te Kortezwaag

De Maria Kerk te Kortezwaag De Maria Kerk te Kortezwaag 't Ff! itq,,is$$ '.*f' l{(,, NNI i$s"' N $ KORTEZWAAG Het oude dorp Kortezwaag in de Gemeente Opsterland ligt in de omgeving van het dorp Gorredijk. Kortezwaag beslaat uit een

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland

Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland De Pastoor en de Parochianen van de parochie van de H. Aartsengel Michael in Mieścisko verzoeken om hulp bij de renovatie van een plaatselijke

Nadere informatie

Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein.

Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein. Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein. Uit: C. Baardman, Leo J. Leeuwis, M.A. Timmermans, Langs Merwede en Giessen (Den Haag 1961) Op de zuidelijke oever van de

Nadere informatie

1911 2011 honderd jaar geleden De zomer van 1911 was een rampjaar voor Haaren. Uit Tilburgsche Courant, 8 Augustus 1911 Jos Schuurmans

1911 2011 honderd jaar geleden De zomer van 1911 was een rampjaar voor Haaren. Uit Tilburgsche Courant, 8 Augustus 1911 Jos Schuurmans 1911 2011 honderd jaar geleden. De zomer van 1911 was een rampjaar voor Haaren. Van woensdag 9 tot zondag 13 augustus 1911 was er een hete golf. Sint-Lambertus de parochiepatroon en heilige van kerk in

Nadere informatie

DE KANTEELSTEEN OP T STINS AAN T PASTORIEHUIS TE FERWERD IN HET JAAR 1712.

DE KANTEELSTEEN OP T STINS AAN T PASTORIEHUIS TE FERWERD IN HET JAAR 1712. Johannes van Dijk DE KANTEELSTEEN OP T STINS AAN T PASTORIEHUIS TE FERWERD IN HET JAAR 1712. Het Vrijhof en de Sint Martinustsjerke. Kerk betaalde in de achttiende eeuw ook kosten van algemene aard Bij

Nadere informatie

Warder in Gevelstenen. De oude huizen van Warder met hun gevelstenen

Warder in Gevelstenen. De oude huizen van Warder met hun gevelstenen Warder in Gevelstenen De oude huizen van Warder met hun gevelstenen Warder in Gevelstenen Een aantal oude huizen en boerderijen van Warder zijn voorzien van een gevelsteen. Hierop staat aangegeven wanneer

Nadere informatie

Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort

Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort Gent 19 Ook hier is er nog geen vuiltje aan de lucht. In de St Baafsabdij zijn de paters nog niks bewust wat Keizer Karel hen later zal aangedaan

Nadere informatie

Alfabetische inhoudsopgave archief R.K.. Parochie H. Joannes de Doper te Katwijk dd. 21-03-2008 Pag. 1 van 5

Alfabetische inhoudsopgave archief R.K.. Parochie H. Joannes de Doper te Katwijk dd. 21-03-2008 Pag. 1 van 5 Aanbesteding kerkgebouw 1911 Ds 1.1 Afleesboek 1847 t/m 1851 Ds 8.1 Akte van benoemingen Ds 11.1 Armenbestuur Valkenburg 1882 t/m 1921 Ds 17.1 Armenboek voor de beide CATWIJKEN 1818 t/m 1852 Ds 15.5 Begrotingen

Nadere informatie

Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk

Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk Wandelroute van ongeveer een uur en een kwartier. Van de Ontmoetingskerk naar de voormalige Evangelische Gemeente Eben Haëzer Vanuit

Nadere informatie

3.04.10.118 DTB Voorschoten 3. Inhoudsopgave

3.04.10.118 DTB Voorschoten 3. Inhoudsopgave Inventaris van het archief van de Doop-, Trouw- en Begraafboeken benevens van de Registers van Overledenen etc. in Zuid-Holland, daterende van voor de Invoering van de Burgerlijke Stand VOORSCHOTEN 3.04.10.118

Nadere informatie

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4.

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Vraagstelling. Wat zijn de maten, versieringen en vorm van de van de kerk van Drempt (kaart afb. 1) gerapporteerde grafplaat uit de (ruim te nemen) 12 e eeuw? Wat is zijn

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Julianadorp en de Willibrordkerk

Julianadorp en de Willibrordkerk De Petrus en Pauluskerk in oud Den Helder De Vredeskerk in de Schooten De Nicolaaskerk in Nieuw Den Helder De Willibrordkerk in Julianadorp Julianadorp en de Willibrordkerk KORTE GESCHIEDENIS VAN JULIANADORP

Nadere informatie

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz Gent 24b Onderbergen. Het pand van de Dominicanen Predikherenlei Rue de la Valléé nr 40 /Onderbergen Onderbergen nr 57 in 1940 Tweede gedeelte

Nadere informatie

Over de kerk van Marum

Over de kerk van Marum Over de kerk van Marum De kerk van Marum is een van de oudste bakstenen kerken in Groningen. Het oudste gedeelte, het koor, dateert uit de 12 e eeuw. De toren is 13 e -eeuws. De preekstoel werd in 1826

Nadere informatie

INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN HET R.K. KERKBESTUUR DER PAROCHIE VAN MARIA HEMELVAART TE DE HEEN

INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN HET R.K. KERKBESTUUR DER PAROCHIE VAN MARIA HEMELVAART TE DE HEEN INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN HET R.K. KERKBESTUUR DER PAROCHIE VAN MARIA HEMELVAART TE DE HEEN 1837 1959 Vervaardigd door G.W.G. van Bree Steenbergen - 1970 INHOUD INVENTARIS A BESTUURLIJKE ZAKEN (nrs.

Nadere informatie

Het Huis. en de Heerlijkheid

Het Huis. en de Heerlijkheid Het Huis en de Heerlijkheid Bij ondergeteekende berusten een aantal documenten, die op het huis en de heerlijkheid Lisse betrekking hebben. De oudste berichten uit de tweede helft der 14de eeuw. Toen leefde

Nadere informatie

Stadswandeling. Kruispoort

Stadswandeling. Kruispoort Brugge Brugge is de hoofdstad van de provincie West-Vlaanderen. De gemeente telt bijna 117.000 inwoners. Ongeveer 20.000 daarvan wonen in het historisch centrum. In 2002 was Brugge Culturele hoofdstad

Nadere informatie

Sliedrecht versus Oversliedrecht

Sliedrecht versus Oversliedrecht Sliedrecht versus Oversliedrecht Bij mijn aantreden als adviseur bij het vieren van het 950-jarig bestaan van Sliedrecht kwam ik er achter dat er enkele misverstanden bestaan over of er wel een Sliedrecht

Nadere informatie

Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km

Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km Het Lemke Bergerkampstraat 18 A 3650 Dilsen-Stokkem - 089/562646 VZW Trage Wegen - www.tragewegen.be www.hetlemke.be www.tragewegen.be

Nadere informatie

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast.

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De geschiedenis van onze toren Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De vorm is spits of rond. Soms zit er een dakruiter op. Hoe ziet de kerktoren bij jou

Nadere informatie

De geschiedenis van de (katholieke) kerk en het Onze Lieve Vrouweklooster in Renkum.

De geschiedenis van de (katholieke) kerk en het Onze Lieve Vrouweklooster in Renkum. De geschiedenis van de (katholieke) kerk en het Onze Lieve Vrouweklooster in Renkum. Oude kerken aan de rand van het Renkums beekdal Er zijn aanwijzingen maar geen bewijzen voor het bestaan van de Willibrordkapel,

Nadere informatie

Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken.

Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken. STADSWANDELING & BEZOEK AAN MUSEUM, HOORN, NOORD-HOLLAND Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken. Het Sint Pietershof In de 15 e eeuw werd hier het klooster der Kruisherenbroeders gesticht, dat in

Nadere informatie

Een andere mogelijke betekenis is dat het zou gaan over een verheffing naast de Zenne

Een andere mogelijke betekenis is dat het zou gaan over een verheffing naast de Zenne Heffen: Verklaring naam Heffen: Eerste maal vermelding in 1088 Heffena = Heffe en A Wil zeggen bezinksel en water Mogelijke betekenis: modderbeek of moerasgebied Een andere mogelijke betekenis is dat het

Nadere informatie

DE PROTESTANTSE GEMEENTE WIRDUM Fr e.o.

DE PROTESTANTSE GEMEENTE WIRDUM Fr e.o. DE PROTESTANTSE GEMEENTE WIRDUM Fr e.o. 1 De kerkelijke gemeenschap in Wirdum, Wytgaard en Swichum Tijdens het fusiefeest in 2005 van de Hervormde en Gereformeerde kerk werden onder andere de volgende

Nadere informatie

De St. Petrus Canisiusschool en Liduinaschool.

De St. Petrus Canisiusschool en Liduinaschool. De St. Petrus Canisiusschool en Liduinaschool. Onder leiding van pastoor Van de Pavoort werden er op een perceel grond naast de kerk 2 scholen gebouwd voor de kinderen uit de nieuwe parochie. Zoals gebruikelijk

Nadere informatie

De Canon van Langedijk. De Canon van Nederland

De Canon van Langedijk. De Canon van Nederland De Canon van Langedijk Vanaf ca. 800 Ontginning van het Geestmerambacht vanuit het westen (Schoorl, Petten, Egmond) en vanuit het zuiden (Alkmaar, Oudorp) 889 : Eerste vermelding van Oudkarspel 800 850

Nadere informatie

en nog andere straten moest nog worden aangelegd.

en nog andere straten moest nog worden aangelegd. In de Belle Epoque had de Brabantstraat en de Brabantdam. De Brabantstraat liep van de Vogelmarkt tot aan het François Laurentplein. Deze straat is een van de oudste van Gent want werd reeds vermeld in

Nadere informatie

Een Puzzeltocht voor de kinderen van Uitgeest en omstreken

Een Puzzeltocht voor de kinderen van Uitgeest en omstreken Een Puzzeltocht voor de kinderen van Uitgeest en omstreken In Een Rondje Uitgeest, zijn enkele rijksmonumenten en bijzondere panden van Uitgeest opgenomen en is een selectie gemaakt van gevelstenen en

Nadere informatie

Archief Parochie Sint Antonius Abt, Rotterdam

Archief Parochie Sint Antonius Abt, Rotterdam Plaatsingslijst Archief Parochie Sint Antonius Abt, Rotterdam Archiefnummer: 267 Archiefnaam: AAR Sector: Kerkelijk en godsdienstig leven Soort archief: Instellingsarchief Datering: 1780-1978 Katholiek

Nadere informatie

Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's)

Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's) Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's) Achtergrond In 1811 werd in de meeste delen van Nederland de Burgerlijke Stand ingevoerd. De overheid had op dat moment nauwelijks gegevens over de

Nadere informatie

Nummer archiefinventaris: 3.04.10.006

Nummer archiefinventaris: 3.04.10.006 Nummer archiefinventaris: 3.04.10.006 Inventaris van het archief met de Doop-, Trouw- en Begraafboeken benevens van de Registers van Overledenen etc. in Zuid-Holland, daterende van voor de Invoering van

Nadere informatie

Toen Desselgem nog een parochie was

Toen Desselgem nog een parochie was BEZIENSWAARDIGHEDEN Toen Desselgem nog een parochie was Erevoorzitter Dolf DERAMMELAERE Het Concordaat van Napoleon van 1801, dat de scheiding van Kerk en Staat uitriep, kon niet beletten dat de kerkelijke

Nadere informatie

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart.

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Via de Nederlandse Genealogische Vereniging, afd. Kennemerland zijn we in de gelegenheid gesteld om een rondleiding in de Sint Bavo Basiliek bij te

Nadere informatie

DE BEGRAAFPLAATS AAN DE OUDE TORENLAAN door P. Timmer

DE BEGRAAFPLAATS AAN DE OUDE TORENLAAN door P. Timmer DE BEGRAAFPLAATS AAN DE OUDE TORENLAAN door P. Timmer Bij verschillende gelegenheden in de afgelopen maanden heeft onze vereniging zich beijverd om te komen tot een verbetering van ommuring en terrein

Nadere informatie

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442 Johanna van Polanen is pas 11 jaar als ze trouwt. Dit komt doordat haar familie een verstandshuwelijk sluit. Ontvang 100 florijnen. 1403 Engelbrecht de Eerste van Nassau trouwt met Johanna van Polanen.

Nadere informatie

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Titel: Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Inleiding Oosterhout, strategisch gelegen tussen de A27, de A59 en de A16 heeft al een lange geschiedenis. Thans een bruisende stad met

Nadere informatie

Slot Valckesteyn. Poortugaal. Stichting Oudheidkamer Rhoon en Poortugaal

Slot Valckesteyn. Poortugaal. Stichting Oudheidkamer Rhoon en Poortugaal Slot Valckesteyn Poortugaal Stichting Oudheidkamer Rhoon en Poortugaal Slot Valckesteyn Slot Valckesteyn Op enkele kilometers afstand van het eerste huis bouwde de Heer van Putten rond 1310 kasteel Valckesteyn.

Nadere informatie

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk Kerken Het cultureel erfgoed van de gemeente Sint-Laureins wordt weerspiegeld in de vele kerken die onze gemeente rijk is. In elke kerk is er een folder te bekomen met heel wat kunsthistorische informatie.

Nadere informatie

Cursus landschapsgeschiedenis. De dorpsgeschiedenis van Appelscha

Cursus landschapsgeschiedenis. De dorpsgeschiedenis van Appelscha Cursus landschapsgeschiedenis De dorpsgeschiedenis van Appelscha Inleiding Archeologie in relatie tot het landschap Middeleeuwse bewoning & dorpsgeschiedenis Appelscha op de kaart Op zoek naar landschapselementen

Nadere informatie

Historisch overzicht gilden van de gemeente Cuijk

Historisch overzicht gilden van de gemeente Cuijk Historisch overzicht gilden van de gemeente Cuijk De betekenis van de gilden in vroegere tijden. De gilden hebben een eeuwenoude traditie. Zij waren verspreid over vele landstreken van West- en Noord-Europa.

Nadere informatie

Jaarverslag 2013 Stichting Abdij Mariënkroon (SAM)... 2. Inleiding... 2. Activiteiten in 2013... 2. Versterking bestuur... 3. Subsidies 2013...

Jaarverslag 2013 Stichting Abdij Mariënkroon (SAM)... 2. Inleiding... 2. Activiteiten in 2013... 2. Versterking bestuur... 3. Subsidies 2013... Verslag bestuur Stichting Abdij Mariënkroon Verslagjaar 2013 Inhoudsopgave Jaarverslag 2013 Stichting Abdij Mariënkroon (SAM)... 2 Inleiding... 2 Activiteiten in 2013... 2 Versterking bestuur... 3 Subsidies

Nadere informatie

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK ARCHEOLOGISCHE KRONIEK door H. Suurmond-van Leeuwen In 1989 verscheen wegens onvoldoende aanbod aan copy geen uitgave van Bodemonderzoek in Leiden. Het ligt in het voornemen van de Directie Civiele Werken

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Tussen Rijn en Lek 1986 3. - Dl.20 3-20- Het waren deze elementen die, in balans, het karakter van dit land-schap bepaalden. Als straks de mens, door de ontginning van dit gebieddie balans verbreekt, zal

Nadere informatie

KORTE GESCHIEDENIS. van de KERK VAN VEESSEN. door. Gerrit Kouwenhoven

KORTE GESCHIEDENIS. van de KERK VAN VEESSEN. door. Gerrit Kouwenhoven KORTE GESCHIEDENIS van de KERK VAN VEESSEN door Gerrit Kouwenhoven 2002 De kerk van Veessen Reeds in 1436 bestond te Veessen een kapel of filiaalkerk van Heerde, gewijd aan St Ewoldus. Merkwaardigerwijze

Nadere informatie

Kerkbalans 2010. Een kerk is van blijvende waarde

Kerkbalans 2010. Een kerk is van blijvende waarde Rooms-Katholiek Kerkgenootschap in Nederland Persmap 13 januari 2010 Kerkbalans 2010 Een kerk is van blijvende waarde drs. E.F.J. Duijsens R.-K. Economencollege Inleiding In 2010 wordt voor de 38e maal

Nadere informatie

Veel van onderstaaande gegevens zijn uit het genealogiebestand Genlias. Gezocht is op: Andries, Antonius, Dirk en Hendrik de Vos

Veel van onderstaaande gegevens zijn uit het genealogiebestand Genlias. Gezocht is op: Andries, Antonius, Dirk en Hendrik de Vos Veel van onderstaaande gegevens zijn uit het genealogiebestand Genlias. Gezocht is op: Andries, Antonius, Dirk en Hendrik de Vos Hendrik de Vos, 1761-1841 Hendrik de Vos Geslacht: M Overlijdensdatum: 02-02-1841

Nadere informatie

Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande

Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande Sinds jaar en dag hangen er in de consistorie van de kerk te Oudelande drie schilderijen, twee panelen en een doek. De panelen stellen een gezicht op Oudelande

Nadere informatie

Burgstraat, Prinsenhof. Gent 8

Burgstraat, Prinsenhof. Gent 8 Burgstraat, Prinsenhof. Gent 8 Leie stadsvesten Brugse Poort Brugsepoortstr Begijnhof(laan) Begijnengracht Prinsenhof Rabot De Lieve Burgstraat Kaart van 1780? De coupure zou aangelegd worden tussen 1750

Nadere informatie

De basiliek van St.Jan

De basiliek van St.Jan Inleiding Zoals het een echte kerk betaamt is de toren van de basiliek St.Jan al van heinde en verre zichtbaar. Een torenhoge baken voor de reiziger van vroeger, die al van verre de ligging van Oosterhout

Nadere informatie

Leefbaarheidplan Zwaagdijk-West 2012-2016. Opgesteld door Dorpsraad Zwaagdijk West d.d. september 2012

Leefbaarheidplan Zwaagdijk-West 2012-2016. Opgesteld door Dorpsraad Zwaagdijk West d.d. september 2012 Leefbaarheidplan Zwaagdijk-West 2012-2016 Opgesteld door Dorpsraad Zwaagdijk West d.d. september 2012 Inhoudsopgave Pagina 1. Inleiding 3 2. Algemene informatie dorp / kern 4 2.1 Historie 2.2 Ligging,

Nadere informatie

Parochiekerkenplan: klus of kans? Ervaringen uit enkele pilootprojecten

Parochiekerkenplan: klus of kans? Ervaringen uit enkele pilootprojecten Parochiekerkenplan: klus of kans? Ervaringen uit enkele pilootprojecten Oorsprong van het Parochiekerkenplan Conceptnota Minister Bourgeois Een toekomst voor de Vlaamse parochiekerk Dateert van 24 juni

Nadere informatie

De eerste generatie, Isbrant Cornelis (pm 1588 tot pm 1653) en Clasijntien Richarts

De eerste generatie, Isbrant Cornelis (pm 1588 tot pm 1653) en Clasijntien Richarts Genealogie Van de(r) Tonnekreek De eerste generatie, Isbrant Cornelis (pm 1588 tot pm 1653) en Clasijntien Richarts Een genealoog probeert de familielijn zo ver mogelijk terug in de geschiedenis te traceren.

Nadere informatie

LANDAANWINNING EN BEDIJKING

LANDAANWINNING EN BEDIJKING LANDAANWINNING EN BEDIJKING Noord-Hollandse kust Versie 27-6-2011 Onderstaand overzicht behoort tot het project Waddenarchieven, dat wordt gefaciliteerd door de Waddenacademie (www.waddenacademie.knaw.nl).

Nadere informatie

S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P

S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P V o o r h e t b e h o u d v a n h e t D r e n t s e c u l t u r e l e e r f g o e d S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P S t i c h t i n g O u d e D r e n t s e K e r k e n Dwalen door

Nadere informatie

St Niklaaskerk en Klein Turkije. Gent 22. Rond 1822

St Niklaaskerk en Klein Turkije. Gent 22. Rond 1822 St Niklaaskerk en Klein Turkije Gent 22 Rond 1822 Monteryfort/Kortrijksepoort Kaart van 1708 Brugse Vaart Brugse Poort St Niklaaskerk Vrijdagsmarkt St Pietersabdij /Kouter/ Reep /St Baafs/ Belfort /St

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

Inventaris van de archieven van het RK parochie H. Gertrudis te Jabeek, 1756-1964.

Inventaris van de archieven van het RK parochie H. Gertrudis te Jabeek, 1756-1964. Inventaris van de archieven van het RK parochie H. Gertrudis te Jabeek, 1756-1964. INHOUDSOPGAVE 1. Archief van het kerkbestuur en overige beheerders van wereldlijke zaken... 3 1.1. Stukken van algemene

Nadere informatie

T00456. Inventaris van het archief van de Waalse. Hervormde Gemeente te Vianen, 1725-1823

T00456. Inventaris van het archief van de Waalse. Hervormde Gemeente te Vianen, 1725-1823 T00456 Inventaris van het archief van de Waalse Hervormde Gemeente te Vianen, 1725-1823 T.L.H. van de Sande, 2010 H.J. Postema, september 2014 INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 INVENTARIS... 5 1 STUKKEN VAN

Nadere informatie

de straat van toen Koningstraat Naaldwijk

de straat van toen Koningstraat Naaldwijk de straat van toen Koningstraat Naaldwijk 1 Nummer 1 en 3: bakker Joris Boon. Rond 1885 kwam bakker Leendert Boon vanuit s-gravenzande naar Naaldwijk. Zoon Joris, vooraan op deze foto, nam de zaak over

Nadere informatie

Jaarverslag 2014. STICHTING TOT BEHOUD VAN DE GEBOUWEN VAN DE HERVORMDE GEMEENTE NIJEVEEN Werknaam: stichting Barbara

Jaarverslag 2014. STICHTING TOT BEHOUD VAN DE GEBOUWEN VAN DE HERVORMDE GEMEENTE NIJEVEEN Werknaam: stichting Barbara Jaarverslag 2014 STICHTING TOT BEHOUD VAN DE GEBOUWEN VAN DE HERVORMDE GEMEENTE NIJEVEEN Werknaam: stichting Barbara Post-/contactadres: Gert Wisselink De Berken 14, 7948 AX Nijeveen Tel. 0522 491650 e-mail

Nadere informatie

Erfgoedproject Adriaan Pauw

Erfgoedproject Adriaan Pauw HISTORISCHE VERENIGING HEEMSTEDE-BENNEBROEK www.hv-hb.nl Erfgoedproject Adriaan Pauw Complete tekst van de video Adriaan Pauw, heer van Heemstede Nederland Noord Holland Heemstede de Binnenweg. Het is

Nadere informatie

herontwikkeling Sint Jozefschool Peperstraat 29 Gouda november 2011

herontwikkeling Sint Jozefschool Peperstraat 29 Gouda november 2011 herontwikkeling Sint Jozefschool Peperstraat 29 Gouda november 2011 colofon non-design Rogier Krullaars Rob Wilhelmy Damsté Max van Steen Laan van Meerdervoort 218 2517 BK Den Haag w: www.non-design.nl

Nadere informatie

Den Haag Scheveningen Delft

Den Haag Scheveningen Delft Den Haag Scheveningen Delft Zaterdag en zondag 21 en 22 juni 2008 met bezoek aan Mauritshuis Museum Beelden aan zee Vermeercentrum V.V.A. afdeling Brussel G. Gilsonstraat 55, 1090 Brussel tel. 02-479.32.32

Nadere informatie

Vragen voor Sint. met werkblad, puzzels en filmpjes. groep 5/6

Vragen voor Sint. met werkblad, puzzels en filmpjes. groep 5/6 Vragen voor Sint met werkblad, puzzels en filmpjes groep 5/6 inhoud Inleiding 3 1. Zeven vragen voor Sint 4 2. Werkblad 12 3. Zoek de 10 verschillen 13 4. Sintpuzzel 14 5. Superwoordzoeker 15 inleiding

Nadere informatie

Begraafplaats Sint Pieter bij Maastricht.

Begraafplaats Sint Pieter bij Maastricht. Voormalig Carmelitessenklooster aan de Bleekerij te Sint Pieter bij Maastricht. In de jaren 1977-1978 werd dit klooster gesloopt ten behoeve van de bouw van de Parkresidentie ten zuiden van de Kennedybrug.

Nadere informatie

Een sarcofaag in t Loughoes?

Een sarcofaag in t Loughoes? Een sarcofaag in t Loughoes? Wie vorig jaar, dus vóór de huidige verbouwing, t Loughoes binnen stapte, zag direct links van de deur een stenen - met planten gevulde - bak staan. Die zandstenen bak met

Nadere informatie

De grote renovatie van de Morgensterkerk

De grote renovatie van de Morgensterkerk Morgensterkerk Zoetermeer, juni 0 De grote renovatie van de Morgensterkerk Ik ben de Wortel en het Nageslacht van David, de blinkende Morgenster. (Openbaring vers ) Een stukje geschiedenis In de zestiger

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. De grote foto op de grond is gemaakt in 1930. Toen was Schokland nog een eiland. Waarom

Nadere informatie

Parochiearchieven? Het bewaren waard!

Parochiearchieven? Het bewaren waard! Parochiearchieven? Het bewaren waard! Parochiearchieven? Het bewaren waard! 1. Waarom moet ik het archief van mijn parochie bewaren? Parochiearchieven verdienen om meer dan één reden onze zorg. Allereerst

Nadere informatie

s t u d i e De markt van de dood De markt van de dood Oktober 2011

s t u d i e De markt van de dood De markt van de dood Oktober 2011 s t u d i e De markt van de dood De markt van de dood Oktober 2011 Inhoudstafel 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. De herdenking van overleden personen 4. Allerheiligen 5. De begrafenis 6. Conclusies

Nadere informatie

Titulatuur: aanhef en adressering

Titulatuur: aanhef en adressering Titulatuur: aanhef en adressering Hoger beroepsonderwijs Aanhef Adressering Baccalaureus (bc.) Zeer geachte heer/mevrouw Bc./ bc. Bachelorsgraad (B met toevoeging) Zeer geachte heer/mevrouw De heer/ B

Nadere informatie

Voorzitter Hans Hellingman opent de bijeenkomst. Er zijn ongeveer 30 mensen aanwezig.

Voorzitter Hans Hellingman opent de bijeenkomst. Er zijn ongeveer 30 mensen aanwezig. Ledenbijeenkomst 23 mei 2014 Voorzitter Hans Hellingman opent de bijeenkomst. Er zijn ongeveer 30 mensen aanwezig. Jaarrekening 2013 Han van Rozelaar licht de jaarrekening toe. We sluiten 2013 af met een

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT "UITVAARTVERENIGING SPIJK"

HUISHOUDELIJK REGLEMENT UITVAARTVERENIGING SPIJK HUISHOUDELIJK REGLEMENT "UITVAARTVERENIGING SPIJK" Art. 1 De vereniging draagt de naam: "UITVAARTVERENIGING SPIJK" en is gevestigd te Spijk, gemeente Delfzijl. Art. 2 De doelstelling van de vereniging

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL

REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL Inleiding Hoorn is een van de steden waar zich de uitzonderlijke situatie voordoet dat al vanaf de late Middeleeuwen riolen zijn aangelegd.

Nadere informatie

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE STICHTING WOONWAGENWERK

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE STICHTING WOONWAGENWERK G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M TOEGANGSNUMMER 503 INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE STICHTING WOONWAGENWERK VOOR 1971 STICHTING WOONWAGENLIEFDEWERK VAN DE SINT VINCENTIUSVERENINGING 1953-1985

Nadere informatie

Glaskunst in het wijkgebouw Eltheto: schilderen met licht.

Glaskunst in het wijkgebouw Eltheto: schilderen met licht. Glaskunst in het wijkgebouw Eltheto: schilderen met licht. Jan was een gelovig mens maar voelde zich niet verbonden met enige kerkelijk instituut; hij was christen maar had alleen de bijbel nodig om dit

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 100 n. Chr.) 3.3 Christendom in Europa. De verspreiding van het christendom in geheel Europa.

Tijd van monniken en ridders (500 100 n. Chr.) 3.3 Christendom in Europa. De verspreiding van het christendom in geheel Europa. 391 n Chr Onder keizer Theodosius wordt het christendom de staatsgodsdienst in Romeinse Rijk 496 n Chr De Frankische koning Clovis en vele andere Franken bekeren zich tot het christendom Wat waren de belangrijkste

Nadere informatie

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel Voorwoord Gijsbrecht van Amstel leefde rond 1300. Hij was de belangrijkste man van de stad Amsterdam in die tijd. Gijsbrecht was geliefd bij de bevolking van Amsterdam, maar hij had ook veel vijanden.

Nadere informatie

Trouwen en de kerk. nr. z7. Handreiking voor het Pastoraat

Trouwen en de kerk. nr. z7. Handreiking voor het Pastoraat ..En wanneer één van de partners buitenkerkclijk: ongelovig is? Dit is een van de moeilijkste punten. Het in kerkelijk verband samen beleven van je geloof is niet aanwezig. Als echter één van beide partners

Nadere informatie

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden?

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden? Hunebedden Inleiding Ik hou mijn werkstuk over hunebedden, omdat ik het een leuk onderwerp vind. Maar ik hou het er ook over, omdat ik er veel van te weten wil komen. Ik ben op het idee gekomen, omdat

Nadere informatie

Uitgiften Transacties Personen Rentenier Dordrecht 102 505 880 535 Haarlem 59 926 1286 1029 Zwolle 9 87 109 94 Totaal 107 1518 2275 1658

Uitgiften Transacties Personen Rentenier Dordrecht 102 505 880 535 Haarlem 59 926 1286 1029 Zwolle 9 87 109 94 Totaal 107 1518 2275 1658 Tabellen en grafieken Manon van der Heijden, Geldschieters van de stad.financiële relaties tussen stad, burgers en overheden 155-165 (Amsterdam: Bert Bakker, 26). Aantal uitgiften, transacties en betrokken

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

Monumenten fietsroute Nijbroek

Monumenten fietsroute Nijbroek Monumenten fietsroute Nijbroek Ter gelegenheid van de Open Monumentendag op 12 september 2015 is voor de Nijbroekse polder een speciale fietsroute samengesteld die u langs tal van rijks- en gemeentelijke

Nadere informatie

Decker_Konincxveltc.jpg Deventer KV.JPG

Decker_Konincxveltc.jpg Deventer KV.JPG Koningsveld is het oudste en meest belangrijke klooster van Delft. Aan de bouw van dit klooster is oudere middeleeuwse bewoning vooraf gegaan. Onder de middeleeuwse ophogingen komen bovendien bewoningssporen

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

Geschiedenis van China

Geschiedenis van China Geschiedenis van China Periodes: Shang dynastie 1766 1046 v.chr. Zhou dynastie 1046 256 v.chr. Han 206 v. Chr. 220 n.chr. Tang dynastie 618 907 Song dynastie 960 1279 Ming dynastie 1368 1644 Qing dynastie

Nadere informatie

BOUWEN OP CHRISTUS, HET ENE FUNDAMENT

BOUWEN OP CHRISTUS, HET ENE FUNDAMENT BOUWEN OP CHRISTUS, HET ENE FUNDAMENT 1 KOR. 3:10-15 gehouden op 06-01-2008 - p.1 Liturgie: Votum en groet Zi: Psalm 122:1 Voorlezing van de wet van God Zi: Psalm 25:2.3.4 Gebed Schriftlezing: 1 Kor. 3:1-23

Nadere informatie

ARCHIEF VAN HET WATERSCHAP KORTRIJK EN GIELTJESDORP, 1665-1949

ARCHIEF VAN HET WATERSCHAP KORTRIJK EN GIELTJESDORP, 1665-1949 ARCHIEF VAN HET WATERSCHAP KORTRIJK EN GIELTJESDORP, 1665-1949 STUKKEN VAN ALGEMENE AARD 46-50. Notulen van de vergaderingen van het bestuur en van stemgerechtigde ingelanden, 1858-1948. 5 delen 46. 1858-1871

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie