Naar een nieuwe energie balans Onder nemen is soms balanceren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naar een nieuwe energie balans Onder nemen is soms balanceren"

Transcriptie

1 Een uitgave van Triodos Bank Het Vermogen van Geld Private Banking Evenwicht Nr. 3 Zomer Ondernemen is soms balanceren: tussen werk en privé, tussen groot denken en klein beginnen. p3 Architect Thomas Rau deelt zijn visie over de circulaire economie die verder gaat dan verduurzamen. p4 Zes kernvragen over evenwicht. Ons gevoel zegt dat iets pas goed is wanneer het in evenwicht is. Maar hoe is evenwicht te meten? En hoe houden we de aarde in balans? p8 Interface is op weg naar nul. Doel is om in 2020 geen enkele negatieve impact op het milieu te hebben. Tapijt kan de wereld niet veranderen, de mensen die erop werken wel, zegt directielid Rob Boogaard.

2 Door: Gaston Melis Beeld: Duco de Vries Naar een nieuwe energie balans Onder nemen is soms balanceren Tussen werk en privé, tussen groot denken en klein beginnen. Dat gold ook voor Bert Lutje Berenbroek. Hij verruilde de hightechwereld in de VS voor een eigen bedrijf in Zeist en ontwikkelde een slimme energiemeter. Ik wilde graag een zinvol product ontwikkelen. Bert Lutje Berenbroek 02 Bert Lutje Berenbroek is net terug van een zakenreis uit Azië. Ik heb in het verleden veel gereisd voor mijn werk, zegt hij in zijn kantoor in het hartje van Zeist. Toen de kinderen nog klein waren ging dat prima, maar nu ze ouder worden ze zijn 5, 8 en 10 jaar merk ik dat het voor de opvoeding echt belangrijk is om aanwezig te zijn. Het zelfstandig ondernemerschap waar Lutje Berenbroek een paar jaar geleden voor koos, is hard werken, maar wel op een flexibele manier. Als het nodig is ben ik binnen twee minuten thuis of op school en dat compenseer ik dan weer door s avonds even door te werken. Maar het is wel een kunst om die balans te bewaken. Want ik heb een groot internationaal netwerk en het is heel verleidelijk om dat weer aan te halen. Zinvol Dat netwerk heeft hij overgehouden aan zijn internationale carrière. Na zijn studie elektrotechniek werkte Lutje Berenbroek voor toonaangevende internationale bedrijven in Boston en Silicon Valley, waar hij producten ontwikkelde voor gerenommeerde merken als JVC, Logitech, Cisco en Philips. Toen mijn vrouw en ik kinderen kregen, kwam bij mij het besef dat ik ook eens een product voor mezelf wilde ontwikkelen. En niet zomaar iets commercieels in de consumentenelektronica, ik wilde graag iets zinvols maken. Op dat moment was Lutje Berenbroek al volop bezig met het thema duurzaamheid. Hij maakte deel uit van het management team van Ember Corporation uit Boston, dat in korte tijd in Amerika marktleider was geworden op het gebied van slimme energienetwerken. Toen het jonge bedrijf werd overgenomen door een nog grotere partij zoals dat in Amerika vaak gaat besloot Lutje Berenbroek een eigen onderneming te starten om de technologie naar Europa te brengen. Vraag en aanbod Het is de visie van Lutje Berenbroek, die sinds 2012 samen met zakenpartner en marketingspecialist Michel Muurmans het Bedrijf NET2GRID leidt, dat we veel bewuster moeten omgaan met de productie van energie. Hij heeft zich daarbij laten inspireren door de invloedrijke Amerikaanse econoom Jeremy Rifkin. Volgens hem vinden maatschappelijke omwentelingen plaats als een energie- en informatie doorbraak samenvallen. Dat gold bijvoorbeeld bij de uitvinding van We moeten meer balans creëren in de vraag naar energie en de productie ervan. de stoommachine die de boekdrukkunst mogelijk maakte. Nu staan we op het punt dat er weer zo n doorbraakperiode aankomt, als het ons gaat lukken om de energie netten aan het internet te koppelen en we fossiele brandstoffen gaan vervangen door duurzame vormen van energie. Achterhaald concept Want in feite is onze energie-infrastructuur achterhaald, meent Lutje Berenbroek. We bevinden ons in de overgangsperiode naar een nieuwe, duurzame manier om energie op te wekken. De traditionele gas- en elektriciteitscentrales leveren ons energie gebaseerd op historisch verbruik: ze produceren wat we voorheen gemiddeld nodig hadden, licht hij toe. Maar inmiddels wordt steeds meer energie decentraal opgewekt met zonnepanelen en windmolens, in wijken of buitengebieden. De energie die centrales opwekken en die we niet afnemen, is feitelijk verspilde energie. Het product dat NET2GRID de afgelopen twee jaar heeft ontwikkeld, de SmartBridge, kan helpen om die verspilling tegen te gaan. Met het kleine apparaatje in de meterkast kan actuele informatie over het energieverbruik geanonimiseerd worden teruggekoppeld aan de energieleveranciers, die daardoor veel beter hun productie kunnen afstemmen op wat er werkelijk nodig is. Tegelijkertijd krijgt de consument realtime inzicht in zijn verbruik via een bijbehorende app. Zo zie je meteen hoeveel energie er weglekt door het sluipverbruik van telefoonopladers, stand-by tv s en andere elektronica. De app laat zien hoeveel je direct én op jaarbasis kunt besparen door apparaten uit te schakelen. Met een tool van nauwelijks 100 euro bespaar je net zoveel als dat je met zonne panelen van 5000 euro kunt opwekken. Samen energie besparen Wat niet wil zeggen dat je de zonnepanelen niet moet aanschaffen. Integendeel, je moet het juist beide doen. Daarom wekt het huishouden van Lutje Berenbroek zelf ook stroom op via zonne-energie en is Berts vrouw Jitske actief in WattsNext, een burgerinitiatief in Zeist om samen zoveel mogelijk energie te besparen. De huidige technologie en het delen van kennis kunnen ons daarbij helpen. We moeten meer balans creëren in de vraag naar energie en de productie ervan. Daar kunnen we allemaal een steentje aan bijdragen.

3 2 visies op evenwicht Beeld: Nardo Brudet Breng je gewicht naar je linkerbeen. Span je bovenbeenspieren aan. Buig je rechterknie op heuphoogte. Strek je rug en kijk naar voren. Ik hoor de instructies, zweet druppelt over mijn lichaam, ik val uit de houding. Ik moet toch op één been kunnen staan? Niet denken, maar doen. En nog een keer proberen. Ik kijk naar mijzelf in de spiegel, ik zie er niet uit. Mijn focus is weer weg. En ondertussen is het behoorlijk warm. Niet denken maar ademen, zegt de docent. Elwin Mulder columnist Elwin Mulder is sinds eind 2011 samen met Robert Stange eigenaar van Bikram Yoga Arnhem. De eerste Bikram Yoga school buiten de Randstad. Balanceren op één been Dit was mijn eerste Bikram Yoga les. En ik wist toen niet of ik nog wel een keer terug wilde komen. Nu, tien jaar later, ben ik zelf yogadocent. Yoga heeft mij na verloop van tijd zo veel gegeven, dat ik les wilde gaan geven. Bikram Yoga wordt onderwezen in een verwarmde ruimte. Tijdens de 90 minuten durende les, voer je 26 verschillende houdingen uit en twee ademhalingsoefeningen. Je hartslag gaat omhoog en omlaag, je spant spieren aan en ontspant ze weer. Daarnaast verbrand je veel afvalstoffen. De aanwezigheid van een grote spiegel is ook belangrijk voor deze vorm van yoga. Die helpt je minder over jezelf te oordelen naarmate je meer oefent. Toen ik mijn eerste les nam, werkte ik voor verschillende actualiteitenprogramma s op televisie en leefde ik in de waan van de dag. Mijn leven was behoorlijk hectisch. Nooit was er een echt weekend, want ik moest continu alert blijven op het laatste nieuws. Door yoga te beoefenen vond ik een balans tussen hard werken en voldoende rust en afstand nemen. Dit hield mij op de been. En niet alleen dat. Ik leerde mijzelf te accepteren. Ik werkte hard en stond altijd voor iedereen klaar. Ik zei nooit nee. Door de yoga werd ik me steeds bewuster van patronen in mijn leven. Ik ging minder snel over mijn grenzen heen en zei steeds vaker ook nee. Een grote verandering. In het begin lijkt de yoga vooral fysiek te zijn. Kan ik blijven staan op een recht been? En is mijn buik ingetrokken en rug gestrekt? Na verloop van tijd merkte ik dat mijn spieren sterker werden, ik kon beter balanceren. Mijn focus en concentratie namen toe. Ik leerde mezelf steeds beter kennen. Ga ik door of stop ik? Een bijzonder proces. Stel je een ui voor, elke les die je neemt gaat er een schil van de ui af. Uiteindelijk kom je steeds dichter bij de kern. Jezelf. Uit een houding vallen en het steeds weer opnieuw proberen, dat maakt je een yogi. Dat is iemand die niet opgeeft en ook niet oordeelt. Zoals ik steeds minder oordeelde over mijzelf in de spiegel. Dat heeft ook zijn werking buiten de yoga, op het dagelijks leven, op alles wat je doet. De balans die je daarbij ervaart is niet alleen fysiek, maar ook emotioneel en mentaal. En dan kom je erachter dat yoga veel meer is dan op één been staan. Beeld: Lilian van Rooij Het evenwicht van de cirkel Duurzaamheid is niet meer dan het optimaliseren van een fout systeem. Als we evenwichtig met de aarde willen omgaan, is dat onvoldoende. Als u op visite bent, dan gedraagt u zich als gast. U trekt niet ongegeneerd de keukenkastjes open op zoek naar hapjes en drankjes. U houdt zich aan de ongeschreven regels. Vreemd dus dat de mensheid zich van regels niets aantrekt. Terwijl zij te gast is op de aarde en zich hoort te gedragen naar de regels die daar gelden. Wat die regels zijn, leren we van de natuur. In de natuur gaat niets verloren. De resten van gestorven planten en dieren vormen de basis van nieuw leven. Het ecologische uitgangspunt van hergebruik is vanzelfsprekend, want de aarde is een gesloten systeem. Er komt niets bij, een ingeslagen meteoriet daargelaten. In een gesloten systeem spring je zuinig om met de beschikbare materialen. Zoals de natuur dat doet. In tegenstelling tot de mens. Kijk maar naar de manier waarop de economie is georganiseerd. Die is lineair. We winnen grondstoffen, maken spullen, verbruiken ze, en gooien ze weg. Take, make, waste. Kostbare grondstoffen gaan definitief verloren. Die manier van doen is onhoudbaar. Daarom wordt het tijd om onze economie te ecologiseren en te baseren op het kringloopprincipe van de natuur. We moeten dus van een lineaire naar een circulaire economie. Dat is de enige manier om te komen tot een evenwichtige omgang met de aarde. In een circulaire economie is iedereen verantwoordelijk voor de consequenties van zijn daden. Een fabrikant van een koffiezetapparaat blijft eigenaar van dat apparaat. Hij geeft het in bruikleen aan de consument, Thomas Rau columnist en krijgt het uiteindelijk weer terug. Zo heeft hij er belang bij het apparaat demontabel te ontwerpen, tot op het niveau van de afzonderlijke grondstoffen. Anders blijft hij zitten met de rotzooi. Een circulaire economie gaat verder dan verduurzamen. Want duurzaamheid is slechts het beperken van de ecologische schade. We maken dan nog steeds gewoon een koffiezetapparaat, maar zorgen alleen dat er minder grondstoffen voor nodig zijn. Ondertussen wordt het apparaat maar deels gerecycled, en belandt het grotendeels bij het afval. Omdat de fabrikant geen eigenaar blijft, neemt hij er niet de volledige verantwoordelijkheid voor. Duurzaamheid is dus het optimaliseren van een fout, lineair systeem. En daarmee komen we er niet. We moeten de economie opnieuw uitvinden en baseren op het circulaire principe van de natuur. Alleen een circulaire economie is volhoudbaar en werkelijk in evenwicht met de draagkracht van de aarde. Thomas Rau (1960) studeerde architectuur in Aken. Sinds 1990 werkt hij als architect in Amsterdam, waar hij in 1992 RAU oprichtte. Hij werd in 2013 door architectenwerk.nl uitgeroepen tot Architect van het Jaar in de categorie grote bureaus. Een circulaire economie gaat verder dan verduurzamen. 03

4 Door: Tobias Reijngoud en Laetitia de Leede Evenwicht: zes kernvragen Ons gevoel zegt dat iets pas goed is wanneer het in evenwicht is. Maar wat moeten we ons precies bij evenwicht voorstellen? Wanneer is een mens eigenlijk in evenwicht, of de economie? En is een flinke verstoring van de balans op zijn tijd niet juist heel goed? 1 Wat is evenwicht? Een toestand waarbij het gewicht aan beide zijden van een balans gelijk is: zo luidt de kortste definitie van het begrip evenwicht in de Van Dale. Het begrip heeft ook een meer figuurlijke betekenis en kan worden betrokken op de mens en de samenleving. In deze zin gebruikt, kun je zeggen dat evenwicht van binnen naar buiten werkt. Zonder innerlijk evenwicht geen evenwicht in de buitenwereld. Als mensen een innerlijke balans vinden, kunnen ze een positieve invloed uitoefenen op hun omgeving en de samenleving. De natuurwetenschappen maken onderscheid tussen dynamisch en statisch evenwicht. Bij een dynamisch evenwicht gaat het om een systeem waarin zich weliswaar veel interne activiteiten afspelen, maar dat uiteindelijk in balans is. Neem het menselijk lichaam. Dat heeft een vrijwel constante temperatuur. Maar die evenwichtige temperatuur is het gevolg van veel activiteit. Er is in het lichaam immers geen sprake van stilstand maar juist van talloze, complexe processen. Bij een statisch evenwicht gaat het om een situatie waarin zonder verstoring van buitenaf, geen enkele verandering plaatsvindt. Denk aan een torenhijskraan die buiten gebruik is. Zonder externe kracht, zoals een windhoos, blijft de hijskraan staan en gebeurt er niets. Figuur 1: Bankieren is evenwichtskunst Een bank beweegt zich in een krachtenveld van vier betrokken partijen. Een spaarder vertrouwt zijn geld toe aan de bank, en krijgt in ruil spaarrente. Een ondernemer leent geld, en betaalt rente. Aandeelhouders leveren het eigen vermogen, en delen in de winst. En medewerkers ontvangen salaris, in ruil voor geleverde arbeid. Het is aan de bank om de belangen van de vier betrokken partijen met elkaar in evenwicht te houden. SPAARDERS RENTE SPAARGELD MEDE WERKERS ARBEID RENDEMENT BANK SALARIS EIGEN VERMOGEN AANDEEL HOUDERS 2 Wat is evenwicht in de economie? In economisch opzicht is sprake van evenwicht wanneer er balans is tussen vraag en aanbod. De huidige financiële en economische crisis kunnen we inter preteren als een verstoord evenwicht. Maar die verstoring biedt ook mogelijkheden om naar een nieuwe, evenwichtiger situatie te bewegen. Want een crisis doorbreekt vaste patronen en is daarom een kans om een nieuwe richting in te slaan. In de woorden van Rahm Emanuel, oud-stafchef van het Witte Huis onder president Obama: Laat een forse crisis niet ongebruikt voorbij gaan. (New York Post, 19 oktober 2013). Een duurzame economie heeft alles met evenwicht te maken. Het gaat immers om een economisch systeem dat in balans is met de draagkracht van de aarde, de samenleving en de mens. Zo ontstaat een economie die volhoudbaar en toekomstbestendig is. Aan de basis ervan liggen de drie P s: people, planet, profit. In een duurzame economie gaat het niet alleen om financieel resultaat (profit), maar ook om het bijdragen aan bijvoorbeeld de sociale cohesie in de samenleving, aan goed onderwijs of aan menswaardige zorg (people). En aan de kwaliteit van het milieu (planet). RENTE KREDIET ONDER NEMERS 04 Keizersrande Op natuurderij Keizersrande gaan landbouw en natuurbeheer hand in hand. Het draait hier om boeren voor natuur wat betekent dat de agrarische exploitatie ten dienste staat van de natuur en het landschap. Triodos Bank heeft een krediet verstrekt aan Keizersrande. 3 Wat is de rol van een bank in evenwicht? Een bank heeft in essentie een paar kerntaken. Voor een belangrijk deel gaat het bij een bank om spaargeld veilig in bewaring houden aan de ene kant, en om het verstrekken van kredieten aan ondernemers aan de andere kant. Daarmee verbindt een bank spaarders die tijdelijk geld over hebben met ondernemers die geld nodig hebben voor het financieren van hun initiatieven, zegt Pierre Aeby, financieel directeur van Triodos Bank. Het is belangrijk om die verbinding op een gebalanceerde manier vorm te geven. Bankieren is evenwichtskunst. De klassieke bankier werkt dus verbindend en relatiegericht. In de periode voorafgaand aan de financiële crisis richtten veel banken zich echter steeds minder op hun relaties, maar juist op het doen van transacties op financiële markten. Relatiegericht bankieren werd vervangen door transactiegericht bankieren. Momenteel zien we banken gedeeltelijk terugkomen op die relatiegedrevenheid. Ze stellen hun klanten en relaties weer centraler. Als het gaat om de taken en verantwoordelijkheden van banken, verdient ook de geldscheppende functie van banken aandacht. Hoe geldschepping precies werkt, is onderwerp van debat. Maar het komt erop neer dat een bank geld kan uitlenen aan ondernemers, zonder dat het kredietbedrag aan de andere kant van de balans volledig wordt gedekt door spaartegoeden. Een bank leent dus geld uit dat er eerder niet was. Het is van belang dat de kredietportefeuille van een bank en de risico s die daarmee gemoeid zijn, beheersbaar en evenwichtig blijven. Anders kan niet alleen de bank in grote problemen komen, maar raakt ook de economie uit evenwicht. [zie figuur 1]

5 Private Banking 4 Hoe houden we de aarde in balans? 20 augustus 2013 was een belangrijke dag. Op die dag van dat jaar had de mensheid de natuurlijke hulpbronnen die de aarde in één jaar kan aanvullen, verbruikt. De rest van het jaar teerden we dus in op de voorraden van de aarde. Dat blijkt uit berekeningen van het Global Footprint Network, dat dit omslagpunt earth overshoot day noemt. Earth overshoot day valt elk jaar eerder. Midden jaren zeventig lag die dag nog op 31 december. [zie figuur 3] Willen we de aarde op een verantwoorde manier gebruiken, dan is het belangrijk om te werken aan een evenwichtige en duurzame economie. Die is circulair en gebaseerd op hergebruik van grondstoffen. Producten zoals koffiezetapparaten en gebouwen dienen na gebruik als grondstof voor nieuwe producten. Het zijn daarmee grondstoffenbanken, zegt architect Thomas Rau (zie column pagina 3). Rau is fervent pleitbezorger van een circulaire economie. Hij ontwikkelt businessmodellen waarin producenten eigenaar blijven van hun goederen. Ze krijgen die aan het eind van hun gebruikscyclus weer terug, zodat ze er de grondstoffen uit kunnen halen voor hergebruik. 6 IN 2008 HADDEN WE 1,5 AARDBOL NODIG OM IN ONZE CONSUMPTIEBEHOEFTE TE VOORZIEN gegevens onbekend Figuur 3: Wereldwijde ecologische voetafdruk We teren in op de reserves van de aarde. De mensheid had in 2008 anderhalve aarde nodig om te voorzien in haar consumptiebehoefte. In 2050 zitten we op het dubbele. Bron: Global Footprint Network, 2011 en WWF, Living Planet Report 2012 Figuur 2:Inkomensongelijkheid De Gini-coëfficiënt of Gini-index is een maat voor de inkomensongelijkheid. Er wordt een schaal van 0 tot 1 (of 0 tot 100) gebruikt. Hoe lager de score, hoe evenwichtiger de inkomensverdeling. Hoe hoger, hoe schever de verdeling. Bron: CIA The World Fact Book en The World Bank 5 Wat is het belang van een evenwichtige welvaartsverdeling? De mondiale verdeling van welvaart is scheef. En ook bínnen landen is vaak sprake van een onevenwichtige verdeling. De Gini-coëfficiënt wordt gebruikt om inkomensongelijkheid te meten. [zie figuur 2] Vooral in ontwikkelingslanden is vaak sprake van een scheve verdeling. In Scandinavië en Nederland zien we meer evenwicht. De Franse econoom Thomas Piketty constateert dat de ongelijkheid in de wereld groeit. Dit gebeurt doordat het rendement op kapitaal gemiddeld hoger is dan de economische groei. Wie geld heeft, is dus bevoorrecht. Piketty publiceerde begin dit jaar Capital in the twenty-first century. Het boek doet internationaal veel stof opwaaien onder politici en economen. Extreme ongelijkheid ondermijnt democratie, zegt Piketty. Als een kleine groep bijna alle economische middelen in handen heeft, bestaat het principe iedereen is gelijk niet meer. Op papier mag ieders stem even zwaar tellen, in de praktijk heeft een klein groepje extreem rijken de touwtjes in handen. Een scheve verdeling van welvaart en inkomen bevordert het ontstaan van wij-zijdenken, zegt de Britse hoogleraar Richard Wilkinson. Hij deed onderzoek naar de gevolgen van inkomensongelijkheid en publiceerde het boek The spirit level: Why greater equality makes societies stronger. Het denken in wij-zij kun je verklaren uit het feit dat mensen zich in een samenleving met grote verschillen minder in elkaar kunnen inleven en banger zijn voor anderen. Dat zegt Wilkinson: Juist omdat hun inkomens zo zeer verschillen, leven ze in heel andere werelden, is de afstand veel groter en de empathie veel kleiner. Bron: Hoe is evenwicht te meten? Het is soms lastig om te meten of iets in evenwicht is. Neem de mens. Door de lichaamstemperatuur te meten kun je weliswaar bepalen of iemand fysiologisch in balans is. Maar hoe meet je de mate van geestelijk evenwicht? Het begrip evenwicht speelt een belangrijke rol in de natuurwetenschappen. Zo wordt evenwicht binnen de chemie gezien als een toestand waarbij de hoeveelheden en concentraties van stoffen die met elkaar in contact staan, constant blijft. En in de mechanica spreekt men van evenwicht wanneer alle krachten die op een lichaam werken, elkaar opheffen. Chemische concentraties en natuurkundige krachten kun je meten, en op die manier dus bepalen of er sprake is van evenwicht. Meten van evenwicht in een economische context is lastiger. Toch is het van belang. Neem het vraagstuk van het verduurzamen van de economie. Een duurzame economie is in balans met de draagkracht van de aarde. In dit verband is het interessant te weten (en dus te meten) wat de werkelijke kostprijs is van goederen die worden geproduceerd. Want alleen dán is te bepalen of er evenwichtig wordt geproduceerd. De True Price Foundation (www.trueprice.org) werkt met bedrijven samen om die werkelijke prijs te bepalen. Hoe dit gaat, is met een eenvoudig voorbeeld te illustreren. Als bij het kweken van een krop sla in de landbouw kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, leidt dat tot milieuschade. Wanneer je een eerlijke en evenwichtige prijs van dat kropje sla wilt vaststellen, zou je de schade en de kosten voor het opruimen daarvan, moeten meenemen. 05

6 Door: Joost Bijlsma Beeld: Roy Beusker Onze vrijwilligers brengen mensen weer in balans Humanitas Humanitas zet zich al bijna 70 jaar in voor mensen die het even niet alleen redden. Bij de vereniging werken 300 beroeps krachten en vrijwilligers aan zo n 700 activiteiten, variërend van maatjes contacten bij inburgering tot het doorbreken van eenzaamheid en rouw verwerking. Humanitas handelt in lijn met het humanistische gedachtegoed van gelijke kansen, eigen verantwoordelijkheid en zelfbeschikking. Eva Scholte is nu ruim drie jaar directeur van Humanitas, een vereniging die zich inzet voor mensen die het even niet alleen redden. Bij de organisatie met duizenden vrijwilligers en 80 lokale afdelingen, werd centrale regie steeds meer een must. Hoe houdt zij Humanitas in evenwicht in tijden waarin de druk op vrijwilligerswerk toeneemt? 06 Een collega wees Eva Scholte in 2010 op de vacature van directeur bij Humanitas. Zij meende dat deze functie precies iets voor haar was. Maar Scholte twijfelde aanvankelijk, zo vertelt zij openhartig in haar kamer bij het Landelijk Bureau van Humanitas in Amsterdam. Ik vond ook dat het profiel precies paste. Ze zochten immers naar een ervaren manager die de organisatie op orde kon brengen. Toch vroeg ik mij af of ze wel naar iemand als ik zochten. Vergeleken met mijn voorganger Lodewijk de Waal ben ik immers een onbekende. Bevoorrecht Maar Humanitas koos wel degelijk voor Scholte. Ze haalden daarmee een maatschappelijk betrokken persoon in huis, iemand die hart voor vrijwilligerswerk heeft. Dat werd haar met de paplepel ingegoten. Haar moeder nam haar mee met collecteren en gaf Nederlandse les aan buiten landers. Toen Scholte psychologie ging studeren, besloot ze naast haar studie bij de opvang voor dak- en thuislozen in Utrecht te gaan werken. Zo kon het gebeuren dat ik overdag een college over agressie en geweld volgde en s avonds tussen twee elkaar in de haren vliegende klanten in sprong. Het werk bij de opvang beviel zo goed dat ze bewust koos voor een carrière bij organisaties met een sociaal-maatschappelijke missie. Ze voelt zich bevoorrecht dat ze kon kiezen wat ze wilde. Heel veel mensen aan wie Humanitas hulp biedt, kunnen dat zelf niet. Ze raken in de problemen door allerlei tegenslagen. Scholte voelt zich in haar element als ze mag vertellen over wat haar organisatie doet. Niet alleen tijdens dit interview maar ook in blogs op de website van Humanitas geeft ze tekst en uitleg. Over hoe haar medewerkers opkomen voor mensen die het moeilijk hebben. Scholte: Wij leiden vrijwilligers op die mensen thuis helpen hun leven op de rit te krijgen. Zij helpen die mensen om weer in balans te komen na tegenslagen. Zo leveren we bijvoorbeeld maatjes aan moeders, als een gezinslid in de gevangenis belandt. Humanitas richt zich op zes thema s: eenzaamheid, opvoeden, opgroeien, detentie, thuisadministratie en verlies. De intentie daarbij is om mensen sterker te maken, zodat zij voor zichzelf kunnen opkomen. Dit sluit goed aan op het humanistische gedachtegoed van de vereniging. Vrijwilligers kunnen zelf invulling geven aan hoe zij hun hulp verlenen. Scholte: Ze kunnen echt een verschil maken in het leven van de mensen die ze helpen. En ze krijgen daar veel waardering voor terug. Over Eva Scholte Eva Scholte (44) is sinds 1 december 2010 directeur van Humanitas. Zij werkte eerder in verschillende functies bij de vakvereniging CNV en als sectormanager bij Blijf Groep. Vrijwilligerswerk werkt alleen als mensen intrinsiek gemotiveerd zijn; ze moeten zelf zin in het werk hebben. Centrale regie Met veel vrijwilligers en een nobel doel, lijkt Humanitas een aantrekkelijke organisatie om leiding aan te geven. Maar gemakkelijk is dat niet. Het gaat om een vereniging met 80 lokaal bestuurde afdelingen die ieder een eigen mening hebben. Die decentrale organisatie heeft zo zijn voordelen, stelt Scholte. We hebben een groot bestuurderspotentieel, met onder andere capabele ondernemers en oud-wethouders die lokaal subsidies en sponsoring werven. Maar het kan ook lastig zijn, volgens de landelijk directeur. Als je iets wilt veranderen of meer lijn in bepaalde activiteiten of processen wilt brengen, dan moet je veel mensen overtuigen van de noodzaak hiervan. Voordat ze kwam, sloeg de balans te veel door naar het decentrale: afdelingen en districten voerden soms te veel een eigen koers. Meer regie was noodzakelijk, zo kreeg ze mee in haar opdracht. Scholte bereikte dit via een van onderop samengesteld helder en beknopt strategieplan met zeven haalbare doelen. Die moeten in een periode van vier jaar worden gerealiseerd. Dankzij dit plan is nu veel duidelijker, voor bijvoorbeeld landelijke geldschieters, wat Humanitas precies doet en wil. In de ogen van Scholte is het centrale en decentrale nu weer meer in evenwicht.

7 Meer vrijwilligers Of Humanitas in evenwicht blijft, is natuurlijk niet alleen een kwestie van aansturing. Ook externe factoren zijn van invloed. Maatschappelijke en politieke ontwikkelingen kunnen de balans verstoren. Zo zou individualisering kunnen leiden tot minder animo voor vrijwilligerswerk. Scholte merkt hier echter niets van bij Humanitas. Het aantal vrijwilligers neemt juist toe. Op de vraag waar het groeiend aantal vrijwilligers aan te danken is, geeft Scholte een verrassend antwoord: werkloosheid. Een deel van de nieuwe werkzoekenden kiest voor vrijwilligerswerk. Zij juicht dit toe. Vrijwilligerswerk kan een heel zinvolle invulling zijn van de tijd die vrijkomt doordat je niet meer werkt. Het helpt je voeling te houden met de maatschappij en je blijft jezelf ontwikkelen. Scholte maakt zich dus geen zorgen over het aantal vrijwilligers. Wel over de balans tussen vrijwillige en beroepskrachten bij Humanitas. De behoefte aan onze hulp stijgt. Dat komt door het toenemende aantal mensen dat in financiële problemen raakt. Verder zullen ouderen steeds vaker gaan aankloppen, vanwege de ingrijpende zorgbezuinigingen die hen treffen. We hebben voldoende vrijwilligers om een toenemende hulpvraag op te vangen. Maar het is de vraag of we ook voldoende middelen hebben om die vrijwilligers te ondersteunen met betaalde krachten. Over de financiële situatie bij Humanitas is Scholte redelijk tevreden. Die blijft stabiel, terwijl veel vergelijkbare organisaties kampen met teruglopende donaties of bezuinigingen. Maar je zou dus wat willen groeien, om de verwachte extra vraag op te vangen. Onze vrijwilligers kunnen echt een verschil maken in het leven van de mensen die ze helpen. En ze krijgen daar veel waardering voor terug. Column Albert van Zadelhoff Evenwicht Afgelopen maanden heeft de Franse econoom Thomas Piketty een niet te missen bijdrage geleverd aan de discussie over een evenwichtige spreiding van vermogen. Aan de hand van een indrukwekkende hoeveelheid gegevens, analyseert Piketty de eb en vloed van het bezit van vermogen over de afgelopen honderdvijftig jaar. Zijn conclusie is dat een kleine groep superrijken de afgelopen tientallen jaren relatief nog rijker is geworden. Ook in ons land is dat het geval en bezat de rijkste 1% van de Nederlanders einde 2012 ruim 23% van het totale financieel vermogen. Beeld: Onno Roozen Wij laten zien dat duurzame ondernemers niet alleen een financieel, maar ook een sociaal en ecologisch rendement genereren. De vooruitzichten die Piketty schetst zijn soms nauwelijks te bevatten. Overheden kunnen inkomensongelijkheden dan wel weg proberen te masseren, maar het is volgens hem niets minder dan de natuurlijke loop der dingen dat de rijken steeds rijker zullen worden. Alleen in tijden van grote internationale conflicten of sterke economische groei leveren de rijken relatief iets van hun positie in. Een conflict moeten we ten koste van alles natuurlijk vermijden, en eigenlijk kun je hetzelfde zeggen van hoogconjunctuur. Nog een punt van zorg van Scholte is de nieuwe Participatiewet. Het kabinet geeft gemeenten daarin de mogelijkheid om van uitkeringsgerechtigden een tegenprestatie in de vorm van vrijwillig werk te vragen. Scholte vreest dat dit negatieve gevolgen kan hebben voor het draagvlak om vrijwilliger te worden. Ze vraagt zich hardop af of ze blij moet zijn als mensen worden verplicht om bij haar organisatie te komen werken. Vrijwilligerswerk werkt alleen als mensen intrinsiek gemotiveerd zijn; ze moeten zelf zin in het werk hebben. Een werkloze boekhouder bijvoorbeeld die dit zelf niet wil, moet je niet dwingen om via ons mensen met administratieve problemen te helpen. Als we zo aan nieuwe vrijwilligers komen, hebben wij daar alleen maar last van. Deze nieuwkomers haken heel snel af. Dat kost onze organisatie alleen maar tijd. Scholte verwacht overigens dat de soep niet zo heet wordt gegeten als ze aanvankelijk is opgediend. De plicht tot tegenprestatie is al afgezwakt in de Participatiewet. Wat Piketty ons duidelijk maakt, voelt hoe dan ook ongemakkelijk. Want hoe democratisch of fair kunnen we een steeds toenemende ongelijkheid van vermogen noemen? Te meer als je ziet dat (schijnbare) onevenwichtigheid vaak vanzelf wordt gecorrigeerd, zoals in de kernvragen over Evenwicht in dit nummer van Het Vermogen van Geld te lezen is. Botst een verdergaande concentratie van vermogen daarom met de waarden van Triodos Bank? Hoewel je geneigd bent om deze vraag bevestigend te beantwoorden, wil ik dit toch relativeren. Het hangt er namelijk maar helemaal van af wat deze kleine groep vermogende mensen met zijn vermogen gaat doen. Triodos Bank is opgericht om mensen en organisaties (weer) bewust te maken dat hun vermogen kan bijdragen aan het bevorderen van levenskwaliteit. Wij laten zien dat duurzame ondernemers niet alleen een financieel, maar ook sociaal en ecologisch rendement genereren. Positief geredeneerd: als vermogen zich sterk concentreert, hoeven we er slechts een beperkt aantal mensen van te overtuigen hun vermogen bewust aan te wenden om een werkelijk duurzaam effect te bereiken. Het is dan ook hoopgevend dat duurzaam bankieren steeds meer geaccepteerd raakt óók in het segment private banking. Natuurlijk is het omgekeerde ook denkbaar: als die top 1% geen enkele verbinding zou hebben of krijgen met duurzaam ondernemerschap, dan zijn de goede intenties van zeer velen daar niet echt mee gediend. Dit is overigens niet wat we zien in onze eigen groeicijfers, maar het blijft een reële zorg. Dochters Hoe zit het met haar privé? Is zij zelf in balans? Dat is nog een hele opgave geweest. Deze functie heeft me opgeslokt. In de kerstvakantie 2013 heb ik besloten om nog maximaal vijftig uur per week te werken. Voor het eerst in tien jaar ben ik alleen op vakantie geweest: tweeënhalve dag naar Texel, zonder vooropgezet plan. Heerlijk. Ook kan ze weer meer tijd vrij maken voor haar gezin. Toen mij onlangs werd gevraagd of ik CV ALBERT VAN ZADELHOFF Sinds 2005 is Albert van Zadelhoff directeur van Ik voeg daar een tweede relativerende noot aan toe: het kan dan zo zijn dat het economisch systeem zo werkt dat de rijken steeds rijker en machtiger worden, op individueel niveau is hier geen sprake van. Ouders dragen vermogen over aan hun kinderen; het vermogen komt dan in beweging en krijgt als het ware een nieuwe kans om duurzaam te worden ingezet. De volgende generatie heeft immers doorgaans een andere kijk op de wereld. Daarnaast stimuleren grote vermogens ook de creatie van schenkgeld. De Bill en Melinda Gates Foundation is daarvan Triodos Bank Private wilde collecteren voor Jantje Beton, twijfelde ik aanvankelijk. een schoolvoorbeeld, maar er zijn alleen in Nederland al tienduizenden instellingen actief die Banking. Daarvóór deed Maar ik deed het toch: een uur met mijn ene dochter en een ooit door vermogenden zijn opgezet, met als enige doel om goed te doen. Dan wordt het oude hij ruime ervaring op uur met mijn andere. Ik wil mijn dochters iets doorgeven, net zoals mijn moeder dat bij mij deed. met private banking in binnen- en buitenland. vermogen door de transformatie naar schenkgeld sterk verrijkt. Zo krijgt geld een heel nieuwe kwaliteit en ontstaat een echt evenwicht. 07

8 Door: Tobias Reijngoud Beeld: Interface Op weg naar nul De duurzame modulaire designvloerbedekking van Interface ligt wereldwijd in duizenden bedrijven en kantoren. Tapijt kan de wereld niet veranderen, de mensen die erop werken wel, zegt directielid Rob Boogaard. De koers van een succesvol bedrijf radicaal verleggen richting duurzaamheid, terwijl de aandeelhouders en het management dat niet gelijk zien zitten. Dan moet je wel sterk overtuigd zijn van je visie en het belang van de koerswijziging. En dat was Ray Anderson ( ), oprichter van de grootste tapijttegelfabrikant ter wereld: Interface. We spreken midden jaren negentig. Anderson stond sinds de jaren zeventig aan het roer, vertelt Rob Boogaard, CEO voor de regio s Europa, Afrika en het Midden-Oosten. Hij had het Amerikaanse bedrijf uitgebouwd tot multinational, en eind jaren tachtig onder meer tapijtfabrikant Heuga in Scherpenzeel overgenomen. Het zou logisch zijn geweest om de succesvolle koers van het bedrijf gewoon vast te houden. Maar Anderson koos voor iets anders, zegt Boogaard. In 1994 kreeg hij een boek cadeau: The ecology of commerce van Paul Hawken, pionier van duurzaam ondernemen. Dat boek opende hem de ogen. Boogaard: Hij realiseerde zich dat hij weliswaar een winstgevend bedrijf had opgebouwd, maar wel een bedrijf dat de bronnen van de aarde plunderde. Dat inzicht gaf Anderson aanleiding tot een radicale ommezwaai. Hij werkte een nieuwe strategie uit, onder de naam Mission Zero. Het doel: in 2020 heeft Interface geen enkele negatieve impact op het milieu en zal het zelfs een herstellende bijdrage leveren aan milieu en maatschappij. Ray Anderson was altijd maar bezig met de beklimming van Mount Sustainability. CV ROB BOOGAARD Rob Boogaard (1968) werkt sinds 2011 bij Interface. Hij is CEO voor de regio s Europa, Afrika en het Midden-Oosten. Hij werkte eerder 18 jaar in het buitenland, onder meer bij Steelcase, een wereldwijde speler in kantoormeubilair. Overtuigen Inmiddels is het 2014 en is het bedrijf ver gevorderd richting het doel. Zo is de CO 2 -uitstoot sinds 1996 met 90 procent verminderd. Interface wereldwijd 3500 medewerkers, waarvan 350 in Nederland wordt internationaal erkend als duurzame koploper. Maar de omslag ging niet zonder slag of stoot. Integendeel, weet Boogaard. Er was veel overredingskracht nodig, vooral om aandeelhouders en managers in beweging te krijgen. Die zaten niet te wachten op nieuwlichterij. Toch is het gelukt om iedereen mee te krijgen, en daarnaast nieuwe beleggers te interesseren, waaronder Triodos Sustainable Equity Fund. Mission Zero combineert prestaties op het gebied van duurzaamheid met kostenbesparingen. Dat was zeker in het begin cruciaal bij het overtuigen van sceptici. Neem afval. We gooien tegenwoordig tijdens de productie niets meer weg. Goed voor het milieu, maar we hebben er ook miljoenen euro s mee bespaard. Hetzelfde geldt voor ons energieverbruik, dat met 60 procent daalde. Dit soort resultaten werd al binnen een paar jaar geboekt, vertelt Boogaard. Het snelle succes werkte enthousiasmerend. Anderson was geen dromer met een utopisch doel voor ogen. Hij was een praktische ondernemer die stap voor stap bezig was met de beklimming van Mount Sustainability, zoals hij het noemde. Bij die beklimming gaf hij medewerkers en managers veel ruimte om zelf innovaties uit te werken. Ook dat gaf zijn plannen energie. Visnetten De tapijten van Interface bestaan tegenwoordig voor een groot deel uit gerecycled materiaal. Boogaard: Zo gebruiken we het nylon van oude visnetten om garen te maken. We hebben daarvoor het programma Net Works in de Filippijnen. Veel stranden daar zijn vervuild met afgedankte visnetten. Samen met de Zoological Society of London stimuleren we de bevolking om die netten te verzamelen. Daarvoor wordt per kilo betaald. Zo werken we milieuherstellend. Interface laat volgens Boogaard zien dat duurzame productie niet alleen mogelijk, maar ook commercieel interessant is. Ons marktaandeel is de afgelopen jaren alleen maar gegroeid. We zijn voor klanten extra aantrekkelijk, juist vanwege ons duurzame dna. 08 Najaar 2014 Agenda juli 3 t/m 13 juli: Over het IJ Festival. Zomers theaterfestival in Amsterdam op de NDSM-werf. Het thema is dit jaar verstedelijking. september 21 september: MasterPeace in concert. Een groot vredesconcert op de Internationale Dag van de Vrede. Vanuit vele conflictgebieden reizen lokale topartiesten af naar Amsterdam om samen met het Metropole Orkest een concert te geven. 25 t/m 28 september: Springtij Forum. Duurzaamheidsfestival op Terschelling. Drie dagen masterclasses, workshops, lezingen en debatten. Kijk ook online op voor het laatste nieuws. Verder lezen 5x meer over evenwicht private-banking In het digitale dossier over evenwicht vindt u onderzoeken en achtergrondinformatie. The great disruption, Paul Gilding Boek over de gevolgen van een onevenwichtige en niet-duurzame economie, en over de vraag hoe we ons op die gevolgen kunnen voorbereiden. Cradle to cradle, Michael Braungart en William McDonough Boek van de bedenkers van het cradle to cradle principe. Capital in the twenty-first century, Thomas Piketty Spraakmakend boek van Franse econoom over de groeiende ongelijkheid. Het verstoorde leven, Etty Hillesum Oorlogsdagboek van een Joodse vrouw die innerlijk evenwicht zoekt onder dramatische omstandigheden. Compassie, Karen Armstrong Boek met een beschrijving van een methode naar meer medemenselijkheid. Op zoek naar evenwicht, Dalai Lama Opgeschreven gesprekken met de Dalai Lama over evenwicht. Colofon Het Vermogen van Geld is een uitgave van Triodos Bank Private Banking. redactie ERIK-JAN VAN ASPEREN JOSET VAN DER HOEVEN JUDITH JANSSEN STEENBERG EWA SKOTNICKI MAARTEN THIJS ALBERT VAN ZADELHOFF concept STUDIO ROOM ontwerp HELDERGROEN met medewerking van JOOST BIJLSMA ROB FISCHMANN JOKE JONKHOFF LAETITIA DE LEEDE GASTON MELIS ELWIN MULDER THOMAS RAU TOBIAS REIJNGOUD fotografen ROY BEUSKER NARDO BRUDET LILIAN VAN ROOIJ ONNO ROOZEN DUCO DE VRIES MICHIEL WIJNBERGH druk DRUKKERIJ PASCAL, UTRECHT issn nummer Het Vermogen van Geld is gedrukt op 100% gerecycled papier. TRIODOS BANK PRIVATE BANKING Utrechtseweg 44 Postbus AB Zeist telefoon KvK Utrecht nummer Druk- en zetfouten voorbehouden. Triodos Bank NV is geregistreerd bij de Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. De in deze uitgave genoemde Triodos beleggingsfondsen zijn geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten. Informatie over de genoemde beleggingsfondsen is te raadplegen op of wordt u op verzoek kosteloos toegezonden. Wilt u Het Vermogen van Geld niet meer ontvangen, neemt u dan contact op met Triodos Bank Private Banking via telefoonnummer Copyright, 2014

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken DutchSpirit vervaardigt duurzame maatpakken en richt zich op de doorontwikkeling van circulaire stoffen voor werkkleding. Met een vernieuwend businessconcept

Nadere informatie

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Introductie van het bedrijf Uitvinder van de Heuga tapijttegel Omzet $ 1 miljard 3500 medewerkers

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies.

Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies. Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies. Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail

Nadere informatie

ER MOET EEN BETERE MANIER ZIJN

ER MOET EEN BETERE MANIER ZIJN ER MOET EEN BETERE MANIER ZIJN EEN TRADITIE VAN INNOVATIE Het verhaal van Interface begint in 1973, wanneer oprichter Ray Anderson ziet dat de kantooromgeving ingrijpend aan het veranderen is en behoefte

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen: hoe en wat?

Maatschappelijk verantwoord ondernemen: hoe en wat? Maatschappelijk verantwoord ondernemen: hoe en wat? Voor Van Dijk Employment Services is bijdragen aan een beter milieu, een beter klimaat en een betere samenleving vanzelfsprekend. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Duurzaamheidsbeleid Doingoood

Duurzaamheidsbeleid Doingoood Duurzaamheidsbeleid Doingoood Over Doingoood Doingoood bestaat uit 2 delen: Doingoood volunteer work (sociale onderneming) en Doingoood foundation (stichting). In al onze werkwijzen en procedures gaan

Nadere informatie

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld meer liefde 39 Oefen je met de buitenwereld meer evenwicht

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal?

Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal? White paper Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal? Deze white paper wordt u gratis aangeboden door De Valk Leadership Company Datum: 1 januari 2013 Versie: 2.0 Auteur: Guido

Nadere informatie

Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat

Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheidsdialoog Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheid U kunt waarschijnlijk bijna alle woorden relateren aan uw organisatie. Maar welke zijn echt relevant en significant?

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Winst met Waarde In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Erwin Meijboom Je hebt de stap genomen om deze e-paper te downloaden! Ben je startend ondernemer, wil je je startup gaan ontwikkelen,

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

2013, peiling 2 juli 2013

2013, peiling 2 juli 2013 resultaten 2013, peiling 2 juli 2013 Van 14 mei tot en met 26 mei 2013 is een peiling onder het HengeloPanel gehouden. Van de 2.715 panelleden die waren uitgenodigd, hebben 1.615 leden de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om Windenergie als streekproduct: van dichtbij is beter. Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om de hoek, akkerbrood gebakken door bakker Wijnand van Loarnse tarwe: eerlijk en heerlijk!

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

SOCIAL RESPONSIBILITY

SOCIAL RESPONSIBILITY SOCIAL RESPONSIBILITY LID WORDEN SAMEN JE EIGEN WINDMOLEN Tegenwoordig draait alles om duurzaamheid en groen. Een goede tijd voor de Windcentrale. We weten allemaal dat er ergens stroom en energie vandaan

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Mij is gevraagd iets te vertellen over onze pogingen om rendement in de bedrijfsvoering te verbinden met duurzaamheid. Dat is vooral een kwestie om met boerenverstand

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Hoe medewerkers bevlogen aan het werk houden?

Hoe medewerkers bevlogen aan het werk houden? Hoe medewerkers bevlogen aan het werk houden? Hoe medewerkers bevlogen aan het werk houden? Bevlogenheid en burn-out in België Uitdagend werk, positieve relaties met collega s en leidinggevenden, opleidingsmogelijkheden

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

en sector onder vuur Ontwikkelingssamenwerkingsorganisaties strategieën in een veranderende wereld Marieke de Wal

en sector onder vuur Ontwikkelingssamenwerkingsorganisaties strategieën in een veranderende wereld Marieke de Wal Als je denkt dat je te klein en onbeduidend bent om het verschil te maken, denk dan eens aan slapen met een mug Dalai Lama De wereld verandert en wordt complexer. Dat is ook merkbaar in de ontwikkeling

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Onze maatschappelijke impact Een aandeel in duurzame ontwikkeling

Onze maatschappelijke impact Een aandeel in duurzame ontwikkeling Onze maatschappelijke impact Een aandeel in duurzame ontwikkeling 1 Bankieren voor Nederland stimuleren welvaart en welzijn in Nederland Versterken lokale economie Verstrekte leningen en kredieten Rabobank

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011 Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs December 2011 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-,

Nadere informatie

De energie van Zeewolde. Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken!

De energie van Zeewolde. Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken! De energie van Zeewolde Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken! De energie van Zeewolde Als jongste gemeente van Nederland zijn we al goed bezig als het om duurzaamheid gaat! De

Nadere informatie

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Inleiding Er is veel in beweging rond de bijstand. Sommige gemeenten experimenteren met een andere uitvoeringspraktijk, met minder

Nadere informatie

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 152 152 25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 153 Interview Mantijn van Leeuwen Voor de meeste mensen ben jij nog een onbekende, zeker gerelateerd aan het NIBE. Vertel eens iets over je achtergrond,

Nadere informatie

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt "Geluk is vooral een kwestie van de juiste levenshouding" Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt Ons geluk wordt voor een groot stuk, maar zeker niet alleen, bepaald

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Investeer nu in een duurzame toekomst.

Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer in de groei van Bij werkt uw geld aan een duurzame samenleving waarin levenskwaliteit centraal staat. U kunt daaraan bijdragen door certificaten van aandelen

Nadere informatie

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers Iedereen sterk Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers JANUARI 2016 Veranderen moet veranderen Verandering is in veel gevallen een top-down proces. Bestuur en management signaleren

Nadere informatie

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt?

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Menukaart Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Schooldakrevolutie Schreeuw met ons van de daken: we zullen niet rusten tot elke vierkante centimeter van onze schooldaken

Nadere informatie

Strategisch Thema. -Duurzame stad-

Strategisch Thema. -Duurzame stad- Strategisch Thema -Duurzame stad- Modules Samenvatting 1 Houding Nijmegenaren 2 Energieopwekking en -verbruik 3 Omgaan met grondstoffen 5 Duurzame mobiliteit 6 Milieukwaliteit en leefomgeving 7 Datum:

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

De Rabobank is een unieke bank. Wij hebben geen aandeelhouders, maar leden. We zijn een coöperatie.

De Rabobank is een unieke bank. Wij hebben geen aandeelhouders, maar leden. We zijn een coöperatie. In deze folder leest u wie we zijn, wat we doen en op welke manieren u ons kunt bereiken. U ervaart onze maatschappelijke betrokkenheid in Enschede en Haaksbergen. En u leest waarom lid worden van Rabobank

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond.

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Verbeter uw comfort met de ideale zonwerende en isolerend glasfolie. Verbeter de isolatie tot 41% (K-waarde), bespaar energie, hou overdreven warmte buiten

Nadere informatie

alles verloopt volgens plan

alles verloopt volgens plan Ute Kretzschmar alles verloopt volgens plan Gechannelde informatie van Meester Confucius en Meester Kuthumi Uitgeverij Akasha Inhoud Voorwoord 9 Meesterjaren 13 Frustratie als drijfveer van je ontwikkeling

Nadere informatie

energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik.

energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik. energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik. energiecontroller iungo Wat kost een wasbeurt? Of hoeveel energie verbruikt je vriezer? Energie is een belangrijke, maar vaak onzichtbare

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Duurzaamheidk mpas Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-,

Nadere informatie

Ecological Management Foundation

Ecological Management Foundation Ecological Management Foundation Beleidsplan Frederik Claasen In opdracht van Bestuur EMF December 2013 Projectnummer 2047 Ecological Management Foundation C/o Aidenvironment Barentszplein 7 1013 JN Amsterdam

Nadere informatie

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte Jongelui! Jullie denken wellicht: wat schijnt daar? Welnu, dat ben ik. Wat een licht, nietwaar! Hoezo, dat valt vies tegen! Jongeman, daar, op dat

Nadere informatie

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa Zeven hulpbronnen van vertrouwen Door: Carlos Estarippa Geïnspireerd door het boek van Bertie Hendriks Dagboek van de Ziel. De zeven levensfasen (Hendriks, 2013) wil ik in onderstaand artikel beschrijven

Nadere informatie

Maatschappelijke impact Rabobank Utrecht

Maatschappelijke impact Rabobank Utrecht Maatschappelijke impact Rabobank Utrecht Een aandeel in duurzame ontwikkeling 1 Bankieren voor Nederland 2 Banking for Food 3 Onze bedrijfsvoering Verdienvermogen vergroten Optimale levensloop stimuleren

Nadere informatie

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen Praktische s voor klimaat en portemonnee Klimaatsparen CO 2 en geld besparen De gemiddelde Nederlander stoot per jaar 12.000 kg CO 2 uit (28.000 kg CO 2 per huishouden). De meeste kilo s gaan op aan verwarming,

Nadere informatie

Welkom. ALV Qurrent coöperatie

Welkom. ALV Qurrent coöperatie Welkom ALV Qurrent coöperatie Vandaag Welkom 10.00 ALV Programma 11.30 Koffie Huishoudelijke mededelingen 11.45 Maurits Groen Opening ALV Dagvoorzitter 12.15 Interactieve sessie 12.30 Lunch & energiemarkt

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

DE KRACHT VAN JE ADEM tijdens de zwangerschap en als bevallingsmethode

DE KRACHT VAN JE ADEM tijdens de zwangerschap en als bevallingsmethode DE KRACHT VAN JE ADEM tijdens de zwangerschap en als bevallingsmethode The Mysticus DE KRACHT VAN JE ADEM, tijdens de zwangerschap en als bevallingsmethode Inhoudsopgave Inleiding 3 Wat is Transformational

Nadere informatie

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb je een vraag? Stel deze dan direct! Weet één van jullie

Nadere informatie

Triodos Bank. Dit zijn onze voorwaarden voor Triodos Advies op Maat.

Triodos Bank. Dit zijn onze voorwaarden voor Triodos Advies op Maat. Triodos Bank. Dit zijn onze voorwaarden voor Triodos Advies op Maat. Vragen? Heeft u vragen over deze voorwaarden, neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05.

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Laat zien en vertel, dat is het motto van

Laat zien en vertel, dat is het motto van Geef een presentatie en doe dat vooral met tekeningen Dan Roam, Visueel presenteren - Het ontwerpen van presentaties die overtuigen, Vakmedianet, 260 blz., ISBN 978 94 6276 016 5. Het doel van de presentator

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2005-II

Eindexamen economie 1 vwo 2005-II Opgave 1 Quartaire sector onder vuur In de periode 1998-2001 steeg de arbeidsproductiviteit in de Nederlandse economie. Die productiviteitsstijging was niet in iedere sector even groot, zoals blijkt uit

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

Strategie Ronald McDonald Kinderfonds 2015 2019

Strategie Ronald McDonald Kinderfonds 2015 2019 Strategie Ronald McDonald Kinderfonds 2015 2019 TOGETHERNESS Focus, optimaliseren en excelleren Een ziek kind kan niet zonder zijn ouders Een onwerkelijke wereld, vol slangetjes, veelbetekenende piepjes

Nadere informatie

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Prof.dr. Robbert Huijsman MBA, Hoogleraar Management & Organisatie Ouderenzorg Senior manager Kwaliteit & Innovatie, Achmea .... Wat bedoelen we met duurzaamheid?

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan

Nadere informatie

DWSI Trendalert S E P T E D

DWSI Trendalert S E P T E D Dutch Water Sector Intelligence Vier Scenario's voor de Circulaire Economie DWSI Trendalert Vier Scenario's voor de Circulaire Economie Inleiding Het KIDV is op 1 januari 2013 opgericht naar aanleiding

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie