De nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform Juni 2013 nr. 68. De zomer is in het land! p. 2. Verslag Algemene Vergadering 23 maart p.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform Juni 2013 nr. 68. De zomer is in het land! p. 2. Verslag Algemene Vergadering 23 maart p."

Transcriptie

1 Afzendadres: Vlaams Patiëntenplatform vzw Groenveldstraat Heverlee v.u. G. Reynders-Broos Residentie Borgeind, Borgeindstraat 13/ Schoten nummer 68 juni 2013 verschijnt per jaar in jan - ma - jun - sept en nov Afgiftekantoor Leuven Mail Erkenningsnummer: P2A8311 De nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform Juni 2013 nr. 68 De zomer is in het land! p. 2 Verslag Algemene Vergadering 23 maart p. 3 Lezing over kwaliteit van zorg door dr. Kris Vanhaecht p. 3 Een patiëntenrecht in de kijker: het recht op vrije keuze van zorgverlener p. 6 Veilig op reis p. 7 Deel je mening over kankerscreening! p. 9 Vlaamse Patiënten Peiling p. 9 NIEUW: Standpunttekst over gezondheidsgegevens in het kader van verzekeringen p. 10 Infomoment levenseinde p. 11

2 De zomer is in het land! De zomer staat voor de deur. Na een heel wisselvallige lente wensen de medewerkers en bestuursleden van het Vlaams Patiëntenplatform vzw (VPP) jullie een deugddoende en zonovergoten vakantie! Ook de medewerkers en bestuursleden van het VPP zullen hun activiteiten tijdens de zomerperiode op een lager pitje zetten om er vanaf september weer volop in te kunnen vliegen. Vanaf september zetten ook de verschillende studiegroepen en klankbordgroepen weer hun werkzaamheden verder. Je kan uiteraard wel gedurende de zomerperiode telefonisch of via contact opnemen met de medewerkers van het VPP. Voor meer informatie over de vergaderdata van de klankbordgroepen Antwerpen, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Limburg en Limburg geestelijke gezondheid kan je terecht bij één van de medewerkers op het nummer of via De data van de studiegroepen medicatie, werk en tegemoetkomingen, geestelijke gezondheid en verzekeringen sommen we hier nog even op: Studiegroep verzekeringen woensdag 11 september 2013 woensdag 13 november 2013 Studiegroep medicatie donderdag 31 oktober 2013 donderdag 19 december 2013 Studiegroep werk en tegemoetkomingen maandag 7 oktober 2013 maandag 2 december 2013 Studiegroep geestelijke gezondheid donderdag 5 september 2013 zaterdag 5 oktober 2013 donderdag 7 november 2013 zaterdag 7 december 2013 Wil je deelnemen aan één van deze studiegroepen? Neem dan contact op met je vereniging. Zij kunnen ons dan je contactgegevens doorgeven zodat we je een uitnodiging kunnen sturen. We wensen jullie een deugddoende zomerperiode en zien jullie graag vanaf september terug! Gemma Reynders-Broos namens de Raad van Bestuur Het VPP-team 2 Samenspraak

3 Verslag Algemene Vergadering 23 maart Op 23 maart was het weer zover: het VPP verwelkomde zijn leden op de Algemene Vergadering. Met een veertigtal aanwezigen was nagenoeg elke stoel bezet. Naast de gebruikelijke statutaire activiteiten stelden drie nieuwe leden van het VPP - de Belgische vereniging voor longfibrose vzw, de Wake-Up Call Beweging vzw en de Vereniging voor Mensen met Chronische Pijn - zich even voor. Vervolgens kwam dr. Kris Vanhaecht, verbonden aan het Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap (KU Leuven) aan bod. Vanuit zijn expertise op het vlak van kwaliteitsmanagement is hij de uitgelezen spreker om het thema kwaliteit van zorg toe te lichten. Het VPP wordt immers steeds meer betrokken bij projecten rond kwaliteitsvolle zorg en ook voor de leden van het VPP is het een belangrijk onderwerp. Een gedetailleerd verslag van deze lezing vindt u in het volgende artikel in deze nieuwsbrief. Na de lezing toonde projectverantwoordelijke Roel Heijlen hoe patiënten toestemming kunnen geven voor de elektronische uitwisseling van gezondheidsgegevens. Met behulp van de handleiding ehealthconsent legde Roel stap voor stap uit hoe patiënten hun toestemming kunnen geven en welke gevolgen dit heeft. De handleiding vind je ook terug op onze website bij het thema Innovatie & ehealth. Rond het middaguur bereikte de geur van heerlijke soep en broodjes de neuzen van de aanwezigen. Toch stelden we hun geduld nog even op de proef voor een afsluitende, warme oproep. Iedereen die aanwezig was op de algemene vergadering had immers een belangrijk document toegestopt gekregen: een formulier om bijwerkingen van geneesmiddelen te melden. In september 2012 trad het meldpunt waar patiënten bijwerkingen van geneesmiddelen kunnen melden (eindelijk) in werking! Alle verenigingen werden daarom aangespoord om het gebruik van het meldformulier bij hun leden te promoten. Het formulier kan je vinden op de website van het VPP bij het thema Medicatie en op de website van het federaal agentschap voor geneesmiddelen en gezondheidsproducten (http://www.fagg-afmps.be/nl/). Lezing over kwaliteit van zorg door dr. Kris Vanhaecht Kwaliteit van zorg is voor het VPP altijd al een belangrijk thema geweest, maar sinds 2010 komt dit ook steeds meer in beeld. Daarom werd aan dr. Kris Vanhaecht (KU Leuven) gevraagd om tijdens de Algemene Vergadering vanuit zijn expertise wat meer toelichting te komen geven bij het begrip kwaliteit van zorg. Kris Vanhaecht had het in zijn lezing over de uitdagingen op vlak van kwaliteit voor ziekenhuizen. Hij riep de aanwezigen hierbij op om een lastige patiënt te zijn. Het kan vreemd klinken dat het goed is om ambetant te zijn, maar volgens dr. Vanhaecht kan dit voordelen hebben. Een lastige patiënt is immers een geëngageerde patiënt en er is nood aan patiënten die betrokken willen zijn bij de zorg! Om te begrijpen hoe de aandacht voor kwaliteitsvolle zorg ontstond, schetste dr. Vanhaecht enkele belangrijke momenten doorheen de geschiedenis. Onderzoeker Hans Rosling stelde een verband tussen inkomen en levensverwachting vast. Hieruit bleek dat er een contrast is tussen diegenen die arm (en ziek) zijn en diegenen die rijk (en gezond) zijn. Sinds 1948 veranderde er veel op het vlak van kwaliteit Samenspraak 3

4 van zorg. Toch zijn er wereldwijd grote verschillen. België zit gelukkig bij de happy few, maar dit wil niet zeggen dat alles hier perfect verloopt. Patiëntenverenigingen, investeren in zorg en in de kwaliteit van deze zorg blijven nodig! In 1999 verschenen de resultaten van een onderzoek naar de kwaliteit in Amerikaanse ziekenhuizen in het rapport To Err is Human: Building a Safer Health System ( Vergissen is menselijk: de opbouw van een veiligere gezondheidszorg ). Uit de resultaten bleek dat er in de onderzochte ziekenhuizen veel fouten gebeurden, zoals medicatiefouten, valincidenten, toestellen die niet correct functioneren, foutieve opvolging en monitoring... De onderzoekers concludeerden dat dit het gevolg was van een niet voldoende georganiseerd proces 1. Omdat iedereen ervan overtuigd was dat er inderdaad problemen waren, werd gezocht naar oplossingen. Het was toen al duidelijk dat de ziekenhuizen dit niet in hun eentje opgelost zouden krijgen: de patiënten moesten mee aan de kar trekken om er samen voor te zorgen dat de volgende generaties de perfecte zorg zouden krijgen. Lezing over kwaliteit van zorg door dr. Kris Vanhaecht (KU Leuven) Naar aanleiding van dit rapport uit 1999 werd men ook internationaal wakker geschud. Er waren ondertussen steeds meer studies die gelijkaardige resultaten meldden, namelijk een slechte organisatie van de zorg, hoewel iedereen wel zijn best deed om het zo goed mogelijk te doen. Het is nu eenmaal een feit dat zorg niet eenvoudig te organiseren is. Dat wordt geïllustreerd door Nederlands onderzoek, waaruit blijkt dat patiënten tijdens een ziekenhuisverblijf van acht dagen door ongeveer honderd mensen worden gezien. Om goede zorg te verlenen, moeten al deze mensen perfect op elkaar afgestemd zijn. Een volgend belangrijk rapport Crossing the Quality Chasm ( Het overbruggen van de kwaliteitskloof ) kwam er in De belangrijkste conclusie van dit rapport was dat patiënten serieus genomen moesten worden. Daarnaast probeerden de auteurs kwaliteit ook meer tastbaar te maken 2. Dit rapport beschreef kwaliteit van zorg aan de hand van zes verschillende dimensies: Veiligheid: Er mogen geen fouten gebeuren. Om dit te bestuderen worden heel wat projecten over patiëntveiligheid gestart. Tijdigheid: Op elk moment moeten patiënten dezelfde kwaliteit van zorg krijgen. Effectiviteit: Patiënten moeten de zorg krijgen die ze nodig hebben. Gelijkheid: Iedereen zou dezelfde zorg moeten krijgen. Aan deze dimensie besteedt het VPP ook veel aandacht. Vragen die daarbij gesteld kunnen worden zijn Krijgt iemand die geen verzekering heeft in een meerpersoonskamer dezelfde aandacht? of Krijgt iedere patiënt de basiszorg?. 1 Committe on Quality of Health Care in America, Institute of Medicine (2000). To Err Is Human: Building a Safer Health System. (L.T. Kohn, J.M., Corrigan & M.S. Donaldson Eds.). Washington, DC: National Academy of Sciences. 2 Committe on Quality of Health Care in America, Institute of Medicine (2001). Crossing the Quality Chasm: A New Health System for the 21st Century. Washington, DC: National Academy Press. 4 Samenspraak

5 Efficiëntie: De beschikbare middelen zoals geld en personeel moeten ingezet worden op een manier dat er zoveel mogelijk resultaten mee bereikt kunnen worden. Op dit moment wordt deze financiering van zorg echter nog bekeken met een managementsbril en niet vanuit kwaliteit. Patiëntgerichtheid: Kwaliteit houdt ten slotte in dat er rekening gehouden wordt met wat de individuele patiënt wil. Om onder- en overconsumptie van zorg te verminderen is het belangrijk dat patiënten vragen durven stellen bij de zorg die hen voorgesteld wordt. In 2003 publiceerde Elizabeth McGlynn een onderzoek over de effectiviteit van standaard zorgprocessen in Amerika. Deze onderzoekster ging kijken of patiënten de zorg krijgen die ze zouden moeten krijgen. Ze kwam tot het besluit dat patiënten 54,9% van de zorg kregen die aanbevolen was voor hen. Ze vergeleek ook hoeveel over- en onderconsumptie er was van zorg, dit wil zeggen dat de patiënt zorg kreeg die niet aanbevolen was en die zelfs schadelijk kon zijn of dat de patiënt minder zorg kreeg dan nodig was voor zijn ziekte. Zo bleek dat 11% van de volwassenen meer zorg dan nodig kreeg, bijvoorbeeld extra scans of bloedonderzoek en dat 46% van de volwassenen minder zorg kregen dan aanbevolen was voor hun gezondheidstoestand 3. Om overconsumptie te verminderen, is het voor patiënten belangrijk dat ze vragen durven stellen bij de zorg die hen voorgesteld wordt. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat niet alleen in Amerika, maar ook in België patiënten soms minder zorg krijgen dan aanbevolen. Het grootste probleem dat uit deze cijfers blijkt is dat er binnen de gezondheidszorg een groot gebrek aan communicatie en coördinatie is. Dit is toe te schrijven aan de organisatie van de zorg en niet aan de individuen die in de zorg werken 4. Het onderzoek van Graber (2012) onderzocht welke zaken over het hoofd gezien worden of verkeerd gaan bij het stellen van een diagnose 5. Zo werd bij een studie vastgesteld dat 75% van hoogopgeleide radiologen de dansende gorilla die op een scan van een tumor getekend was, niet opgemerkt hadden. Uit een Europese studie, onder leiding van onderzoeker Walter Sermeus, naar de mening van patiënten over ziekenhuizen blijkt dat 60% van de patiënten die deelnamen het ziekenhuis zou aanbevelen. Van de bevraagde patiënten zou 47% het ziekenhuis een score geven van 9 op 10. Daarnaast blijkt dat 76% van de patiënten aangeeft dat de verpleegkundige hem/haar met respect behandeld heeft, 58% zegt dat de verpleegkundige luisterde en 50% vindt dat de uitleg van de verpleegkundige te begrijpen was 6. Efficiëntie is duidelijk een dimensie die de volgende jaren aan belang zal winnen. Daarbij zal vooral gekeken worden naar hoe de kosten verminderd kunnen worden. Internationaal stelde men het doel voorop dat 90 procent van de klinische beslissingen gebaseerd moet zijn op recente, tijdige en juiste klinische informatie of bewijzen en dit tegen Om de totale kosten te doen dalen, zal het aantal fouten moeten verminderen. Deze fouten kosten immers te veel. Om hier iets tegen te doen, zal er moeten worden geïnvesteerd in maatregelen die gericht zijn op het voorkomen van fouten, zoals opleidingen, informatica 7 Er zal meer aandacht moeten worden besteed aan barrières die het risico op fouten verminderen. Deze barrières komen op verschillende momenten in het proces voor, zodat een mogelijke fout op tijd kan 3 McGlynn, E.A. et al. (2003). The Quality of Health Care Delivered To Adults in the United States. New England Journal of Medicine, 348: Bates, D.W., Larizgoita, I., Prasopa-Plaizier, N., Jha, A.K.? Research Priority Setting Working Group of the WHO World Alliance for Patient Safety, (2009). Global priorities for patient safety research. British Medical Journal 5 Graber, M.I., Wachter, R.M. & Casel, C.K. (2012). Bringing Diagnosis Into The Quality and Safety Equations. Journal of the American Medical Association, 308(12): Aiken, L.H. et al. (2012). Patient safety, satisfaction, and quality of hospital care: cross sectional surveys of nurses and patients in 12 countries in Europe and the United States. British Medical Journal, 344(7851). 7 Institute of Medicine (2011). Samenspraak 5

6 worden ontdekt en kan worden verholpen. Het is immers mogelijk dat er iets misloopt in de barrière. Visueel wordt dit voorgesteld door het Swiss Cheese Model ( Het Zwitserse kaasmodel ). Dit model ziet eruit als opeenvolgende stukken kaas, elk stuk met een paar gaten. De stukken kaas stellen de barrières voor, de gaten zijn de wegen waarlangs een mogelijke fout wordt doorgegeven naar een volgende barrière. Eén van deze barrières is de patiënt: omdat het op verschillende momenten in het zorgproces mogelijk is om een controle in te lassen op mogelijke fouten, wil dit zeggen dat die controle ook op het niveau van de patiënt kan gebeuren. Dat de patiënt in staat is om een mogelijke fout te ontdekken, wil ook zeggen dat er gaten zijn waarlangs een mogelijke fout toch aan de aandacht van een patiënt kan ontsnappen, denk bijvoorbeeld aan een probleem met zelfzorg of een kennisprobleem 8. Om de kwaliteit van zorg te verbeteren, zal iedereen samen moeten nadenken over de barrières en zullen ook patiënten, patiëntenverenigingen en het Vlaams Patiëntenplatform hierbij broodnodig zijn. Vandaar de oproep van dr. Vanhaecht om een lastige patiënt te zijn: door vragen te stellen, kan de kwaliteit van zorg alleen maar verbeteren! Een patiëntenrecht in de kijker: het recht op vrije keuze van zorgverlener Ik ben op zoek naar een nieuwe gynaecoloog, maar zou me niet op mijn gemak voelen bij een mannelijke dokter. Als vrouw wil ik graag een vrouwelijke gynaecoloog. Mijn huisarts verwees mij door naar een man. Heb ik dan geen recht op vrije keuze van de zorgverlener? (Sofie, 28 jaar) Je hebt als patiënt het recht om zelf een zorgverlener te kiezen. Je mag die keuze op elk moment herzien. Je keuzevrijheid blijft ook gelden wanneer je naar een andere zorgverlener wordt doorverwezen. Toch is het recht op vrije keuze van zorgverlener niet absoluut. In een aantal situaties wordt het door de wet beperkt. Dat is bijvoorbeeld het geval in het kader van de arbeidsgeneeskunde of voor mensen met een geestesziekte die gedwongen werden opgenomen. Het recht kan ook beperkt worden door de organisatie van de gezondheidszorg zelf. In een ziekenhuis bijvoorbeeld kan je niet altijd vrij kiezen omdat er misschien maar één gynaecoloog, één gerontoloog of één uroloog aanwezig is. Arne Reynaert De wet geeft je ook het recht om een tweede beroepsbeoefenaar te raadplegen. Zo kan je een tweede advies over je gezondheid vragen of kan je van beroepsbeoefenaar veranderen wanneer je dat wil. 8 Reason, J. (2000). Human error: models and management. British Medical Journal, 320(7237): Samenspraak

7 Veilig op reis De vakantieperiode komt eraan en velen onder jullie gaan vermoedelijk op reis. Graag geven wij enkele praktische tips mee om tijdens deze ontspannende en fijne periode niet voor onaangename verrassingen te komen staan. Goed verzekerd op vakantie Soms is het interessant om een reisverzekering af te sluiten. Ook op vakantie is het belangrijk om goed verzekerd te zijn. Daarom is het soms aan te raden om een reisverzekering af te sluiten. Hierbij kan je kiezen tussen een annulatieverzekering of een reisbijstandsverzekering. Deze laatste dekt de uitgaven voor ziekte, ongeval, overlijden en andere voorvallen tijdens de reis. Je kan een reisverzekering afsluiten voor één bepaalde reis of voor een heel jaar. Voor personen met een chronische ziekte is het belangrijk goed na te lezen wat het contract van de reisverzekering vermeldt over bestaande ziekten. Controleer eerst of je al verzekerd bent. Ziekenfondsen bieden aan hun leden reisbijstand aan via Mutas (http://www.mutas.be/) of Mediphone Assist (http://www.mediphoneassist.be). Informeer goed bij je eigen ziekenfonds welke dekking het jou biedt. Ook aan sommige kredietkaarten is een beperkte reisverzekering gekoppeld. Sommige hospitalisatieverzekeringen dekken de kosten van bijvoorbeeld een ziekenhuisopname in het buitenland. Bij de vergelijking van reisverzekeringen houd je best rekening met de volgende aspecten: dekking van repatriëring, uitsluiting van sportongevallen, uitsluiting van bepaalde landen/gebieden, maximale duurtijd van de vakantie, kosten van een nabehandeling in België, Meer informatie over verzekeringen voor personen met een chronische ziekte vind je in onze brochure over verzekeringen op onze website. Neem een kijkje bij Publicaties en klik daarna door op Brochures. Neem de nodige reisdocumenten mee op reis Wanneer je in het buitenland gebruik wil of moet maken van gezondheidszorg heb je best een aantal formulieren op zak waarmee je kan bewijzen dat je in België verzekerd bent (vb. Europese Verzekeringskaart, Mutas-kaart). Op die manier vermijd je ook dat je zelf moet instaan voor hoge kosten. Reismedicatie Bekijk of er vaccinaties of geneesmiddelen vereist zijn om naar jouw vakantiebestemming te trekken. We wensen je natuurlijk een onbezorgde vakantie toe, maar toch is het raadzaam om op voorhand na te denken over de reisapotheek die je meeneemt. Naast de medicatie die je steeds gebruikt, kan het nodig zijn om bijvoorbeeld Malariatabletten mee te nemen. Bovendien zijn voor sommige bestemmingen bepaalde vaccinaties aangeraden of zelfs verplicht. De meest recente informatie vind je steeds terug op de Website van de Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken (http://diplomatie.belgium.be/nl/ Diensten/Op_reis_in_het_buitenland/). Samenspraak 7

8 Neem een medische verklaring mee voor voorgeschreven medicatie. Vergeet ook de bijsluiters van je medicatie niet! Wanneer je medicatie gebruikt voor een bepaalde ziekte of aandoening, neem je best een medisch attest van je huisarts mee. In dit document verklaart je arts dat je deze medicatie nodig hebt om ernstige medische redenen. Je laat dit document best in het Engels opstellen zodat men in het buitenland in staat is het document te begrijpen. Je kan ook om een soortgelijke verklaring vragen waarin je arts aangeeft dat je allergisch bent voor bepaalde medicijnen of voedingsmiddelen. Wanneer je op reis gaat, probeer je meestal om je bagage zo beperkt mogelijk te houden. Een gevolg hiervan is soms dat je de verpakkingen en bijsluiters van medicatie liever thuis laat om plaats te besparen. Toch neem je deze beter mee. In hun zoektocht naar verboden drugs kan douanepersoneel het je moeilijk maken wanneer je medicatie bij hebt waarvan je niet kan aantonen waarvoor het dient. Vakantiekwaaltjes voorkomen Let op wat je eet en drinkt! De meest voorkomende vakantiekwaal is Turista of reizigersdiarree. Deze onaangename kwaal kan je gelukkig vermijden door enkele voorzorgsmaatregelen in acht te nemen. Was je handen voldoende en zeker vooraleer je eet. Let op wat je eet! Een Engels gezegde is: Cook it, peel it, boil it or leave it! Dit betekent dat je op vakantie (en zeker bij de meer exotische bestemmingen) je voedsel best kookt, pelt of bakt. Is dit niet mogelijk? Dan kun je het beter niet eten. Binnen Europa kun je op de meeste plaatsen kraantjeswater drinken zonder je zorgen te maken. Buiten Europa is het drinken van kraantjeswater meestal af te raden omdat dit water bacteriën kan bevatten die tot Turista kunnen leiden. Let ook op voor rauwe salades, ijsblokjes en fruit! Controleer of flessen drinkwater die je (op straat) koopt wel degelijk ongeopend zijn en niet bijgevuld werden met kraantjeswater. Drink voldoende water. Bij zomerse temperaturen en tijdens sportieve inspanningen moet je zeker drie liter water per dag drinken. Ook in de bergen en bij veel wind heeft je lichaam extra vocht nodig. Heb je diarree of moet je overgeven? Drink dan zeker voldoende water want uitdrogen is een groot risico. Pas op voor teken. Vooral wanneer je gaat kamperen of tochten in de natuur maakt, loop je de kans om een tekenbeet te krijgen. Deze beestjes zetten zich vast op je huid en zuigen zich vol met bloed. Ze kunnen de ziekte van Lyme veroorzaken. Beschermen tegen teken kan je doen door een lange broek, sokken en een shirt met mouwen te dragen. Controleer jezelf en je familie dagelijks goed op teken (vergeet ook je oksels, knieholten, achter je oren niet). Toch een teek? Verwijder ze met een speciale tekentang of vraag een arts om ze te verwijderen. 8 Samenspraak

9 Veilig genieten van de zon Zon verstandig. Iedereen weet wel dat het belangrijk is om je huid te beschermen tegen de zon. Toch smeren we ons nog onvoldoende in met zonnecrème. Smeer je bij blootstelling aan de zon regelmatig in met een crème met een voldoende hoge beschermingsfactor. Nog beter is het om tussen 12 en 15 uur de zon te mijden. Vergeet ook je ogen niet te beschermen en draag een zonnebril en zonnehoed. Stel jonge kinderen zo weinig mogelijk bloot aan de zon en gebruik bij hen een zonnecrème met factor 20 of hoger. Arne Reynaert Inspiratie voor dit artikel: Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie, juli Zorgzine 6, Gezond op vakantie. Deel je mening over kankerscreening! In december 2013 organiseert Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Jo Vandeurzen een gezondheidsconferentie waar gepraat zal worden over gezondheidswinst door bevolkingsonderzoek naar kanker. Bevolkingsonderzoek houdt in dat er binnen een specifiek deel van de bevolking een bepaald soort kanker wordt opgespoord. Via opsporing van kanker bij de bevolking is gezondheidswinst mogelijk. Omdat gebleken is dat deze winst kan toenemen door een betere organisatie van de bevolkingsonderzoeken, zal op de conferentie in december worden gekeken op welke manier dit best in zijn werk gaat. Om de gezondheidsconferentie te kunnen voorbereiden, wil de Minister graag de mening van de bevolking over de opsporing van kanker horen. Deze mening en je ervaring met kankerscreening kan je delen op het forum op de website van de gezondheidsconferentie (www.gezondheidsconferentie-kankeropsporing.be). In het najaar worden alle ideeën verzameld en nog eens besproken in lokale toetsingsmomenten. Wordt vervolgd! Vlaamse Patiënten Peiling Wanneer je in de periode tussen 3 en 30 juni opgenomen was in het ziekenhuis, is het mogelijk dat je gevraagd werd een vragenlijst in te vullen over jouw ervaringen met de zorg die je kreeg. Deze vragenlijst heet de Vlaamse Patiënten Peiling en werd ontwikkeld door het VPP in het kader van het kwaliteitsindicatorenproject (hierover stond een artikel in nieuwsbrief 66 van januari 2013). Ook in de periode tussen 7 oktober en 3 november is het mogelijk dat je gevraagd wordt de Vlaamse Patiënten Peiling in te vullen. Meer informatie over deze vragenlijst en het project vind je op onze website bij het thema Kwaliteit van zorg onder het titeltje Kwaliteitsindicatoren in de algemene ziekenhuizen. Samenspraak 9

10 NIEUW: Standpunt over gezondheidsgegevens in het kader van verzekeringen Het VPP ontvangt geregeld vragen of klachten over gezondheidsgegevens in het kader van verzekeringen. Op basis van deze vragen en klachten, literatuur, internationale vergelijkingen en besprekingen in de studiegroep verzekeringen stelde het recent een standpunttekst over dit thema op. In het kader van verzekeringen worden er geregeld gezondheidsgegevens verwerkt. Het gaat bijvoorbeeld om toepassingen zoals het invullen en analyseren van medische vragenlijsten, het opvragen van medische verklaringen van behandelend artsen, het motiveren van een bijpremie omwille van een verhoogd gezondheidsrisico, medische onderzoeken om de ernst van lichamelijke schade te bepalen of de organisatie van een minnelijke medische expertise. Aangezien gezondheidsgegevens privacygevoelige informatie bevatten, is het belangrijk dat de verwerking van deze gegevens binnen duidelijke grenzen gebeurt. Het juridisch kader voor de verwerking van gezondheidsgegevens in het kader van verzekeringen vertoont gebreken waardoor verschillende betrokken partijen zoals (kandidaat-)verzekerden, verzekeringsondernemingen, adviserende (expertise)artsen, behandelend artsen en nabestaanden van verzekerden met verschillende praktische en ethische problemen geconfronteerd worden: Welke gezondheidsgegevens moet een (kandidaat-)verzekerde allemaal meedelen? Welke gezondheidsgegevens mag een verzekeringsonderneming bijkomend opvragen? Hoe moet een beslissing op basis van gezondheidsgegevens door de verzekeringsonderneming exact gemotiveerd worden? Wat is de rol en de taak van adviserende (expertise)artsen van verzekeringsondernemingen? Hoe kunnen alle patiëntenrechten toegepast worden binnen (private) verzekeringsgeneeskunde? Welk ethisch gedrag mag men verwachten bij minnelijke medische expertises in het kader van verzekeringsgeschillen? Op deze en andere vragen bestaan er niet steeds heldere antwoorden. Dit leidt tot interpretatieverschillen en rechtsonzekerheid. Het Vlaams Patiëntenplatform vzw vraagt in zijn standpunttekst onder andere heldere definities in de verzekeringswetgeving, een statuut voor artsen die verzekeringsondernemingen adviseren, een vraaggestuurde mededelingsplicht in plaats van een spontane mededelingsplicht, standaard medische vragenlijsten, een betere controle op de motiveringsplicht van verzekeringsondernemingen, een databank voor bijstandsartsen en ethische richtlijnen voor minnelijke medische expertises. Het VPP wil met deze standpunttekst een politiek debat over gezondheidsgegevens in het kader van verzekeringen op gang brengen. Je kan de standpunttekst downloaden op onze website bij het standpunt Verzekeringen of opvragen bij Roel Heijlen of ). 10 Samenspraak

11 Infomoment levenseinde De laatste jaren is het debat rond levenseinde niet meer weg te denken in de media. Denk aan de talrijke verhalen over euthanasie die regelmatig opduiken in kranten en op televisie. Uit cijfers blijkt dat vandaag het stervensproces van bijna de helft van de mensen beïnvloed wordt door één of andere medische beslissing. Toch heerst nog heel wat onduidelijkheid over het thema levenseinde. Het is een onderwerp dat ons allen aanbelangt, maar vaak moeilijk bespreekbaar is. Daarom organiseert het Vlaams Patiëntenplatform op donderdag 19 september 2013 een infomoment over levenseinde. Paul Destrooper van LEIF (LevensEinde InformatieForum) zal een boeiende lezing geven over de mogelijke beslissingen bij het levenseinde en over voorafgaande zorgplanning. LEIF is een initiatief van mensen en verenigingen die streven naar een waardig levenseinde voor iedereen, waarbij respect voor de wil van de patiënt voorop staat. Houden volgende vragen je bezig: Hoe vul ik een wilsverklaring betreffende euthanasie in? Kan ik later bepaalde handelingen en onderzoeken weigeren wanneer ik zelf op dat moment niet meer in staat ben om die te weigeren? Ben ik in de terminale fase van mijn ziekte of ben ik stervende als er over palliatieve zorg gesproken wordt? Hoe kan ik er zeker van zijn dat mijn laatste wensen gevolgd zullen worden? Kom dan zeker naar het infomoment over levenseinde! Waar en wanneer? Donderdag 19 september 2013 van 19u00 tot 21u00 in de lokalen van het Vlaams Patiëntenplatform vzw in de Groenveldstraat 15 te Heverlee. Programma? De volgende punten komen zeker aan bod: inleiding: hoe komt het dat het thema levenseinde nu meer aandacht krijgt dan vroeger? informatie over de mogelijke wettelijke beslissingen bij het levenseinde, inlichtingen over voorafgaande zorgplanning en meer uitleg over de LEIF-kaart. Tijdens en na de lezing wordt voldoende ruimte voorzien voor vragen. Voor wie? Iedereen die lid is van een patiëntenvereniging en geïnteresseerd is in deze thema s. Zowel wie op zoek is naar informatie voor zijn/haar persoonlijke situatie, als wie deze informatie verder wil verspreiden binnen zijn/haar vereniging is erg welkom! Inschrijven? Deelname is gratis, maar we vragen wel om even een seintje te geven indien je aanwezig zal zijn. Laat ook even weten met hoeveel personen je komt. Dit liefst ten laatste op vrijdag 13 september. Stuur een mailtje naar of bel even naar Samenspraak 11

12 Schriftelijk Vlaams Patiëntenplatform vzw Groenveldstraat Heverlee Bel naar +32 (0) Mail naar Surf naar 12 Samenspraak

Preventie en vergoeding: perspectief van de patiënt

Preventie en vergoeding: perspectief van de patiënt Preventie en vergoeding: perspectief van de patiënt 24 februari 2015 Patiëntveiligheid en medische aansprakelijkheid (Uhasselt) Roel Heijlen, projectverantwoordelijke patiëntveiligheid VPP Inhoud 1) Een

Nadere informatie

Verzekeringen voor personen met een chronische ziekte. Ilse Weeghmans, coördinator Vlaams Patiëntenplatform vzw Ups & Downs zondag 12 februari 2012

Verzekeringen voor personen met een chronische ziekte. Ilse Weeghmans, coördinator Vlaams Patiëntenplatform vzw Ups & Downs zondag 12 februari 2012 Verzekeringen voor personen met een chronische ziekte Ilse Weeghmans, coördinator Vlaams Patiëntenplatform vzw Ups & Downs zondag 12 februari 2012 Inhoud presentatie 1. Verzekeringsproblemen van personen

Nadere informatie

Patiënten betrekken? Hoe begin je eraan?

Patiënten betrekken? Hoe begin je eraan? Patiënten betrekken? Hoe begin je eraan? Ilse Weeghmans Directeur Vlaams Patiëntenplatform vzw Science meets psychiatric practice 21 juni 2013 - Duffel Overzicht Het Vlaams Patiëntenplatform vzw Eén stem

Nadere informatie

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Een onderzoek naar burn-out en bevlogenheid bij hulpverleners

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Een onderzoek naar burn-out en bevlogenheid bij hulpverleners In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Een onderzoek naar burn-out en bevlogenheid bij hulpverleners Colloquium psychosociale risico s Brussel, 23-09-2014 dr Sofie Vandenbroeck 2 Opdrachtgevers Federale

Nadere informatie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie Ilse Weeghmans Vlaams Patiëntenplatform vzw B.A.A.S. Congres 27 februari 2015 Neder-over-Heembeek Inhoud 1. Het Vlaams Patiëntenplatform vzw 2. Wat is een

Nadere informatie

Naar innovatie van patiëntgerichte zorg. Roel Heijlen, projectverantwoordelijke VPP Trefdag Patiëntveiligheid, 5 mei 2015

Naar innovatie van patiëntgerichte zorg. Roel Heijlen, projectverantwoordelijke VPP Trefdag Patiëntveiligheid, 5 mei 2015 Naar innovatie van patiëntgerichte zorg Roel Heijlen, projectverantwoordelijke VPP Trefdag Patiëntveiligheid, 5 mei 2015 Patiëntgerichte innovatie Mogelijke innovatiedomeinen: Zorgprocessen Beleid Onderzoek

Nadere informatie

De vertrouwenspersoon in de gezondheidszorg: visie Vlaams Patiëntenplatform vzw

De vertrouwenspersoon in de gezondheidszorg: visie Vlaams Patiëntenplatform vzw De vertrouwenspersoon in de gezondheidszorg: visie Vlaams Patiëntenplatform vzw Els Meerbergen Projectverantwoordelijke patiëntenrechten en eerstelijnsgezondheidzorg VPP Studiedag Decreet rechtspositie

Nadere informatie

De nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform vzw Januari 2014 nr. 71. 2014 wordt een feestjaar! p. 2

De nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform vzw Januari 2014 nr. 71. 2014 wordt een feestjaar! p. 2 Afzendadres: Vlaams Patiëntenplatform vzw Groenveldstraat 15 3001 Heverlee v.u. G. Reynders-Broos Residentie Borgeind, Borgeindstraat 13/5 2900 Schoten nummer 71 januari 2014 verschijnt per jaar in jan

Nadere informatie

INBRENG VAN PATIËNTEN IN KWALITEITSINITIATIEVEN. dr. Sabine Van Houdt dr. Else Tambuyzer dir. Ilse Weeghmans

INBRENG VAN PATIËNTEN IN KWALITEITSINITIATIEVEN. dr. Sabine Van Houdt dr. Else Tambuyzer dir. Ilse Weeghmans INBRENG VAN PATIËNTEN IN KWALITEITSINITIATIEVEN dr. Sabine Van Houdt dr. Else Tambuyzer dir. Ilse Weeghmans INHOUD > Wat is het Vlaams Patiëntenplatform vzw? > Waarom zijn kwaliteit van zorg en transparantie

Nadere informatie

PATIËNTENVOORLICHTING TE WEINIG GEORGANISEERD IN VLAAMSE

PATIËNTENVOORLICHTING TE WEINIG GEORGANISEERD IN VLAAMSE België/Belgique P.B. 3000 LEUVEN MAIL 2/3974 TIJDSCHRIFT Afzendadres: Vlaams Patiëntenplatform vzw - Groeneweg 151-3001 Heverlee v.u. G. Reynders-Broos Wijnegemsteenweg 70 Bus 005 2970 s Gravenwezel -

Nadere informatie

Logboek. Polikliniek hartfalen

Logboek. Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Logboek Polikliniek hartfalen

Logboek Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven?

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Bevlogenheid en burn-out in de zorgsector Lode Godderis Projectverantwoordelijken: Prof. Dr. Lode Godderis 1,4 Projectleider: Dr. Sofie Vandenbroeck 1,4 ONDERZOEKSTEAM

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

Zorgmogelijkheden in de palliatieve zorg

Zorgmogelijkheden in de palliatieve zorg Zorgmogelijkheden in de palliatieve zorg Inleiding Met deze brochure informeren we u graag over de mogelijkheden in de palliatieve zorg. Palliatieve zorg kan verleend worden op verschillende plaatsen:

Nadere informatie

Feedback rapport Kwaliteitsindicatoren palliatieve zorg. Fictief voorbeeld feedbackrapport TEAM X

Feedback rapport Kwaliteitsindicatoren palliatieve zorg. Fictief voorbeeld feedbackrapport TEAM X Feedback rapport Kwaliteitsindicatoren palliatieve zorg Fictief voorbeeld feedbackrapport TEAM X Auteurs: Kathleen Leemans, Joachim Cohen Contact: kleemans@vub.ac.be 02/477.47.64 De indicatorenset is ontwikkeld

Nadere informatie

Onderzoek naar de rol van ontsteking bij het ontstaan van bipolaire stoornissen

Onderzoek naar de rol van ontsteking bij het ontstaan van bipolaire stoornissen Onderzoek naar de rol van ontsteking bij het ontstaan van bipolaire stoornissen CAPRI Universiteit Antwerpen INFORMATIEBRIEF VOOR DEELNEMERS Versie voor patiënten Versie 3 22/04/2015 Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v Dankwoord... vii Lijst van afkortingen... xv. Inleiding... 1 DEEL I. ONDERZOEKSKADER. Hoofdstuk I. Probleemstelling...

INHOUD. Voorwoord... v Dankwoord... vii Lijst van afkortingen... xv. Inleiding... 1 DEEL I. ONDERZOEKSKADER. Hoofdstuk I. Probleemstelling... INHOUD Voorwoord............................................................ v Dankwoord.......................................................... vii Lijst van afkortingen..................................................

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Inschrijvingen Vakantieaanbod

Algemene voorwaarden Inschrijvingen Vakantieaanbod Algemene voorwaarden Inschrijvingen Vakantieaanbod Jeugdcentrum De Klinker organiseert heel wat leuke activiteiten in de vakanties voor kinderen en jongeren. Indien u inschrijft voor één van deze activiteiten

Nadere informatie

REIZEN MET HEMOFILIE L.BE.07.2014.1825

REIZEN MET HEMOFILIE L.BE.07.2014.1825 REIZEN MET HEMOFILIE Hemofilie vraagt een dagelijkse inspanning van het hele gezin. Daarom is vakantie een goed moment om te ontspannen en zich te amuseren. Of je nu je vakantie doorbrengt in België of

Nadere informatie

Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC)

Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Borstkankeropsporing in de BBC Situering Het Vlaams bevolkingsonderzoek naar borstkanker is een initiatief van de Vlaamse

Nadere informatie

TSC op vakantie. Informatie en Tips. voor mensen met TSC die op vakantie willen

TSC op vakantie. Informatie en Tips. voor mensen met TSC die op vakantie willen TSC op vakantie Informatie en Tips voor mensen met TSC die op vakantie willen De vakantietijd is weer aangebroken! Veel mensen kiezen ervoor om naar het buitenland op vakantie te gaan. Voor een bepaalde

Nadere informatie

Group Plus World Business Card HOE REAGEREN BIJ SCHADE? contact.be@aig.com

Group Plus World Business Card HOE REAGEREN BIJ SCHADE? contact.be@aig.com 1/ 5 Hierbij, op pagina 2 uw verzekeringspas geldig voor al uw verplaatsingen naar het buitenland gedurende de verzekerde periode. We wensen u een aangenaam en veilig verblijf. Hoe te reageren bij schade?

Nadere informatie

De vlokkentest. Informatie voor patiënten en hun familie

De vlokkentest. Informatie voor patiënten en hun familie De vlokkentest Informatie voor patiënten en hun familie 2 De Vlokkentest 11 Hierna vindt u informatie over de vlokkentest: wat het is, wanneer en hoe wordt de test uitgevoerd, wat er gebeurt na de test,

Nadere informatie

VRAGEN EN ANTWOORDEN over de elektronische uitwisseling van medische gegevens

VRAGEN EN ANTWOORDEN over de elektronische uitwisseling van medische gegevens VRAGEN EN ANTWOORDEN over de elektronische uitwisseling van medische gegevens Wat? In december 2011 zijn de organisaties van huisartsen(posten), apothekers en ziekenhuizen met de NPCF tot een akkoord gekomen

Nadere informatie

De vruchtwaterpunctie

De vruchtwaterpunctie 11 De vruchtwaterpunctie Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital, Londen; Royal College of Obstetricians and Gynaecologists www.rcog.org.uk/index.asp?pageid=625

Nadere informatie

SAMEN KIEZEN. Naar een evidence based overleg tussen zorgverstrekker en patiënt. 21 november 2014

SAMEN KIEZEN. Naar een evidence based overleg tussen zorgverstrekker en patiënt. 21 november 2014 21 november 2014 Kiezen in overleg? Prof. dr. Chantal Van Audenhove directeur van LUCAS Kiezen in overleg? LUCAS kijkt vooruit LUCAS verbindt LUCAS onderzoekt LUCAS werkt! LUCAS kijkt vooruit Vergrijzing

Nadere informatie

Standpunttekst Vlaams Patiëntenplatform vzw DE ELEKTRONISCHE UITWISSELING VAN GEZONDHEIDSGEGEVENS

Standpunttekst Vlaams Patiëntenplatform vzw DE ELEKTRONISCHE UITWISSELING VAN GEZONDHEIDSGEGEVENS Standpunttekst Vlaams Patiëntenplatform vzw DE ELEKTRONISCHE UITWISSELING VAN GEZONDHEIDSGEGEVENS Het Vlaams Patiëntenplatform vzw (VPP) is een onafhankelijk platform van meer dan 90 patiëntenverenigingen

Nadere informatie

De vlokkentest. Informatie voor patiënten en hun familie. Illustraties: Rebecca J Kent www.rebeccajkent.com rebecca@rebeccajkent.

De vlokkentest. Informatie voor patiënten en hun familie. Illustraties: Rebecca J Kent www.rebeccajkent.com rebecca@rebeccajkent. 12 De vlokkentest Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital, Londen; Royal College of Obstetricians and Gynaecologists www.rcog.org.uk/index.asp?pageid=625 en Londen

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

De nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform vzw Januari 2015 Nr. 76. 1 Samenspraak

De nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform vzw Januari 2015 Nr. 76. 1 Samenspraak Afzendadres: Vlaams Patiëntenplatform vzw Groenveldstraat 15 3001 Heverlee v.u. G. Reynders-Broos Residentie Borgeind, Borgeindstraat 13/5 2900 Schoten nummer 76 januari 2015 verschijnt per jaar in jan

Nadere informatie

Informatiebrief voor de patiënt

Informatiebrief voor de patiënt Informatiebrief voor de patiënt Geachte mevrouw / mijnheer, U bent getroffen door een beroerte (herseninfarct of hersenbloeding). Vanuit het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam wordt onderzoek

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt? 1

Arbeidsongeschikt? 1 Arbeidsongeschikt? 1 Wanneer ben je arbeidsongeschikt? Je bent arbeidsongeschikt als je door een ziekte, ongeval of zwangerschap (tijdelijk) niet kunt werken of stempelen en daardoor alle activiteiten

Nadere informatie

In deze folder leest u wanneer u zonder problemen voor uzelf kunt zorgen en wanneer u beter naar een huisarts kunt gaan.

In deze folder leest u wanneer u zonder problemen voor uzelf kunt zorgen en wanneer u beter naar een huisarts kunt gaan. Diarree In het dagelijks leven noemen we het liever buikgriep of voedselvergiftiging. Voor het woord diarree schamen we ons een beetje. Toch heeft iedereen er wel eens last van. Op vakantie of gewoon thuis.

Nadere informatie

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE

DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE DEELNAME AAN EEN KLINISCHE STUDIE MB2948 Brochure: Klinische studies l Ziekenhuis Oost-Limburg 1 WELKOM U kreeg deze brochure omdat u meer wilt weten over klinische studies. We informeren u daarom over

Nadere informatie

Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie. Kom jij in aanmerking?

Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie. Kom jij in aanmerking? Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie Kom jij in aanmerking? ZORGTRAJECT VOOR CHRONISCHE NIERINSUFFICIËNTIE Heb je chronische nierinsufficiëntie? Dan kom je misschien in aanmerking voor een zorgtraject.

Nadere informatie

Situering Vlaams Patiëntenplatform vzw (VPP) - onafhankelijk platform - Bijna 100 patiëntenverenigingen - Ervaringsdeskundigen

Situering Vlaams Patiëntenplatform vzw (VPP) - onafhankelijk platform - Bijna 100 patiëntenverenigingen - Ervaringsdeskundigen Patiëntenparticipatie als meerwaarde voor... Situering Vlaams Patiëntenplatform vzw (VPP) - onafhankelijk platform - Bijna 100 patiëntenverenigingen - Ervaringsdeskundigen Ilse Weeghmans,VPP vzw Symposium

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR DE PATIENT

INFORMATIE VOOR DE PATIENT Registratienummer Commissie voor Medische Ethiek: XXXXXXXX INFORMATIE VOOR DE PATIENT Studie titel: REQUITE Validatie van predictieve modellen en biomerkers voor radiotherapiegerelateerde toxiciteit om

Nadere informatie

Je recht op een patiëntendossier: veel gestelde vragen

Je recht op een patiëntendossier: veel gestelde vragen Je recht op een patiëntendossier: veel gestelde vragen 1. Wat is een patiëntendossier? Elke patiënt heeft recht op een veilig bewaard en nauwkeurig bijgehouden patiëntendossier. Elke zorgverlener (bijvoorbeeld

Nadere informatie

Wegwijzer voor hoofdpijnpatiënten. Deze pdf bevat hyperlinks.

Wegwijzer voor hoofdpijnpatiënten. Deze pdf bevat hyperlinks. voor hoofdpijnpatiënten Deze pdf bevat hyperlinks. Juni 2015 De wegwijzer is bedoeld voor mensen met (ernstige) hoofdpijnklachten. De wegwijzer heeft tot doel ondersteuning te bieden aan hoofdpijnpatiënten

Nadere informatie

EHEALTHCONSENT: INFORMATIE & HANDLEIDING

EHEALTHCONSENT: INFORMATIE & HANDLEIDING EHEALTHCONSENT: INFORMATIE & HANDLEIDING Samenvatting Deze nota beschrijft hoe je als patiënt je toestemming kan geven of weigeren voor de elektronische uitwisseling van gezondheidsgegevens. EHealthConsent

Nadere informatie

STANDPUNT OVER GEZONDHEIDSGEGEVENS IN HET KADER VAN VERZEKERINGEN

STANDPUNT OVER GEZONDHEIDSGEGEVENS IN HET KADER VAN VERZEKERINGEN STANDPUNT OVER GEZONDHEIDSGEGEVENS IN HET KADER VAN VERZEKERINGEN Abstract HEVERLEE, 25 JUNI 2013 In het kader van verzekeringen worden er vaak gezondheidsgegevens van (kandidaat-) verzekerden verwerkt.

Nadere informatie

Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis

Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis DIABOLO studie Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis Geachte heer/mevrouw, Wij doen onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van milde diverticulitis.

Nadere informatie

Personen met een handicap. Tegemoetkomingen en andere maatregelen

Personen met een handicap. Tegemoetkomingen en andere maatregelen Personen met een handicap Tegemoetkomingen en andere maatregelen 1 Heb je een handicap? Heeft je kind een handicap? Dan kan je bij ons (de Directiegeneraal Personen met een handicap) terecht voor: De

Nadere informatie

Pijnvoorlichting. Anesthesiologie / Pijnbestrijding Revalidatiegeneeskunde Klinische Psychologie IJsselland Ziekenhuis

Pijnvoorlichting. Anesthesiologie / Pijnbestrijding Revalidatiegeneeskunde Klinische Psychologie IJsselland Ziekenhuis Pijnvoorlichting Anesthesiologie / Pijnbestrijding Revalidatiegeneeskunde Klinische Psychologie IJsselland Ziekenhuis Heeft u al lang pijnklachten? Heeft de behandeling bij u niet of niet voldoende geholpen?

Nadere informatie

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet.

Diarree is een verstoring van het normale ontlastingpatroon. De ontlasting bevat meer water dan gewoonlijk en u moet vaker naar het toilet. DIARREE In het dagelijks leven noemen we het liever buikgriep of voedselvergiftiging. Voor het woord diarree schamen we ons een beetje. Toch heeft iedereen er wel eens last van. Op vakantie of gewoon thuis.

Nadere informatie

Het melden van bijwerkingen van geneesmiddelen: vaak gestelde vragen

Het melden van bijwerkingen van geneesmiddelen: vaak gestelde vragen Afdeling Vigilantie Het melden van bijwerkingen van geneesmiddelen: vaak gestelde vragen Wat is een bijwerking van een geneesmiddel? Een bijwerking van een geneesmiddel is een schadelijke en ongewilde

Nadere informatie

Ken je rechten als patiënt

Ken je rechten als patiënt Ken je rechten als patiënt Welke rechten heb ik als patiënt? Wie beslist over mijn behandeling als ik in coma lig? Wat is een vertrouwenspersoon? Hoe duid ik een vertegenwoordiger aan? Mag ik mijn patiëntendossier

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt? 1

Arbeidsongeschikt? 1 Arbeidsongeschikt? 1 Wanneer ben je arbeidsongeschikt? Je bent arbeidsongeschikt als je door een ziekte, ongeval of zwangerschap (tijdelijk) niet kunt werken of stempelen en daardoor alle activiteiten

Nadere informatie

Borstkanker is een kwaadaardig gezwel in de borst. Dit kan levensbedreigend zijn.

Borstkanker is een kwaadaardig gezwel in de borst. Dit kan levensbedreigend zijn. WELOVERWOGEN BESLISSEN OF U EEN SCREENINGSMAMMOGRAFIE LAAT NEMEN. DE INFORMATIE IN DEZE FOLDER HELPT U DAARBIJ. 1. WAT IS BORSTKANKER? Borstkanker is een kwaadaardig gezwel in de borst. Dit kan levensbedreigend

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

De zorgrelatie: ervaringen van de patiënt

De zorgrelatie: ervaringen van de patiënt De zorgrelatie: ervaringen van de patiënt 18 oktober 2013 Icuro: relaties zin zorg: zorg in relatie Ilse Weeghmans Vlaams Patiëntenplatform vzw Inhoud 1. Wat is het Vlaams Patiëntenplatform vzw? 2. Relatie

Nadere informatie

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg Samenvatting Palliatieve zorg is de zorg voor mensen waarbij genezing niet meer mogelijk is. Het doel van palliatieve zorg is niet om het leven te verlengen of de dood te bespoedigen maar om een zo hoog

Nadere informatie

Een pad op weg. Vroegtijdige zorgplanning. Ervaringen uit de praktijk Mimmie Wouters. Netwerk Palliatieve Zorgen Aalst Dendermonde Ninove vzw

Een pad op weg. Vroegtijdige zorgplanning. Ervaringen uit de praktijk Mimmie Wouters. Netwerk Palliatieve Zorgen Aalst Dendermonde Ninove vzw Een pad op weg Vroegtijdige zorgplanning Ervaringen uit de praktijk Mimmie Wouters Netwerk Palliatieve Zorgen Aalst Dendermonde Ninove vzw Sprong per sprong, van steen naar steen Wat zijn mijn ervaringen?

Nadere informatie

Naam + Voornaam :... Geslacht (M V) :... Straat + nr :... Postcode + Stad :... Land :... Geboortedatum :... Tel :... Mail :...

Naam + Voornaam :... Geslacht (M V) :... Straat + nr :... Postcode + Stad :... Land :... Geboortedatum :... Tel :... Mail :... p. 1 9 Second Opinion Aanvraagformulier contactgegevens Naam + Voornaam :... Geslacht (M V) :... Straat + nr :... Postcode + Stad :... Land :... Geboortedatum :... Tel :... Mail :... aanvraag voor : (aankruisen

Nadere informatie

3 ANALYSE EN ARGUMENTATIE NEGATIEVE SCORES. 3.1 Criterium Is er een interactieve deelwebsite voor kinderen aanwezig op de website?

3 ANALYSE EN ARGUMENTATIE NEGATIEVE SCORES. 3.1 Criterium Is er een interactieve deelwebsite voor kinderen aanwezig op de website? DIENST COMMUNICATIE BIJLAGE: VERBETERACTIES PATIËNTGERICHTHEID VAN DE ZIEKENHUISWEBSITE N.A.V. METING 2014 02-06-2015 1 HET ONDERZOEK In het kader van VIP² werd tijdens de zomermaanden van 2014 door het

Nadere informatie

Inhoud. Vlaamse Vereniging voor Bechterew-patiënten

Inhoud. Vlaamse Vereniging voor Bechterew-patiënten Vlaamse Vereniging voor Bechterew-patiënten Enquête over de Relatie Patiënt - Huisarts - Reumatoloog P H R Dia 2 Copyright: VVB vzw 2006 Bremberg: Enquête 30-09-2006 Voorstelling van de resultaten van

Nadere informatie

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek?

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Inhoud Pagina Inleiding... 2 Medisch wetenschappelijk onderzoek... 3 Waarom zou u meedoen... 4 Onderzoeksfasen... 5 Medisch Ethische Commissie...

Nadere informatie

Preventie Bevorderen van gezond gedrag

Preventie Bevorderen van gezond gedrag Preventie Preventie Bevorderen van gezond gedrag Marleen Mares Pepijn Roelofs Tweede druk Boom Lemma uitgevers Amsterdam 2015 Voorwoord In de Nederlandse Grondwet ligt vastgelegd dat de overheid verantwoordelijk

Nadere informatie

Een tekenbeet. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Een tekenbeet. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Een tekenbeet U bent op de Spoedeisende Hulp (SEH) geweest in verband met een tekenbeet. De arts heeft de teek verwijderd. Noteer de datum in uw agenda en controleer de volgende weken de plaats van de

Nadere informatie

10-04-2013, p.8 "Willen kankerpatiënten met elkaar verbinden"

10-04-2013, p.8 Willen kankerpatiënten met elkaar verbinden 10-04-2013, p.8 "Willen kankerpatiënten met elkaar verbinden" Belgen ontwikkelen speciaal internetplatform HASSELT - De Belgische ondernemers Mitchell Silva (32) en Erard de Hemricourt (42) hebben een

Nadere informatie

Zondag 12 februari 2012 Ups & Downs vzw

Zondag 12 februari 2012 Ups & Downs vzw Terug aan het werk?! Zondag 12 februari 2012 Ups & Downs vzw Inhoud 1. Voorstelling Vlaams Patiëntenplatform vzw 2. Solliciteren 3. Redelijke aanpassingen 4. Ondersteuningsmaatregelen 5. Toegelaten arbeid

Nadere informatie

Wat is een genetische test?

Wat is een genetische test? 12 Wat is een genetische test? Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital en Londen Genetic Knowledge Park, aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Januari 2008 Gest

Nadere informatie

1 jaar Zoet Zwanger: Vlaanderen in actie tegen diabetes

1 jaar Zoet Zwanger: Vlaanderen in actie tegen diabetes Kabinet Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 11 oktober 2010 1 jaar Zoet Zwanger: Vlaanderen in actie tegen diabetes Het project Zoet Zwanger moet vrouwen die zwangerschapsdiabetes

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

ZNA Ombudsdienst Wat zijn de rechten van het zieke kind? Informatie voor jonge patiënten

ZNA Ombudsdienst Wat zijn de rechten van het zieke kind? Informatie voor jonge patiënten ZNA Ombudsdienst Wat zijn de rechten van het zieke kind? Informatie voor jonge patiënten 2 Wat zijn jouw rechten als patiënt? Wat zijn jouw rechten als kind of minderjarige in het ziekenhuis? > > Je hebt

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

EEN PATIËNTGEDREVEN INNOVATIE-AGENDA

EEN PATIËNTGEDREVEN INNOVATIE-AGENDA 2014 Vlaams Patiëntenplatform vzw EEN PATIËNTGEDREVEN INNOVATIE-AGENDA Bijlage 4 - Dagboek Dagboek van Inleiding Het Vlaams Patiëntenplatform voert samen met shiftn & Pars Pro Toto het project Patiëntgerichtheid

Nadere informatie

Vlaamse Kwaliteitsindicatoren. Moeder en Kind Dirk De Wachter TTP & Agentschap Zorg en Gezondheid

Vlaamse Kwaliteitsindicatoren. Moeder en Kind Dirk De Wachter TTP & Agentschap Zorg en Gezondheid Vlaamse Kwaliteitsindicatoren Moeder en Kind Dirk De Wachter TTP & Agentschap Zorg en Gezondheid Agenda Kwaliteitsindicatoren een gezamenlijk project Plaats in het kwaliteitslandschap De domeinen Het domein

Nadere informatie

Baloise Assistance 24 uur op 24, 7 dagen op 7 bereikbaar

Baloise Assistance 24 uur op 24, 7 dagen op 7 bereikbaar Baloise Assistance 24 uur op 24, 7 dagen op 7 bereikbaar Baloise Insurance wil u helpen om uw wereld veiliger te maken. Als Baloise Insurance- klant hebt u alvast een streepje voor want in geval van nood

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk. Wie kan er op jou rekenen?

Vrijwilligerswerk. Wie kan er op jou rekenen? Vrijwilligerswerk Wie kan er op jou rekenen? Alles over vrijwilligerswerk Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk tel. 03 218 59 01 www.vrijwilligersweb.be www.vrijwilligerswetgeving.be Provinciale Steunpunten

Nadere informatie

WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN

WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN PALLIATIEVE ZORG: EEN SYSTEMATISCHE OVERZICHTSSTUDIE Slort, W., Schweitzer, B.P.M., Blankenstein, A. H., Abarshi, E. A.,

Nadere informatie

SPOEDGEVALLENDIENST. Tevredenheidsenquête

SPOEDGEVALLENDIENST. Tevredenheidsenquête SPOEDGEVALLENDIENST Tevredenheidsenquête Mevrouw, Juffrouw, Mijnheer, Door omstandigheden werd u opgenomen op onze spoedgevallendienst. Het is essentieel voor ons uw mening te kennen over uw verblijf op

Nadere informatie

Wanneer bent u arbeidsongeschikt?

Wanneer bent u arbeidsongeschikt? Arbeidsongeschikt? Wanneer bent u arbeidsongeschikt? U bent arbeidsongeschikt als u door een ziekte, ongeval of zwangerschap (tijdelijk) niet kunt werken of stempelen en daardoor alle activiteiten moet

Nadere informatie

Questionnaire for patients with HIV

Questionnaire for patients with HIV Questionnaire for patients with HIV Name QUOTE-HIV Language Dutch Number of items 27 Developed by Academic Medical Centre. University of Amsterdam, NIVEL Year 1998 Corresponding literature Hekkink CF,

Nadere informatie

DEFINITIES WELKE RECHTEN HEB JE ALS PATIËNT?

DEFINITIES WELKE RECHTEN HEB JE ALS PATIËNT? Als patiënt heb je heel wat rechten. Een patiënt ben je, ook al ben je niet echt ziek, bijvoorbeeld bij een bezoek aan je tandarts, apotheker, kinesitherapeut, Op 22 augustus 2002 keurde het federaal parlement

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker Dit studieprotocol en de bijbehorende patiënteninformatie en het toestemmingsformulier

Nadere informatie

www.robinsca.nl INFORMATIEBROCHURE

www.robinsca.nl INFORMATIEBROCHURE www.robinsca.nl INFORMATIEBROCHURE Het wetenschappelijke bevolkingsonderzoek naar de vroege opsporing van hart- en vaatziekten. Overzicht studiegroepen GROEP 1: Controlegroep Komt u in de controlegroep?

Nadere informatie

en wat je kan doen. Koorts & pijn Wat je moet weten Krijgt je kind een aangepaste behandeling? Kinderziekten

en wat je kan doen. Koorts & pijn Wat je moet weten Krijgt je kind een aangepaste behandeling? Kinderziekten Wat je moet weten en wat je kan doen. Koorts & pijn Kinderziekten Krijgt je kind een aangepaste behandeling? Koorts & pijn Inhoud De meest gebruikte middelen tegen koorts en pijn voor kinderen bevatten

Nadere informatie

Informatiefiche verzekering lokale groepen

Informatiefiche verzekering lokale groepen Informatiefiche verzekering lokale groepen Als je lid bent van Hujo - dat betekent als je afdracht van 3,00 is gestort (of gratis voor kinderen tot en met het 6 de studiejaar) en je gegevens via de ledenlijst

Nadere informatie

Vier kernvragen in de palliatieve zorg:

Vier kernvragen in de palliatieve zorg: Palliatieve thuiszorg in het nieuws In deze presentatie: 1. Palliatieve zorg in de 21 e eeuw, de stand van zaken Het PaTz project Een andere focus op palliatieve zorg 2. Het PaTz project in de praktijk

Nadere informatie

De nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform vzw November 2013 nr. 70. Infomoment levenseinde p. 2

De nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform vzw November 2013 nr. 70. Infomoment levenseinde p. 2 Afzendadres: Vlaams Patiëntenplatform vzw Groenveldstraat 15 3001 Heverlee v.u. G. Reynders-Broos Residentie Borgeind, Borgeindstraat 13/5 2900 Schoten nummer 70 november 2013 verschijnt per jaar in jan

Nadere informatie

Charter over goed patiëntschap

Charter over goed patiëntschap Charter over goed patiëntschap 26 september 2015 Symposium Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België Ilse Weeghmans De wet op de rechten van de patiënt door de ogen van het Vlaams Patiëntenplatform

Nadere informatie

4. Toestemming in iedere tussenkomst van de beroepsbeoefenaar

4. Toestemming in iedere tussenkomst van de beroepsbeoefenaar Welke zijn de rechten van de patiënt? De wet betreffende de rechten van de patiënt voorziet in: 1. Kwaliteitsvolle dienstverstrekking 2. De vrije keuze van een beroepsbeoefenaar 3. Informatie over de persoonlijke

Nadere informatie

Uw rechten als patiënt

Uw rechten als patiënt Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Uw rechten als patiënt z Rechten en plichten 1 Uw rechten Als patiënt hebt u bepaalde rechten. Deze zijn wettelijk vastgelegd

Nadere informatie

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg

Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg Handleiding voor het invullen van het Overdrachtsdocument palliatieve zorg A. Algemeen Proactieve zorgplanning: markering Het palliatief overdrachtsdocument is bedoeld voor palliatieve patiënten. Vaak

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van azathioprine (Imuran ). In deze folder

Nadere informatie

RIJBEWIJS WETGEVING, VERZEKERINGEN HOE IS HET NU?

RIJBEWIJS WETGEVING, VERZEKERINGEN HOE IS HET NU? RIJBEWIJS WETGEVING, VERZEKERINGEN HOE IS HET NU? 2 Aangepast rijbewijs: algemeen Een aangepast rijbewijs is een rijbewijs met welbepaalde geldigheidsduur Reden van beperking wordt niet vermeld op het

Nadere informatie

Infobrochure over patiëntenrechten van de minderjarige

Infobrochure over patiëntenrechten van de minderjarige Infobrochure over patiëntenrechten van de minderjarige Algemeen Iedereen heeft recht op gezondheidszorg. Voor minderjarigen staat dit recht o.a. beschreven in het Kinderrechtenverdrag. Dat verdrag zegt

Nadere informatie

Informatiebrief deelnemers MIND-TIA: De waarde van een bloedtest bij verdenking op een TIA

Informatiebrief deelnemers MIND-TIA: De waarde van een bloedtest bij verdenking op een TIA Informatiebrief deelnemers MIND-TIA: De waarde van een bloedtest bij verdenking op een TIA Julius Centrum UMC Utrecht Geachte heer/mevrouw, Wij vragen u vriendelijk om mee te doen aan een medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Wetenschappelijk onderzoek

Wetenschappelijk onderzoek Wetenschappelijk onderzoek informatie voor cliënten Inhoud 1 Inleiding 1 Wetenschappelijk onderzoek 1 Waarom zou ik meedoen? 2 Zijn er risico s aan verbonden? 2 De opzet van een onderzoek 2 Wat betekent

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Geachte heer/mevrouw, Wij vragen u vriendelijk om mee te doen aan een medisch-wetenschappelijk onderzoek. Meedoen is vrijwillig. Om mee te doen is wel uw schriftelijke toestemming nodig. U ontvangt deze

Nadere informatie

10 ZAKEN DIE JE MOET WETEN VOOR JE IN HET

10 ZAKEN DIE JE MOET WETEN VOOR JE IN HET WERKEN MET EEN ZIEKTE- EN INVALIDITEITSUITKERING TOEGELATEN ARBEID 10 ZAKEN DIE JE MOET WETEN VOOR JE IN HET SYSTEEM STAPT WERKEN MET EEN ZIEKTE- EN INVALIDITEITSUITKERING TOEGELATEN ARBEID Vorig jaar

Nadere informatie

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Pagina 1 Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Juni 2011 - Nieuwsbrief Nr 3 Beste verloskundige en assistente, Dit is de derde nieuwsbrief over het onderzoek Alcohol en Zwangerschap van het Nederlands Instituut

Nadere informatie

Bodyprotectors. Beestjes in het bos STAL T REELAER NIEUWSBRIEF. Interessante informatie: In dit nummer: Teken 1. Ruiter en paard van de maand!

Bodyprotectors. Beestjes in het bos STAL T REELAER NIEUWSBRIEF. Interessante informatie: In dit nummer: Teken 1. Ruiter en paard van de maand! STAL T REELAER NIEUWSBRIEF Interessante informatie: De nieuwe cross hindernissen zijn inmiddels in gebruik genomen. Op 17 april is het lente concours. Nog niets te doen in de mei vakantie? Kijk op pagina

Nadere informatie

INFORMATIE- EN TOESTEMMINGSFORMULIER. retropubische prostatectomie

INFORMATIE- EN TOESTEMMINGSFORMULIER. retropubische prostatectomie INFORMATIE- EN TOESTEMMINGSFORMULIER retropubische prostatectomie De BAU geeft de toestemming aan urologen om het onderstaand formulier voor geïnformeerde toestemming te gebruiken voor hun praktijk. Het

Nadere informatie

ree n ve i r z zek e erin n gen

ree n ve i r z zek e erin n gen reizen en verzekeringen Op reis kan er vaker dan thuis iets onverwachts gebeuren. Daarom wil je misschien extra bescherming tegen de financiële gevolgen van vervelende gebeurtenissen. Maar verzekeringen

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Leflunomide (Arava ) Voorgeschreven door de reumatoloog

Patiënteninformatie. Leflunomide (Arava ) Voorgeschreven door de reumatoloog Patiënteninformatie Leflunomide (Arava ) Voorgeschreven door de reumatoloog Inhoud Inleiding... 3 Werking van leflunomide... 3 Het gebruik van leflunomide... 3 Bijwerkingen... 4 Controle... 4 Vruchtbaarheid,

Nadere informatie