Leiden Law Magazine. Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Maart Inhoud

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leiden Law Magazine. Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Maart 2008. Inhoud"

Transcriptie

1 Maart 2008 Leiden Law Magazine Het effect van Leiden Jan Maarten Slagter is sinds 1 oktober 2007 de directeur van de Vereniging van effectenbezitters (VEB). Slagter (1969) studeerde tussen 1987 en 1993 Nederlands recht in Leiden. Na zijn studie heeft hij ruim vier jaar bij advocatenkantoor Loeff Claeys Verbeke als ondernemingsrechtadvocaat gewerkt, waarna hij in 1998 in dienst trad van het Financieele Dagblad. Hij heeft hier twee jaar de functie van redacteur Kapitaalmarkten vervuld en vervolgens vier jaar de functie van redacteur Banken. In september 2004 vertrok hij voor diezelfde krant als correspondent naar Londen, waar hij ook als correspondent voor Business News Radio optrad. Ankie Broekers en Jelle Nijland hadden een gesprek met hem over zijn studietijd in Leiden, het directeurschap van de VEB, zijn visie op aandeelhoudersactivisme en recente ontwikkelingen op de Nederlandse financiële markt. Voor de gelegenheid droeg Jan Maarten Slagter als attent gebaar de inmiddels vintage faculteitsdas. Waarom heeft u destijds de keuze laten vallen op de rechtenstudie en waarom is de keuze gevallen op Leiden? Als middelbare scholier won ik een opstelwedstrijd waarbij de prijs bestond uit een meeloopstage van twee weken bij de redactie van het NRC. Dat was in de zomer van 1986 en normaal gebeurt er natuurlijk niet veel in de zomer, maar dit was precies tijdens de periode dat het tweede kabinet Lubbers werd dag voor de ElCid week (jaarlijkse introductieweek voor aankomend studenten, red.) en ik was zo groen als gras toen ik in Leiden aankwam. Wat heel plezierig was aan rechten, was dat je niet zo gek veel tijd kwijt was aan de studie en je er dus allerlei dingen naast kon doen. Het is goed voor mijn ontwikkeling geweest dat ik een tijdje heb rond gehangen op Quintus, waar ik later voorzitter van ben geworden. En in 1989 ben ik redacteur bij Trias (het huidige NOVUM, red.) geworden, waar ik overigens mijn vrouw die ook in de redactie van de Trias zat heb ontmoet. In mijn laatste jaar heb ik in de universiteitsraad gezeten. Pas in dat laatste jaar van mijn studie zag ik hoe leuk het kan zijn om na te denken over het recht en om te schrijven over het recht. Door vakgeformeerd. Er gebeurde dus van alles. Aanvankelijk wilde ik politicologie of geschiedenis gaan studeren, maar de heer Bik van het NRC adviseerde me om rechten te gaan doen. Als het dan mis zou lopen in de journalistiek, kon ik altijd nog advocaat worden. Ik woonde in Oegstgeest en ik heb wel in andere steden gekeken, maar Leiden leek me een leuke stad. Lag een carrière in de financiële wereld altijd al in de planning? Ik ben pas later geïnteresseerd geraakt in de economie en de financiën. In Leiden lag de nadruk meer bij het neerleggen van de basis, bij het bestuderen van zaken als Piet koopt een koe. Nou moet ik zeggen dat ik ook niet echt op zoek ben geweest. Ik werd 18 op de Inhoud Pleitmasterclass wederom een succes 3 In memoriam prof.mr. W.M. Kleijn 3 Studiereis notariële studenten naar China 4 Alumni middag & avond: 26 september Bob Wessels benoemd tot hoogleraar 6 Prijzen/benoeming 8/9 Onderscheiding prof.mr. Robert Feenstra 10 Promotie Antoine Buyse 11 1 miljoen euro per jaar voor arbeidsrecht 13 Emeritaat prof.mr. Pieter Boeles als hoogleraar immigratierecht 13 Alle lof voor Heleen Gall 13 Promotie Anne Meuwese 14 Publicaties 15 Agenda 16 Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken.

2 Vervolg pagina 1 ken als practicum en privatissimum word je echt gestimuleerd om als jurist te denken. Ik heb nog even gespeeld met de gedachte om te promoveren maar al snel besloot ik om de praktijk in te gaan. Ik heb een hele mooie tijd als medewerker bij Loeff gehad, maar uiteindelijk ambieerde ik toch niet een carrière in de advocatuur. Aansluitend op mijn journalistieke belangstelling ben ik bij het FD aan de slag gegaan op de redactie beurzen en markten, hardcore financiële onderwerpen. In 2000 ben ik redacteur Banken geworden. Hoe kijkt u tegen recente gebeurtenissen in de bancaire wereld, in het bijzonder de overnamestrijd rond ABN-AMRO, aan? Het hele tijdperk Groenink heb ik gevolgd. In de periode dat ik redacteur Banken bij het FD werd, werd Groenink voorzitter van de Raad van Bestuur. Achteraf kun je constateren dat het bestuur van ABN-AMRO niet helder is geweest in de koers van de bank. Twee keer is ABN-AMRO fundamenteel van strategie veranderd: Eerst lag de focus op investment banking, maar na de problemen op de beurs werd de koers verlegd naar de moeilijke consumentenmarkt, waar bijvoorbeeld de positie van de Rabobank veel sterker is. Toen dat vervolgens niet goed uitpakte werd gekozen voor de zogenaamde middenmarkt. Dit soort koerswijzigingen zijn niet goed voor het vertrouwen. De kosten van ABN-AMRO waren te hoog en de waarde van het aandeel deed al jaren weinig. Niemand had meer een warm gevoel bij ABN-AMRO. Op dat moment word je kwetsbaar. De brief van TCI was een katalysator. ABN-AMRO heeft in zekere zin de pech gehad in the spotlight van TCI te komen, maar heeft de voorwaarden voor de overname zelf gecreëerd. Het is jammer dat we ABN-AMRO niet als Nederlands bedrijf hebben kunnen behouden. De waarde van ABN-AMRO lag echter 25 miljard euro hoger na het bod van het bankentrio. De Nederlandse overheid is in tegenstelling tot andere landen wel minder geneigd om buitenlandse bieders dwars te liggen. Is Nederland niet altijd het brave jongetje dat het beste in de klas wil zijn? Dat is juist en dat is ook goed. Achter de schermen is er misschien nog wel wat gebeurd waar wij geen weet van hebben, maar het stopt bij de politiek en zo hoort het ook. Uiteindelijk haalt het beste jongetje uit de klas de hoogste cijfers. Hoe kijkt u aan tegen de roep om meer invloed door de overheid bijvoorbeeld door het in het leven roepen van een gouden aandeelregeling? We moeten uitkijken voor een paniekerige reactie op een aantal incidenten. Vorig jaar stonden de hedgefunds in de belangstelling, het jaar daarvoor private equity en nu zijn het de souvereign wealth funds, de staatsfondsen uit het Midden-Oosten en landen als China, die naar de mening van sommigen een bedreiging voor onze Westerse samenleving zouden zijn. Toch moet gezegd worden dat de souvereign wealth funds juist hele stabiele beleggers zijn. De landen achter deze fondsen hebben veel kapitaal, maar dat komt veelal uit olie. Dat raakt op, dus ze hebben op termijn een financieringsprobleem. Er moet rendement komen en dus beleggen deze landen hun kapitaal op een zakelijke manier gericht op een lange termijn rendement in grote westerse banken zoals Citigroup en Morgan Stanley. Ik begrijp dat die fondsen zich als loyale langetermijnbeleggers gedragen. De AEX bestaat dit jaar 25 jaar. Op naar de volgende 25 jaar? Ik vind een termijn van 25 jaar erg lang. We moeten niet vergeten dat de AEX een regionale beurs is. Professionele beleggers kijken over de grenzen heen. Voor particuliere beleggers ligt dit nog wel anders, want zij beleggen graag in wat ze kennen, wat ze kunnen zien. Bovendien is de Euro is er nog niet zo lang, maar ik verwacht dat de AEX na verloop van tijd betekenis zal verliezen ten opzichte van de Europese effectenmarkt. U bent nu directeur van de VEB. Wat is het standpunt van de VEB ten opzichte van de invloed op Nederlandse bedrijven door hedgefunds of private equity? Als VEB behartigen we met name de belangen van de particuliere belegger. We letten daarbij sterk op transparantie en bescherming van minderheidsaandeelhouders. Over het algemeen houden hedgefunds zich niet bezig met aandeelhoudersactivisme. Er zijn slechts enkele uitzonderingen, bijvoorbeeld kleine fondsen zoals TCI. De VEB staat aan de kant van de hedgefunds als het gaat om een efficiëntere bedrijfsvoering. Activistische fondsen, die een bedrijf een bepaalde richting op proberen te sturen, hebben over het algemeen een positieve werking. In het Nederlandse systeem kan het echter voorkomen dat in sommige gevallen de belangen van het fonds botsen met de verantwoordelijkheid van het bestuur en de strategie zoals die is uitgezet voor de onderneming. Denk aan Stork waar een kleiner fonds inging tegen de strategie van het bestuur. Door de tussenkomst van de IJslanders (LME) werd de situatie nog lastiger. De IJslanders hadden namelijk een belang dat strijdig was met het belang van de overige aandeelhouders. De VEB heeft het bestuur van Stork in deze dan ook gesteund. Het betrof een betrekkelijk uitzonderlijke situatie die niet meer zo snel zal voor komen, zeker niet nu de Richtlijn openbaar overname bod is geïmplementeerd. Hoe heeft de VEB de rol van de ondernemingskamer in de ABN-AMRO zaak ervaren? Wij waren heel blij met de uitspraak van Willems bij ABN-AMRO, ook al heeft de Hoge Raad die uitspraak later gecasseerd. Het heeft partijen de tijd gegeven waardoor uiteindelijk twee concurrerende biedingen konden worden uitgebracht. Overigens krijgt de zaak nog wel een staartje. Deze maand wordt bekend of er een enquêteprocedure kan worden gestart, zodat duidelijk wordt wie wat heeft gedaan of juist nagelaten. Ik maak me overigens wel enige zorgen over het Nederlandse politieke klimaat. We moeten ons goed realiseren dat aandeelhoudersrechten heel belangrijk zijn voor de aantrekkingskracht van de Nederlandse beurs. Als het moeilijker wordt voor aandeelhouders om bijvoorbeeld agendapunten voor de algemene vergadering van aandeelhouders voor te dragen, is dat geen goede zaak. Het kabinet wil de dialoog tussen verschillende partijen binnen de onderneming vergroten; dan lijkt het beperken van de rechten van aandeelhouders met betrekking tot het vaststellen van de agenda niet in de rede te liggen. Op de huidige bankencrisis terugkijkend, ervaar ik het als teleurstellend hoe de banken, meer specifiek het management daarvan, zelf hebben bijgedragen aan de crisis door het ontwikkelen van zeer gecompliceerde financiële producten. De aandeelhouder, de kapitaalverschaffer, heeft het nakijken; de waarde van zijn aandeel is gekelderd. Ik heb wel eens gezegd dat afgezien van het huwelijk er geen grotere vertrouwensband bestaat dan het aandeelhouderschap. Dat is niet helemaal waar. In het huwelijk wordt in principe de zwakkere beschermd door alimentatierechten en dergelijke. In het effectenrecht wordt de zwakkere, de aandeelhouder, juist niet zo goed beschermd. We leven in een onrechtvaardige wereld! Door Ankie Broekers-Knol en Jelle Nijland 2

3 Pleitmasterclass wederom een succes Sinds een aantal jaren waakt de Facultaire Pleitcommissie over de kwaliteit van het pleiten in Leiden. Deze commissie bestaat uit advocaten en vertegenwoordigers van de faculteit. Twee succesvolle initiatieven zijn uit deze commissie ontstaan. Het Cleveringa Pleitconcours waarbij prof.mr. H.J. Snijders een leidende rol vervult en de Pleitmasterclass die door de afdeling Moot Court onder leiding van haar directeur mr. A. Broekers-Knol wordt georganiseerd. De Pleitmasterclass is een samenwerking tussen de faculteit en de advocatenkantoren De Brauw Blackstone Westbroek en NautaDutilh. Vertegenwoordigers van deze kantoren hebben ook zitting in de Facultaire Pleitcommissie. In november 2007 werd de Pleitmasterclass voor de vierde keer gehouden. Het doel van de Pleitmasterclass is het aanscherpen van de pleitvaardigheden van de deelnemers. in memoriam Prof.mr. W.M. Kleijn Deelnemers voor de Pleitmasterclass worden in beginsel geselecteerd uit studenten die het Moot Court onderwijs cum laude hebben afgelegd. Daarmee is de kwaliteit van de deelnemende studenten gegarandeerd. Zeer geïnteresseerde studenten die geen cum laude hebben behaald, kunnen ook voor deelname solliciteren. De afdeling Moot Court maakt de selectie. Het gastheerschap voor de Pleitmasterclass rouleert ieder jaar en dit keer was Nauta- Dutilh aan de beurt. Zij koos het kantoor te Rotterdam als locatie. Na een hartelijke ontvangst werden de studenten tijdens de lunch toegesproken door Mr J. Loorbach, die bestuurslid is van NautaDutilh. Daarna werden de studenten onderwezen door advocaten van NautaDutilh, waaronder prof. A.I.M. van Mierlo, in de fijne kneepjes van het pleiten. Ook de omgang met de soms lastige rechters kwam daarbij aan bod. Maar ook de vraag hoe lang je moet pleiten, hoe je de aandacht van de rechters houdt en hoe je reageert op aanvallen van de wederpartij. Daarna was het de beurt aan de studenten om het geleerde in praktijk te brengen. Ten overstaan van een deskundige rechtbank hielden zij de door hen voorbereide pleidooien. Bij de borrel werden de beste pleiters gehuldigd. Ankie Broekers-Knol, directeur van Moot Court en lid van de Facultaire Pleitcommissie: Het bijzondere aan de Pleitmasterclass is dat de studenten die hun pleitvaardigheden al hebben bewezen bij Moot Court deze nog verder kunnen ontwikkelen onder leiding van juristen uit de praktijk. Dat wordt door de studenten als zeer leerzaam ervaren. De samenwerking tussen de faculteit en de advocatenkantoren verloopt goed en het is een goede kans om in de advocatuur geïnteresseerde studenten met de advocatuur in het algemeen en deze kantoren in het bijzonder te laten kennismaken. Moot Court docent Ard van der Steur verruilde twee jaar geleden de advocatuur voor een parttime functie bij Moot Court. Hij is lid van de Facultaire Pleitcommissie en kan uit eigen waarneming het enthousiasme van de deelnemers bevestigen. Mogelijk zullen we samen met andere kantoren in de toekomst zelfs een tweede Pleitmasterclass organiseren. Dit jaar hebben we namelijk deelnemers moeten afwijzen, zoveel interesse bestaat er voor deze dag. Volgend jaar zal De Brauw Blackstone Westbroek als gastheer optreden, mogelijk al in hun nieuwe kantoor in Amsterdam. Op 4 maart jl. overleed prof.mr. W.M. Kleijn ( s-gravenhage 1927), van hoogleraar burgerlijk en notarieel recht aan de Leidse juridische faculteit. Na het gymnasium studeerde Kleijn aanvankelijk theologie en geschiedenis te Leiden, vanaf 1947 Nederlands recht. Hij legde na het doctoraal examen Nederlands recht de staatsexamens notariaat deel II en III af. In 1969 promoveerde hij, cum laude, op De Boedelscheiding te Leiden bij prof.mr. K. Wiersma. Hij was enige jaren werkzaam als kandidaat-notaris. In 1954 werd hij daarnaast verbonden als docent aan de opleiding voor de notariële staatsexamens. In 1962 werd hij benoemd tot wetenschappelijk medewerker Notarieel recht aan de Leidse Universiteit. Kleijn was ongetwijfeld een van de meest markante hoogleraren aan de juridische faculteit gedurende de afgelopen decennia. Hij was niet alleen een begenadigde docent met veel gevoel voor humor, maar ook een veelzijdig jurist met veel creatieve gedachten als wetenschapper. Ook internationaal had hij vele contacten. Zo doceerde hij onder meer in Indonesië, Suriname en op de Nederlandse Antillen. Tot op het laatst bleef hij actief in het postacademisch onderwijs. Wat betreft het onderzoek lag het zwaartepunt van zijn belangstelling in het goederenrecht, contractenrecht, erfrecht en huwelijksvermogensrecht. Het meest bijzonder was misschien wel zijn enorme interesse in anderen, met name zijn studenten. Velen zijn hem dank verschuldigd voor al hetgeen zij van hem hebben geleerd. 3

4 Studiereis notariële studenten naar China De Broederschap der Notariële Studenten te Leiden (BNSL) organiseert elk collegejaar een studiereis. Dit keer vertrokken op 22 januari jl. 23 notariële studenten en vijf docenten voor ruim een week naar Beijing. De eerste dagen bezocht de groep onder begeleiding van de reisleidster Ting Ting de belangrijkste bezienswaardigheden van de Chinese hoofdstad zoals het Tian an menplein, de Verboden Stad, de Tempel van de Hemel en het Zomerpaleis. De Grote Muur werd bij een temperatuur van 7 C beklommen. Het reisprogramma bevatte ook minder toeristische elementen. De voorzitter van de Chinese Notary Association, Mr. Wang, ontving de groep op zijn kantoor en gaf uitleg over de steeds grotere rol die de Chinese notaris speelt in het rechtsverkeer aldaar. Het was al eerder (vooral in restaurants) nuttig gebleken dat één van de notariële studenten, Jia Jia Zheng, vloeiend Chinees spreekt. Bij de Notary Association kon zij als tolk fungeren bij de vragen over bijvoorbeeld het Chinese huwelijksvermogensrecht en de vormvereisten voor de koop van onroerende zaken: vragen die de Chinees- Engels sprekende tolk toch wat boven de pet gingen. Het kantoor Baker McKenzie, een van de sponsoren van deze reis, had twee notarissen (onder wie het oud BNSL-lid Alexander Spoor) van hun vestiging in Amsterdam naar het kantoor in Beijing laten overvliegen om de studenten daar te ontvangen. Aan het einde van de week werd een bezoek gebracht aan de Nederlandse Ambassade, waar door de eerste secretaris Job van den Berg een zeer informatieve uitleg werd gegeven over de politieke en juridische situatie in China. Studenten en docenten op het Tian an menplein. V.l.n.r. Linda de Zeeuw, Caroline Escher en Andy Furr. Zie voor de activiteiten van de BNSL en voor meer foto s: JiaJia Zheng. Uiterst links, prof.mr. W.G Huijgen; middenachter mr. P.C. van Es; uiterst rechts, mr. J. Nijland. 4

5 Clementine Breedveld (docent) en Aad Oomen (deken BNSL). Ting Ting. Het BNSL-bestuur. Alumnimiddag en -avond Vrijdag 26 september 2008 Postacademische sessies met aansluitend diner Informatie & aanmelden: 5

6 Bob Wessels benoemd tot hoogleraar Internationaal Insolventierecht Bob Wessels is per 1 september 2007 benoemd tot hoogleraar Internationaal Insolventierecht. Wessels studeerde rechten aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. Hij studeerde af in zowel het Nederlands recht (1974) als in het notarieel recht (1977). Na drie jaar werkzaam geweest te zijn als bedrijfsjurist, begon hij in 1977 als wetenschappelijk medewerker bij de VU. In 1988 promoveerde hij aan deze universiteit op Natuurlijke verbintenissen. Civiel- en fiscaalrechtelijke beschouwingen over rechtens nietafdwingbare verbintenissen. Een week na zijn promotie werd hij aangesteld als gewoon hoogleraar burgerlijk recht en handelsrecht aan de VU. In 1992 verbond hij zich als partner aan de rechtsvoorganger van Holland Van Gijzen, Advocaten en Notarissen. Hij bleef hoogleraar, zij het sedert 1997 voor 0,2 fte. In 2005 trad hij terug uit het kantoor. Hij is sindsdien zelfstandig gevestigd juridisch adviseur. Na twintig jaar hoogleraar te zijn geweest aan de VU, maakt hij nu deel uit van de afdelingen Ondernemingsrecht (departement Civiel recht) en Bedrijfseconomie (departement Fiscale en economische vakken) in Leiden, ook voor een aanstelling van één dag per week. Uit uw boeken en andere publicaties blijkt dat uw belangstelling uitgaat naar het privaatrecht in zijn volle breedte. U heeft onder andere gepubliceerd over natuurlijke verbintenissen, de stichting, algemene voorwaarden, gentlemen s agreements, bijzondere overeenkomsten, borgtocht, koop en verkoop en franchising. Hoe komt het dat al deze verschillende onderwerpen uw aandacht hebben getrokken? Als student vond ik bijna alles op het privaatrechtelijke gebied boeiend. Zo las ik niet alleen de opstellen van Eggens, maar ook bijvoorbeeld die van Hirsch Ballin sr. over het auteursrecht. Mijn scriptie ging over zaken in het publiek domein, een terrein op het snijvlak van privaat- en publiekrecht. Toen ik na mijn studie Nederlands recht bedrijfsjurist werd, kwam ik er al snel achter dat de studie onvoldoende was toegesneden op wat er in het bedrijfsleven van je werd verwacht. Ik kreeg niet alleen vragen over het vennootschapsrecht, maar bijvoorbeeld ook over het fiscale recht of het erfrecht. Ik heb toen besloten in de avonduren notarieel recht te gaan studeren. Toen ik later wetenschappelijk medewerker werd bij prof. G.H.A. Schut, besloot ik een proefschrift op een snijvlak te schrijven en dat werd op het snijvlak van het privaatrecht en het fiscale recht. Ik vond het interessant dat bijvoorbeeld de begrippen schenking en natuurlijke verbintenis in het privaatrecht een nuance anders wordt ingevuld dan in het fiscale recht. Ook later heb ik onderzoek gedaan naar wat je grensonderwerpen kunt noemen, zoals de civielrechtelijke en fiscale regeling van de stichting, gentlemen s agreements en de fiscale overeenkomst. Achteraf bezien valt de belangstelling voor dit soort onderwerpen ook nog anders te verklaren. De civielrechtelijke wereld was in de jaren niet zo erg spannend. De techniek was wel duidelijk; alles stond zo n beetje in de Asser-serie beschreven. De invoering van het Nieuw BW in 1992 bracht hierin verandering. Dat heeft sinds het midden van de jaren 80 een enorme stimulans gegeven aan het weer eens doordenken van centrale noties van ons huidige vermogensrecht en haar ontwikkeling sedertdien, begeleid door vele dissertaties, waaronder natuurlijk ook Leidse. Als onderdeel van het mastervak Internationaal Commercieel recht doceert u het vak Internationaal Insolventierecht. U geeft hierover ook u een privatissimum. Het is een zeer actueel onderwerp door de internationaal doorwerkende faillissementen als dat van bijvoorbeeld Yukos Oil. Waar komt uw belangstelling voor het insolventierecht vandaan en waarom hebt u besloten dit vak in Leiden te gaan doceren? Nadat ik samen met R.H.C. Jongeneel de studiepocket over Algemene voorwaarden had afgerond werd ik door medewerkers van de Universiteit Utrecht benaderd voor een bewerking van het handboek voor het Nederlandse handels- en faillissementsrecht van M. Polak. Dat boek kwam uit 1972, dus nog vóór de invoering van Boek 2. De bewerking die ik voor ogen had bleek met deze medewerkers lastig te realiseren. Mijn leidraad was: Nederland heeft behoefte aan een nieuw standaardwerk, waarin ook onderdelen van vennootschapsrecht, vermogensrecht, burgerlijk procesrecht en belastingrecht, die mede het insolventierecht gestalte geven, zijn verwerkt. Enfin, u weet dat dit uiteindelijk een serie van 10 delen is geworden, gepubliceerd van 1999 tot Zo ben ik het faillissementsrecht ingerold. Op een congres, medio 2006, sprak ik eens met Steef Bartman (hoogleraar Ondernemingsrecht), die in de Leidse Master het vak Europees en vergelijkend vennootschapsrecht (thans: Internationaal Commercieel recht) doceert. In zijn plannen om een masteropleiding op het terrein van europees bedrijfsrecht te realiseren, ontbrak het Europese insolventierecht nog. De Europese verordening van 2002 op dit terrein ontwikkelt zich nagenoeg buiten de dimensies van het Europese vennootschapsrecht om, maar is wel of utmost importance als u denkt aan recente insolventies als die van Parmalat, MG Rover of BenQ, telkens ten minste tien jurisdicties omvattend, vele honderden miljoenen aan activa en de werkgelegenheid van vele duizenden werknemers. Omdat ik de laatste vier jaar aan de VU alleen Engelstalig onderwijs voor buitenlandse studenten heb gedoceerd, wilde ik ook Nederlandse studenten daarover onderwijzen. Door zijn initiatief heb ik nu de mogelijkheid om met Nederlandstalige masterstudenten te brainstormen over verschillende onderwerpen op dit gebied en samen met hen dit vak verder te ontwikkelen. Er zijn nu vier studenten een scriptie aan het schrijven over internatonaal insolventierecht. Twee hiervan zijn avondstudenten die de Spaanse taal beheersen. Zij vergelijken het Spaanse recht, dat in 2003 gewijzigd is, met het voorontwerp voor het Nederlandse insolventierecht. Een andere scribent heeft zijn scriptie al afgerond. Deze gaat over de positie van de buitenlandse curator hier te lande. De situatie van de Russische curator van Yukos Oil was zijn inspiratiebron en als ik meer van dergelijke scripties krijg dan ben ik een gelukkig man. Ik wil 6

7 ook mijn internationale netwerk voor de studenten openstellen, zodat zij hiervan gebruik kunnen maken bij hun onderzoek. Welke problemen en ontwikkelingen spelen in het internationale insolventierecht? Centraal staat de rechtspersoon die vermogensbestanddelen heeft in verschillende landen. Wanneer deze zijn crediteuren niet meer betaalt, doemen verschillende vragen op. Welke rechter is bevoegd het faillissement uit te spreken? Welk recht is van toepassing op de formele en materiële aspecten van die procedure? Welk recht is beslissend als partijen in een internationaal contract een expliciete forumkeuze hebben opgenomen? Moet een uitspraak bijvoorbeeld houdende surseance in andere landen worden erkend? Wat is de positie van de buitenlandse curator? Kan hij hier in Nederland gelokaliseerde assets, waarop een pandrecht rust, tot zich nemen? Kan in een ander land een eigen insolventieprocedure worden gestart en zo ja, wat is de verhouding tot de eerder geopende procedure? Het zijn in wezen vaak IPR-vragen, maar zij worden door de typische collectiviteit van schuldeisers, die bij een insolventieprocedure betrokken zijn, vaak van eigen antwoorden voorzien. Daarnaast is de invloed van van land tot land verschillende stelsels van voorrang of juist achterstelling van vormen van leningen, zoals die van aandeelhouders volgens het Duitse recht. Een belangrijke processuele ontwikkeling in het internationaal insolventierecht is de grensoverschrijdende samenwerking tussen vooral curatoren, maar ook tussen rechters. Internationaal insolventierecht zal voor veel professionals een culture shock met zich brengen. Ik zie het als een uitdaging dat de Leidse rechtenfaculteit als één der eersten in Europa een, zij het bescheiden, leerstoel aan dit vakgebied wijdt. U bent lid van de Commissie insolventierecht, die het Ministerie van Justitie adviseert over de herziening van het faillissementsrecht. Welke veranderingen brengt dit in het internationale insolventierecht? Belangrijke vragen die spelen bij grensoverschrijdende faillissementen zijn in de Nederlandse wet niet geregeld en ook de rechtspraak is niet concludent. Er staan maar een paar artikelen in de Faillissementswet (art ). In het Voorontwerp voor een nieuwe Insolventiewet zijn circa 35 bepalingen opgenomen. Dat is nog bescheiden als je de omvang van het recent op dit punt gewijzigde Engelse insolventierecht daarmee vergelijkt. De Europese Verordening betreffende insolventieprocedures heeft bij het opstellen van het Voorontwerp een belangrijke rol gespeeld, maar ook de UNCI- TRAL Model Law on Cross-Border Insolvency. Daarnaast hebben we een zestal Europese wetgevingen bezien, die sinds 1999 hun internationale insolventierecht hebben aangepast. De nieuwe bepalingen zullen vooral van belang zijn in gevallen waarop de Europese Verordening niet van toepassing is, dus in relaties met de USA, Zwitserland, Turkije, Rusland en Japan. Voorafgaand aan mijn inaugurele rede op 6 juni aanstaande zal hier in Leiden een internationale conferentie worden gehouden, waarin deze bepalingen in het Voorontwerp zullen worden besproken. Verder is er aandacht voor de voor curatoren geldende beroeps- en gedragsregels. Gelukkig kunnen we met behulp van externe sponsoring een tiental buitenlandse hoogleraren uitnodigen. Het uitdagende voor studenten is dat het onderwerp gedragsregels momenteel het thema van mijn privatissimum is. Als studenten uit deze groep participeren in deze internationale conferentie dan zullen ze werkelijk met een degelijke internationale dimensie de studie kunnen afsluiten. Op 22 februari jongstleden heeft u van de VU afscheid genomen met de rede Belangenstrijd in het insolventierecht Over welke belangenstrijd heeft u gesproken? Op de faillissementscurator rust de taak de onderling tegenstrijdige en botsende belangen van schuldeisers te behartigen. Hoe moet hij deze belangen tegen elkaar afwegen? Welke rol is hierbij weggelegd voor de redelijkheid en billijkheid zoals deze in art. 3:12 BW is uitgewerkt of moet het faillissementsrecht juist doof zijn voor deze vage noties? Ik ben er een voorstander van dat bijvoorbeeld het goederenrecht en het insolventierecht mede door vermogensrechtelijke kernbegrippen als misbruik van bevoegdheid en redelijkheid en billijkheid wordt bepaald. Als voorbeeld heb ik onder meer gegeven de bank die op verschillende vorderingen van de failliet een stil pandrecht heeft. Doordat de pandlijsten weinig specifiek zijn heeft deze bank geen adresgegevens van de debiteuren van de failliet. Moet de curator deze adresgegevens aan de bank geven? Art. 3:12 BW kan hier richting geven. Ik denk dat de bank op de blaren moet zitten en hoop anderen, die menen dat de curator te allen tijde voor de pandhoudende bank de boeken moet openen, van hun ongelijk te hebben overtuigd. Interview: Clementine Breedveld-de Voogd Joint Insolvency Conference 5 en 6 juni 2008 Kamerlingh Onnes Gebouw, Lorentzzaal, Steenschuur 25 te Leiden Op 5 en 6 juni 2008 wordt een tweedaagse conferentie georganiseerd met als titel Joint Insolvency Conference. Crossing (Dutch) Borders in Insolvency. Deze conferentie betreft de nieuwe ontwikkelingen in het insolventierecht en de impact daarvan in Nederland. Dagvoorzitter is professor Bob Wessels. Na afloop van deze conferentie op 6 juni zal hij zijn oratie uitspreken in de Hooglandse Kerk. Deze conferentie wordt georganiseerd door INSOL Europe s (www.insol-europe.org) academisch forum i.s.m. het E.M. Meijers Instituut. Aan deelname worden 7 NOVA-punten toegekend. Voor meer informatie zie : 7

8 prijzen Leiden wint de nationale ronde van de Philip Jessup International Law Moot Court Competition Een team van Leidse masterstudenten heeft de Nederlandse voorronde van de prestigieuze Philip Jessup International Law Moot Court Competition gewonnen. Deze competitie vond plaats op zaterdag 2 februari 2008 in het Paleis van Justitie in Den Haag. In april vertegenwoordigt dit team Nederland bij de wereldfinale in Washington DC. Het Leidse team bestaat uit de masterstudenten Jessica Peake, Emmanuelle Debouverie, Marijke Bos en Sahib Singh. Coach van het team is Thomas Skouteris, docent bij de afdeling Internationaal Publiekrecht van de Leidse rechtenfaculteit. De Jessup Moot Court is een wereldwijde internationaalrechtcompetitie, waarin teams van universiteiten procedures simuleren voor het Internationale Hof van Justitie, het belangrijkste gerechtelijke orgaan van de Verenigde Naties. De casus van dit jaar ging over complexe juridische onderwerpen gerelateerd aan onder meer terrorisme, mensenrechten, kidnapping en interventie in de binnenlandse aangelegenheden van andere staten. Vijf universiteiten namen deel aan de Nederlandse ronde, namelijk Utrecht, Rotterdam, UvA, Maastricht en Leiden. De wisselbeker, voor het laatst door Leiden gewonnen in 2003, wordt voor één jaar veilig in het KOG bewaard tot het Leidse team hem weer zal verdedigen in Facultaire Jongbloedscriptieprijs Leidse juristen winnen Internationaal Humanitair Recht Moot Court Competition Een team van Leidse studenten won eind februari de eerste Internationaal Humanitair Recht Moot Court Competition van het Nederlandse Rode Kruis. Op 29 februari vertegenwoordigden Pernille Walther, Doriane Lachal en Jessica Maeda de Universiteit Leiden bij deze competitie. Het team werd gecoacht door Helen Hamzei en Daniëlla Dam de Jong, PhD kandidaten bij de afdeling Internationaal Publiekrecht. Het Leidse Team moest tegen vijf andere Nederlandse Universiteiten aantreden (VU, Uva, Maastricht, Radboud Universiteit en de UU) op de Juliana Kazerne in Den Haag the legal capital of the world. De competitie heeft als doel het recht uit de boeken te halen, door middel van simulaties, rollenspelen en moot courts. De jury bestaat uit eminente wetenschappers en internationale rechters, namelijk professor Kalshoven, rechter Orie en rechter Keith. Zij beoordeelden de teams op basis van hun theoretische kennis, begrip en toepassing van het Internationaal Humanitair Recht. Vanaf volgend jaar krijgt deze competitie een nieuwe naam: The Frits Kalshoven Competition of International Humanitarian Law ter ere van de bekende Leidse emeritus hoogleraar. Het Leidse team liet zien dat zij het Internationaal Humanitair Recht kan toepassen op zeer lastige casus. Ook overtuigden zij de internationale jury ervan dat zij uitstekende sprekers zijn, die opvallen door hun team spirit. Hazelhoff Van Huet Scriptieprijs 2007 Eerste plaats: What Consitutues Occupation? Israel as Occupying Power in the Gaza strip after the Disengament. Auteur: Sander David Dikker Hupkes Begeleider: prof.dr. C. J. R. Dugard (tot voor kort verbonden aan de afdeling Internationaal Publiekrecht, Departement Publiekrecht) Tweede plaats: Criminalizing Hate Speech as the Crime against Humanity of Persecution Auteur: mw Alexandra Helena toe Laer Begeleider: dr. L.J. van den Herik Derde plaats: De vrijheid om onderhandelingen af te breken. Auteur: Jan Coenraad van Nass Begeleider: prof.mr. J.H. Nieuwenhuis De winnende scriptie Bank-en effectenrecht is De evolutie van stemmen op afstand en over de grens van mr. Sonja Aćimović. 8

9 AB-jaarprijs voor Tom Barkhuysen en Willemien den Ouden voor de beste annotatie Op woensdag 16 januari jl. ontvingen prof.mr. T. Barkhuysen en prof.mr. W. den Ouden van de afdeling staats- en bestuursrecht van de Universiteit Leiden uit handen van jurylid prof.mr. R. van Male (Centrale Raad van Beroep) de jaarprijs 2007 voor de beste annotatie in het bestuursrechtelijke jurisprudentietijdschrift AB. De jury selecteerde de noot die betrekking had op een uitspraak over terugvordering van ESF-subsidies, waarbij het legaliteitsbeginsel en het beginsel van de formele rechtskracht met elkaar in botsing kwamen (ABRvS 2 augustus 2006, AB 2007, 96) uit de bijna 500 annotaties die in 2007 in de AB werden opgenomen. De jury beoordeelde de annotaties op basis van de volgende criteria. Een annotatie dient te vertrekken vanuit een juist begrip van de uitspraak. De annotator dient de uitspraak voorts te verklaren binnen het systeem van het recht en het desbetreffende leerstuk. Volgens de jury wordt de kwaliteit van de annotatie verder afgemeten aan criteria als de deugdelijkheid van het bronnenonderzoek en de diepgang van de analyse en het commentaar. De winnende noot werd geprezen om zijn kritische creativiteit en de uitgevoerde interne rechtsvergelijking met het straf- en civiele recht. Bovendien liet de bijdrage zich lezen als een hoge snelheidstrein. De jury kwam tot de conclusie dat wanneer de aan noten te stellen eisen onder elkaar worden gezet, vastgesteld moet worden dat het in hoofdlijnen gaat om criteria die gelden voor elk goed rechtswetenschappelijk onderzoek. Dit betekent volgens de jury dat goede annotaties verantwoord kunnen worden als vruchten van wetenschappelijk onderzoek. Jaap Schouten Roeier 2007 & Leids sportman 2007 De student Fiscaal recht is vanwege zijn prestaties in het afgelopen seizoen uitgeroepen tot Leids sportman van Vervolgens pakte hij de titel Roeier van het jaar In een verkiezing georganiseerd door het tijdschrift Roeien van de KNRB is Jaap Schouten verkozen tot Roeier van het jaar Jaap Schouten, roeier van Njord, heeft afgelopen jaar verscheidene nationale wedstrijden gewonnen, waaronder de prestigieuze Skiffhead en het kampioenschap in de lichte skiff. Gouden Stoofpeer bestuursrecht Ymre Schuurmans is in het tijdschrift Mr. verkozen tot Nederlands beste jurist, onder de 35 jaar, op het gebied van het bestuursrecht. Een groep van 25 kopstukken uit het bestuursrecht (de peers) kon een stem uitbrengen. Naar aanleiding van de uitreiking van de Gouden Stoofpeer is in Mr. (2008, nr. 2) een interview geplaatst met de Leidse universitair docent staats- en bestuursrecht. PAO-onderwijsprijs 2007 De heer Redman ontving tijdens de nieuwjaarsreceptie de PAO- Onderwijsprijs 2007 voor beste docent in Voor zijn bijdrage aan de cursus Echt Engels gaven de cursisten een totaalscore van 9,9! De heer (Peter) Redman [(1950), Bristol, Engeland], studeerde Engelse taal en letterkunde in Leicester. In 1979 kwam hij naar Nederland en geeft hij onder meer les aan advocaten en bedrijfsjuristen. Op geheel eigen wijze, met veel humor, zet hij tijdens de cursus de puntjes op de i. De best gewaardeerde cursus was in 2007 Vragen rond de model koopakte voor bestaande woningen, door Clementine Breedveld en Pim Huijgen. De cursus scoorde op een schaal van 1-5 het cijfer 4,70; De best bezochte cursus van 2007 was Actualiteiten Auteursrecht, onder leiding van Dirk Visser, met 112 inschrijvingen. Young European of the Year Paul de Kuijer, student rechtsgeleerdheid, is in Berlijn uitgeroepen tot Young European of the Year. De uitverkiezing is een initiatief van de Heinz-Schwarzkopf Foundation en heeft tot doel om jongeren tussen de 18 en 28 jaar te belonen die zich op succesvolle wijze hebben ingezet voor Europese integratie. De prijs, een geldbedrag van 5000, wordt onder auspiciën van het Europees Parlement jaarlijks toegekend door een jury van vertegenwoordigers van het Europees Parlement, de Europese Commissie, het Europese Jongeren Parlement en de Heinz-Schwarzkopf Young Europe Foundation. Met zijn uitverkiezing is Paul de Kuijer de eerste Nederlander die deze prijs in zijn tienjarig bestaan in ontvangst mag nemen. De jury roemde De Kuijer vooral voor zijn buitengewone en duurzame bevordering van het Europees bewustzijn in een tijd waarin euroscepsis een zekere intellectuele chic lijkt te hebben. Paul de Kuijer viel op bij de jury door de educatieve projecten die hij initieerde en waaraan hij bijdroeg. Als middelbare scholier organiseerde hij al politieke debatten en simulatieparlementen. Als student aan onze faculteit gaf hij hieraan een vervolg met een Europees Studentenparlement. benoeming Drs. Tanja Masson-Zwaan benoemd tot voorzitter van het International Institute of Space Law (IISL) Drs. Tanja Masson-Zwaan is per 1 januari 2008 benoemd tot voorzitter van het prestigieuze International Institute of Space Law (IISL) in Parijs. Masson-Zwaan studeerde af in het Internationaal publiekrecht aan de Universiteit Leiden en is daar sinds kort plaatsvervangend directeur van het Instituut voor Lucht- en Ruimterecht. Ze volgde in die functie prof.dr. Frans von der Dunk op. 9

10 Facultaire onderscheiding prof.mr. Robert Feenstra De Meijerspenning In het jaar 1988 heeft het bestuur van de faculteit der rechtsgeleerdheid besloten een onderscheiding in de vorm van een penning in te stellen voor personen of instellingen, die op welke wijze dan ook van uitzonderlijke betekenis voor de Leidse faculteit der rechtsgeleerdheid zijn geweest. De onderscheiding is vernoemd naar de prominente Leidse hoogleraar E.M. Meijers, die van 1910 tot 1950 als hoogleraar burgerlijk recht en internationaal privaatrecht aan de faculteit verbonden was met een onderbreking, zoals bekend is, van de periode tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het betreft een penning in brons met de afbeelding van Meijers, gegoten door de Rijnlandse kunstgieterij te Leiden en ontworpen door de in 1931 geboren Nederlandse kunstenaar Frank Letterie. De penning, met daarbij gevoegd een ingelijste door de decaan van de faculteit ondertekende oorkonde, wordt incidenteel toegekend. De faculteit heeft de eerste Meijerspenning in 1988 uitgereikt aan de toenmalige minister van justitie Korthals Altes als blijk van waardering voor diens persoonlijke inzet om het codificatieproces van het privaatrecht tot een goed einde te brengen. In de loop der jaren hebben zowel facultaire medewerkers, als personen van buiten de faculteit de penning ontvangen. Zo zijn de hoogleraren De Smidt, Nieuwenhuis, Feldbrugge Schermers, Reugebrink, Kooijmans en De Roos onderscheiden voor hun uitzonderlijke en niet aflatende inspanningen bij het behartigen van de belangen van de faculteit. De onderscheiding is ook toegekend aan mevr. Van Leeuwen Boomkamp-Oppenhuis de Jong en mevr. Neleman-Dobschütz. Beiden hebben zij zich op bewonderenswaardige wijze voor de faculteit in het algemeen en voor de belangen van studenten in het bijzonder ingezet. In 1994 is het dispuut Tobias Asser onderscheiden bij zijn zeventigjarig bestaan. Twee keer is dit eerbewijs aan een buitenlander verleend. De Amerikaanse hoogleraar Smit kreeg de penning uitgereikt voor zijn bijzondere inbreng bij de organisatie van het Leyden-Amsterdam-Columbia Summer Program in American Law. Daarnaast kreeg de Zuid-Afrikaanse hoogleraar Fourie de penning bij diens afscheid als decaan van de faculteit der rechtsgeleerdheid van Stellenbosch als blijk van waardering voor zijn persoonlijke inspanningen om de banden tussen Leiden en Stellenbosch te versterken. Ten slotte heeft de faculteit der rechtsgeleerdheid van de North-West University (Zuid-Afrika) de penning ontvangen voor de bijzondere inbreng van alle geledingen van die faculteit om hechte betrekkingen met de Leidse faculteit te onderhouden. Eerbewijs professor Feenstra Op zaterdag 9 februari 2008, de alumnidag van de universiteit, heeft de decaan Stolker de Meijerspenning uitgereikt aan prof.mr. Robert Feenstra, emeritus hoogleraar in het Romeins recht en zijn geschiedenis. Met de toekenning van de penning wenst de faculteit te benadrukken hoe groot de waardering is voor al het wetenschappelijk werk van prof. Feenstra. Daarnaast wil men zijn jarenlange betrokkenheid (hij trad zesenvijftig jaar geleden in dienst van de faculteit) met het wel en wee van de Leidse faculteit der rechtsgeleerdheid eren. Grote verdiensten van professor Feenstra voor wetenschap en faculteit Prof. Feenstra, die ondanks zijn hoge leeftijd nog steeds wetenschappelijk actief is, heeft tientallen gezaghebbende publicaties op het terrein van de rechtsgeschiedenis in het algemeen en het Romeins recht in het bijzonder op zijn naam staan. Alom is hij vanwege zijn wetenschappelijk werk en de daaruit voortvloeiende publicaties geëerd. Elf eredoctoraten zijn hem in verschillende Europese landen en Zuid-Afrika ten deel gevallen. Bij de uitreiking van ieder eerbewijs werd hij niet alleen persoonlijk, maar ook als Leids juridisch hoogleraar geëerd. Hierdoor straalde een deel van het aan hem verleende eerbewijs op de Leidse faculteit af. Het is op deze plaats onmogelijk al het wetenschappelijk werk van prof. Feenstra te noemen: het is daarvoor te veel omvattend. Talrijk onderzoek naar het Middeleeuwse en latere Romeinse recht, de rechtsschool van Orléans, naar handschriften op het gebied van het geleerde en halfgeleerde recht is door hem verricht. Ook mag het schrijven van bibliografieën niet onvermeld blijven. Zo verscheen in 2003: Bibliografie van hoogleraren in de rechten aan de Franeker Universiteit tot Onder leiding van prof. Feenstra hebben achttien promovendi de doctorsgraad behaald, onder wie opvallend veel Zuid- Afrikanen. In Zuid-Afrika wordt dan ook niet voor niets over een Feenstra-school gesproken. Het feit dat hij geruime tijd geleden tot Honory Editor van Fundamina, a journal of legal history, het Zuid-Afrikaanse tijdschrift voor rechtsgeschiedenis, is benoemd, geeft aan hoe zeer hij als wetenschapper en geleerde ook in dat land nog steeds wordt geëerd. Prof. Feenstra heeft ook jarenlang aan onze faculteit onderwijs verzorgd. Zijn duidelijke voorkeur ging uit naar het geven van onderwijs aan kleine groepen studenten. Juist in deze groepen excelleerde hij en is hij in staat geweest om juweeltjes van Romeins recht aan rechtshistorisch geïnteresseerde studenten over te brengen. Bij het noemen van studenten kan het voorzitterschap van het Romeinsrechtelijke dispuut Philips van Leyden BP niet achterwege blijven. Generaties Romeinsrechtelijk geïnteresseerde Leidse studenten verbinden de naam Feenstra aan dit nog steeds bloeiend Romeinsrechtelijk dispuut. Ook is hij jarenlang bestuurlijk actief binnen onze faculteit geweest. Hij was één jaar decaan, was voorzitter van talrijke examencommissies en lid van verscheidene facultaire commissies. Hij maakte na de democratiseringsgolf van de zeventiger jaren geruime tijd deel uit van de faculteitsraad. Hij had volgens traditie altijd een vaste 10

11 plaats in de raadsvergadering direct naast het faculteitsbestuur. Voor degenen die hem daar zagen zitten, was het altijd een bijzonder schouwspel. Het leek alsof hij geheel niet bij de les was. Hij zat brieven te tekenen, teksten te corrigeren en dergelijke zonder, naar het leek, de discussies in de raadsvergadering te volgen. Maar dit was maar schijn. Op het moment dat er naar zijn oordeel iets echts belangrijks aan de orde kwam, reageerde hij ineens als een alert raadslid. Eén aspect van de werkzaamheden van prof. Feenstra moet hier nog zeker genoemd worden: zijn activiteiten ten behoeve van het Tijdschrift voor rechtsgeschiedenis. Onvermoeibaar heeft hij zich jarenlang ingezet voor de uitgave van deze Belgisch-Nederlandse coproductie van uitzonderlijk hoog niveau. De naam Feenstra is onlosmakelijk verbonden met dit tijdschrift. Ook vandaag nog zet hij zich met anderen er voor in om het wetenschappelijk topniveau van dit tijdschrift te handhaven. Uit al het voorgaande moge duidelijk zijn geworden dat de faculteit in volle overtuiging en met zeer veel genoegen prof. Feenstra op 9 februari jl. met de uitreiking van Meijerspenning heeft geëerd. Arthur Elias Terugkeer naar huis en haard: promotie Antoine Buyse Grote stromen vluchtelingen die uit hun huizen verdreven worden door etnische zuiveringen. Het zijn bekende beelden uit het nieuws over Kenia, Darfur en Irak. Als de wapens eenmaal zwijgen, is de terugkeer van diezelfde vluchtelingen helemaal niet zo vanzelfsprekend. Vaak zijn er anderen in hun huizen getrokken of werken autoriteiten van een andere etnische en religieuze groep de terugkeer actief tegen. Mensenrechtenjurist Antoine Buyse deed verslag van het onderzoek naar deze problematiek in zijn dissertatie Post-Conflict Housing Restitution The European Human Rights Perspective, with a Case Study on Bosnia and Herzegovina (School of Human Rights Research Series, Volume 25; ISBN ). Hij heeft onderzocht hoe een mensenrecht op huizenteruggave effectiever kan worden afgedwongen in postconflict situaties. Daarbij zijn zowel juridische analyses als ook inzichten uit het jonge wetenschapsgebied van de conflictstudies gebruikt. Uit het onderzoek blijkt allereerst dat er nog geen wereldwijd erkend recht op huizenteruggave bestaat. Bestaande mensenrechtenverdragen, zoals het EVRM, bevatten een dergelijk recht niet. Bij gebrek aan een mondiale norm, pleit Buyse ervoor om het recht in vredesverdragen op te nemen, zodat vluchtelingen en andere ontheemden er in ieder geval in concrete situaties een beroep op kunnen doen. Daarnaast gaat het onderzoek in op de ondersteunende structuren voor het recht: bij welke rechter kan een vluchteling terecht en op welke manieren kunnen en moeten overheden rechtsherstel bieden? En wie is er aansprakelijk voor mensenrechtenschendingen in afgescheiden of bezette gebieden? Een rode draad door het proefschrift is de case study over het proces van huizenteruggave in Bosnië-Herzegovina. Na de verwoestende oorlog, die door de vredesakkoorden van Dayton werd beëindigd, is daar in de afgelopen tien jaar met vallen en opstaan het recht op huizenteruggave in praktijk gebracht. Uiteindelijk claimden honderdduizenden burgers met succes hun huis terug. Dit gebeurde ondanks grootschalige tegenwerking van lokale politici, die poogden teruggave en terugkeer via wetgeving onmogelijk te maken. Door relatief eendrachtig optreden van internationale organisaties werd er toch vooruitgang geboekt. De schaduwzijde is dat de etnische zuiveringen niet geheel ongedaan werden gemaakt, omdat naar schatting slechts de helft van de vluchtelingen daadwerkelijk terugkeerde naar huis. Dit toont aan dat voor een duurzame terugkeer juridische waarborgen niet voldoen. Veiligheid, werk en kansen voor goede scholing voor kinderen zijn even noodzakelijk. Buyse verdedigde zijn proefschrift op 21 februari in de Leidse Lokhorstkerk. De oppositiecommissie bestond uit mensenrechtenexperts uit binnen- en buitenland: Manfred Nowak van de Universiteit Wenen, Theo van Boven van de Universiteit Maastricht, Cees Flinterman van de Universiteit Utrecht en Roel de Lange van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Namens Leiden opponeerden de hoogleraren Janneke Gerards, Aart Hendriks en promotor Rick Lawson. V.l.n.r. Manfred Nowak, Antoine Buyse, Rick Lawson, Theo van Boven en Roel de Lange. Foto: Jelle Goeman. Na het bekende hora est verleende de promotor de doctorstitel met het predicaat cum laude aan de jonge promovendus. In de laudatio ging hij in op de brug die Buyse heeft geslagen tussen wetenschap en praktijk: Buyse heeft niet alleen in zijn proefschrift aandacht besteed aan de praktische toepassing van het recht op huizenteruggave, maar is ook actief in organisaties die voor de mensenrechten ijveren en heeft zelf door de oorlog beschadigde huizen in Bosnië-Herzegovina helpen herstellen. 11

12 1 miljoen euro per jaar voor arbeidsrecht Dit is een erkenning van ons werk, zegt prof.mr. Guus Heerma van Voss van de afdeling Sociaal recht van de Rechtenfaculteit. De afdeling gaat 1 miljoen EU-geld per jaar beheren. Met het geld wordt aan de Europese Commissie gerapporteerd over het arbeidsrecht in de EU. Dicht bij de commissie De EU-subsidie is niet bestemd voor dit rechtswetenschappelijke project, daarmee gaan we op de huidige voet verder, zegt Heerma van Voss. Wel benadrukt hij de synergie. De Europese Commissie heeft kennelijk gezien dat haar behoefte aan systematische rapportage dicht bij het werk van het ELLN ligt. Omgekeerd krijgen wij nu sneller zicht op waar de commissie mee bezig is, en kunnen wij daar ons onderzoek op aanpassen. Zo kunnen we informatie aandragen die relevant is voor de besluitvorming van de EC over het arbeidsrecht. En natuurlijk zijn het werk en de contacten in het kader van de rapportages ook bevorderlijk voor het reguliere ELLN-werk. Prof.mr. Guus Heerma van Voss bij de ondertekening van het contract met het Directorate-General for Employment, Social Affairs and Equal Opportunities van de Europese Unie. Netwerkorganisatie ELLN Op 21 december werd het contract met het Directorate-General for Employment, Social Affairs and Equal Opportunities van de Europese Unie getekend: de afdeling Sociaal recht krijgt het beheer over 1 miljoen dat is toegekend aan het European Labour Law Network (ELLN). Deze netwerkorganisatie is twee jaar geleden opgericht door prof.mr. Guus Heerma van Voss van de afdeling Sociaal recht en prof.dr. Bernd Waas van de Fernuniversität Hagen in Hagen, Duitsland. Het geld is bedoeld om aan de Europese Commissie (EC) te rapporteren over de ontwikkeling van het arbeidsrecht in Europa. Het ELLN coördineert de verzameling van de informatie en voert de rapportages uit. In principe wordt de toekenning jaarlijks herhaald, tot en met Overeenkomsten en verschillen Ik zie dit als een erkenning en een stimulans voor het werk dat we doen, zegt Heerma van Voss van de afdeling Sociaal recht van de Rechtenfaculteit. Het ELLN begon twee jaar geleden met het wetenschappelijk beschrijven van het arbeidsrecht in de lidstaten van de EU, de Europese Economische Ruimte bestaande uit IJsland, Noorwegen en Liechtenstein en enkele kandidaat-lidstaten. Dit is een omvangrijk project dat tien jaar gaat duren en waaraan juridische arbeidsdeskundigen uit alle betrokken landen bijdragen. De bedoeling is de overeenkomsten en verschillen tussen de landen in kaart te brengen, legt Heerma van Voss uit. Het zinnige van het verzamelen van al die informatie is dat er straks overzicht is en dat biedt voordelen: op Europees en nationaal niveau kan bijvoorbeeld worden besloten om nieuwe ontwikkelingen op bepaalde aspecten van het arbeidsrecht aan te sluiten bij de hoofdstroom, of juist niet. Bovendien biedt zo n overzicht aangrijpingspunten om de discussie over het arbeidsrecht te bevorderen. Gelijkwaardig medecoördinator Heerma van Voss stelt nadrukkelijk dat, hoewel Leiden penvoerder is, de Fernuniversität Hagen gelijkwaardig medecoördinator is; beide universiteiten betalen uit de subsidie een jurist en een administratief medewerker. Een miljoen euro lijkt hiervoor een royale vergoeding. Nou nee, zegt Heerma van Voss. We verzorgen thematische rapporten, driemaandelijkse flash-reports, jaarlijks een grote conferentie, ook bedoeld voor de ambtenaren uit de EU-landen, we beantwoorden vragen en onderhouden een website voor informatieverstrekking aan het publiek. Ook de experts die informatie aandragen moeten uit het budget worden betaald. Dat is dus nogal wat. Politiestaking Maar wat wil de EC eigenlijk weten van de lidstaten? Wat wordt precies bedoeld met ontwikkelingen in het arbeidsrecht? Heerma van Voss noemt als voorbeeld in Nederland de stakingen door de politie en de grenzen daaraan. Dat de politie staakt is nieuw in Nederland en ook niet zo vanzelfsprekend in veel andere landen. Dat feit is op zichzelf al interessant, maar waar leggen rechters de grens? Een voetbalwedstrijd niet beveiligen mocht, de beveiliging van ambassades en personen verminderen niet. Een ander aspect is de implementatie van Europese wetgeving zegt Heerma van Voss. Hoe wordt die wetgeving in de afzonderlijke landen geïnterpreteerd, hoe ziet de jurisprudentie er uit? Prof.mr. Guus Heerma van Voss bij de ondertekening van het contract met het Directorate-General for Employment, Social Affairs and Equal Opportunities van de Europese Unie. Voortreffelijke samenwerking Leiden is niet toevallig penvoerder geworden. Het College van Bestuur van de Leidse Universiteit schakelde adviesbureau Deloitte in om te onderzoeken welke Leidse onderzoeksprojecten kansrijk waren voor het verwerven van Europese subsidie. Dit was een van de twee die Deloitte spotte. Heerma van Voss wil kwijt dat de subsidie de resultante is van een voortreffelijke samenwerking tussen de Leidse universiteit centraal, waarbij hij ook de rol van het Development Office noemt, de Faculteit der Rechtsgeleerdheid en de afdeling Sociaal recht. We hebben allemaal gedaan wat we konden doen, met dit resultaat. Daar ben ik heel blij mee. Bron nieuwsbrief Universiteit Leiden, 15 januari

13 Emeritaat Pieter Boeles als hoogleraar Immigratierecht Onder grote belangstelling hield prof.mr. Pieter Boeles op 29 juni 2007 zijn afscheidsrede als hoogleraar immigratierecht over Het nut van nationaliteit. De tekst is als openingsessay opgenomen in het Nederlands Juristenblad (aflevering 42). Hij betoogde onder meer dat aan Nederlandse ministers of staatssecretarissen het recht op een dubbele nationaliteit niet behoort te worden ontzegd, maar dat het niet ongepast is daar vragen bij te stellen. Per geval zal zorgvuldig moeten worden nagegaan of de dubbele nationaliteit concrete en aanwijsbare problemen met zich meebrengt en waarom van de betrokken bewindspersoon kan worden gevergd te kiezen tussen het behoud van de vreemde nationaliteit of het behoud van een positie in het kabinet. Prof. Boeles kreeg een liber amicorum aangeboden onder de titel De mens in het migratierecht, over het bieden van een adequate rechtsbescherming aan de vreemdeling en de menselijke maat in het immigratierecht. Voorafgaand aan de rede was een seminar gehouden onder de titel European Courts as the migrants guardian, voorgezeten door prof.mr. Roel Fernhout (oud National Ombudsman). Sprekers waren de heer prof.mr. Egbert Myjer (rechter in het Europese Hof van de Rechten van de Mens), mevrouw Nuala Mole (directeur AIRE centre, Londen), mevrouw prof.dr. Elspeth Guild (hoogleraar Radboud Universiteit) en mevrouw mr. Miëlle Bulterman (Ministerie van Buitenlandse Zaken). In 1996 is door Pieter Boeles samen met de helaas te vroeg overleden mr. Hanneke Steenbergen het Instituut voor Immigratierecht opgericht. Onder zijn bezielende leiding heeft het Instituut vele hoogtepunten gekend. In mei 2000 ontving het instituut de Helffer-Kootkar prijs omdat het zich in korte tijd een vooraanstaande positie had weten te verwerven in het wetenschappelijk onderzoek naar de naleving van de fundamentele mensenrechten in het bijzonder het recht op vrije vestiging en het recht op asiel. Thans werken er zeven mensen aan een dissertatie en organiseert het instituut regelmatig praktijkcursussen, en conferenties die goed worden bezocht door advocaten, ambtenaren en wetenschappers. Binnenkort zal een door medewerkers van het instituut geschreven Engelstalig handboek over Europees Migratierecht het licht zien. Leidse en buitenlandse studenten schrijven zich in groten getale in voor de twee keuzevakken. Het faculteitsbestuur heeft afgelopen voorjaar moeten besluiten af te zien van voortzetting van de leerstoel immigratierecht, maar heeft deze moeilijke beslissing niet graag genomen. Het faculteitsbestuur stelt zich van harte op achter de fondsenwerving om het voortbestaan van de leerstoel en het instituut te kunnen garanderen. Een fonds is opgericht, beheerd door het Leids Universiteits Fonds, waarop een bedrag bijeen moet worden gebracht dat voldoende zekerheid moet bieden voor de aanstelling van een 0.5 hoogleraar voor de periode van vijf jaar. De werving is in volle gang en er wordt bij tal van grotere geldgevers aangeklopt. Inmiddels is door particulieren een bedrag van bijna bijeengebracht. Voor meer informatie zie en Alle lof voor Heleen Gall Op 31 januari 2008 heeft Heleen Gall tijdens een druk bezochte receptie afscheid genomen van onze faculteit. Zeker honderdvijfentwintig personen hebben haar tijdens deze receptie de hand gedrukt. Heleen was sinds april 1973 verbonden aan de faculteit. Aanvankelijk was zij als wetenschappelijk medewerker verbonden aan de afdeling Oud-Vaderlands recht. Sinds 1987 na de samenvoeging van de afdelingen Oud- Vaderlands recht en Romeins recht was zij als universitair docent historische ontwikkeling van het recht werkzaam. In haar beginperiode beperkte haar onderwijs zich tot het strikte gebied van het traditionele Oud- Vaderlands recht. Later gaf zij ook werkgroepen in het Romeins recht en in de geschiedenis van het (Europees) privaatrecht. In 1980 promoveerde zij, met als promotor prof.mr. J.Th. de Smidt, op De codificatie van het Personen- en Familierecht Haar bijzondere belangstelling voor Willem Bilderdijk leidde in 1986 tot de publicatie van het boekje Willem Bilderdijk en het privatissimum van professor D.G van der Keessel. Ook de oude rechtspraak heeft haar belangstelling getrokken: in 2002 publiceerde zij Regtsgeleerde decisiën van raadsheer Pieter Ockers. Daarnaast was zij wetenschappelijk bijzonder geïnteresseerd in de geschiedenis van het Recht over zee, met name in dat van Indonesië en dat van Zuid-Afrika. Zo is van haar hand een aantal publicaties verschenen over de geschiedenis en de ontwikkeling van het Instituut weeskamer in Zuid-Afrika en Indonesië. Ook heeft zij gedurende vijf maanden colleges gegeven aan een aantal Zuid-Afrikaanse universiteiten, waaronder aan die van Potchefstroom, over het Rooms-Hollands recht. De laatste jaren van haar verblijf aan de faculteit is Heleen bij haar collega s en studenten vooral bekend geworden als voorzitter van de examencommissie Nederlands recht (sinds 1998) en tegelijk als voorzitter van de examencommissie bachelor rechtsgeleerdheid (sinds 2002). Op de afscheidsreceptie werd haar voor het werk als voorzitter van beide commissies bijzondere lof toegezwaaid door Fietje Cramer, één van de studieadviseurs. Ook dankte het hoofd van de afdeling historische ontwikkeling haar voor haar inzet. Ten slotte werd zij bijzonder hartelijk toegesproken door de emeritus hoogleraar De Smidt, die haar vijfendertig jaar daarvoor als jong medewerker in dienst had genomen. Arthur Elias 13

14 Impact Assessment van Europese regelgeving: promotie Anne Meuwese Enkele jaren geleden heeft de Europese Commissie een ambitieus plan opgesteld om, steeds als zij een voorstel voor EU-wetgeving voorbereidt, de verwachte effecten van verschillende beleidsopties in kaart te brengen in impact assessments. Anne Meuwese begon viereneenhalf jaar geleden, als PhD fellow bij de afdeling Staats- en Bestuursrecht, aan een onderzoek naar dit nieuwe verschijnsel in het Europese institutionele landschap. Impact assessment heeft hooguit de status van soft law, maar omdat veel juridische beginselen alleen kunnen opereren als er voldoende informatie beschikbaar is over de feitelijke uitwerking van regels, is het onderwerp van groot belang voor ons begrip van het recht. Zo is bijvoorbeeld een proportioneel gebruik van regelgeving een leeg concept als verschillende opties niet eerst worden afgewogen. En het veelbesproken subsidiariteitsbeginsel impliceert ook dat de wetgever voldoende informatie ter beschikking heeft om te kunnen bepalen of de Europese Unie een bepaald onderwerp beter kan regelen dan de lidstaten. Impact assessment vult dus eigenlijk een gat in de informatievoorziening aan de Europese wetgever. Anne Meuwese heeft in haar proefschrift Impact Assessment in EU Lawmaking (Meijers-reeks 139) de vraag beantwoord hoe verschillende actoren (het Europees Parlement, de lidstaten en het Hof van Justitie, maar ook lobbygroeperingen en adviesorga- nen) met informatie in impact assessments omgaan. Het onderzoek heeft ook de verhouding tussen de normen die voortvloeien uit de structurele toepassing van impact assessment en het meer formele constitutionele kader belicht. Brengt meer informatie ook meer transparantie en betrokkenheid? Dit blijkt binnen het huidige onvolwassen systeem allerminst vanzelfsprekend te zijn. En zelfs als een impact assessment kwalitatief hoogwaardige informatie bevat, blijkt het nog niet eenvoudig voor Europolitici om deze ook daadwerkelijk te gebruiken. Hoewel de vrees dat impact assessment alleen maar instellingen of groeperingen met economische expertise machtiger zou maken, ongegrond blijkt, is het wel zo dat impact assessment in het debat vaak gebruikt wordt om tegenstanders af te troeven of de mond te snoeren. Zonder duidelijkere regels en doeleinden voor impact assessment kan ook dit inhoudelijk bedoelde instrument een politiek werktuig of procedureel obstakel worden. Anne Meuwese, geflankeerd door professor Claudio Radaelli van de Universiteit van Exeter (l) en haar promotor prof.mr. Wim Voermans (r). Op 6 februari 2008 is Anne Meuwese cum laude gepromoveerd op dit onderzoek, dat plaatsvond binnen het onderzoeksprogramma Securing the rule of law in a world of multi level jurisdiction, onder begeleiding van haar promotor Wim Voermans. De oppositie werd gevoerd door de hoogleraren Patricia Popelier van de Universiteit Antwerpen, Claudio Radaelli van de University of Exeter, Rob van Gestel van de Universiteit van Tilburg, Jacques Pelkmans van het College of Europe te Brugge en de Leidse professoren Marco Bronckers, Christa Tobler en Henk Vording. De commissie werd voorgezeten door professor Rudy Andeweg als plaatsvervangend Rector. Anne heeft de afgelopen twee jaar als onderzoeker bij het Centre for Regulatory Governance van de University of Exeter gewerkt, om ervaring op te doen met sociaal-wetenschappelijk onderzoek. Vanaf maart 2008 is zij terug op het continent en ook weer terug bij een rechtenfaculteit. Anne zal dan met een postdoctorale Marie Curie fellowship van de Europese Commissie twee jaar lang aan de Universiteit Antwerpen onderzoek gaan doen naar de verhouding tussen wetgevingskwaliteitsbeleid (tegenwoordig vaak Better Regulation genoemd) en staatsrecht. Tijdens deze periode zal Anne als gastmedewerker verbonden blijven aan de Leidse juridische faculteit. 14

15 publicaties Dutch Experience and Re-Codification of Civil law. China. Dit boek biedt antwoorden op veel vragen die opkomen bij Chinese onderzoekers, wetgevers en universiteitsstudenten bij het bestuderen van de Chinese vertaling van het Nederlands Burgerlijk Recht. Tevens zal het boek licht werpen on de juridische grondbeginselen en zal het de dialoog tussen Chinese en Nederlandse experts van het Burgerlijk Recht stimuleren. In dit boek is door Taco Leemans onderzocht hoe indringend de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State toetst in milieugeschillen. Mede op grond van een empirisch onderzoek naar 200 uitspraken concludeert hij dat de Afdeling in lang niet alle gevallen een juiste toetsingsmaatstaf aanlegt. Een tweede belangrijk onderdeel van dit onderzoek betreft de verhouding tussen rechter en deskundige. Omdat in milieugeschillen vaak technische vragen spelen, wint de rechter in veel gevallen advies in bij een deskundige. Hierbij rijst de vraag hoe de rechter, bij zijn streven het geschil inhoudelijk te beslissen, kan voorkomen dat hij blind vaart op het deskundigenrapport. Op dit punt concludeert Leemans onder meer dat, uit het oogpunt van hoor en wederhoor, het deskundigenrapport eerst in concept aan partijen zou moeten worden voorgelegd, voordat de deskundige het naar de rechter stuurt. Een andere conclusie is dat de rechter duidelijker moet aangeven op welke passage(s) van het deskundigenbericht hij zijn oordeel baseert. MI-137. P. Kuypers, Forumkeuze in het Nederlands internationaal privaatrecht (diss. Leiden). Deventer: Kluwer ISBN MI-138. T.C. Leemans, De toetsing door de bestuursrechter in milieugeschillen. Over rechterlijke toetsingsintensiteit, bestuurlijke beslissingsruimte en deskundigenadvisering (diss. Leiden) Den Haag: Boom Juridische uitgevers, ISBN Het Nederlands Burgerlijk Wetboek is vertaald in het Mandarijn Chinees met bijdragen van Nederlandse experts van het Burgerlijk Recht zoals prof. Jaap Hijma, prof. Henk Snijders en prof. Hans Nieuwenhuis. Zij hebben artikelen geschreven, waarin zij de achtergrond en de praktijk van de belangrijkste elementen van het Burgerlijk Recht onderzoeken. Deze artikelen zijn vertaald naar het Mandarijn Chinees en gepubliceerd in het boek Dutch Experience and Re-Codification of Civil law, voor juristen in China. Sinds februari 2006 bestaat er een samenwerking tussen het Center for International Legal Cooperation (CILC), de rechtenfaculteit van de Universiteit van Leiden en de China University of Political Science and Law (CUPL). Deze samenwerking is gericht op het vaststellen van een duurzaam Chinees-Nederlands onderzoeksprogramma, dat bestaat uit drie fases. Het uiteindelijke doel ervan is het oprichten van een permanent centrum voor Nederlands recht op de CUPL. Met de financiële ondersteuning van het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken in het kader van het thematische medefinanciering voor ontwikkelingssamenwerking (TMF), is de eerste fase van het onderzoeksprogramma uitgevoerd. Deze fase was inter alia gericht op het promoten van de kennis van het Nederlands Burgerlijk Recht door een vertaling van het Nederlands Burgerlijk Wetboek (boeken 3, 5, 6 en 7) in het Mandarijn Chinees mogelijk te maken. Dutch Experience and Re-Codification of Civil law is nu verkrijgbaar in boekenwinkels voor juristen in Bij het sluiten van internationale overeenkomsten speelt de keuze van de bevoegde rechter(s) of arbiter(s) een belangrijke rol bij de afweging om de overeenkomst te sluiten. In bijna alle internationale overeenkomsten maken partijen daarom een keuze voor een (arbitraal)gerecht om eventuele, vaak toekomstige geschillen te beslechten. Deze dissertatie gaat over uitdrukkelijke en stilzwijgende forumkeuze. Partijen wijzen door een uitdrukkelijke forumkeuze op voorhand in de overeenkomst een bevoegd gerecht of gerechten aan om over geschillen te oordelen. Bij een stilzwijgende forumkeuze wordt bevoegdheid van een gerecht aangenomen nadat het geschil is ontstaan, indien de gedaagde in een procedure verschijnt zonder de bevoegdheid van het gerecht te betwisten. De internationale, Europese en nationale wetgevende instanties hebben regels gemaakt over forumkeuze. Deze dissertatie gaat ten eerste over het toepassingsbereik van de belangrijkste regels over forumkeuze. Daarnaast komt de werking van een forumkeuze aan bod. Een forumkeuze heeft namelijk niet onder iedere regel dezelfde gevolgen voor de 15

16 partijen, gerechten en derden. Uitgebreid wordt ingegaan op de vorm die een forumkeuze moet hebben en de relatie tussen forumkeuze en andere grondslagen voor internationale bevoegdheid. Deze onderwerpen komen vooral aan de orde voor het Nederlands internationaal privaatrecht, maar daarnaast vindt een rechtsvergelijkende bespreking plaats met het Belgische, Duitse en Franse internationaal privaatrecht. Janine M. Ubink, In The Land of the Chiefs. Customary Law, Land Conflicts, and the Role of the State in Peri-Urban Ghana, ISBN Veel conflicten in Afrika worden mede veroorzaakt door strijd om grond. Bevolkingsgroei, bodemerosie, en commerciële landbouw hebben in veel gebieden een tekort aan grond veroorzaakt, wat spanningen oplevert tussen de verschillende gebruikers. Dit was bijvoorbeeld een achterliggende oorzaak van de recente onlusten in Kenia, maar ook een belangrijke aanleiding voor de genocide die in 1994 plaatsvond in Rwanda. Deze factor wordt vaak over het hoofd gezien bij verklaringen die zich geheel concentreren op de etnische aspecten van dergelijke conflicten. Ook in het West-Afrikaanse Ghana, dat gezien wordt als een voorbeeld van rust en democratie voor de regio, leiden grondconflicten tot aanzienlijke spanningen. Maar hoe ontstaan grondconflicten, wie zijn erbij betrokken, en hoe kunnen ze worden opgelost? Deze vragen worden beantwoord in het promotieonderzoek van Janine Ubink, universitair docent aan de Rechtenfaculteit in Leiden. De juriste deed 16 maanden veldwerk in Ghana, waar zij zowel lokale als nationale actoren bestudeerde. Haar onderzoek richt zich vooral op dorpen die dichtbij grote steden liggen, waar een grote vraag naar percelen voor de bouw van nieuwe woningen een bedreiging vormt voor de landbouwgrond van kleine boeren. Deze communale grond wordt beheerd door de traditionele leiders van de dorpen. Hoewel deze chiefs in het belang van hun mensen zouden moeten handelen, vond Ubink veel gevallen waarin zij hun positie misbruikten om zich te verrijken door de communale grond te verkopen en de opbrengst grotendeels in eigen zak te steken. Dit grondverlies tast de bestaanszekerheid van de dorpelingen aan en leidt daarom vaak tot grote onrust of geweld. Het ontbreekt de dorpelingen echter vaak aan macht en mogelijkheden om de chief ter verantwoording te roepen. Niet alleen zijn de traditionele controlemechanismen sterk verzwakt, maar ook de gang naar de overheid levert zelden iets op. De sterke banden tussen de traditionele leiders en de statelijke elite maken de overheid onwillig om in te grijpen in de dorpen. Rechtbanken kiezen wel de kant van de boeren, maar de procedures duren zo lang dat hun grond dan al lang en breed is verkocht en het geld verdwenen. Naast een gedetailleerde analyse van de situatie in Ghana laat Ubink s onderzoek op een algemener niveau zien dat de huidige tendens van beleidsmakers en ontwikkelingsdeskundigen om de nadruk te leggen op de erkenning van traditie, cultuur en traditioneel bestuur, niet moet leiden tot een klakkeloze acceptatie van lokale machtsstructuren en ongelijkheid. Agenda Tijd en plaats zullen nader bekend worden gemaakt, kijk daarvoor op Dinsdag 8 april Oratie prof.mr. L.J. Brinkhorst Faculteit: Rechtsgeleerdheid Vakgebied: Internationaal en Europees recht en bestuur Titel: Europese Unie en nationale soevereiniteit Vrijdag 11 april Oratie prof.mr. W. den Ouden Faculteit: Rechtsgeleerdheid Vakgebied: Staats- en Bestuursrecht Onderwerp: Structuurfondsenrecht Dinsdag 29 april Oratie prof.dr. A.G. Castermans Faculteit: Rechtsgeleerdheid Vakgebied: Burgerlijk recht Woensdag 14 mei 2008 Promotie drs. J.P.J. Witjes Promotor: prof.dr. J.G. Kuijl RA Programma: Geschillenbeslechting Titel: Fiscale jaarrekening, geconsolideerde jaarrekening, en belasting daarin Woensdag 20 mei 2008 Promotie drs. B.R.A. van den Bos Promotor: prof.dr. A. van Staden Programma: Securing the rule of law in a world of multilevel jurisdiction Titel: Mirakel en debacle. De Nederlandse besluitvorming over de Politieke Unie in het Verdrag van Maastricht Vrijdag 30 mei Oratie prof.dr. H. Vording Faculteit: Rechtsgeleerdheid Vakgebied: Algemeen belastingrecht Leiden Law Magazine ontvangen? Wilt u op de hoogte blijven van informatie over de Juridische Faculteit, zoals conferenties, nieuwe publicaties en personalia? Meld u dan aan per of telefonisch Vermeld hierbij uw naam, adres, telefoon en adres. Het blad is gratis. Meer informatie over het Leiden Law Magazine en over de alumnivereniging Vereniging Vrienden van de Juridische Faculteit kunt u vinden op Colofon Redactie: Ankie Broekers-Knol, Clementine Breedveld-De Voogd, Jelle Nijland, Michiel Tjepkema en Annet van der Helm met medewerking van de Vereniging Vrienden van de Juridische Faculteit (VVJF) en het Leids Universiteits Fonds (LUF) Redactie-adres: Leiden Law Magazine, Steenschuur 25, kamer B4.17, 2311 es Leiden Website: 16

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013 Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf Herdenking Dr. P.H. (Pieter) Kooijmans (1933-2013) Op 13 februari jongstleden

Nadere informatie

MAAK KENNIS MET DE OPLEIDING NOTARIEEL RECHT

MAAK KENNIS MET DE OPLEIDING NOTARIEEL RECHT MAAK KENNIS MET DE OPLEIDING NOTARIEEL RECHT FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID MR. F.A. GROOTE WASSINK WELKOM Wat is notarieel recht? Opbouw opleiding Beroepsperspectief Studeren aan de VU Praktische zaken

Nadere informatie

Onderwijs- en Examenregeling bacheloropleidingen 2013-2014: specifiek deel bachelor European Law School Inhoud

Onderwijs- en Examenregeling bacheloropleidingen 2013-2014: specifiek deel bachelor European Law School Inhoud Onderwijs- en Examenregeling bacheloropleidingen 2013-2014: specifiek deel bachelor European Law School Inhoud Onderwijs- en Examenregeling bacheloropleidingen 2013-2014: specifiek deel bachelor European

Nadere informatie

Tentamenkalender Faculteit der Rechtsgeleerdheid - Leiden

Tentamenkalender Faculteit der Rechtsgeleerdheid - Leiden Tentamenkalender Faculteit der Rechtsgeleerdheid - Leiden 2005-2006 Trimester - 1 Vakkode Vaknaam dag - datum Aanvang Pers. Locatie Opmerking B2604 Accounting & legal report system wo 07-12-2005 13:30

Nadere informatie

Staats- en bestuursrecht

Staats- en bestuursrecht Specialisatie Staats- en bestuursrecht LL.M. Rechtsgeleerdheid Faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Staats- en bestuursrecht LL.M. Rechtsgeleerdheid Graad

Nadere informatie

BElASTingEn: MEER dan EEn inkomstenbron MASTER fiscaal REcHT

BElASTingEn: MEER dan EEn inkomstenbron MASTER fiscaal REcHT Belastingen: meer dan een inkomstenbron MASTER fiscaal RECHT JOUW PROGRAMMA IN EEN NOTENDOP De masteropleiding Fiscaal recht duurt één jaar en is alleen in voltijd te volgen. De opleiding is goed te combineren

Nadere informatie

Overzicht inschrijvingsvereisten Rechten 2015-2016

Overzicht inschrijvingsvereisten Rechten 2015-2016 Bachelor of Science in de Rechten (180 studiepunten) 1ste bachelorjaar - Modeltraject ( 60 sp verplicht ) Bronnen en beginselen van het recht 1 6 Sociologie I 1 6 Politieke Geschiedenis van België 1 6

Nadere informatie

OPLEIDINGS- EN BEGELEIDINGSPLAN

OPLEIDINGS- EN BEGELEIDINGSPLAN OPLEIDINGS- EN BEGELEIDINGSPLAN VOOR PROMOVENDI DIE AANGESTELD ZIJN OP DE FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID VAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN * (zoals bedoeld in artikel 6.8 van de CAO Nederlandse Universiteiten

Nadere informatie

Law Extra. Doelstelling van Law Extra

Law Extra. Doelstelling van Law Extra Law Extra Doelstelling van Law Extra De Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Radboud Universiteit Nijmegen biedt haar meest getalenteerde en ambitieuze studenten de mogelijkheid om naast de reguliere

Nadere informatie

MASTER ONDERNEMINGSRECHT AAN DE ZUIDAS

MASTER ONDERNEMINGSRECHT AAN DE ZUIDAS Begin je carrière tijdens je master MASTER ONDERNEMINGSRECHT AAN DE ZUIDAS JOUW PROGRAMMA IN EEN NOTENDOP De masteropleiding Ondernemings - recht aan de Zuidas duurt een jaar en is alleen in voltijd te

Nadere informatie

Monitor Haagse Lerarenbeurs. peildatum januari 2015

Monitor Haagse Lerarenbeurs. peildatum januari 2015 Monitor Haagse Lerarenbeurs peildatum januari 2015 Den Haag, april 2015 1 Introductie In december 2011 deed De Rode Loper onderzoek naar het percentage onbevoegd gegeven lessen in de Haagse regio. 1 Uit

Nadere informatie

LEERPLANSCHEMA S 2015-2016

LEERPLANSCHEMA S 2015-2016 LEERPLANSCHEMA S 2015-2016 LEERPLANSCHEMA JAAR 1 VOLTIJD PUBLIEKSTROOM LEERPLANSCHEMA JAAR 1 VOLTIJD PRIVAATSTROOM Jaar 1 Jaar 1 Jurist bij de overheid 1 Jurist bij de overheid 1 bedrijfsleven 1 bedrijfsleven

Nadere informatie

CONVOCAAT APRIL T/M JUNI 2012. Arnhem, 10 april 2012. Amica, amice,

CONVOCAAT APRIL T/M JUNI 2012. Arnhem, 10 april 2012. Amica, amice, CONVOCAAT APRIL T/M JUNI 2012 Arnhem, 10 april 2012 Amica, amice, Ondanks dat het weer op dit moment nog even tegenzit, is inmiddels toch echt de lente aangebroken. Het eerste kwartaal van 2012 met de

Nadere informatie

>>>> Sfeerverslag Tweede Congres Modernisering Wetboek van Strafvordering >>>>>>>>>>>> Donderdag 15 oktober 2015 De Rijtuigenloods, Amersfoort

>>>> Sfeerverslag Tweede Congres Modernisering Wetboek van Strafvordering >>>>>>>>>>>> Donderdag 15 oktober 2015 De Rijtuigenloods, Amersfoort Ministerie van Veiligheid en Justitie >>>> Sfeerverslag Tweede Congres Modernisering Wetboek van Strafvordering >>>>>>>>>>>> Donderdag 15 oktober 2015 De Rijtuigenloods, Amersfoort Inleiding 15 oktober

Nadere informatie

Juryrapport. Joke Smit-prijs 2009

Juryrapport. Joke Smit-prijs 2009 Juryrapport Joke Smit-prijs 2009 Tweejaarlijkse prijs van de regering voor het leveren van een fundamentele bijdrage aan de verbetering van de positie van vrouwen in Nederland De jury Joke Smit-prijs 2009

Nadere informatie

SAMENVATTING SYLLABUS

SAMENVATTING SYLLABUS SAMENVATTING SYLLABUS Julie Kerckaert Inleiding tot het Europees en internationaal recht Academiejaar 2014-2015 Inhoudsopgave Deel 2: Inleiding tot het Europees recht... 2 1. Het juridisch kader van het

Nadere informatie

Inschrijfformulier cursussen

Inschrijfformulier cursussen NB: Velden met een * moeten worden ingevuld. Deelnemergegevens: Achternaam Voorletter(s) Titel Inschrijfformulier cursussen * * Geslacht Privéadres M V * Postcode privé Woonplaats privé Telefoonnummer

Nadere informatie

Overgangsregeling Nederlands recht

Overgangsregeling Nederlands recht Overgangsregeling Nederlands recht Inhoudsopgave 1. Het nieuwe onderwijsprogramma...2 Doctoraal Nederlands recht...2 I. Verplicht doctoraal...2 II. Afstudeerrichtingen...3 III. Scriptie...3 2. Uitgangspunten

Nadere informatie

Vrije Universiteit. Faculteit der Rechtsgeleerdheid ( 08-09)

Vrije Universiteit. Faculteit der Rechtsgeleerdheid ( 08-09) Vrije Universiteit Faculteit der Rechtsgeleerdheid ( 08-09) Vak ECTS Onderwijs Tentamen Bedrijfseconomie A 5,7 05.01.09-10.04.09 8 april 2009 31 augustus 2009 Bedrijfseconomie B 5,7 02.02.09-10.04.09 8

Nadere informatie

Overzicht wijzigingen exameneisen opleidingen / vakken 11-12

Overzicht wijzigingen exameneisen opleidingen / vakken 11-12 Overzicht wijzigingen exameneisen opleidingen / vakken 11-12 1. Naamswijzigingen en vakken die vervallen Per 1-09-11 zijn de volgende vakken van naam veranderd (kolom A), vervangen door een nieuw vak (kolom

Nadere informatie

www.asser.nl/cursusaanbod-advocatuur

www.asser.nl/cursusaanbod-advocatuur Cursusaanbod Onderhoud Vakbekwaamheid (PO) voor de advocatuur T.M.C. Asser Instituut 6 dec 2013 IPR Familierecht. Echtscheiding en nevenvoorzieningen inzake boedelscheiding en alimentatie gewezen echtgenoten

Nadere informatie

Praktijkleergang Ondernemingsrecht

Praktijkleergang Ondernemingsrecht Praktijkleergang Ondernemingsrecht 7-daagse praktijkleergang september 2015 december 2015 *basisniveau Doel van de praktijkleergang Ondernemingsrecht: Opfrissen van de huidige kennis van het ondernemingsrecht

Nadere informatie

Master of Laws in het notariaat

Master of Laws in het notariaat Master of Laws in het notariaat WERKSTUDENTEN Faculteit Rechtsgeleerdheid Tijdens de masteropleiding in het notariaat verdiep je je in het privaatrecht in de ruimste zin, dus zowel in het burgerlijke recht

Nadere informatie

RICHTLIJNEN KERKELIJK EXAMEN

RICHTLIJNEN KERKELIJK EXAMEN Oud-Katholiek Seminarie Kerkelijke Opleiding van de Oud-Katholieke Kerk van Nederland, verbonden aan het Departement Filosofie en Religiewetenschap van de Universiteit Utrecht RICHTLIJNEN KERKELIJK EXAMEN

Nadere informatie

International Study Project

International Study Project International Study Project International Study Project Het International Study Project (ISP) is een studie project in het buitenland, waarbij een groep van 24 laatstejaars bachelor- en masterstudenten

Nadere informatie

Schakeltraject naar de master Arbeidsrecht alleen voor WO-studenten - studiejaar 2015-2016

Schakeltraject naar de master Arbeidsrecht alleen voor WO-studenten - studiejaar 2015-2016 SCHAKELTRAJTEN FdR UvA 2015-2016 (versie van 14 april 2015) Schakeltraject naar de master Arbeidsrecht verplichte vakken 18 Minimaal vrij te kiezen 9 Maximaal vrij te kiezen 12 Laatste moment van aanvang

Nadere informatie

MASTER RECHTSGELEERDHEID FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID AFSTUDEERRICHTING ARBEIDSRECHT. Willemijn Roozendaal

MASTER RECHTSGELEERDHEID FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID AFSTUDEERRICHTING ARBEIDSRECHT. Willemijn Roozendaal MASTER RECHTSGELEERDHEID AFSTUDEERRICHTING ARBEIDSRECHT FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID Willemijn Roozendaal WAAROM ARBEIDSRECHT Bijna iedereen komt dagelijks in aanraking met het arbeidsrecht Het gaat

Nadere informatie

16 PO-PUNTEN VOOR 1.600 EURO INCLUSIEF VLUCHT EN ACCOMMODATIE

16 PO-PUNTEN VOOR 1.600 EURO INCLUSIEF VLUCHT EN ACCOMMODATIE CURSUS woensdag 29 oktober - zondag 2 november 2014 16 PO-PUNTEN VOOR 1.600 EURO INCLUSIEF VLUCHT EN ACCOMMODATIE Vertrek op woensdag 29 oktober 2014 Donderdag 30 oktober (4 uur college) 16:15 uur 18:15

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

HUWELIJK MET INTERNATIONALE ASPECTEN HUWELIJK OVER DE GRENZEN

HUWELIJK MET INTERNATIONALE ASPECTEN HUWELIJK OVER DE GRENZEN HUWELIJK MET INTERNATIONALE ASPECTEN HUWELIJK OVER DE GRENZEN Dit gedeelte van de site gaat over het huwelijksvermogensrecht in internationaal verband. De belangrijkste regels van het hiermee samenhangende

Nadere informatie

Speech ter gelegenheid van de ontvangst van Nederlandse ambassadeurs door de Staten-Generaal, d.d. donderdag 29 januari 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer Het gesproken woord geldt Geachte

Nadere informatie

Praktijkleergang Ondernemingsrecht

Praktijkleergang Ondernemingsrecht Praktijkleergang Ondernemingsrecht 7-daagse praktijkleergang / september 2014 december 2014 *basisniveau Doel van de praktijkleergang Ondernemingsrecht: Opfrissen van de huidige kennis van het ondernemingsrecht

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

De kwaliteitsrekening

De kwaliteitsrekening De kwaliteitsrekening VRIJE UNIVERSITEIT De kwaliteitsrekening ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad Doctor aan de Vrije Universiteit Amsterdam, op gezag van de rector magnificus prof.dr.

Nadere informatie

Praktijkleergang Ondernemingsrecht

Praktijkleergang Ondernemingsrecht Praktijkleergang Ondernemingsrecht 7-daagse praktijkleergang maart 2016 juni 2016 *basisniveau Doel van de praktijkleergang Ondernemingsrecht: Opfrissen van de huidige kennis van het ondernemingsrecht

Nadere informatie

MASTER IN DE RECHTEN OVERHEID EN RECHT RECHTSBEDELING

MASTER IN DE RECHTEN OVERHEID EN RECHT RECHTSBEDELING MASTER IN DE RECHTEN OVERHEID EN RECHT RECHTSBEDELING WAT JE ZEKER MOET WETEN? diploma master in de rechten samenwerkingsverband tul (UHasselt en Universiteit Maastricht) en de KU Leuven afstudeerrichtingen

Nadere informatie

Vrijstellingen Faculteit der Rechtsgeleerdheid. Opleiding Fiscaal recht

Vrijstellingen Faculteit der Rechtsgeleerdheid. Opleiding Fiscaal recht Vrijstellingen Faculteit der Rechtsgeleerdheid Opleiding Fiscaal recht Inhoudsopgave Voorwoord... 2 Standaardvrijstellingen Opleiding Fiscaal recht... 3 Algemeen... 3 HBO Rechten: totaal 33 ects vrijstelling...

Nadere informatie

Schakeltraject naar de master Arbeidsrecht alleen voor WO-studenten - studiejaar 2016-2017

Schakeltraject naar de master Arbeidsrecht alleen voor WO-studenten - studiejaar 2016-2017 Schakeltraject naar de master Arbeidsrecht verplichte vakken 18 Minimaal vrij te kiezen 9 Maximaal vrij te kiezen 12 aanbevolen keuzevakken overige keuzemogelijkheden Laatste moment van aanvang schakeltraject:

Nadere informatie

Post doctorale Specialisatiecursus Privacy en Persoonsgegevens

Post doctorale Specialisatiecursus Privacy en Persoonsgegevens Post doctorale Specialisatiecursus Privacy en Persoonsgegevens Docenten: Corien Prins (Tilburg University), Lokke Moerel (De Brauw Blackstone Westbroek/Tilburg University), Peter van Schelven (Nederland

Nadere informatie

ieder heel uur dat hij academisch of postacademisch onderwijs heeft gevolgd dat de praktijkuitoefening of de praktijkvoering ten goede komt, indien:

ieder heel uur dat hij academisch of postacademisch onderwijs heeft gevolgd dat de praktijkuitoefening of de praktijkvoering ten goede komt, indien: Verordening advocatuur Artikel 4.4 Opleidingspunten http://regelgeving.advocatenorde.nl/content/artikel-44-opleidingspunten 1 Een advocaat behaalt elk kalenderjaar ten minste twintig opleidingspunten,

Nadere informatie

1e VERSLAG. EX ARTIKEL 73a FAILLISSEMENTSWET VAN DE BEVINDINGEN IN HET FAILLISSEMENT VAN ALTITUDE SOFTWARE B.V. (03.0074-F)

1e VERSLAG. EX ARTIKEL 73a FAILLISSEMENTSWET VAN DE BEVINDINGEN IN HET FAILLISSEMENT VAN ALTITUDE SOFTWARE B.V. (03.0074-F) 1e VERSLAG EX ARTIKEL 73a FAILLISSEMENTSWET VAN DE BEVINDINGEN IN HET FAILLISSEMENT VAN ALTITUDE SOFTWARE B.V. (03.0074-F) Datum uitspraak: : 18 februari 2003 Rechter-Commissaris : mevrouw Mr A. van Dijk

Nadere informatie

Deze bijeenkomsten zullen worden gehouden bij Ria Joosten, Proeflokaal Limburg, Doorbrand 2 te 6086 PK Neer.

Deze bijeenkomsten zullen worden gehouden bij Ria Joosten, Proeflokaal Limburg, Doorbrand 2 te 6086 PK Neer. Naam 1 Naam 2 Adres Postcode Plaatsnaam Helden, 1 maart 2016 Betreft: Uitnodiging bijeenkomst (agro-)ondernemers Geachte genodigde, De Aelmans Adviesgroep, Hoeberechts Advocaten en Metis Notarissen nodigen

Nadere informatie

8 mei 57. O.R. 134 H.O. 30 maart 1957, no. 28573 H.O.W. Regeling universitaire studie notariaat.

8 mei 57. O.R. 134 H.O. 30 maart 1957, no. 28573 H.O.W. Regeling universitaire studie notariaat. O.R. 134 H.O. 30 maart 1957, no. 28573 H.O.W. Regeling universitaire studie notariaat. 8 mei 57. Zijne Excellentie de Minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen 's-gravenhage. Bij schrijven van 30

Nadere informatie

Stagereglement Togamaster

Stagereglement Togamaster Stagereglement Togamaster Doelstelling, stageplaatsaanbieder, begeleiding, inhoud van de stage. I. De doelstelling van de stage 1. De stage heeft tot doel de student in een leerproces, bij en onder toezicht

Nadere informatie

Ondernemen in China: Minimizing Risk / Maximizing Profit

Ondernemen in China: Minimizing Risk / Maximizing Profit UITNODIGING Ondernemen in China: Minimizing Risk / Maximizing Profit 22 Maart, 2013 Kamer van Koophandel Rotterdam Veel Nederlandse ondernemers denken na over het opzetten van een eigen vestiging in China,

Nadere informatie

20. 30 : Vlir-UOS reisbeurzen (grote aula MTC2.00.0010) Vanaf 20.00 : Receptie en infomarkt in de Hallen

20. 30 : Vlir-UOS reisbeurzen (grote aula MTC2.00.0010) Vanaf 20.00 : Receptie en infomarkt in de Hallen 18.30 : algemene infosessie Verwelkoming Studentengetuigenis over Göteborg: Leonie Verberckmoes voorstelling verschillende mogelijkheden voor een buitenlandse ervaring studentengetuigenis: buitenlandse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staters-Generaal

Tweede Kamer der Staters-Generaal Tweede Kamer der Staters-Generaal 2 Vergaderjaar 1984-1985 18873 Voordracht ter vervulling van een vacature in de Hoge Raad Nr. 2 VOORDRACHT Lijst van aanbeveling van zes kandidaten, door de Hoge Raad

Nadere informatie

Invoerings- en overgangsregeling master i.v.m. invoering herziene opleiding per 2016-2017 voor Recht en Onderneming

Invoerings- en overgangsregeling master i.v.m. invoering herziene opleiding per 2016-2017 voor Recht en Onderneming Invoerings- en overgangsregeling master i.v.m. invoering herziene opleiding per 2016-2017 voor Recht en Onderneming Met ingang van 1 september 2016 start de vernieuwde master Onderneming en recht. Toelating

Nadere informatie

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut 1 UITNODIGING Dromen worden waarheid Conferentie 2013 Donateurs bedankt voor uw giften in 2013. 2 Hubrecht Instituut

Nadere informatie

Bindende voordrachten

Bindende voordrachten President/CEO en lid van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Commissarissen In verband met de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Philips Electronics

Nadere informatie

LEERGANG ARBEIDSRECHT II SIMPLY BEST THE

LEERGANG ARBEIDSRECHT II SIMPLY BEST THE LEERGANG ARBEIDSRECHT II THE SIMPLY BEST LEERGANG ARBEIDSRECHT 64 PO EURO 3.500,-- EXCL. BTW START NAJAAR 2015 # JAARGANG 2 LEERGANG ARBEIDSRECHT NAJAAR 2015 VOORWOORD Magna Charta start op 31 augustus

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken - Presentatie

Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken - Presentatie Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken - Presentatie Jacobs Marie (december 2014) 1 Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken

Nadere informatie

Nieuwe regelingen toegang en toelating masteropleidingen

Nieuwe regelingen toegang en toelating masteropleidingen Datum 27 mei 2014 Onderwerp Toegang en toelating masteropleidingen FdR 2014-2015, relevante artikelen uit de hoofdstukken 5 van de FdR Onderwijs- en Examenregelingen 2014-2015 van de desbetreffende master

Nadere informatie

Speech Gerbrandy-debat

Speech Gerbrandy-debat Speech Gerbrandy-debat Goedemiddag allemaal, Woorden doen ertoe. Vandaag en toen. De woorden van premier Gerbrandy hebben een belangrijke rol gespeeld in de Nederlandse geschiedenis. Via de radio sprak

Nadere informatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie Hoe SCHERP mag advies zijn? VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. Onze juridische adviezen geven scherp aan wat de grenzen van het speelveld

Nadere informatie

Aspasia. Call for proposals. Rondes Vidi en Vici met besluitvorming in 2016

Aspasia. Call for proposals. Rondes Vidi en Vici met besluitvorming in 2016 Call for proposals Aspasia Rondes Vidi en Vici met besluitvorming in 2016 Den Haag, april 2016 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Inhoud 1 Inleiding 1 1.1 Achtergrond 1 1.2 Beschikbaar

Nadere informatie

http://www.kdgheb.be/vrijstellingen_v1/print_alle_aanvragen.php

http://www.kdgheb.be/vrijstellingen_v1/print_alle_aanvragen.php Page 1 of 23 Artesis Hogeschool Antwerpen Accountancy-Fiscaliteit 09-10 Basisprincipes fiscaliteit (3stp) 09-10 Personenbelasting (5stp) Artesis Hogeschool Antwerpen Accountancy-Fiscaliteit 09-10 Sociaal

Nadere informatie

Organisatie Onderwerp datum. Aantal toegekende punten Vakinhoudelijk Vaardigheden

Organisatie Onderwerp datum. Aantal toegekende punten Vakinhoudelijk Vaardigheden Erasmus Universiteit Onderzoekspracticum: personen, familie en huwelijksvermogensrecht 3 Hogeschool Utrecht Personen en familierecht 3 JOBO Training & Advies De klant staat centraal 6 Jupeca Basiscursus

Nadere informatie

COLLOQUIUM. Vrijdag 27 februari 2004. van 9.00u tot 19.00u

COLLOQUIUM. Vrijdag 27 februari 2004. van 9.00u tot 19.00u COLLOQUIUM Vrijdag 27 februari 2004 van 9.00u tot 19.00u Europese antiterrorisme wetgevingen en de bescherming van de fundamentele rechten en vrijheden Progress Lawyers Network i.s.m. I.A.P.L. (International

Nadere informatie

Inleiding: enkele cijfers

Inleiding: enkele cijfers François Tremosa Seminar internationaal 27 juni 2013, Rotterdam Inleiding: enkele cijfers 2 miljoen Fransen leven in het buitenland (waarvan 50 % met een dubbele nationaliteit) 3 miljoen buitenlanders

Nadere informatie

U I T S P R A A K 10 136

U I T S P R A A K 10 136 U I T S P R A A K 10 136 van het College van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden inzake het beroep van XXX, appellante tegen de Examencommissie Bachelor Rechtsgeleerdheid, verweerder 1. Ontstaan

Nadere informatie

Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris!

Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris! Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris! Prof. mr. A.J.M. Nuytinck Published in Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat en Registratie (WPNR), 139,

Nadere informatie

Leergang Aanbestedingsrecht voor juristen najaar 2014

Leergang Aanbestedingsrecht voor juristen najaar 2014 Leergang Aanbestedingsrecht voor juristen najaar 2014 Groeiende behoefte aan kennis van het aanbestedingsrecht Het aanbestedingsrecht is sterk in beweging. Als aanbesteders, het bedrijfsleven en overige

Nadere informatie

Verslag 10 december acties 2013 in Maastricht

Verslag 10 december acties 2013 in Maastricht Verslag 10 december acties 2013 in Maastricht Op 10 december bestond de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens 65 jaar. In het kader hiervan voerden de Amnesty groep Maastricht en AIMS (Amnesty

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 317 JBZ-Raad Nr. 270 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

IBR SCRIPTIEPRIJS 2014-2015

IBR SCRIPTIEPRIJS 2014-2015 IBR SCRIPTIEPRIJS 2014-2015 PRIVAATRECHTELIJKE BOUWRECHT JURYRAPPORT Het Instituut voor Bouwrecht (IBR) heeft o.a. als taak het bevorderen van de wetenschappelijke en praktische beoefening van het bouwrecht

Nadere informatie

Non-Discrimination: The Impulse from Europe 3e Nationale Rondetafelconferentie EUMC

Non-Discrimination: The Impulse from Europe 3e Nationale Rondetafelconferentie EUMC Uitnodiging Non-Discrimination: The Impulse from Europe Stadhuis Rotterdam 15 december 2003 Non-Discrimination: The Impulse from Europe Geachte heer/mevrouw, De Europese eenwording is hevig in ontwikkeling.

Nadere informatie

U I T S P R A A K 1 3 0 5 5

U I T S P R A A K 1 3 0 5 5 U I T S P R A A K 1 3 0 5 5 van het College van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden inzake het beroep van XXX, appellante tegen het Bestuur van de Faculteit der Geesteswetenschappen, verweerder

Nadere informatie

Master in het notariaat

Master in het notariaat Master in het notariaat Faculteit Rechtsgeleerdheid Tijdens de masteropleiding in het notariaat verdiep je je in het privaatrecht in de ruimste zin, dus zowel in het burgerlijke recht als in het vennootschapsrecht,

Nadere informatie

MPA. Master of Public Administration. Nederlandse School voor Openbaar Bestuur

MPA. Master of Public Administration. Nederlandse School voor Openbaar Bestuur MPA Master of Public Administration Nederlandse School voor Openbaar Bestuur Voorwoord De NSOB wil opleiden voor een hoogwaardig openbaar bestuur. Met geavanceerde en uitdagende opleidingen voor het topsegment

Nadere informatie

FAILLISSEMENTSVERSLAG Nummer: 4 Datum: 20 juni 2006

FAILLISSEMENTSVERSLAG Nummer: 4 Datum: 20 juni 2006 FAILLISSEMENTSVERSLAG Nummer: 4 Datum: 20 juni 2006 Gegevens gefailleerde : René Johannes van den Berg, geboren 11 juni 1957, wonende te (1213 EM) Hilversum aan de Frans van Mierislaan 18 Faillissementsnummer

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN STICHTING OPEN 1 1. INLEIDING Voor u ligt het beleidsplan

Nadere informatie

Het bestuur van de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG);

Het bestuur van de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG); Reglement bevordering vakbekwaamheid 2012 Het bestuur van de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG); Overwegende dat het gewenst is nadere regels te stellen met betrekking tot de

Nadere informatie

Master in de fiscaliteit

Master in de fiscaliteit LEUVEN t Master in de fiscaliteit Faculteit Rechtsgeleerdheid Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je

Nadere informatie

Het bestuur van de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG),

Het bestuur van de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG), Reglement bevordering vakbekwaamheid 2015 Het bestuur van de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG), Overwegende dat het gewenst is nadere regels te stellen met betrekking tot de

Nadere informatie

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel)

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Als voorbereiding op de opdracht kunt u onderstaande tekst lezen. Wat heb jij aan Europa Europa een ver van je bed show? Nee hoor. Je eten, je kleding, de prijs

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

Jaarverslag A.S.C. Academy

Jaarverslag A.S.C. Academy Over de ASC Academy Amsterdamse universiteiten. Het Amsterdamsch Studenten Corps en de Amsterdamsche Vrouwelijke Studenten Vereeniging (A.S.C./A.V.S.V.) wil met de oprichting van de Stichting A.S.C. Academy

Nadere informatie

Datum 20 december 2013 Betreft Antwoorden op vragen van het lid Klaver over belangenverstrengeling hoogleraren financiële sector

Datum 20 december 2013 Betreft Antwoorden op vragen van het lid Klaver over belangenverstrengeling hoogleraren financiële sector >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Onderzoek en Wetenschapsbeleid IPC 4100 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus

Nadere informatie

VERKIEZING INFRATEAM JAAR 2011

VERKIEZING INFRATEAM JAAR 2011 INFORMATIEDOSSIER VERKIEZING INFRATEAM JAAR 2011 Bewijs de sterkte van uw concept project! Profileer onderhoud als key succes factor binnen uw project! Benadruk uw strategische aanpak binnen het project

Nadere informatie

Ons blad groeit en bloeit en we hopen u over een jaar met dezelfde woorden te begroeten.

Ons blad groeit en bloeit en we hopen u over een jaar met dezelfde woorden te begroeten. Welkom: i.h.b de heer Willem Bekkers, algemeen deken van de Nederlandse orde van Advocaten. Willem, ik ben al zo vaak jouw gast geweest bij de Orde, dat ik blij ben jou nu ook een keer te mogen verwelkomen.

Nadere informatie

FAILLISSEMENTSVERSLAG Nummer: 5 Datum: 24 september 2014

FAILLISSEMENTSVERSLAG Nummer: 5 Datum: 24 september 2014 FAILLISSEMENTSVERSLAG Nummer: 5 Datum: 24 september 2014 In dit verslag worden de werkzaamheden en de stand van de boedel beschreven over de afgelopen periode. De curator baseert zich op aangetroffen gegevens

Nadere informatie

Overgangsregeling accentprogramma s M Rechtsgeleerdheid 2015-2016

Overgangsregeling accentprogramma s M Rechtsgeleerdheid 2015-2016 Overgangsregeling accentprogramma s M Rechtsgeleerdheid 2015-2016 Hieronder zijn de verschillende accentprogramma s opgenomen. Hierin is aangegeven welke vakken studenten die voor september 2015 met de

Nadere informatie

Uitnodiging. Advance Care Planning in de zorg voor mensen met verstandelijke beperkingen. Symposium 28 november 2013

Uitnodiging. Advance Care Planning in de zorg voor mensen met verstandelijke beperkingen. Symposium 28 november 2013 Uitnodiging Annemieke Wagemans, arts verstandelijk gehandicapten bij Maasveld, een van de werkstichtingen van Koraal Groep, promoveert op 28 november aanstaande op het onderwerp Medische beslissingen rond

Nadere informatie

Juridische kennis en professionele vaardigheden

Juridische kennis en professionele vaardigheden Eindtermen Bachelor Rechtsgeleerdheid master rechtsgeleerdheid De bachelor heeft kennis van en inzicht in het geldende recht alsmede recht met elkaar verbonden zijn. De bachelor is in staat om vanuit het

Nadere informatie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie LexPartners: uw full service juridische sparringpartner en huisadviseur Door het sterk gestegen belang voor ondernemingen

Nadere informatie

Inleiding Internationaal en Europees recht

Inleiding Internationaal en Europees recht Overgangsregeling vakken eerste jaar. Onderstaand schema geldt met ingang van september 2012: Nog niet behaald vak oude stijl: Encyclopedie van het Recht A (3 Encyclopedie van het Recht B (5 Staatsrecht

Nadere informatie

besluit voor de procedure voor de instelling van leerstoelen en de benoeming van gewoon en bijzonder hoogleraren de volgende regeling vast te stellen:

besluit voor de procedure voor de instelling van leerstoelen en de benoeming van gewoon en bijzonder hoogleraren de volgende regeling vast te stellen: Procedureregeling instelling leerstoelen en Het college van bestuur, gehoord de decanen, besluit voor de procedure voor de instelling van leerstoelen en de benoeming van gewoon en bijzonder hoogleraren

Nadere informatie

Rechten in Utrecht - Rechten studeren en de rechtenfaculteit Utrecht: statistieken, cijfers en andere gegevens

Rechten in Utrecht - Rechten studeren en de rechtenfaculteit Utrecht: statistieken, cijfers en andere gegevens Rechten in Utrecht - Rechten studeren en de rechtenfaculteit Utrecht: statistieken, cijfers en andere gegevens Rechten studeren Ter completering van deze bundel staan in deze bijdrage nog enkele statistieken,

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING Non-member state of the Council of Europe (Belarus) LIDSTATEN HOOFDZETEL EN OVERIGE VESTIGINGEN BEGROTING Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan,

Nadere informatie

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Het Scheepvaartmuseum Amsterdam

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Het Scheepvaartmuseum Amsterdam Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Het Scheepvaartmuseum Amsterdam 1. Algemeen Het scheepvaartmuseum in Amsterdam is het belangrijkste maritieme museum van Nederland. Het is gevestigd in s Lands

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

Inhoudelijke jaarverslag 2013

Inhoudelijke jaarverslag 2013 Inhoudelijke jaarverslag 2013 NTFF Westermarkt 2H, 1016 DK Amsterdam 1016 DK Amsterdam 020-7371666 info@ntff.nl KvK: 52197123 RSIN / fiscaal nummer: 850338980 Inhoudsopgave Wat is de missie en doelstellingen

Nadere informatie

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Prof. mr. A.J.M. Nuytinck, hoogleraar privaatrecht, in het bijzonder personen-, familie- en erfrecht, aan de Erasmus Universiteit

Nadere informatie

25 MAART 2016 RESEARCHPLAN OPDRACHT 1. ALEXANDRA MEIJER INHOUD Research & Productie

25 MAART 2016 RESEARCHPLAN OPDRACHT 1. ALEXANDRA MEIJER INHOUD Research & Productie 25 MAART 2016 RESEARCHPLAN OPDRACHT 1 ALEXANDRA MEIJER INHOUD Research & Productie Wat is de maatschappelijke relevantie van je onderwerp? De levenslange gevangenisstraf is al omstreden sinds de invoering

Nadere informatie

NRGD Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen

NRGD Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen NRGD Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen Het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (NRGD) vergroot het vertrouwen in de Nederlandse rechtspraak door het waarborgen van een constante hoge

Nadere informatie

Beleidsregels van het ministerie van Financiën omtrent de Grote Financiën Prijs (Reglement Grote Financiën Prijs)

Beleidsregels van het ministerie van Financiën omtrent de Grote Financiën Prijs (Reglement Grote Financiën Prijs) Directie Bestuurlijke en Juridische Zaken Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 22 januari 2013 BJZ 2012-247 M Onderwerp Grote Financiën Prijs Beleidsregels van het ministerie van Financiën omtrent de Grote

Nadere informatie