Politieke legitimiteit

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Politieke legitimiteit"

Transcriptie

1 Politieke legitimiteit Op het snijvlak van wetenschap en samenleving Geerten Waling De Responsieve Rechtsstaat, 22 september 2016 Bij ons leer je de wereld kennen 1

2 Routeplanner Even voorstellen Wat is politieke legitimiteit? Hoe staat het met Nederland? Goed en slecht nieuws Reacties Perspectieven Discussie 2

3 Even voorstellen: Geerten Waling Mei 2016: - Promotie bij Politieke Geschiedenis, Universiteit Leiden - Proefschrift: 1848 Clubkoorts en revolutie. Democratische experimenten in Parijs en Berlijn (Uitgeverij Vantilt, Nijmegen) heden: - Coördinator Profileringsgebied Politieke Legitimiteit, Universiteit Leiden - Postdoc onderzoeker: Legitimiteit, vertrouwen en het recht 3

4 Mijn huidige onderzoek Focus op de Tweede Kamer: De campagne begint vroeg dit jaar studie naar het individuele gedrag van Tweede Kamerleden Studie naar fractieafsplitsing en fractiediscipline 4

5 Politieke Legitimiteit als profileringsgebied Universiteit Leiden Honderden wetenschappers Vier faculteiten, zes instituten: - Sociale Wetenschappen * Politicologie - Geesteswetenschappen * Politieke Geschiedenis * Politieke Filosofie - Rechten * Staats- en Bestuursrecht * Rechtsfilosofie - Governance & Global Affairs (Den Haag) * Bestuurskunde Lezingen, debatten, symposia, promotietrajecten, internationaal vergelijkend onderzoek 5

6 Ja maar Wat is politieke legitimiteit? 6

7 Wat is politieke legitimiteit? (1/2) Verschillende aspecten: - Aanvaarding steun of verzet - Vertrouwen fiducie of argwaan - Tevredenheid voldoening of onbehagen Verschillende objecten: - Systeem democratie, rechtsstaat - Actoren parlement, regering, autoriteiten, partijen, ambtenaren, rechters - Beleid wet- en regelgeving 7

8 Wat is politieke legitimiteit? (2/2) Verschillende vormen: - Input legitimiteit procedures, functioneren - Output legitimiteit effectiviteit, oordeel van het publiek - Throughput legitimiteit processen daar tussenin (implementatie) - Positieve legitimiteit wie verleent legitimiteit? - Negatieve legitimiteit wat is beschouwd als legitiem? 8

9 Hoe staat het in Nederland? De Legitimiteitsmonitor Door prof. dr. Frank Hendriks e.a., Tilburg University & Ministerie BZK Januari 2016 Analyse en samenvatting van diverse onderzoeken naar legitimiteit in Nederland 9

10 Bravo, Nederland! Prof. Tom Tyler (Yale Law School): Nederland is wereldwijd koploper als het gaat om procedurele rechtvaardigheid 10

11 Meer goed nieuws (1/2) Hoge tevredenheid met het functioneren van de democratie 11

12 Meer goed nieuws (2/2) Hoog vergeleken met grote Europese landen (En ongeveer gelijk aan de kleinere consensusdemocratieën om ons heen) Daarnaast ook: stabiel hoge opkomsten parlementsverkiezingen (70-80%) 12

13 Slecht nieuws (1/2) Vertrouwen in democratische instituties is veel lager En dalend Vooral politieke partijen verliezen draagvlak 13

14 Slecht nieuws (2/2) Politieke partijen: Dalend lidmaatschap Opkomst politieke bewegingen zonder leden (PVV) 14

15 Reacties: politiek steeds persoonlijker Parlement: Versplintering leidt tot sterkere fractiediscipline Tweede Kamerleden gaan zich sterker persoonlijk profileren - Meer sociale media - Meer ik, in plaats van mijn partij - Meer moties - Meer initiatiefvoorstellen - Meer afsplitsing - Kamervragen over actualiteit Zie onderzoek Wim Voermans en Geerten Waling, i.s.m. het Parlementair Documentatiecentrum, Den Haag: De campagne begint vroeg dit jaar (12 juni 2016). 15

16 Perpectieven Er is veel hang naar vernieuwing Wet raadgevend referendum (2015) beantwoordt aan een grote vraag Roep om inspraak Daarnaast: Voortschrijdende technologie Stijgende opleidingsgraad Ervaring openbaar bestuur 16

17 Discussie Stelling 1: Het is helemaal niet zo erg als de legitimiteit van de instituties laag is, zolang het systeem (democratische rechtsstaat) maar als legitiem wordt ervaren. 17

18 Discussie Stelling 2: In een goede democratie wantrouwen de burgers de overheid en vertrouwt de overheid de burger. 18

19 Discussie Stelling 3: Overheden (ook ambtenaren) moeten zich actief inspannen om legitimiteit te vergroten 19

20 Discussie Stelling 4: Radicale democratische vernieuwing is nodig om tegemoet te komen aan de lage legitimiteit van de actoren van de huidige representatieve democratie. 20

21 Discussie Stelling 5: We mogen blij zijn dat politieke partijen en fracties niet in de Grondwet staan. 21

22 Discussie Stelling 6: Over vijftig jaar is Nederland: a) een participatiedemocratie b) een directe democratie c) een chaos d) Nederland. 22

23 Discussie Stelling 7: De voortdurende focus op politieke (democratische) legitimiteit brengt de rechtsstaat in gevaar 23

24 Dank voor uw aandacht Geerten Waling Bij ons leer je de wereld kennen 24

Legitimiteit onder de Loep

Legitimiteit onder de Loep Legitimiteit onder de Loep Brochure van het EXPERTISECENTRUM POLITIEKE LEGITIMITEIT Universiteit Leiden Mei 2017 Inhoud Legitimiteit: brandpunt van Leidse expertise... 3 Voorbeelden van wetenschappers

Nadere informatie

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Het Huis voor democratie en rechtsstaat is een nog op te richten instelling. Het Huis wil kennis van burgers over onze

Nadere informatie

Uitnodiging. Democratie in crisistijd: vernieuwing of verval? Donderdag 20 juni Slotcongres van het NWO-onderzoeksprogramma Omstreden Democratie

Uitnodiging. Democratie in crisistijd: vernieuwing of verval? Donderdag 20 juni Slotcongres van het NWO-onderzoeksprogramma Omstreden Democratie Uitnodiging Democratie in crisistijd: vernieuwing of verval? Donderdag 20 juni 2013 Slotcongres van het NWO-onderzoeksprogramma Omstreden Democratie Hoezo democratie?! Onze democratische rechtsstaat lijkt

Nadere informatie

Speech na afloop van de laatste plenaire Kamervergadering van 2015 Door de tijdelijke Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib

Speech na afloop van de laatste plenaire Kamervergadering van 2015 Door de tijdelijke Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib Speech na afloop van de laatste plenaire Kamervergadering van 2015 Door de tijdelijke Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib Beste collega s, Voordat ik de laatste vergadering van 2015 sluit, wil

Nadere informatie

Beginselen van de democratische rechtsstaat

Beginselen van de democratische rechtsstaat Beginselen van de democratische rechtsstaat Prof. mr. M.C. Burkens Prof. mr. H.R.B.M. Kummeling Prof. mr. drs. B.P. Vermeulen Prof. mr. R.J.G.M. Widdershoven Inleiding tot de grondslagen van het Nederlandse

Nadere informatie

Samenvatting. Betwiste Constituties: Constitutioneel Design, Conflict en Verandering in Postcommunistisch Centraal- en Oost-Europa.

Samenvatting. Betwiste Constituties: Constitutioneel Design, Conflict en Verandering in Postcommunistisch Centraal- en Oost-Europa. Samenvatting Betwiste Constituties: Constitutioneel Design, Conflict en Verandering in Postcommunistisch Centraal- en Oost-Europa. Inleiding Een democratische grondwet bevat, naast de fundamentele rechten

Nadere informatie

Inspraak vs Interactief beleid: 1-1?

Inspraak vs Interactief beleid: 1-1? Inspraak vs Interactief beleid: 1-1? Jan Van Damme, Instituut voor de Overheid Karl Musschoot, Afdelingshoofd Communicatie, DAR 1 Overzicht De inspraak voorbij? Van inspraak naar interactieve beleidsvoering?

Nadere informatie

EUROPESE INTEGRATIE: TUSSEN GEOPOLITIEK VREDESBELEID EN ECONOMISCHE GROEI. Dr Harry Daemen.

EUROPESE INTEGRATIE: TUSSEN GEOPOLITIEK VREDESBELEID EN ECONOMISCHE GROEI. Dr Harry Daemen. EUROPESE INTEGRATIE: TUSSEN GEOPOLITIEK VREDESBELEID EN ECONOMISCHE GROEI Dr Harry Daemen daemen@fsw.eur.nl Mini-C.V. Harry Daemen 1973-1975 Politicologisch onderzoeker aan de Katolieke Universiteit Nijmegen

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl II BEOORDELINGSMODEL Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 punt toegekend. MASSAMEDIA 1 maximumscore 2 Juiste antwoorden zijn (twee van de volgende redenen): De opera s (programma s) zijn

Nadere informatie

Kijktip: Waar gáát dit over?

Kijktip: Waar gáát dit over? Kijktip: Waar gáát dit over? Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van twee fragmenten beantwoorden leerlingen een aantal kijkvragen en krijgen ze inzicht in de inhoud van het referendum en de motieven

Nadere informatie

Reflectie & Reflexen Bent u als raadslid toekomstbestendig? Rinske Evers, Cor Klein Heerenbrink, Jolanda Wouters

Reflectie & Reflexen Bent u als raadslid toekomstbestendig? Rinske Evers, Cor Klein Heerenbrink, Jolanda Wouters Reflectie & Reflexen Bent u als raadslid toekomstbestendig? Rinske Evers, Cor Klein Heerenbrink, Jolanda Wouters Doen we de juiste dingen? Geen Tijdperk van Veranderingen, Maar een Verandering van Tijdperken

Nadere informatie

Hoe groot, is groot genoeg?

Hoe groot, is groot genoeg? Hoe groot, is groot genoeg? Bas Denters (Bestuurskunde, Universiteit Twente) Kennisnetwerk Lokaal 13 Den Haag 17 april 2015 Schaalvergroting door de tijd Grotere gemeenten Minder gemeenten Schaal gemeenten

Nadere informatie

Wat onderscheidt ons, Tilburg University, van de andere Nederlandse universiteiten? Waar maken wij het verschil?

Wat onderscheidt ons, Tilburg University, van de andere Nederlandse universiteiten? Waar maken wij het verschil? Dames en Heren, Het zal u waarschijnlijk niet zijn ontgaan dat ons stelsel van hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek onderwerp is van maatschappelijk en (vooral ook) politiek debat. Er is al veel

Nadere informatie

Vertrouwen in toezicht. 10 april 2015 Frédérique Six Vrije Universiteit Amsterdam

Vertrouwen in toezicht. 10 april 2015 Frédérique Six Vrije Universiteit Amsterdam Vertrouwen in toezicht 10 april 2015 Frédérique Six Vrije Universiteit Amsterdam Om te beginnen. Een commissaris heeft drie functies. Als toezichthouder moet je een gezond wantrouwen hebben, als adviseur

Nadere informatie

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing: Perspectief van de wetenschap Albert Meijer Universiteit Utrecht Politieacademie 11 september 2012 Even voorstellen

Nadere informatie

Samen werken aan goed openbaar bestuur

Samen werken aan goed openbaar bestuur Samen werken aan goed openbaar bestuur SAMEN WERKEN AAN GOED OPENBAAR BESTUUR Gemeenten, provincies, waterschappen, het Rijk, de EU en hun samenwerkingsverbanden vormen samen het openbaar bestuur in ons

Nadere informatie

B.2.2. De artikelen. 2.2. De artikelen BELEIDSARTIKEL 1: GRONDWET EN DEMOCRATIE. 1. Algemene beleidsdoelstelling

B.2.2. De artikelen. 2.2. De artikelen BELEIDSARTIKEL 1: GRONDWET EN DEMOCRATIE. 1. Algemene beleidsdoelstelling 2.2. De artikelen BELEIDSARTIKEL 1: GRONDWET EN DEMOCRATIE 1. Algemene beleidsdoelstelling Het bevorderen van het goed functioneren van de democratische rechtsstaat en het constitutioneel bestel, zoals

Nadere informatie

OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer.

OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016 Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. 1 FEBRUARI 2016 (13:15-16:00) Meeloopdag International

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

DÉ LANDELIJKE BEROEPSVERENIGING VOOR ONAFHANKELIJKE RAADSLEDEN

DÉ LANDELIJKE BEROEPSVERENIGING VOOR ONAFHANKELIJKE RAADSLEDEN DÉ LANDELIJKE BEROEPSVERENIGING VOOR ONAFHANKELIJKE RAADSLEDEN Alkmaar, 10 december 2015 Geacht bestuur en fractie, De lokale partijen hebben in onze democratische rechtstaat een zeer belangrijke functie.

Nadere informatie

Maatschappelijke. participatie en vertrouwen

Maatschappelijke. participatie en vertrouwen Maatschappelijke participatie en vertrouwen Hoogopgeleiden meer vertrouwen in politiek en instituties 14 Vier op de tien Nederlanders politiek actief Deelname aan politieke activiteiten stabiel gebleven

Nadere informatie

Wat vindt men van de uitspraken over Wilders en de PVV

Wat vindt men van de uitspraken over Wilders en de PVV Wat vindt men van de uitspraken over Wilders en de PVV In het weekend van 31 oktober en 1 november is een discussie ontbrand rondom Wilders en de PVV. Er zou een rapport zijn van drie wetenschappers over

Nadere informatie

Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele

Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele Wie ben ik? Communicatiewetenschappen UA Media, Wetenschap & Democratie Media & Democratie - Evalueren van mate waarin media bijdragen

Nadere informatie

SBOV B-project september SBOV II Instituut voor de Overheid KUL B-project «Slagkrachtige Overheid» 1

SBOV B-project september SBOV II Instituut voor de Overheid KUL B-project «Slagkrachtige Overheid» 1 SBOV B-project 2010 Slagkrachtige Overheid 21 september 2010 Projectcoördinator: Projectuitvoering: Prof. Dr. Geert Bouckaert Jesse Stroobants SBOV II Instituut voor de Overheid KUL B-project «Slagkrachtige

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

Data-analyse voor Doelmatig Overheidsbeleid

Data-analyse voor Doelmatig Overheidsbeleid Conceptprogramma Driedaagse Leergang Data-analyse voor Doelmatig Overheidsbeleid Vrijdagen 2, 9 en 16 juni 2017 Hotel NH Utrecht Doelgroepen: Managers van kennis en informatie bij de overheid, waaronder:

Nadere informatie

Polderen voor beginners

Polderen voor beginners Jongerenkamer Polderen voor beginners Voorwoord De Tweede Kamer is het hart van de Nederlandse democratie. De 150 gekozen Kamerleden gaan met elkaar en de regering in debat over de toekomst van Nederland.

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 23 januari 2017 Beantwoording Kamervragen

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 23 januari 2017 Beantwoording Kamervragen > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directie Democratie en Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA

Nadere informatie

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Deel I Kennis van de benaderingswijzen, het formele object Politiek-juridische concepten Kernvraag 1: Welke basisconcepten kent de politiek-juridische benaderingswijze?

Nadere informatie

NAAR EEN MODERNE(RE) DEMOCRATIE

NAAR EEN MODERNE(RE) DEMOCRATIE ProDemos Collegereeks Gezond Wantrouwen: Motor van de democratie? NAAR EEN MODERNE(RE) DEMOCRATIE om van der Meer Universiteit van Amsterdam - tukroodvlees.nl Aanpak van vertrouwen Een volwassen democratie

Nadere informatie

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden.

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden. Debat over Polen in het Europees Parlement Interventie van de heer Koenders - minister van Buitenlandse Zaken - Nederlands voorzitterschap Dank u meneer de voorzitter, De Europese Unie is niet alleen een

Nadere informatie

2de bach PSW. Bestuurskunde. Lesnotities aangevuld uit boek. uickprinter Koningstraat Antwerpen.

2de bach PSW. Bestuurskunde. Lesnotities aangevuld uit boek. uickprinter Koningstraat Antwerpen. 2de bach PSW Bestuurskunde Lesnotities aangevuld uit boek Q www.quickprinter.be uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen B25 5,00 Nieuw!!! Online samenvattingen kopen via www.quickprintershop.be LES

Nadere informatie

SAMENVATTING. EU-beleid, vertegenwoordiging, verantwoording en identificatie. Bij resultaten gaat het er om

SAMENVATTING. EU-beleid, vertegenwoordiging, verantwoording en identificatie. Bij resultaten gaat het er om 0 SAMENVATTING De afwijzing van het Europees Grondwettelijk Verdrag door de Nederlandse bevolking in het referendum van juni 2005 was volgens velen de uitdrukking van een dieper liggend Nederlands onbehagen

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50 Inhoud Voorwoord XI 1 Nederland vergeleken 1 1.1 Bestaat Nederland nog? 1 1.2 De Staat der Nederlanden 3 1.3 Nederland en de wereld 6 1.4 Vragen en perspectieven 8 1.5 Nederland vergeleken 12 Internetadressen

Nadere informatie

Toekomstbestendig Goed Bestuur

Toekomstbestendig Goed Bestuur faculteit rechtsgeleerdheid staatsrecht bestuursrecht bestuurskunde Datum 25-06-2015 1 Toekomstbestendig Goed Bestuur Openbaar Bestuur en het verdienen en behouden van vertrouwen, legitimiteit en gezag

Nadere informatie

Technology Assessment: omgang met publieke zorgen

Technology Assessment: omgang met publieke zorgen Kivi-Niria Technology Assessment: omgang met publieke zorgen Geert Munnichs Opzet Algemene introductie Wat is/doet het Rathenau Instituut? Publieksonderzoek Status uitkomsten Implicaties voor besluitvorming

Nadere informatie

Sociaal-Wetenschappelijke. 6e SWR-Hendrik Muller Seminaar. De islam aan de grenzen verkend. Sociaal-Wetenschappelijke Raad

Sociaal-Wetenschappelijke. 6e SWR-Hendrik Muller Seminaar. De islam aan de grenzen verkend. Sociaal-Wetenschappelijke Raad Sociaal-Wetenschappelijke Koninklijke Nederlandse Raad Akademie van Wetenschappen 6e SWR-Hendrik Muller Seminaar De islam aan de grenzen verkend Sociaal-Wetenschappelijke Raad Wie organiseert het Seminaar?

Nadere informatie

Implementatieplan Het Nieuwe Kiezen. September 2016 Rudy van Belkom I.s.m Tilburg University

Implementatieplan Het Nieuwe Kiezen. September 2016 Rudy van Belkom I.s.m Tilburg University Implementatieplan Het Nieuwe Kiezen September 2016 Rudy van Belkom I.s.m Tilburg University Inhoudsopgave 1. Aanleiding pag. 3 2. Denktank. pag. 4 3. Customer Journey. pag. 5 4. Toelichting. pag. 6 5.

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 1

Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

Cynisme over de politiek

Cynisme over de politiek Cynisme over de politiek Een profiel van ontevreden burgers Waar mensen samenleven, zijn verschillende wensen en belangen. Een democratische samenleving heeft als doel dat politici en bestuurders in hun

Nadere informatie

Cynisme over de politiek

Cynisme over de politiek Cynisme over de politiek Een profiel van ontevreden burgers Dr. Pieter van Wijnen Waar mensen samenleven, zijn verschillende wensen en belangen. Een democratische samenleving heeft als doel dat politici

Nadere informatie

onderzoek in transitie?

onderzoek in transitie? Transitieonderzoek: onderzoek in transitie? Erik Paredis (UGent) Yves De Weerdt (VITO) Frank Nevens (VITO) Opstartworkshop INTRAP 31 mei 2012, Leuven www.steunpunttrado.be Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor

Nadere informatie

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Een ruime invulling van EBP als opportuniteit Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Evidence-based practice EBP: één van de belangrijkste

Nadere informatie

Opgave 3 De burger als rechter

Opgave 3 De burger als rechter Opgave 3 De burger als rechter Bij deze opgave horen tekst 5 en de tabellen 2 en 3 uit het bronnenboekje. Inleiding Hoe behoren volgens het Nederlandse publiek veroordeelde plegers van misdrijven gestraft

Nadere informatie

Willem Witteveen: wetenschapper en senator

Willem Witteveen: wetenschapper en senator Willem Witteveen: wetenschapper en senator Inleiding Ruud Koole bij presentatie boek De wet als kunstwerk. Een andere filosofie van het recht door Willem Witteveen. Den Haag, 19 november 2014. In deze

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 005 006 Nr. 17 BRIEF VAN HET PRESIDIUM Aan de leden Den Haag, 10 november 005 Tijdens het debat over de Staat van de Europese Unie op 8 november jl. zijn twee moties ingediend die gericht

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? 2 Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Presentatie Recht en Economie

Presentatie Recht en Economie Presentatie Recht en Economie Prof. dr. Koen Caminada Index - Programma s met economie - Afstudeerrichting Recht & economie - Waarom Recht & economie - Voorbeelden van vragen - Afstudeerrichtingen - Opbouw

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 423 Voorstel van wet van het lid Van Klaveren betreffende het houden van een raadplegend referendum over het Nederlandse lidmaatschap van de

Nadere informatie

De stap naar hoger beroep

De stap naar hoger beroep faculteit rechtsgeleerdheid staatsrecht, bestuursrecht en bestuurskunde 2-09-2015 1 2-09-2015 1 De stap naar hoger beroep Wat bepaalt het appelgedrag van burgers in het bestuursrecht? Mr. dr. Martje Boekema

Nadere informatie

Voor de Raad van State als adviseur en bestuursrechter is het van. belang zicht te hebben op wat er leeft in de werelden van recht,

Voor de Raad van State als adviseur en bestuursrechter is het van. belang zicht te hebben op wat er leeft in de werelden van recht, Inleiding Vice-President Raad van State tijdens de bijeenkomst van een delegatie van de Raad met de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling donderdag 12 februari 2009 Dames en heren, Voor de Raad van State

Nadere informatie

Introductie. 1. Uw persoonlijke situatie. Voorbeeldvragenlijst COB-kwartaalenquête 2011

Introductie. 1. Uw persoonlijke situatie. Voorbeeldvragenlijst COB-kwartaalenquête 2011 Introductie Dit onderzoek vindt plaats in opdracht van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Met de resultaten wil het bureau het kabinet en de politiek in het algemeen informeren over zorgen en wensen

Nadere informatie

1 In de Handelingen browsen, zoeken en vinden. Maarten Marx Universiteit van Amsterdam 3 November 2008

1  In de Handelingen browsen, zoeken en vinden. Maarten Marx Universiteit van Amsterdam 3 November 2008 www.polidocs.nl 1 www.polidocs.nl In de Handelingen browsen, zoeken en vinden. Maarten Marx Universiteit van Amsterdam 3 November 2008 www.polidocs.nl 2 Wie zijn we? Prof Dr Maarten de Rijke. Leerstoel

Nadere informatie

Toespraak van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de opening van de dinerbijeenkomst van het Rathenau Instituut, 7 februari 2012 in Den Haag

Toespraak van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de opening van de dinerbijeenkomst van het Rathenau Instituut, 7 februari 2012 in Den Haag Toespraak van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de opening van de dinerbijeenkomst van het Rathenau Instituut, 7 februari 2012 in Den Haag Meneer de staatssecretaris, dames en heren, Ik voel mij bevoorrecht

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20566 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Wit, Frank R.C. de Title: The paradox of intragroup conflict Issue Date: 2013-02-28

Nadere informatie

Het is niet voor het eerst dat Europa door extreem terreurgeweld wordt geraakt.

Het is niet voor het eerst dat Europa door extreem terreurgeweld wordt geraakt. MdV, De terreur in Parijs heeft in heel Europa afschuw gewekt. Nietsontziende moslimradicalen hebben met hun aanslagen op Charlie Hebdo en op de Joodse supermarkt onze westerse samenleving in het hart

Nadere informatie

Actueel beleidsplan. Stichting Vrienden van Hubrecht Instituut 2014-2016

Actueel beleidsplan. Stichting Vrienden van Hubrecht Instituut 2014-2016 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Actueel beleidsplan Stichting Vrienden van Hubrecht Instituut E vrienden@hubrecht.eu 2014-2016 1.1 Inleiding Naar aanleiding van het uitgevoerde onderzoek

Nadere informatie

13 januari 2016. Onderzoek:

13 januari 2016. Onderzoek: 13 januari 2016 Onderzoek: Het referendum 2016 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

1. Ets J. E. Marcus, naar J. Smies, Den zedelijke en zinnelijke mensch. Spotprent op de wijsbegeerte van Kant. Ca

1. Ets J. E. Marcus, naar J. Smies, Den zedelijke en zinnelijke mensch. Spotprent op de wijsbegeerte van Kant. Ca 1. Ets J. E. Marcus, naar J. Smies, Den zedelijke en zinnelijke mensch. Spotprent op de wijsbegeerte van Kant. Ca. 1800-1810. [Stadsarchief Amsterdam] VIKTORIA E. FRANKE Een gedeelde wereld? DUITSE THEOLOGIE

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord. Samenvatting 1. Aanbevelingen in het kort 5

Inhoudsopgave. Voorwoord. Samenvatting 1. Aanbevelingen in het kort 5 Inhoudsopgave Voorwoord I Samenvatting 1 Aanbevelingen in het kort 5 Deel I Visie van de werkgroep 1. Inleiding: de legitimiteit betwist 11 2. Begrippen en definities 15 3. Lekenrechtspraak 33 4. Alternatieve

Nadere informatie

Onder de rechter. Proefschrift

Onder de rechter. Proefschrift Onder de rechter Proefschrift ter verkrijging van de graad vari doctor aan de Universiteit van Tilburg, op gezag van de rector magnifìcus, prof. dr. F.A. van der Duyn Schouten, in het openbaar te verdedigen

Nadere informatie

Wat kunnen we bereiken met participatie in het integraal waterbeheer? Jan Van Damme, Instituut voor de Overheid

Wat kunnen we bereiken met participatie in het integraal waterbeheer? Jan Van Damme, Instituut voor de Overheid Wat kunnen we bereiken met participatie in het integraal waterbeheer? Jan Van Damme, Instituut voor de Overheid Overzicht Over burgerzin en burgerparticipatie Waarom doen wij het? Wat willen we bereiken

Nadere informatie

Actualiteit: ROB (2015)

Actualiteit: ROB (2015) Actualiteit: ROB (2015) Probleem:Gemeenteraden ervaren afstand! Samenwerking betekent dat je een deel van je zeggenschap opgeeft voor een gezamenlijk doel dat via samenwerking wordt bereikt. Dit kan spanning

Nadere informatie

Nieuw Europees Verdrag

Nieuw Europees Verdrag Nieuw Europees Verdrag De Europese top heeft geleid tot overeenkomst over een Europees Verdrag. Wat vindt men hiervan? Wat is uw reactie op het feit dat er een verdrag is gekomen? Positief 45% 14% 36%

Nadere informatie

Jonge reporters in het Federaal Parlement

Jonge reporters in het Federaal Parlement 1 Inleiding Met de DVD Jonge reporters en de bijbehorende website zijn het Federaal Parlement en de Koning Boudewijnstichting de uitdaging aangegaan om jongeren van de derde graad secundair onderwijs (bso,

Nadere informatie

Onderwijs 2011-2012. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1

Onderwijs 2011-2012. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1 Onderwijs Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 2011-2012 Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1 1. Inleiding en samenvatting De Onderzoekschool Politieke Geschiedenis (OPG) biedt in het academisch

Nadere informatie

Vakgebiedenlijst. Prof. dr. Joyce Outshoorn. Dr. Oda van Cranenburgh Prof. dr. Mohamed Salih Dr. Lee Seymour

Vakgebiedenlijst. Prof. dr. Joyce Outshoorn. Dr. Oda van Cranenburgh Prof. dr. Mohamed Salih Dr. Lee Seymour Vakgebiedenlijst Onderwerpen Autoritaire regimes Abortus Afganistan Afrika Belangengroepen Bestuur/ Goed Bestuur Bevolkingsgrootte en democratie Bewapening Bosnië en Herzegovina Brits veiligheidsbeleid

Nadere informatie

Toespraak Voorzitter Rob bij overhandiging advies Vertrouwen op democratie Nieuwspoort, Den Haag, woensdag 17 februari 2010

Toespraak Voorzitter Rob bij overhandiging advies Vertrouwen op democratie Nieuwspoort, Den Haag, woensdag 17 februari 2010 Toespraak Voorzitter Rob bij overhandiging advies Vertrouwen op democratie Nieuwspoort, Den Haag, woensdag 17 februari 2010 Geachte minister, Dames en heren, De Raad voor het openbaar bestuur in zijn nieuwe

Nadere informatie

Een Lokaal Referendum of niet?

Een Lokaal Referendum of niet? Een Lokaal Referendum of niet? Een eerste discussie over een lokaal in Krimpen aan den IJssel als onderdeel van burgerparticipatie. Inleiding In ons land zijn de afgelopen periode op het gebied van de

Nadere informatie

Heinz-Kühn-Bildungswerk

Heinz-Kühn-Bildungswerk Heinz-Kühn-Bildungswerk Seminar: Democratisering van de grens - nieuwe ideeën over euregionale samenwerking Maastricht/Aachen, 17.01.2016 Geachte heer/mevrouw, Europa bevindt zich in een fundamentele crisis.

Nadere informatie

samenwerking in het sociale domein

samenwerking in het sociale domein kennismiddag werk & inkomen, inspectie SZW 25 mei 2016 dr. Duco Bannink en mr. dr. Hans Bosselaar Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit Sociale Wetenschappen Bestuurswetenschap & Politicologie taakomgeving

Nadere informatie

Evaluatieonderzoek voor het natuurbeleid VVBB 19/9/06

Evaluatieonderzoek voor het natuurbeleid VVBB 19/9/06 Evaluatieonderzoek voor het natuurbeleid VVBB 19/9/06 Dr. Wouter Van Reeth wetenschappelijk attaché Inhoud De kloof tussen onderzoek en beleid Kennissysteem natuur in Vlaanderen Natuurrapportering in Vlaanderen

Nadere informatie

Ontpolderen langs de Westerschelde

Ontpolderen langs de Westerschelde Ontpolderen langs de Westerschelde Invloed van lokale en regionale actoren en legitimiteitsproblemen in het beleidsproces (2005-2009) Judith Floor Inhoud Onderzoeksvragen Context Begrippen Beleidsronden

Nadere informatie

Een Europese democratie: utopie of noodzaak?

Een Europese democratie: utopie of noodzaak? Een Europese democratie: utopie of noodzaak? Prof. Stefan Rummens Hoger Instituut voor Wijsbegeerte 14 november 2016 Europa in crisis? Europa in crisis de EU verliest slagkracht de EU verliest legitimiteit

Nadere informatie

Programmapunten Partij voor de Vrijheid

Programmapunten Partij voor de Vrijheid Programmapunten Partij voor de Vrijheid Een aantal stellingen zijn voorgelegd over onderwerpen die de Partij voor de Vrijheid in haar programma heeft gezet. Wat vindt men van de programmapunten van Geert

Nadere informatie

Wat heeft het Provinciebestuur met de participatiesamenleving?

Wat heeft het Provinciebestuur met de participatiesamenleving? Wat heeft het Provinciebestuur met de participatiesamenleving? PlattelandsParlement Gelderland 2017 3 februari 2016 Ben van Essen Ben van Essen: even voorstellen Senior-strateeg provincie Limburg (tot

Nadere informatie

The Governance of Adaptation to Climate Change

The Governance of Adaptation to Climate Change The Governance of Adaptation to Climate Change Consortium governance of climate adaptation Samenstelling consortium Wageningen Universiteit Vrije Universiteit Erasmus Universiteit Universiteit Utrecht

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.minbuza.nl Contactpersoon T.H. Wouda Kuipers T 070-348 5689

Nadere informatie

Bestuurlijke scenario s: pro s en contra s. Linze Schaap

Bestuurlijke scenario s: pro s en contra s. Linze Schaap Bestuurlijke scenario s: pro s en contra s Linze Schaap Bestuurlijke scenario's: pro's en contra's Dr. Linze Schaap Universitair Hoofddocent Tilburgse School voor Politiek en Bestuur Tilburg Center for

Nadere informatie

Wie bestuurt het land?

Wie bestuurt het land? Wie bestuurt het land? Nederland is een democratie. Een belangrijk kenmerk van een democratie is een parlement. In zo n parlement zitten mensen die door de bevolking zijn gekozen. Zij zitten namens een

Nadere informatie

Wie bestuurt het land?

Wie bestuurt het land? Wie bestuurt het land? 2 Nederland is een democratie. Een belangrijk kenmerk van een democratie is een parlement. In zo n parlement zitten mensen die door de bevolking zijn gekozen. Zij zitten namens een

Nadere informatie

De waarde van participatie

De waarde van participatie De waarde van participatie Omgevingswet Kirsten Veldhuijzen, Rob Kristel Lammers, VNG 24 september 2016 Raad op Zaterdag, Zwolle Invalshoeken De Omgevingswet Bredere context Omgevingswet Ontwikkeling samenleving

Nadere informatie

CONSTITUTIONELE TOETSING: RECHTER & TRIAS

CONSTITUTIONELE TOETSING: RECHTER & TRIAS Conferentie de responsieve rechtsstaat 22.09.2016 CONSTITUTIONELE TOETSING: RECHTER & TRIAS Mr. Paul van Sasse van Ysselt BA Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Directie Constitutionele

Nadere informatie

vrijstellingen journalistiek 2014/2015

vrijstellingen journalistiek 2014/2015 vrijstellingen journalistiek De onderstaande tabel is een weergave van de vrijstellingen toegekend door de Toelatingscommissie voorbije academiejaren, in de opleiding JOURNALISTIEK. Studenten kregen enkel

Nadere informatie

Lezing dr. Joyce Sylvester, substituut ombudsman. Over de geest van de decentralisatie-wetten

Lezing dr. Joyce Sylvester, substituut ombudsman. Over de geest van de decentralisatie-wetten Congres 1 april 2016 "Zeg, ken jij de (Nationale) ombudsman?" georganiseerd door de Nationale ombudsman, de Gemeente Den Haag en het Montesquieu Instituut Lezing dr. Joyce Sylvester, substituut ombudsman

Nadere informatie

Universiteit Leiden. John Kroes 12 mei 2017

Universiteit Leiden. John Kroes 12 mei 2017 Universiteit Leiden John Kroes 12 mei 2017 In Leiden en Den Haag Leiden Nederland Amsterdam Den Haag Eerste Universiteit van Nederland Opgericht door Willem van Oranje in 1575 Als beloning voor verzet

Nadere informatie

Communiceren over wetenschap. Geert Vanpaemel KU Leuven

Communiceren over wetenschap. Geert Vanpaemel KU Leuven Communiceren over wetenschap Geert Vanpaemel KU Leuven 1. Inleiding 2. Algemene aanpak 3. Tips & Tricks Negatieve berichtgeving Naamgeving pesticiden, herbiciden, insecticiden, biociden Onvoorziene ecologische

Nadere informatie

Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013

Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013 Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013 Dames en heren, Het thema van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis

Nadere informatie

De Staten-Generaal en de inzet van de Nederlandse krijgsmacht

De Staten-Generaal en de inzet van de Nederlandse krijgsmacht TVCR APRIL 2013 boeken 171 Anamarija Kristić De Staten-Generaal en de inzet van de Nederlandse krijgsmacht Een onderzoek naar de parlementaire betrokkenheid bij de besluitvorming over deelname aan internationale

Nadere informatie

PROTOCOL VAN AFSPRAKEN OVER ONDERZOEKEN TWEEDE KAMER...

PROTOCOL VAN AFSPRAKEN OVER ONDERZOEKEN TWEEDE KAMER... Inhoudsopgave PROTOCOL VAN AFSPRAKEN OVER ONDERZOEKEN TWEEDE KAMER... 2 A. ALGEMEEN... 3 B. PROCEDURES... 3 C. VERTROUWELIJKE INFORMATIE... 3 D. MONDELINGE INFORMATIE VAN AMBTENAREN... 4 E. SLOTBEPALINGEN...

Nadere informatie

Gevolgen van Brexit voor de besluitvorming in de EU

Gevolgen van Brexit voor de besluitvorming in de EU VIVES BRIEFING 2016/06 Gevolgen van Brexit voor de besluitvorming in de EU Klaas Staal Karlstad Universitet 1 GEVOLGEN VAN BREXIT VOOR DE BESLUITVORMING IN DE EU Klaas Staal INLEIDING Op 23 juni 2016 stemmen

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl I POLITIEK EN BELEID tekst 8 VVD en D66 samen voor Europese verkiezingen DEN HAAG - D66 gaat toch in zee met de VVD voor de Europese verkiezingen in juni. De samenwerking blijft beperkt tot een lijstverbinding.

Nadere informatie

Sociaal-Wetenschappelijke. 10de SWR-Hendrik Muller Seminaar. Veiligheid: angst, risico en utopie. Sociaal-Wetenschappelijke Raad

Sociaal-Wetenschappelijke. 10de SWR-Hendrik Muller Seminaar. Veiligheid: angst, risico en utopie. Sociaal-Wetenschappelijke Raad Sociaal-Wetenschappelijke Koninklijke Nederlandse Raad Akademie van Wetenschappen 10de SWR-Hendrik Muller Seminaar Veiligheid: angst, risico en utopie Sociaal-Wetenschappelijke Raad Wat is het Seminaar?

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus EA Den Haag. Datum 11 april 2016 Vragen 2016Z06314

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus EA Den Haag. Datum 11 april 2016 Vragen 2016Z06314 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk Uw kenmerk Datum Betreft Vragen 2016Z06314 Hierbij

Nadere informatie

Maken transities de wereld duurzamer?

Maken transities de wereld duurzamer? Maken transities de wereld duurzamer? Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent www.cdo.ugent.be Benelux conferentie 2014 Leren in Transitie 18 november 2014 Gent 1. Denken over

Nadere informatie

Interne staatshervorming: Hoe zit dat nu? WELKOM

Interne staatshervorming: Hoe zit dat nu? WELKOM Interne staatshervorming: Hoe zit dat nu? WELKOM Koen Loete Voorzitter Resoc Meetjesland, Leiestreek en Schelde Welkom& inleiding Programma Kris Snijckers Raadgever binnenlands bestuur Kabinet Minister

Nadere informatie

Vorm geven aan lokale democratie

Vorm geven aan lokale democratie 1 Vorm geven aan lokale democratie BZK, Directie Democratie en Burgerschap VNG, Team Democratic Challenge Den Haag, juli 2017 Drie gesprekken, zes thema s In het voorjaar van 2017 zijn in Den Bosch (15

Nadere informatie

De estafette: Klimaatverandering

De estafette: Klimaatverandering De estafette: Klimaatverandering door Sander Voerman WP nr. 4/2011 Afgelopen jaar is in Nederland de aandacht voor het probleem van de klimaatverandering volstrekt verstomd. Internationaal vormt ons land

Nadere informatie

Democratie doorgelicht

Democratie doorgelicht SUB Hamburg A/567461 Democratie doorgelicht HET FUNCTIONEREN VAN DE NEDERLANDSE DEMOCRATIE Samengesteld door Rudy Andeweg en Jacques Thomassen LEIDEN UNIVERSITY PRESS Inhoud Inleiding: een democratie audït

Nadere informatie