Inhoudsopgave. 1. Inleiding... 3

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudsopgave. 1. Inleiding... 3"

Transcriptie

1 1

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding Het Check it out! concept Energiebesparing op school Uitvoering Energiescan (inclusief binnenklimaat) Begeleiding bij het treffen van energiebesparende maatregelen Instellen van energiebeheer Organiseren van collectieve energie-inkoop en begeleiding van hercontractering Lesmateriaal Lesmateriaal Onderwijsbegeleiding Certificaat Duurzame school Certificering Andere duurzame thema s De Groene Vlag verdienen Toekenning Groene Vlag Menukaart XxÜáàx ztçz Voorbereiding energiebesparing gãxxwx ztçz Uitvoering energiebesparing en educatie WxÜwx ztçz Certificering en beloning XåàÜtËá g Ñ ätç wx v{xy Kosten Partners Contactgegevens

3 1. Inleiding Klimaatverandering wordt steeds meer zichtbaar. Steeds meer mensen realiseren zich dat we maatregelen moeten nemen. Maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan, maar ook om voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering. Check it out! is een leuke manier om met je eigen school te werken aan energiebesparing en het onder de aandacht brengen van klimaatverandering. Met Check it out! heeft u een totaalpakket in handen om samen met leerlingen, medewerkers en ouders te werken aan bewustwording (lesmateriaal) en duurzaam beheer van het schoolgebouw. In onze Menukaart ziet u uit welke onderdelen het Check it out! pakket bestaat en welke extra s mogelijk zijn. Wij hopen u enthousiast te maken voor Check it out! Met dit materiaal werkt u met uw school en leerlingen mee aan een duurzame wereld. 3

4 2. Het Check it out! concept Check it out! is een programma voor basis- en middelbare scholen dat bestaat uit: Energiebesparing op school. Lesmateriaal over klimaatverandering, energiebesparing en aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. Deskundige onderwijsbegeleiding voor implementatie van het lesmateriaal. Internationaal erkende certificering als Duurzame school. In verschillende stappen wordt toegewerkt naar een duurzame school. De kracht van het programma zit hem in de combinatie van bovengenoemde onderdelen. Het programma is zo samengesteld, dat de verschillende onderdelen van het Check it out! programma elkaar versterken. In de Menukaart vindt u een overzicht van de onderdelen waaruit het programma is opgebouwd. 2.1 Energiebesparing op school De eerste stap in het Check it out!-programma is uitvoering van een energiescan (inclusief binnenklimaat van de school). Op basis van de resultaten van de scan kan de school beslissen of verdere deelname aan het Check it out!-programma interessant is. In een nieuwbouw gebouw leveren energiebesparende maatregelen wellicht weinig op, maar zou wel gekozen kunnen worden voor lesmateriaal en onderwijsbegeleiding of begeleiding in het certificeringtraject tot duurzame school (Eco-School). Voorbeeld van een energiebesparende maatregel: het waterzijdig inregelen van de verwarming. Op het gebied van energiebesparing worden de volgende diensten aangeboden: Uitvoering Energiescan inclusief binnenklimaat school. 4

5 Actieve begeleiding bij het treffen van energiebesparende maatregelen op basis van EPA-U (technische, organisatorische en/of gedragsmaatregelen). Instellen van energiebeheer. Organiseren van collectieve energie-inkoop en begeleiding van hercontractering Uitvoering Energiescan (inclusief binnenklimaat) Als start van het programma Check it out! wordt een energiescan uitgevoerd op de bij uw bestuur aangesloten scholen. De energiescan geeft inzicht in de mogelijkheden voor het verbeteren van de schoolgebouwen en het realiseren van energiebesparing. In een beknopt rapport worden alle technische en organisatorische maatregelen, de verwachte kosten en besparingen opgesomd. Op basis van de energiescan kan per school worden beoordeeld of deelname aan het uitgebreide programma Check it out! interessant is. De uitvoering van de energiescans start met het maken van afspraken voor het bezoek aan de deelnemende scholen. Tijdens het bezoek wordt ongeveer een half uur met de directeur gesproken over het energieverbruik van het gebouw, het gedrag van leerkrachten en leerlingen in relatie tot energie en wordt vervolgens het gebouw grondig doorlopen. Op basis van deze opname van het gebouw wordt een rapportage opgesteld. Deze rapportage bestaat uit drie delen: een beschrijving van het schoolgebouw, een analyse van het huidige energiegebruik en een overzicht van de mogelijk toe te passen maatregelen, opgedeeld in technische, organisatorische en gedragsmaatregelen. Ook het binnenklimaat (klimaatbeheersing en ventilatie), een belangrijk item voor veel scholen, wordt in het onderzoek betrokken. Bij het overzicht van de maatregelen staat duidelijk aangegeven wat de investeringskosten voor de maatregel zijn, wat de energiebesparing is, en in hoeveel jaar de maatregel zichzelf terugverdient. NOOT: Verplicht energieprestatiecertificaat Voor scholen wordt het niet verplicht om een energieprestatiecertificaat op te laten stellen na inwerkingtreding van de Europese richtlijn Energieprestatie van gebouwen (EPBD) in Nederland. De Nederlandse overheid sluit namelijk onderwijsgebouwen uit van de regeling als openbare gebouwen. Scholen die echter wel een energiecertificaat willen ontvangen, kunnen dit via Check it out! wel verkrijgen Begeleiding bij het treffen van energiebesparende maatregelen In de meeste gevallen kan de school aan de hand van de resultaten van de energiescan het energieverbruik structureel terug dringen. In de rapportage wordt ook apart aandacht besteed aan gedragsmaatregelen die door de kinderen zelf uitgevoerd kunnen worden. Bij de overhandiging en bespreking van het eindrapport van de energiescan wordt met het schoolbestuur de plannen van de school besproken. Wanneer de school besluit om verder te gaan 5

6 met het Check it out!-programma, wordt de begeleiding door het technisch adviesbureau Ecofys bij het realiseren van energiebesparende maatregelen afgestemd. De school wordt begeleid bij het verkrijgen van offertes voor specifieke maatregelen en wordt begeleid bij de implementatie van die maatregelen. Indien meerdere scholen van plan zijn bepaalde maatregelen te treffen, zal Ecofys deze scholen verenigen bij het verkrijgen van offertes voor deze maatregelen zodat een voordeel kan ontstaan door schaalvergroting (collectieve aanbesteding). Bij voldoende belangstelling voor een maatregel wordt eventueel een tussenworkshop voor de scholen georganiseerd om deze collectieve aanbesteding uit te werken Instellen van energiebeheer Om goed inzicht te krijgen in het energetische verbruik van de school dienen hiervoor de meterstanden systematisch geregistreerd en geanalyseerd te worden. Voor deze registratie en analyse wordt de door Ecofys ontwikkelde Enerlyser (www.enerlyser.com) ingezet. Voor degenen binnen de scholen die verantwoordelijk worden gesteld voor dit onderdeel, zal een workshop worden georganiseerd waarin het gebruik van de Enerlyser zal worden uitgelegd. Aan de scholen wordt gevraagd maandelijks de meterstanden van de aanwezige meters (zoals gas of warmt, elektriciteit en wellicht pv of windenergie) op te nemen en in te voeren op de website Enerlyser. De Enerlyser zorgt ervoor dat deze invoer automatisch helder en eenvoudig wordt gepresenteerd. Ook vergelijking van de verbruikgegevens van de deelnemende scholen onderling wordt zichtbaar gemaakt. Op basis van de (online) analyses worden besparingsmogelijkheden per schoollocatie gesignaleerd Organiseren van collectieve energie-inkoop en begeleiding van hercontractering Het doel van de collectieve energie-inkoop is door bundeling van de elektriciteit- en gasverbruiken van de scholen een aantrekkelijk prijs te bedingen voor de afname van elektriciteit en gas. Na het verzamelen van alle energiegegevens voor alle locaties wordt een lijst opgesteld van mogelijke aanbieders van elektriciteit en/of gas. Deze aanbieders wordt vervolgens benaderd om in concurrentie een scherpe aanbieding voor de levering van elektriciteit en/of gas te doen. Met de beste aanbieders worden verder onderhandeld om uiteindelijk de scherpste aanbieding te verkrijgen. De behaalde resultaten worden teruggekoppeld naar de scholen en de overstap naar de nieuwe aanbieder voor de levering van elektriciteit en gas wordt geregeld. Aan het eind van het jaar wordt de elektriciteits- en gasfactuur van elke locatie bekeken ter controle of de overstap goed verlopen is. 6

7 2.2 Lesmateriaal Check it out! biedt leuk en leerzaam lesmateriaal aan op verschillende niveaus, waarin wordt geleerd over klimaat, energie en andere gerelateerde thema s op school, thuis en wereldwijd. Check it out! levert deskundige ondersteuning bij de uitvoering van het lesprogramma Lesmateriaal De lespakketten sluiten goed aan op de energiescan en bieden de mogelijkheid om vanuit de actieplannen de beleidsmatige keuzes voor energiebesparende maatregelen te vertalen naar door leerlingen uit te voeren handelingen. Het volgende materiaal is beschikbaar: Primair onderwijs Naam Inhoud Doelgroep Hou de zon in huis Vier lessen met een checklist voor concrete Groep 7 en 8 energiebesparing- en duurzaamheidopties op school, thuis en in de wijk in relatie tot klimaatverandering wereldwijd. Samenwerkend leren. Aanpassing aan Lesbrieven met opdrachten, vragen en bronnen over Groep 7 en 8 klimaatverandering aanpassing aan klimaatverandering in het Waddengebied, de Zuidplaspolder en de Maasvallei. Opgesteld als webquests. Natuurkalender Lesbrief over de relatie tussen klimaatverandering en de Groep 6, 7 en 8 natuur. Leerlingen doen zelf waarnemingen in de natuur, leren over klimaatverandering en veranderingen in de natuur. Arctic Alert Webeducatieprogramma in samenwerking met van poolreizigster Bernice Notenboom; legt relatie tussen gevolgen van klimaatverandering en eigen handelen. Groep 7 en 8 Voortgezet onderwijs Naam Inhoud Doelgroep Check it out! Opdrachten gericht op wat de school en het individu zelf kan bijdragen aan vermindering van de mondiale Onderbouw, met name HAVO/VWO CO 2 -uitstoot. Fair play Verhalend ontwerp om te ontdekken wat je tegen klimaatverandering wereldwijd kunt doen, met name op je eigen school. Activerende werkvormen. Onderbouw, zeer geschikt voor VMBO(-t), met name VMBO 7

8 Aanpassing aan klimaatverandering Duurzaam inkopen Natuurkalender Kleur bekennen Lesbrieven met opdrachten, vragen en bronnen over aanpassing aan klimaatverandering in het Waddengebied, de Zuidplaspolder en de Maasvallei. Opgesteld als webquests. Cacao, katoen en soja nader bekeken en wat koop jij eigenlijk? Over consumentenkeuzes en duurzaamheid. Gericht op samenwerkend leren. Lesbrief over de relatie tussen klimaatverandering en de natuur Digitale visiemeter over meningen m.b.t. klimaatverandering en duurzaamheid. Ook m.b.t. eigen duurzaam handelen. Aanzet tot meningsvorming, debat en integriteit. Tevens evaluatie-instrument. Aparte uitwerkingen voor onderbouw VMBO(-t), en onderbouw en bovenbouw HAVO/VWO. Speciaal geschikt voor VMBO-(t) onderbouw (maatschappijvakken, techniek en zorg). VMBO Onderbouw havo/vwo Bovenbouw vwo Voor onder- en bovenbouw VO. Voorbeeld van leerling die met het Check it out! lespakket werkt. 2.3 Onderwijsbegeleiding Het COS verzorgt deskundige begeleiding bij het implementeren van de lespakketten. Zij organiseren workshops waarbij docenten het materiaal en de mogelijkheden van het lespakket aangereikt krijgen; naast het lesmateriaal voor de leerlingen is er een docentenhandleiding. COS fungeert gedurende de projectperiode als helpdesk voor docenten met vragen over het materiaal of die het project willen uitbreiden met een excursie of als scholen in de gemeente gezamenlijk bekendheid willen geven aan 8

9 het project en de resultaten. Via het COS wordt er voor gezorgd dat het lesmateriaal op tijd in de juiste aantallen op de scholen aanwezig is. 2.4 Certificaat Duurzame school Elke school die voldoende energiebesparing weet te bereiken en daarnaast aandacht besteedt aan de thema s water en afval, mag zich met recht een duurzame school noemen. Zij ontvangen een internationaal erkend certificaat en mogen De Groene Vlag laten wapperen. Zo krijgt de school erkenning voor haar inspanning op het gebied van klimaat en duurzame ontwikkeling. De Groene Vlag behorend bij het internationaal erkende certificaat Check it out! is de uitgebreide Nederlandse invulling van het internationale scholenprogramma Eco- Schools, een door de VN erkend programma voor milieuzorg en duurzaamheid in het onderwijs. Wereldwijd doen hieraan scholen in 40 landen mee. De internationale coördinatie ligt bij de Foundation for Environmental Education (FEE), die ook o.a. De Blauwe Vlag voor kustwateren Certificering Voor de certificering zijn vier hoofddoelstellingen voor een duurzame school ontwikkeld: Een duurzame school draagt uit dat zij zich schoolbreed inzet voor een duurzame wereld, rekening houdend met de eigen omgeving en de rest van de wereld. Op een duurzame school besteden zowel de leerlingen als het personeel aandacht aan duurzaamheid, in de eigen school en wereldwijd. Op een duurzame school zijn de leerlingen actief betrokken bij het bevorderen van en het communiceren over duurzaamheid op school, in hun omgeving en wereldwijd. Een duurzame school is een klimaatneutrale school, waar het schoolgebouw duurzaam wordt gebruikt en beheerd. Bij elke doelstelling horen een aantal concrete criteria waaraan de school moet voldoen om gecertificeerd te worden. Dit zijn veelal logische zaken die op een milieubewuste school al gebeuren. 9

10 2.4.2 Andere duurzame thema s Een duurzame school is uiteraard niet alleen maar met klimaatverandering en energie bezig. Check it out! biedt u de mogelijkheid om ook lessen over bijv. afval, biodiversiteit en veiligheid onder een noemer te brengen en zo een consistent aanbod te creëren. Andere thema s zijn bijvoorbeeld: Afval Water Hygiëne Consumptie Veiligheid en vervoer Biodiversiteit & natuur De Groene Vlag verdienen Hoe kunt u nu, samen met de hele school, zo n Groene Vlag verdienen? Als u meedoet aan Check it Out! gebeurt dit bijna vanzelf. Als de school het programma volgt, gaat iedereen op school aan de slag met duurzaamheid in en rond de school. U krijgt daarbij gerichte ondersteuning van de Check it Out! partners. Op school zelf richt u een werkgroep op, die activiteiten opzet en de voortgang van het programma bewaakt. Belangrijke voorwaarde voor het succes van Check it out! is leerlingparticipatie in de werkgroep. Dit garandeert echte betrokkenheid bij de leerlingen en leert ze dat zij zelf kunnen bijdragen aan het bewerkstelligen van positieve veranderingen (handelingsperspectief). 10

11 Tijdens de hele periode dat u meedoet met Check-it-Out! houdt u de inspanningen van de gehele school bij in het Check-it-Out! portfolio. Met dit portfolio laat u zien dat uw school een duurzame(re) school is geworden, want u neemt bewijs er in op dat laat zien hoe uw school aan het werk is met en voor duurzaamheid op school en wereldwijd. Voorbeelden van bewijs dat u kunt opnemen: de quick-scan en bewijs van technische aanpassingen; werkgroepverslagen; (de resultaten van) het werk van leerlingen en docenten, zoals foto s van presentaties of werkstukken; persberichten over de duurzame activiteiten binnen de school en met een mondiale focus; de resultaten van het besparende gedrag: hoeveel besparing heeft de school realiseert, hoe zijn de meterstanden en het gedrag veranderd Toekenning Groene Vlag Elke twee jaar vindt een audit plaats om te bepalen of de school dankzij al hun inspanningen en resultaten al recht hebben op de Groene Vlag. De beoordeling vindt plaats aan de hand van het porfolio dat de school zelf heeft bijgehouden en/of een bezoek van de afvaardiging van de nationale 11

12 jury. Deze onafhankelijke jury beoordeeld alle aanvragen en beslist over de toekenning van de Groene Vlag. Feestelijke uitreiking Groene Vlag Het behalen van een Groene Vlag is uiteraard een prestatie waar een school trots op kan zijn. Vanuit Check it out! bepalen we daarom samen met de school hoe dit feestje gevierd gaat worden. De overhandiging is een uitstekende gelegenheid om de school positief onder de aandacht te brengen en daarbij ook bijv. gemeente en (lokale) pers uit te nodigen. 12

13 3. Menukaart Check it out! is een combinatie van energiebesparing, educatie en certificering. Zie de uitgebreide Menukaart (te bekijken en te downloaden op voor meer informatie over de losse onderdelen. 3.1 XxÜáàx ztçz Voorbereiding energiebesparing De eerste stap is uitvoering van een energiescan (inclusief binnenklimaat van de school). Op basis van de resultaten van de scan kan de school beslissen of verdere deelname aan het Check it out!- programma interessant is. In een nieuwbouw gebouw leveren energiebesparende maatregelen wellicht weinig op, maar zou wel gekozen kunnen worden voor lesmateriaal en onderwijsbegeleiding (zie tweede gang) of begeleiding in het certificeringtraject tot duurzame school (Eco-School, zie derde gang). 3.2 gãxxwx ztçz Uitvoering energiebesparing en educatie De tweede stap is uitvoering van energiebesparende maatregelen op basis van de energiescan en gebruik van lesmateriaal. Er is lesmateriaal beschikbaar op verschillende niveaus. Er wordt deskundige ondersteuning bij de uitvoering aangeboden. De lespakketten sluiten goed aan op de energiescan uit de eerste gang. 3.3 WxÜwx ztçz Certificering en beloning Duurzame scholen die voldoende energie weten te besparen en daarnaast aandacht besteden aan de thema s water en afval, kunnen in aanmerking komen voor De Groene Vlag. Check it out! is de Nederlandse invulling van het internationale scholenprogramma Eco-Schools. Dit is een internationaal erkend certificaat voor duurzame scholen. Iets om trots op te zijn! 3.4 XåàÜtËá Extra s bestaande uit een kwartetspel, een energiebesparingkalender en een muurkrant met energietips. 13

14 3.5 g Ñ ätç wx v{xy Het is ook mogelijk de onderdelen energiebesparing, educatie en certificering gelijktijdig uit te voeren. Hiermee versterkt u de losse onderdelen en daarmee ook het programma. Door te kiezen voor een combinatiepakket in 3- of 5-jarige variant kunt u zich met recht een duurzame school noemen! Wanneer u voor een 3- of 5-jarige variant kiest, ontvangt u bovendien een aantrekkelijke korting. 14

15 4. Kosten Voor de kosten van de Check it Out onderdelen kunt u contact opnemen met de desbetreffende organisatie. In hoofdstuk 6 staat per onderdeel vermeld welke organisatie u kunt benaderen. Wanneer u een combinatie wilt maken van de verschillende onderdelen uit de menukaart, ontvangt u korting. 15

16 5. Partners Check it out! tools voor een duurzame wereld is een gezamenlijk aanbod van COS Nederland, Oikos, Ecofys BV en SME Advies. De vier partijen willen door de bundeling van krachten een mainstream aanbod aan scholen bieden op gebied van duurzaamheid en mondialiteit. Ecofys Ecofys verzorgt de energiescans aan het begin van het programma en begeleidt de uitvoering van de energiebesparende maatregelen op school. Sinds 1984 heeft Ecofys talloze onderzoeken en projecten uitgevoerd voor energiebedrijven, woningcorporaties, bouwbedrijven, overheden en eindgebruikers. Met meer dan 200 werknemers in zes landen zijn we een van de grootste adviesbureaus in Europa op het gebied van energiebesparing, duurzame energie en klimaatvraagstukken. Ecofys heeft reeds meerdere jaren ervaring met het uitvoeren van projecten rondom energiebesparing en educatie voor scholen. Samen met gemeenten en stadsdelen heeft Ecofys onder andere projecten uitgevoerd voor meer dan 100 basisscholen. Gerealiseerde projecten variëren van het uitvoeren van energiescans, het opzetten van energiebeheer/milieuzorgsystemen, het regelen van een collectieve energie-inkoop, het begeleiden van de scholen bij het implementeren van energiebesparende maatregelen tot het ontwikkelen en geven van een educatieprogramma. Ecofys gebruikt daarbij haar kennis en creativiteit om deze minder koopkrachtige doelgroep te ondersteunen bij het realiseren van aanzienlijke energiebesparingen en aantrekkelijke lespakketten. Cos Nederland COS Nederland ontwikkelde een deel van het lesmateriaal voor Check it out! en zorgt voor professionele onderwijsbegeleiding tijdens uitvoering van het programma. Een COS is een onafhankelijke regionale instelling voor mondiale vraagstukken, gespecialiseerd in adviezen en projecten over internationale samenwerking, duurzame ontwikkeling en de multiculturele samenleving. COS Nederland is de landelijke vereniging van 16 regionale COSsen. Samen vormen ze een netwerk van zelfstandige, professionele organisaties. De COSsen zijn actief op het thema milieu&ontwikkeling, in het onderwijs en het jongerenwerk. Vanuit o.a. COS Noord-Holland en COS Zeeland is veel geïnvesteerd in onderwijspakketten over klimaat&ontwikkeling, o.a. resulterend in het succesvolle Check it out! voor het Voortgezet Onderwijs en Hou de Zon in Huis! voor het basisonderwijs. Stichting Oikos Oikos ontwikkelde een deel van het lesmateriaal voor het Check it out! programma. Stichting Oikos is een oecumenische organisatie die opkomt voor mensen in het Zuiden door in Nederland veranderingen tot stand te brengen. Een ontwikkelingsorganisatie in het Noorden dus. 16

17 Oikos wil mensen in Nederland kennis laten maken met het leven van mensen in ontwikkelingslanden. Jongeren vormen een speciale doelgroep. In haar projecten laat Oikos steeds zien welke invloed ons leven heeft op dat van hen aan de 'andere kant' van de wereld en omgekeerd. Door kerken en individuen mogelijkheden te bieden om hun handelen te veranderen, hoopt Oikos de verhoudingen tussen Noord en Zuid te verbeteren. Oikos gaat verder dan kennisoverdracht. Het gaat erom dat mensen zich deelgenoot voelen van een gezamenlijke wereld. Anders denken, anders handelen - dat is Oikos. Om dit te bereiken verzamelt en verspreidt Oikos informatie, voert onderzoek/studies uit, bereidt campagnes voor en verzorgt educatie en organiseert acties in Nederland. Stichting Oikos ontwikkelde een educatieprogramma op het gebied van klimaat en vond daarin COS Noord-Holland Noord als partner. Hieruit kwam Check it out! voort waarin beide organisaties samenwerken. SME Advies SME Advies ontwikkelde een deel van het lesmateriaal van Check it out en is coördinator van het programma. SME Advies draagt op innovatieve wijze bij aan de ontwikkeling van een duurzame samenleving met name vanuit sociaal-ecologisch perspectief. De medewerkers van SME Advies doen dit door advisering, onderzoek en dienstverlening, waarbij innovatie leidend is. SME ondersteunt overheden, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en burgers bij hun streven naar een duurzame samenleving. SME advies coördineert het succesvolle Ecoschool programma. 17

18 6. Contactgegevens Voor informatie over de energie-quickscan en energiebesparing op school kunt u contact opnemen met: Ecofys Contactpersoon: Giel Linthorst Kanaalweg 16-G Postbus RK UTRECHT Voor informatie over lesmateriaal kunt u contact opnemen met: Stichting Oikos Contactpersoon: Irene Karssiens Mariahoek Postbus DD UTRECHT Voor informatie over onderwijsbegeleiding kunt u contact opnemen met: COS Nederland Contactpersoon: Fokje Bosma Wijnstraat BV DORDRECHT Voor informatie over certificering (Eco-Schools) en het totaalaanbod van energiebesparing, lesmateriaal, onderwijsbegeleiding en certificering kunt u contact opnemen met: SME Advies Contactpersoon: Hanna Tijbosch Postbus AA UTRECHT

Werkboek Zevenstappenplan

Werkboek Zevenstappenplan Werkboek Zevenstappenplan Deelnemer Naam van de school: Adres en plaats: Contactpersoon: Telefoon: E-mail: Periode Schooljaar: Datum inzending: Succes met het behalen van de Groene Vlag! Inhoudsopgave

Nadere informatie

De Natuurkalender. Het klimaat verandert en de natuur doet mee, heb jij het al gemerkt? Lesbrief over de relatie tussen klimaatverandering en natuur

De Natuurkalender. Het klimaat verandert en de natuur doet mee, heb jij het al gemerkt? Lesbrief over de relatie tussen klimaatverandering en natuur De Natuurkalender Het klimaat verandert en de natuur doet mee, heb jij het al gemerkt? Lesbrief over de relatie tussen klimaatverandering en natuur Docentenhandleiding Basisonderwijs COLOFON Check it out!

Nadere informatie

Onze inspanning bespaart ú energie

Onze inspanning bespaart ú energie Onze inspanning bespaart ú energie is een adviesbureau gespecialiseerd in duurzame vraagstukken. Vanwege de uiteenlopende achtergronden van onze adviseurs is in staat een passend antwoord te geven op een

Nadere informatie

(Energie) management-actieplan

(Energie) management-actieplan (Energie) management-actieplan Eis 3.B.2 Barendrecht, Oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk Inhoud 1. Inleiding 3

Nadere informatie

Veehouderij en klimaat

Veehouderij en klimaat Veehouderij en klimaat Lachgas, methaan en ammoniak uit de stal Module over de uitstoot van broeikasgassen en ammoniak in de veehouderij Docentenhandleiding MBO Groen COLOFON Check it out! tools voor een

Nadere informatie

Van Beek. Grip op energie

Van Beek. Grip op energie Van Beek Grip op energie Van Beek: grip op energie Van Beek is specialist in het vertalen van meetgegevens naar concrete managementinformatie en adviezen. Wij doen dit bij uiteenlopende bedrijfsprocessen,

Nadere informatie

Stichting Ommen Millenniumgemeente activiteitenplan 2012-2013. morgen is nu!

Stichting Ommen Millenniumgemeente activiteitenplan 2012-2013. morgen is nu! Stichting Ommen Millenniumgemeente activiteitenplan 2012-2013 morgen is nu! Stichting Ommen Millenniumgemeente (SOM) Ommen, juni 2012 1 inleiding Veel woorden zijn er geschreven over het zijn van een Millenniumgemeente.

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Milieu en Natuur

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Milieu en Natuur Menukaart Gezonde basisonderwijs: Milieu en Natuur : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

Communicatieplan Milieu & Duurzaamheid, september 2014 1. Inhoudsopgave

Communicatieplan Milieu & Duurzaamheid, september 2014 1. Inhoudsopgave Communicatieplan Milieu & Duurzaamheid, september 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Communicatiedoelstellingen 3 3. Doelgroepen 4 3.1 Stakeholdersanalyse 4 3.2 Doelgroepen intern 4 3.3 Doelgroepen

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud: 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen 3 1.2 Betrokkenen 3 1.3 Doelstelling 3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven 4 3 Rapportage management overleg 5 3.1. Algemeen

Nadere informatie

De schakel tussen milieu en economie

De schakel tussen milieu en economie De schakel tussen milieu en economie CO2 NEUTRAAL STICHTING DERDENGELDEN STICHTING DERDENGELDEN ENERGIEBEDRIJVEN STICHTING DERDENGELDEN MILIEU CONSULTING ENERGIEBEDRIJVEN Achteloos geld verbranden Organisaties

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2014 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2014 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud 1 Inleiding...3 1.1 Algemeen...3 1.2 Betrokkenen...3 1.3 Doelstelling...3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven...4 3 Rapportage management overleg...5 3.1.

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2016 Revisie:

Nadere informatie

Activiteitenplan Millenniumwerkgroep 2014

Activiteitenplan Millenniumwerkgroep 2014 Activiteitenplan Millenniumwerkgroep 2014 Inleiding Dit plan bestaat uit vier delen: De voornemens van de Millenniumwerkgroep voor 2014 als overkoepelende werkgroep; Het activiteitenplan van de werkgroep

Nadere informatie

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3. Jade Beheer Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.0 Document : Communicatieplan CO 2-prestatieladder Auteur : Jade

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2014 Revisie:

Nadere informatie

InAxtion Uitzendgroep B.V.

InAxtion Uitzendgroep B.V. InAxtion Uitzendgroep B.V. 3.B.2. Energiemanagement Actieplan CO₂-Prestatieladder 20141210 Energiemanagement Actieplan Was getekend 10 december 2014. Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Reductiedoelstellingen...

Nadere informatie

Woerdens Techniek Talent

Woerdens Techniek Talent Woerdens Techniek Talent Werkgroep Promotie en werving Concept Activiteitenplan 2013/2014 versie 3.0, Woerden, 23-08- 2013 Aanleiding Het Woerdens Techniek Talent is een initiatief van onderwijsinstellingen,

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Voeding

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Voeding Menukaart Gezonde voortgezet onderwijs: Voeding : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Heereweg 1a 2161 AB Lisse 0252-417788 DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Conform niveau 3 op de CO 2-prestatieladder 2.0 Status Versie/ Datum Opgesteld Geautoriseerd Akkoord (werkvoorbereider)

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Energie Management Actieplan Mei 2015 Versie 4

Energie Management Actieplan Mei 2015 Versie 4 Energie Management Actieplan Mei 2015 Versie 4 Colt International Beheer BV Korte Oijen 4 5433 NE KATWIJK Postbus 29 5430 AA CUIJK Tel: 0485-399 999 Website: www.coltinfo.nl E-mail: info@coltinfo.nl Opgesteld

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Review CO 2 reductiedoelstellingen 2014

Review CO 2 reductiedoelstellingen 2014 Review CO 2 reductiedoelstellingen 2014 Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Datum: 10 febuari 2015 Referentie: 90005 Versie: 1.1 Status: Definitief Logitech B.V. Review CO 2 reductiedoelstellingen

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

BINNEN 6 MAANDEN EN IN 3 STAPPEN NAAR FIT!VAK PREVENTIECENTRUM IMPLEMENTATIETRAJECT VOOR CERTIFICERING. Versie 1.1

BINNEN 6 MAANDEN EN IN 3 STAPPEN NAAR FIT!VAK PREVENTIECENTRUM IMPLEMENTATIETRAJECT VOOR CERTIFICERING. Versie 1.1 Fit!vak Plus certificering Analyse en Plan Van Aanpak versie 1.1 Maart 2011 BINNEN 6 MAANDEN EN IN 3 STAPPEN NAAR FIT!VAK PREVENTIECENTRUM IMPLEMENTATIETRAJECT VOOR CERTIFICERING Versie 1.1 December 2011

Nadere informatie

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Nuth,20augustus 2015 Auteur(s): Tom Kitzen Theo Beckers Geaccordeerd door: Serge Vreuls Financieel Directeur C O L O F O N Het format voor dit

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

WATERZIJDIG INREGELEN

WATERZIJDIG INREGELEN WATERZIJDIG INREGELEN Een aangenaam binnenklimaat en energie besparen VOORWOORD Herkent u dit? In een deel van het gebouw is de temperatuur altijd veel te hoog, terwijl een ander deel juist niet warm te

Nadere informatie

Wie moet ik bellen als ik een klimaatneutraal product op de markt wil brengen? 5

Wie moet ik bellen als ik een klimaatneutraal product op de markt wil brengen? 5 Handleiding klimaatneutrale producten Inhoud Inleiding 2 Wat is een klimaatneutraal product? 2 Hoe maak ik mijn product of dienst klimaatneutraal? 2 Het plan van aanpak 4 Besluit tot klimaatneutraal product

Nadere informatie

Duurzaam Gebouwbeheer

Duurzaam Gebouwbeheer 2-daagse cursus Duurzaam Gebouwbeheer Gemeenten hebben verschillende gebouwen in beheer, zoals gemeentehuizen, kantoren en brandweerkazernes. Ook zijn er gebouwen eigendom van de gemeente, maar worden

Nadere informatie

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf!

Meer jonge mensen in de techniek. Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Meer jonge mensen in de techniek Daarbij ondersteunen we uw school of bedrijf! Over TechniekTalent.nu TechniekTalent.nu is een samenwerkingsverband van acht technische sectoren met één doel: meer instroom

Nadere informatie

Actieplan Veilige School 2015-2018

Actieplan Veilige School 2015-2018 Actieplan Veilige School 2015-2018 Inleiding De actieplannen Veilige School 1 van de afgelopen jaren hebben er voor gezorgd dat het onderwerp veiligheid goed op de kaart van het Haagse onderwijs staat.

Nadere informatie

Aerosolen. Kleine deeltjes, groot effect. Docentenhandleiding Vwo bovenbouw. Lesbrief over invloed van aërosolen op gezondheid en klimaat

Aerosolen. Kleine deeltjes, groot effect. Docentenhandleiding Vwo bovenbouw. Lesbrief over invloed van aërosolen op gezondheid en klimaat Aerosolen Kleine deeltjes, groot effect Lesbrief over invloed van aërosolen op gezondheid en klimaat Docentenhandleiding Vwo bovenbouw COLOFON Check it out! tools voor een duurzame wereld Lesbrief Aerosolen

Nadere informatie

1 Inkoop van energie. Figuur 1.1 tarief opbouw gas. Figuur 1.2 tarief opbouw electra

1 Inkoop van energie. Figuur 1.1 tarief opbouw gas. Figuur 1.2 tarief opbouw electra 1 Inkoop van energie Achtergronden De prijzen van aardgas en elektriciteit zijn zeer afhankelijk van de termijnmarkt en daarmee van de wereldeconomie. De aardgasprijzen zijn gekoppeld aan die van de olie.

Nadere informatie

ANGRY. De verbeelding van de radicaal. Informatie over de educatieve modules bij een fotografie en nieuwe media project over radicaliserende jongeren.

ANGRY. De verbeelding van de radicaal. Informatie over de educatieve modules bij een fotografie en nieuwe media project over radicaliserende jongeren. ANGRY De verbeelding van de radicaal Informatie over de educatieve modules bij een fotografie en nieuwe media project over radicaliserende jongeren. Jasper Groen, Jeffrey, 2008 Paradox, het Nederlands

Nadere informatie

Energiemanagementplan

Energiemanagementplan Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder Het Veldwerkbureau B.V. Niveau 3 Auteur(s): De heer G.R. Hartkamp De heer J.A. Möller Versie 2.0 17 december 2013 Definitief rapport Inleiding Binnen ons Energiemanagementsysteem

Nadere informatie

Energie Management Programma CO 2 -prestatieladder

Energie Management Programma CO 2 -prestatieladder Energie Management Programma CO 2 -prestatieladder Versiebeheer Opgesteld door: Functie: Versie: Datum: Aernout Kamst Kwaliteitscoördinator 1 31-01-2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Reductiedoelstellingen

Nadere informatie

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen!

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Jaarprogramma 2011 Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Meer dan wordt u aangeboden door het Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom

Nadere informatie

Stichting Innovatief Onderwijs Nederland

Stichting Innovatief Onderwijs Nederland Stichting Innovatief Onderwijs Nederland ONTZORGT SCHOLEN OP ICT De ION QuickScan heeft als primair doel om scholen voor te bereiden op digitalisering van het onderwijs binnen. U kunt direct met de resultaten

Nadere informatie

Prikkel de nieuwsgierigheid van kinderen. In drie stappen naar een Techniek&ik-locatie

Prikkel de nieuwsgierigheid van kinderen. In drie stappen naar een Techniek&ik-locatie Prikkel de nieuwsgierigheid van kinderen In drie stappen naar een Techniek&ik-locatie 2 Techniek&ik wordt ondersteund door 01_2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Iniatiefnemers 4 Ga mee op ontdekking 5 Stap

Nadere informatie

Inleiding. Waarom deze handleiding? Waarom een titel?

Inleiding. Waarom deze handleiding? Waarom een titel? Inleiding De Fairtrade Gemeente campagne groeit door het enthousiasme en de inzet van werkgroepen in heel Nederland. In de gemeenten die de titel Fairtrade Gemeente hebben of hiernaar streven, zijn werkgroepen

Nadere informatie

Document: Energiemanagementplan

Document: Energiemanagementplan Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): Mevrouw C.K. Kloens De heer D. Slothouber 23 oktober 2013 (revisie 1.0) Definitief rapport Inhoudsopgave:

Nadere informatie

Document: Energiemanagementplan

Document: Energiemanagementplan Energiemanagementplan Certificering op CO2-prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): De heer W. de Vries De heer H. Kosse 26 juni 2014 Definitief rapport Inhoudsopgave: blz. 1. Inleiding

Nadere informatie

Document: Energiemanagementplan

Document: Energiemanagementplan Energiemanagementplan Certificering op CO 2 -prestatieladder CO 2 -prestatieladder Auteur(s): De heer F.G. de Bruijn De heer G. Verwoerd De heer D. Slothouber 17 december 2013 (revisie 1.0) Definitief

Nadere informatie

Jaarverslag Millenniumplatform

Jaarverslag Millenniumplatform Jaarverslag Millenniumplatform Jaarverslag Millenniumplatform 2013 In 2008 heeft de gemeenteraad unaniem besloten onze gemeente uit te roepen tot Millenniumgemeente. Dit betekent dat de gemeente zich conformeert

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

1. Voorronde op school

1. Voorronde op school Inhoudsopgave Pagina 1. Voorronde op school 2 1.1 Aanmelden 2 1.2 Kwalificatie voor het provinciaal kampioenschap 2 1.2 Voorronde organiseren 2 1.3 Wedstrijdopdrachten 2 2. Provinciaal kampioenschap 3

Nadere informatie

Beschrijving Energie Management Systeem

Beschrijving Energie Management Systeem Beschrijving Energie Management Systeem 11 maart 2014 Dit document beschrijft het Energie Management Systeem en het reductieplan voor realisatie van de energiereductie doelstellingen van Bepacom B.V. StenVi

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 Communicatieplan m.b.t. CO2 Opgesteld door : H. van Roode en Y. van der Vlies Datum : 20 februari 2014 Goedgekeurd door : H. van Roode Datum: 20 februari 2014 Blad 2 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2015 Revisie:

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 m.b.t. CO2 Opgesteld door: Janneke Out en Bernard Rodenburg Opgesteld d.d. 16 december 2013 Inhoudsopgave 1. Interne communicatie... 4 1.1 Doelstellingen en doelgroepen... 4 1.2 Plan van Aanpak... 4 1.3

Nadere informatie

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Gezond en duurzaam voedsel Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Aan de slag met gezond en duurzaam voedsel in het mbo Werken aan gezondheid op school loont. Het draagt bij aan betere schoolprestaties,

Nadere informatie

Donderdag 10 november 2011 JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Logo 3- en Groene Vlag-uitreiking - Schaarbeek

Donderdag 10 november 2011 JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Logo 3- en Groene Vlag-uitreiking - Schaarbeek Donderdag 10 november 2011 JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Logo 3- en Groene Vlag-uitreiking - Schaarbeek Geachte leerkrachten en directies, Beste jongens en meisjes,

Nadere informatie

Quickscan Wetenschap- & Techniekonderwijs

Quickscan Wetenschap- & Techniekonderwijs Quickscan Wetenschap- & Techniekonderwijs W&T = wetenschap & techniek In dit document staan de stellingen waaruit u in de digitale versie van de Quickscan Wetenschap- & Techniekonderwijs (zie www.platformbetatechniek.nl

Nadere informatie

Masterclass Energie op bedrijventerreinen. Provincie Zuid Holland

Masterclass Energie op bedrijventerreinen. Provincie Zuid Holland Masterclass Energie op bedrijventerreinen Provincie Zuid Holland 2 Consortium 3 STEM regeling De STEM (Samenwerken Topsector Energie en Maatschappij) regeling is een subsidie van de topsector Energie.

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Sport & Bewegen

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Sport & Bewegen Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Sport & Bewegen School: Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan

Nadere informatie

HANDLEIDING. EigenEnergieOpSchool. Besparingscalculator

HANDLEIDING. EigenEnergieOpSchool. Besparingscalculator Hoofdstuk: 1. Introductie HANDLEIDING EigenEnergieOpSchool Besparingscalculator Datum: januari 2013 Versie: V1.0 Versie EEOS Besparingscalculator: V1.a Benodigde Excel versie: Office 2010 1 Hoofdstuk:

Nadere informatie

Tell Me and I Will Forget Show Me and I May Remember Involve Me and I Will Understand

Tell Me and I Will Forget Show Me and I May Remember Involve Me and I Will Understand Tell Me and I Will Forget Show Me and I May Remember Involve Me and I Will Understand Confucius Wat doet dance4life? Informeren en activeren! Een wereld zonder hiv en aids is mogelijk. Voor de oplossingen

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Rijssen, Juli 2013 Auteur: L.J. Hoff Geaccodeerd door: M. Nijkamp Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding Pagina 3 2. Beleid CO₂ reductie Pagina 4 3. Borging CO₂ prestatieladder

Nadere informatie

Portfolio lesmateriaal Basisonderwijs Zwerfafval

Portfolio lesmateriaal Basisonderwijs Zwerfafval Portfolio lesmateriaal Basisonderwijs Zwerfafval Deze portfolio is in 2014 samengesteld door de werkgroep Zwerfafval van het Netwerk NME Diensten. In deze werkgroep zitten 24 NME centra die landelijk samenwerken

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

CO 2 -Prestatieladder

CO 2 -Prestatieladder CO 2 -Prestatieladder Energiemanagement actieplan Schilderwerken De Boer Obdam B.V. 2015 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Auteur(s): R. de Boer (Schilderwerken

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Energiemanagement actieplan Invalshoek B: Reductie

CO2-Prestatieladder Energiemanagement actieplan Invalshoek B: Reductie Project: CO2-Prestatieladder Energiemanagement actieplan Rapport: CO2-2014/R-01;rev. 0;d.d. 27-07-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Bredaseweg 43, 4844 CK Terheijden Postbus

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingen

Review CO2 reductiedoelstellingen Review CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 3.B.1_2 Review CO 2 reductiedoelstellingen 23-09-2014 1/10 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1.

Nadere informatie

Communicatieplan. Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen. Conform 3.C.2. 05 Mei 2015

Communicatieplan. Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen. Conform 3.C.2. 05 Mei 2015 Conform 3.C.2 05 Mei 2015 Gebr. Janssen Beheer BV Hagelkruisstraat 6 5835 BD Beugen INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie... 4 2 DOELSTELLINGEN

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Kwaliteitsmanagement plan. Aspect(en): 4.A.2-3.B.2

CO 2 Prestatieladder. Kwaliteitsmanagement plan. Aspect(en): 4.A.2-3.B.2 CO 2 Prestatieladder Kwaliteitsmanagement plan Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Aspect(en): 4.A.2-3.B.2 Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 28 februari 2012 Inhoud Kwaliteitsmanagement plan... 3

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Plan van Aanpak. Verkrijgen van niveau 4 op de CO 2 Prestatieladder

CO 2 Prestatieladder. Plan van Aanpak. Verkrijgen van niveau 4 op de CO 2 Prestatieladder CO 2 Prestatieladder Plan van Aanpak Verkrijgen van niveau 4 op de CO 2 Prestatieladder Auteur: Dhr. A.J. van Doornmalen Vrijgegeven: Dhr. A.J. van der Heul Datum: 28 februari 2012 Inhoud Plan van Aanpak...

Nadere informatie

Communicatieplan CO₂-Prestatieladder

Communicatieplan CO₂-Prestatieladder Documentnummer: Communicatieplan CO₂ Document: 2015-12 Communicatieplan CO₂-Prestatieladder Scope 1 en 2 Bedrijf: ToekomstGroep Gedeputeerde Laanweg 47 1619 PB Andijk Postbus 4 1619 ZG Andijk T 0228-594900

Nadere informatie

MVO actieplan HKV 2015-2016

MVO actieplan HKV 2015-2016 MVO actieplan HKV 2015-2016 November 2015 November 2015 MVO actieplan HKV Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Onze MVO doelen en actiepunten... 5 3 Implementatie, review en communicatie... 8 4 Verantwoording...

Nadere informatie

CO2- communicatieplan

CO2- communicatieplan CO2- communicatieplan Remmits Beheer Opgesteld : Gecontroleerd: Status : E. Luiken F. Pesch Definitief Maart 2014-1 - Inhoudsopgave: 1.0 Inleiding 1.1 Voorwoord 1.2 Marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

leren van de natuur - techniek - cradle to cradle - bedrijven en innovatie - duurzaamheid

leren van de natuur - techniek - cradle to cradle - bedrijven en innovatie - duurzaamheid leren van de natuur - techniek - cradle to cradle - bedrijven en innovatie - duurzaamheid VOArangementen Natuur en Milieu Centrum Haarlemmermeer Duurzame projecten voor het Voortgezet Onderwijs Leer jongeren

Nadere informatie

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN?

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? Een Grundfos pump audit creëert duidelijkheid Is duurzaamheid één van de doelstellingen in uw organisatie? Steeds meer bedrijven en (semi-)

Nadere informatie

De Natuurkalender. Het klimaat verandert en de natuur doet mee. Heb jij het al gemerkt? Werkbladen voor leerlingen Vmbo

De Natuurkalender. Het klimaat verandert en de natuur doet mee. Heb jij het al gemerkt? Werkbladen voor leerlingen Vmbo De Natuurkalender Het klimaat verandert en de natuur doet mee. Heb jij het al gemerkt? Werkbladen voor leerlingen Vmbo COLOFON Check it out! tools voor een duurzame wereld Lesbrief De Natuurkalender In

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Energie Management Actieplan 2013 14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Inhoudsopgave 6.1 Reductiedoelstellingen 3 6.2 Plan van aanpak 3 6.3 Samenvatting 6 Energie Management Actieplan

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2 -Prestatieladder Conform niveau 5 op de CO 2-Prestatieladder 3.0. HOCHTIEF Infrastructure Benelux December 2015

Communicatieplan CO 2 -Prestatieladder Conform niveau 5 op de CO 2-Prestatieladder 3.0. HOCHTIEF Infrastructure Benelux December 2015 Communicatieplan CO 2 -Prestatieladder Conform niveau 5 op de CO 2-Prestatieladder 3.0 HOCHTIEF Infrastructure Benelux December 2015 Contents 1. Inleiding... 2 2. Strategie... 2 3. Communicatiedoelstellingen...

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid Leg het fundament Crebonummer 91370 Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL EXAMENBANK PROVE2MOVE 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Opdrachten

Nadere informatie

EEN ECO-SCHOOL? Je school is een MOS-school en engageerde zich om als duurzame school, straffe school te willen meewerken aan een duurzame toekomst.

EEN ECO-SCHOOL? Je school is een MOS-school en engageerde zich om als duurzame school, straffe school te willen meewerken aan een duurzame toekomst. HOE WORDT EEN MOS-SCHOOL EEN ECO-SCHOOL? Je school is een MOS-school en engageerde zich om als duurzame school, straffe school te willen meewerken aan een duurzame toekomst. Je school wil dit engagement

Nadere informatie

Advies Energiebesparing

Advies Energiebesparing Advies April 2015 2 1 Advies in hoofdlijnen Het advies 1. Waarom doen huurders wel of niet mee aan energiebesparende en -opwekkende maatregelen. 2. Hoe zijn huurders te verleiden tot energiebesparende

Nadere informatie

Toets-ICT voor het VO

Toets-ICT voor het VO Toets-ICT voor het VO De weg naar Digitale Geletterdheid Voor Praktijkonderwijs, VMBO, HAVO en VWO Producten en prijzen 2016 Toets-ICT Vaardig en veilig online 1 Juni 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

De Wilde Infra- & Cultuurtechniek B.V. 3.B.1 Reductiedoelstellingen en plan van aanpak. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.

De Wilde Infra- & Cultuurtechniek B.V. 3.B.1 Reductiedoelstellingen en plan van aanpak. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3. De Wilde Infra- & Cultuurtechniek B.V. Vijfhuizen 3.B.1 Reductiedoelstellingen en plan van aanpak Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen

Nadere informatie

CO 2 COMMUNICATIEPLAN

CO 2 COMMUNICATIEPLAN Versie 1.2 Datum: 2 juli 2015 ELEKTROTECHNISCHE INSTALLATIES - AANDRIJFSYSTEMEN - TECHNISCHE AUTOMATISERING PANELENBOUW - SERVICE EN ONDERHOUD - PLAATWERK - TECHNISCHE DIENSTVERLENING DOMOTICA - ENERGIEMANAGEMENT

Nadere informatie

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven 1. Algemene bedrijfsgegevens a) Land : BELGIË b) Aantal personeelsleden: 0 9 10 49 50-99 100-249 250 c) Jaarlijkse omzet (Miljoen EUR): < 2 2-5 5 10 10-25

Nadere informatie

NATUURRAMPEN DICHTBIJ HUIS: het verdronken landschap

NATUURRAMPEN DICHTBIJ HUIS: het verdronken landschap NATUURRAMPEN DICHTBIJ HUIS: het verdronken landschap Concept titel lesbrief GEO-LOGICAL door Sjoerd Kluiving Overleg werkgroep Brabantse Wal Noord 18-06-2009 Halsteren Aanleiding het verdronken landschap

Nadere informatie

De online tool voor leerlingen om de wereld te verbeteren!

De online tool voor leerlingen om de wereld te verbeteren! De online tool voor leerlingen om de wereld te verbeteren! Wat is Treemagotchi? Treemagotchi is een persoonlijk online boom, die bloeit en groeit als je duurzame acties uitvoert. Elke week wordt er een

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN. Opdrachtgever : Directie. Project : W999176. Opgesteld : RBe. Gecontroleerd : KVV. Vrijgegeven : EW.

COMMUNICATIEPLAN. Opdrachtgever : Directie. Project : W999176. Opgesteld : RBe. Gecontroleerd : KVV. Vrijgegeven : EW. COMMUNICATIEPLAN Opdrachtgever : Project : Opgesteld : RBe Gecontroleerd : KVV Vrijgegeven : EW Referentie : Communicatieplan.docx Versie : 1.0 Status : Definitief Datum : 24 augustus 2012 Postbus 412

Nadere informatie