Programma van Eisen Mobility & COPD woning

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Programma van Eisen Mobility & COPD woning"

Transcriptie

1 Programma van Eisen Mobility & COPD woning Langer zelfstandig thuis wonen dankzij bewezen technische zorgoplossingen!

2 Rapport Programma van Eisen Mobility & COPD woning Technologie Thuis Nu! Februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

3 COPD & Mobility woning Introductie OTIB, het Opleidings- en ontwikkelingsfonds voor het Technisch InstallatieBedrijf, wil bewerkstelligen dat er voldoende en goed opgeleide medewerkers in de branche werkzaam zijn en blijven. De vergrijzing in de samenleving raakt ook de installatiebranche. OTIB zet daarom concrete proefwoningen op voor het ontwerpen, inrichten en uitproberen van installatietechnologische voorzieningen. Deze voorzieningen maken het voor ouderen en gehandicapten mogelijk langer zelfstandig te blijven wonen. De eerste woning is medio 2007 opgeleverd en heeft als beoogd bewoners vitale 55+ers en mensen met een lichte visuele handicap. De woning heeft als thema Comfort en Veiligheid. OTIB wil nu starten met de realisatie van de volgende woning. Deze woning is bedoeld voor mensen met COPD (longaandoeningen) en/of een beperkte mobiliteit. Programma van Eisen COPD (longaandoeningen) & mobility Het programma van Eisen (PvE) voor de tweede woning is opgesteld met behulp van experts op het gebied van COPD en op het gebied van mobility in samenwerking met experts uit het installatieveld. De wensen en de oplossingen zijn tijdens brainstormsessies met experts vanuit de bewoners/patiënten en vanuit de verzorging verzameld. Door de installateurs is, tijdens een volgende bijeenkomst, hierop gereageerd. De wensen van de bewoners met de reacties van de installateurs zijn gebundeld en tijdens een gezamenlijke sessie besproken. Hieruit is het definitieve programma van eisen gevolgd, voor de bouwkundige en de installatietechnische voorzieningen maar ook voor de inrichting. Programma van Eisen voor de tweede woning van TTN! Uitgangspunten voor het woningontwerp Voordat de ontwerpeisen gespecificeerd zijn, is vastgesteld wat OTIB voor deze tweede proefwoning ongeveer voor ogen staat: het type woning, een afbakening van de doelgroep(en), uitgangspunten voor inrichting en ontwerp en de keuzes ten aanzien van de aanpassingen en (technische) voorzieningen. De ontwerpeisen en wensen zijn toegespitst op deze uitgangspunten en afbakening. De tweede proefwoning is: een betaalbare nieuwbouwwoning; gelijkvloers; bedoeld voor zelfstandige bewoning; door twee personen; met COPD- of Mobility gerelateerde klachten. Uit het oogpunt van levensloopbestendig bouwen is het aantrekkelijk als de woning ook geschikt is voor bewoning door een gezin met één kind. Voor een dergelijke woning bedraagt PvE 2 2e PvE woning.doc 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008 Definitief, 11 februari /8

4 de totale woonoppervlakte maximaal circa 90 m2, vergelijkbaar met een eengezinswoning uit de sociale huursector. Inpassing in gestapelde bouw is bij voorkeur mogelijk. PvE 2e woning.doc Definitief, 11 februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari /8 3

5 Bewoners In de tweede proefwoning worden twee thema s uitgewerkt: Mobility en COPD. De proefwoning moet geschikt (en aantrekkelijk) zijn voor rolstoel-gebruikers en voor COPDpatiënten. Elk van deze twee doelgroepen is nader afgebakend om de ontwerpeisen voor de woning vast te kunnen stellen. De doelgroep van het thema Mobility bestaat in principe uit bewoners met bewegingsbeperkingen. Dat kan variëren van mensen die een deel van de tijd een rollator gebruiken, via mensen die vooral buitenshuis een rolstoel of scootmobiel gebruiken, via mensen die (ook binnenshuis) een groot deel van de tijd in een (eenvoudige) rolstoel zitten, tot mensen met ernstiger bewegingsbeperkingen die zich voortbewegen in een complexe, elektrische rolstoel met daarop verschillende voorzieningen. Voor de proefwoning gaan wij uit van bewoners in mobiliteitsklasse C: de bewoner is meestal rolstoel-gebonden, kan een korte afstand lopen, zichzelf ondersteunen en kort staan en is deels van hulp door zorgverleners afhankelijk. De doelgroep van het thema COPD bestaat in principe uit bewoners die COPD-patiënt zijn. Dat is een erg ruim begrip: er is een grote variatie in de aard en ernst van de klachten en beperkingen en een grote variatie in de doelgroep: van jong tot oud en van (voormalige) rokers tot bouwvakkers. Het meest relevant voor de proefwoning zijn COPD-patiënten die tamelijk ernstige klachten hebben, duidelijk beperkt zijn in hun energie en mogelijk van extra zuurstof gebruik moeten maken. De ontwerpeisen laten zich niet lezen als een overzicht van alle eisen waar een echte woning voor een rolstoelgebruiker en een COPD-patiënt aan moet voldoen. Het zijn de ontwerpeisen voor de proef- en demonstratiewoning, die bedoeld is voor het opleiden van installateurs en het tonen van mogelijkheden. Dat bepaalt de invulling van de proefwoning en ook de eisen die in het overzicht opgenomen zijn. De woning Algemene eisen en relevante literatuur naar aanleiding van het bovenstaande zijn onder meer: - de woning is realistisch en voldoet aan het Bouwbesluit; - de woninginstallaties voldoen aan ISSO publicatie 77; - de woning is geschikt voor een bewoner met COPD; o GGD-richtlijn Gezonde Woningbouw hfdst ¾; - de woning is bruikbaar voor een rolstoeler; o Handboek Toegankelijkheid; o Handboek Woonkeur. Door expertgroepen is een aantal elementen/wensen genoemd. De belangrijkste wensen staan hieronder per ruimte beschreven. Algemene bouwkundige en technische wensen worden PvE 4 2e PvE woning.doc 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008 Definitief, 11 februari /8

6 aansluitend besproken. Veel van de wensen worden toegelicht in bovenstaande literatuur. Een uitgebreid literatuuroverzicht is als bijlage opgenomen in dit document. Voordeur Veilig en op afstand te ontgrendelen (kijken en luisteren, ook van extern) Kijkraam naast/in voordeur Breed genoeg voor rolstoel, ook over 20 jaar Slot boven greep i.p.v. eronder Buitenverlichting Identificatie (inclusief zorgregistratie) Daglicht in de gang Hal Bak achter brievenbus, voor rolstoeler Automatische verlichting 1,5 meter breedte Goede en ruime garderobe Kleine slaapkamer Om te bouwen naar badkamer of werkkamer; ombouw naar badkamer vergt voorzieningen die in beide ruimtes beschikbaar of voorbereid zijn: met name riool is lastig (afstudeeronderzoek?). Ruim genoeg om te dienen als gelijkwaardige tweede slaapkamer Badkamer Geen douchedeuren (rolstoel) / wel douchedeur (COPD) maar dan zonder opstaande rand Afschot realiseren zonder knik-tegels Douchekranen bedienbaar zonder dat je nat wordt Bad als meubel: verwijderen als het in de weg staat Hulp door verzorger naast toilet en naast douche Automatische verlichting (alleen o.b.v. IR niet op beweging) Muren tot aan plafond betegeld (COPD, geen richel boven tegels) Toilet met onderdouche/föhn Onderrijdbare wastafel (let op sifon) Deur naar slaapkamer Geen drempel Verplaatsbare / demontabele meubels = flexibiliteit Voorkeur voor separaat toilet (bouwbesluit?) Anti-sliptegels op de vloer Grote slaapkamer Ruimte voor rolstoel Deur naar badkamer Voorbereiding voor tillift naar badkamer Plaats voor kledingkast (met deuren) Meterkast PvE 2e woning.doc Definitief, 11 februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari /8 5

7 Standaard afmetingen volgens NEN 2768 Bergruimte Plaats voor buiten- en binnenrolstoel + transfer, en voor verrijdbare tillift Plaats voor verwarmingsinstallatie en ventilatie Plaats voor wasmachine en droger, bij voorkeur verhoogd plaatsen Afvoer droger naar buiten (COPD) Buitendeur indien mogelijk Woonkamer Ruimte voor een telewerkplek Uitzicht naar buiten vanuit stoel Keuken Scheiding keuken woonkamer (COPD, mag als dampscherm van 40 cm tegen het plafond als er voldoende ventilatie is) Geen scheiding keuken woonkamer (rolstoel) Geschikt voor rolstoel: onderrijdbaar aanrechtblad, diep werkblad Inductiekookplaat (gas is riskant voor COPD met zuurstoffles) Waar moeten de keukenkastjes; apothekerskast? Warm en koud water flexibel t.b.v. verstelbaarheid Afvoer flexibel t.b.v. verstelbaar aanrecht Voorziening voor afvalscheiding Balkon / tuin Installaties Algemeen Voldoende loze ruimte en buizen in de muur ten behoeve van de uitbreidbaarheid van de installaties Ten behoeve van andere indeling van de ruimtes zo veel mogelijk installaties voorbereiden voor iedere ruimte Plank/kastje in meterkast t.b.v. router/telefooncentrale/etc. met noodstroomvoorziening W Schone lucht, voldoende ventileren (1,5 maal bouwbesluit volgens brochure SEV AA) Ventilatievouden: badkamer 8 (inpandig) of 6 (aan gevel, met raam); keuken 5. Vraaggestuurd ventileren, op basis van CO2, + regelbaar door gebruiker Vloerverwarming / vloerkoeling, temperatuurregeling per ruimte Centraal stofzuigersysteem Garderobe ventileren Vochtmeter in huis (regelen hoeft niet) Goede reinigbaarheid ventilatiebuizen Ventilatie naar buiten toe (dus niet op het kantoorsysteem aansluiten) Zelf te openen raam E PvE 6 2e PvE woning.doc 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008 Definitief, 11 februari /8

8 Als in eerste woning Wandcontactdozen/schakelaars/etc eenvoudig later op een andere hoogte te brengen S Legionella preventie Mengkranen thermostatisch, éénhandel Afvoer voldoende ruim (bad mat zij-entree) ICT Kijk- en luistertoezicht vanuit centrale, op verzoek van bewoner of (tijdelijk) uit te schakelen door bewoner Omgevingsbesturing vanaf één paneel, informatiehoogte geschikt voor rolstoeler: radio-tvverwarming-verlichting-gordijnen-etc. Kan eventueel met een draadloze computer Personen alarmering: actief (iemand moet zelf alarm slaan) Personen alarmering: passief (op basis van geautomatiseerd toezicht neemt de zorgcentrale contact op) Internetverbinding Verder als in eerste woning, maar zonder dimmers Bouwkundig Beperk het aantal dragende wanden zodat de indeling flexibel is Flexibele indeling: badkamer wordt slaapkamer, keuken ergens anders Geen drempels (Mobility) Geen spaanplaat, liever hout en steen (COPD) Geschikte deurgrepen (licht bedienen, geen risico op erachter blijven hangen ) Schuifdeuren: 1 x elektrisch, 1 maal handbediend Stofnesten, hoeken, randen en richels vermijden Deurbreedte, ook geschikt voor rolstoelen over 20 jaar. Voldoende zware muren en vloeren: thermische en akoestische isolatie Inrichting Harde vloerbedekking Twee losse bedden aan elkaar Ruimte voor rolstoel Afwasbare muren Schoonlooprooster bij voordeur Gordijnen geschikt maken voor COPD Verbeteringen / fouten 1 e woning Steviger wanden, in verband met beugels Meterkast mag kleiner Rekje in meterkast t.b.v. losse apparatuur Schakelaars gordijnen andere plaats Wastafel in slaapkamer niet nodig als de badkamer aan de slaapkamer grenst Bediening verlichting standaard maken Kleine slaapkamer is te klein Voor- en achterdeur drempelloos maken PvE 2e woning.doc Definitief, 11 februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari /8 7

9 Keuken is te groot t.o.v. de woonkamer, eetgedeelte is niet nodig in de keuken Demonstratie - hindernisbaan naast de woning Drempel volgens handboek: 20 mm, met rollator Gang met deur, beide volgens bouwbesluit, met rolstoel Schuine vloervlakken/hellingbaan Toilet waar geen rolstoel in past Tillift PvE 8 2e PvE woning.doc 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008 Definitief, 11 februari /8

10 Literatuur: Ontwerpeisen COPD en Mobility Onderzoek door Panteia in opdracht van OTIB, verkrijgbaar via het loket van TTN! bij OTIB Brainstormbijeenkomsten met deskundigen, rapportage op aanvraag beschikbaar. Richtlijn Gezonde Woningbouw Landelijk Centrum Medische Milieukunde Definitieve versie uitgave Via SEV brochure allergeenarme woningen (2002) Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting Postbus BW Rotterdam ISSO publicatie 77, Levensloopbestendig wonen ISSO Postbus AN Rotterdam Bouwbesluit Het Bouwbesluit bevat bouwtechnische voorschriften waaraan alle bouwwerken, zoals woningen, kantoren, winkels e.d. in Nederland minimaal moeten voldoen. De eisen hebben betrekking op veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, energiezuinigheid en milieu. Handboek voor Toegankelijkheid (6 e druk, maart 2008) Reed Business Information 5 e druk: J. Drenth; ISBN-13: ; Reed business information Handboek Woonkeur: via internet beschikbaar SKW Certificatie BV Postbus AE Almere-Haven PvE 2e woning.doc Definitief, 11 februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari /8 9

11 10 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

12 Bijlage 1 Rapport Ontwerpeisen 2 e proefwoning TTN: Thema s Mobility & COPD Consult BV, december 2007 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

13 12 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

14 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

15 14 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

16 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

17 16 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

18 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

19 18 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

20 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

21 20 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

22 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

23 22 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

24 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

25 24 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

26 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

27 26 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

28 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

29 28 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

30 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

31 30 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

32 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

33 32 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

34 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

35 34 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

36 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

37 36 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

38 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

39 38 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

40 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

41 40 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

42 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

43 42 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

44 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

45 44 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

46 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

47 46 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

48 a PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

49 48 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

50 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

51 50 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

52 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

53 52 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

54 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

55 > 54 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

56 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

57 56 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

58 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

59 > 58 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

60 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

61 60 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

62 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

63 62 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

64 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

65 64 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

66 Bijlage 2 Essay A Vital Living Environment for People with COPD F. van Dijken en H.S.M. Kort, 2006 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

67 F. van Dijken, H.S.M. Kort (2006) A vital living environment for people with COPD. In: E. de Oliveira Fernandes, M. Gameiro da Silva, J. Rosado Pinto (eds.) HB2006: Proceedings of the 8 th International Conference Healthy Buildings, 4-8 juni, Lissabon, Portugal. Volume II, pp ISBN PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

68 A Vital Living Environment for People with COPD F. van Dijken 1 and H.S.M. Kort 1 1 Hogeschool Utrecht, Chair of Demand Driven Care, Bolognalaan 101, 3584 CJ Utrecht, the Netherlands Summary: Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) is a frequent health problem in older occupants, resulting in reduced pulmonary capacity and serious functional disability. Persons with COPD ask for a living environment in which they can perform independently and free of symptoms. Such a vital living environment should be characterised by an excellent indoor environmental quality, the ability of its occupants to perform daily activities, and support a healthy lifestyle. Increased vitality of older adults with COPD is expected to delay their demand for care, which will ease the strain on the health care system. Keywords: COPD, Indoor environment, Vitality. Category: Architecture for healthy environment, Economic and social costs of IAQ related health effects and benefits of good IAQ. 1 Introduction Chronic Obstructive Pulmonary Disease ranks as the 4 th leading cause of death worldwide [1] and is expected to increase rapidly in the coming 20 years due to changes in size and ageing of the population and changes in smoking behaviour [4]. In the Netherlands, the costs of COPD care are approximately 280 million euros per year (in 2000). It is estimated the costs will rise with 300% to 1100 million euros in 2025! [5]. Because of the extensive disability involved with the disease, and the future burden due to the ageing society, COPD care should be prioritised. Increased vitality of older adults with COPD is expected to delay their (aggravated) demand for care and continuation of independent living. This will ease the strain on the health care system (professional as well as informal care), and reduce the expenses on COPD care. The delay of the demand for professional care and stimulation of ageing-in-place are needed, since a future shortage of professional caregivers is foreseen, due to the ageing society. A strain on informal caregivers should be prevented. In this position paper we express our view on the vital living environment for people with COPD and the importance of an excellent indoor air quality. 2 Chronic Obstructive Pulmonary Disease COPD [6], which includes chronic bronchitis and emphysema, is a slowly progressive disease of the airways that is characterised by a reduced pulmonary capacity and increased metabolic rate. The degenerative process in the lungs of people with COPD leads to serious disability, which hinders normal functional performance of daily activities. The most important risk factor for COPD is tobacco smoking [6]. Other risk factors are passive smoking (exposure to environmental tobacco smoke), occupational exposure to respiratory irritants, indoor and outdoor air pollution, and genetic disorders. In addition to respiratory complaints persons with COPD contend with cardiac impairment, skeletal muscle dysfunction, osteoporosis, or weight loss [7]. COPD is positioned among the most disabling diseases. Functional limitations that are connected with COPD are a decreased mobility and a restriction in daily activities, such as body care, household management, eating, recreation and communication [8]. The degenerative process in the lungs of COPD patients hinders normal functional performance in daily activities, often ending up with physical deconditioning and occupational disability. The decline of physical condition ensues with serious consequences, such as anxiety, depression and social isolation [8-10]. Psychosocial problems, however, also influence functional performance [10,11], so a vicious cycle ensues. In addition to functional limitations due to COPD, older people, which are a vast majority among this group of patients, cope with the impairments and disabilities that are a result of the normal ageing process, such as impairments in hearing, vision, the neuromusculoskeletal system, and cognition [12]. 3 COPD management COPD management programs mainly focus on the disease related efforts by optimisation of pulmonary status by medication, as well as stimulation of smoking cessation, exercise, and appropriate nutrition, taking into account the individualised PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

69 Fig. 1. The relation between an environmental impact factor and health outcomes among persons with COPD in daily life according to the disablement process model [2,3]. assessment of disease severity and response to various therapies [6,13]. The goals of current programs are to prevent disease progression, relief symptoms, improve exercise tolerance, improve health status, prevent and treat complications, prevent and treat exacerbations and reduce mortality [13]. The latest self-management programs for respiratory rehabilitation also focus on effective behaviour, based on sufficient knowledge about COPD, adequate coping behaviour, medical compliance, and attention to changes in the severity of the disease [13]. These self-management programs meet the demand of the patients for practical information about their disease and provides an improved possibility to manage the disease according to one s own interpretation. Environmental control, however, is not an important issue in current COPD management programs. The living environment of the patient is hardly taken into account, although poor indoor environmental quality shows adverse health effects and can even lead to social isolation, e.g. when people start avoiding exposure to environmental irritants. 4 Towards a vital living environment Persons with COPD ask for a living environment in which they can perform independently and free of symptoms. This vital living environment should offer resistance to a continuing increase of dysfunctions and structural abnormalities of lung functionality (impairments), restrictions in basic physical and mental actions (functional limitations), and difficulties doing activities of daily life (disabilities), influencing both physical, mental and social wellbeing of people with COPD. Intra-individual and extra-individual impact factors influencing the health outcomes are presented in the disablement process model (Fig. 1). Positive changes of the impact factors are expected to lead to an improved physical independence of the focus group. The factor air pollution exposure is positioned in the early phases of the disablement process model. Improvement of the indoor air quality will increase the lung functionality, followed by physical performance and the potential for physical independence. Excellent 68 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

70 indoor air quality is expected to result in fewer exacerbations leading to a gradual decline of the condition of the patient, and a delay of the demand for care regarding functional limitations and disability. However, the use of medical care, medication and pulmonary rehabilitation should also be considered. Later phases of the disablement process model show the importance of lifestyle and psychosocial factors regarding physical performance, and the importance of human, environmental and technological assistance regarding physical independence. 4.1 Indoor air quality Previous research in indoor air sciences has shown a positive effect of improved indoor air quality on people s health [14]. Exposure to pollutants in or around the dwelling, such as tobacco smoke, suspended dust, fog, cold air, odour of paint, frying and baking odours, and perfume, can trigger shortterm respiratory symptoms among persons with COPD. Exposure to low concentrations of outdoor air pollutants also showed adverse health effects [15-18]. In addition to infections, these irritants are the most important factors for triggering exacerbation. The air quality indoors is influenced by the lifestyle, such as smoking habits, and level of functional performance, influencing the ability to clean and maintain the residence, of the individuals with COPD or their relatives. In the Netherlands, coaching towards a healthy indoor environment by respiratory nurses is available for people with COPD. The effectiveness the indoor environmental control programs, however, is currently low [3,19]. 4.2 Design considerations Two approaches are available for realising a vital living environment for people with COPD; (i) architecture solutions, and (ii) technological solutions [20]. Still, the basis of the design of this vital environment for people with COPD is an excellent indoor air quality (Fig. 2). Architecture solutions, including interior design, supporting an excellent indoor air quality focus on source control, for example by using the use of lowemitting building materials and furnishings. Since COPD is leading to decreased mobility, the architecture of the vital living environment should account for the adaptability of the dwelling to future needs regarding the decreasing physical performance of the focus group. Layout and interior of the vital living environment enable optimal functional physical performance as assistive technologies for movement assistance or oxygen therapy come into use. Moreover, building layout en interior are designed to prevent falls, which is of major importance for people with COPD that frequently cope with osteoporosis. Technological solutions to improve indoor air quality contain ventilation supplies and intelligent sampling and control mechanisms. The greatest challenge, however, is to maintain the excellent indoor air quality [3,19]. Technology might offer possibilities for long-term management of the indoor environment. Solutions from information and communication technology (ICT) can be used to stimulate a healthy lifestyle and functional performance within minimal contact smoking cessation programs, stimulation of exercise, medical compliance or teleconsultancy by, e.g., a physiotherapist, dietician or community nurse. Home health monitoring enables early recognition of exacerbations and swift follow-up and medical treatment [21]. Moreover, information and communication technologies can be applied to stimulate mental and social well-being, using devices that give comfort to people living alone, enhance social networks, or provide cognitive stimulation and distraction. A vital living environment cannot be created by modifications of the home environment alone, since people also spend part of their time outdoors. Supportive urban planning and an increased attention to accessibility might be beneficial to the functional performance of the people with COPD. 6 Conclusions Excellent indoor air quality is the basis of the vital environment for people with COPD, since this is expected to improve the vitality of individuals with COPD. Moreover, attention should be given to mental and social well-being. The vital living environment can be realised by both architecture and technological solutions. However, research is needed to understand in what degree the vitality of persons with COPD will improve due to environmental adaptations. Fig. 2. The role of indoor air quality in the Vital Living Environment for older adults with chronic obstructive pulmonary disease (COPD). PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

71 References [1] WHO sites. Chronic Respiratory Diseases. Accessed 3 February [2] L. M. Verbrugge and A. M. Jette. The disablement process. Social Science & Medicine 38 (1) (1994) [3] M. C. L. Snijders. Indoor air quality and physical independence. An innovative view on healthy dwellings for individuals with chronic lung disease. Technische Universiteit Eindhoven, Eindhoven, the Netherlands, [4] T. L. Feenstra, M. L. L. van Genugten, R. T. Hoogenveen, E. F. Wouters, and M. P. M. H. Ruttenvan Mölken. The Impact of Aging and Smoking on the Future Burden of Chronic Obstructive Pulmonary Disease. A Model Analysis in the Netherlands. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 164 (4) (2001) [5] E. J. I. Hoogendoorn, T. L. Feenstra, and M. P. M. H. Rutten-van Mölken. Inventarisatie van het gebruik en de kosten van zorg voor astma en COPD in Nederland. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), Bilthoven, the Netherlands, [6] British Thoracic Society. BTS Guidelines for the Management of Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Thorax 52 (S5) (1997) [7] N. J. Gross. Extrapulmonary effects of chronic obstructive pulmonary disease. Current opinion in pulmonary medicine 7 (2) (2001) [8] N. K. Leidy. Functional performance in people with chronic obstructive pulmonary disease. Image Journal of Nursing Scholarship 27 (1) (1995) [9] R. D. Yusen. What Outcomes Should Be Measured in Patients with COPD? Chest 119 (2) (2001) [10] N. K. Leidy and G. A. Traver. Psychophysiologic factors contributing to functional performance in people with COPD: are there gender differences? Research in Nursing & Health 18 (6) (1995) [11] M. Scharloo, A. A. Kaptein, J. Weinman, J. M. Hazes, L. N. A. Willems, W. Bergman, and H. G. M. Rooijmans. Illness perceptions, coping and functioning in patients with rheumatoid arthritis, chronic obstructive pulmonary disease and psoriasis. Journal of Psychosomatic Research 44 (5) (1998) [12] W. C. Mann. Assistive Technology. In: N. Charness and K. W. Schaie, eds. Impact of technology on succesful aging, pp , Springer, New York, USA, [13] P. van der Valk, E. Monninkhof, J. van der Palen, G. Zielhuis, and C. van Herwaarden. Management of stable COPD. Patient Education and Counseling 52 (3) (2004) [14] B. Berglund, B. Brunekreef, H. Knoppe, T. Lindvall, M. Maroni, L. Molhave, and P. Skov. Effects of Indoor Air Pollution on Human Health. Indoor Air 2 (1) (1992) [15] E. S. Harre, P. D. Price, R. B. Ayrey, L. J. Toop, I. R. Martin, and G. I. Town. Respiratory effects of air pollution in chronic obstructive pulmonary disease: a three month prospective study. Thorax 52 (12) (1997) [16] B. G. Higgins, H. C. Francis, C. J. Yates, C. J. Warburton, A. M. Fletcher, J. A. Reid, C. A. Pickering, and A. A. Woodcock. Effects of air pollution on symptoms and peak expiratory flow measurements in subjects with obstructive airways disease. Thorax 50 (2) (1995) [17] J. Sunyer. Urban air pollution and chronic obstructive pulmonary disease: a review. European Respiratory Journal 17 (5) (2001) [18] H. Desqueyroux, J. C. Pujet, M. Prosper, Le Moullec Y., and I. Momas. Effects of air pollution on adults with chronic obstructive pulmonary disease. Archives of Environmental Health 57 (6) (2002) [19] A. M. T. van Lynden-van Nes. Effective Mite Allergen Avoidance in Households with Asthmatic Children; Clinical, Technical and Behavioral Aspects. Technische Universiteit Eindhoven, Eindhoven, The Netherlands, [20] D. H. Stefanov, Z. Bien, and W.-C. Bang. The Smart House for Older Persons and Persons with Physical Disabilities: Structure, Technology Arrangements, and Perspectives. IEEE Transactions on Neural Systems and Rehabilitation Engineering 12 (2) (2004) [21] M. Pfeifer, B. Werner, and H. Magnussen. Telemedizinische Betreuung van Patienten mit chronischen Atemwegserkrangkungen [Telecare of patients with chronic obstructive airway diseases]. Medizinische Klinik 99 (2) (2004) PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Mobility. Wat zij willen is zelfstandig wonen en zich prettig en veilig voelen. Ze zijn met een beetje hulp verder prima in staat zichzelf te redden.

Mobility. Wat zij willen is zelfstandig wonen en zich prettig en veilig voelen. Ze zijn met een beetje hulp verder prima in staat zichzelf te redden. Mobility & COPD WONING Wat zij willen is zelfstandig wonen en zich prettig en veilig voelen. Ze zijn met een beetje hulp verder prima in staat zichzelf te redden. Waarom een Mobility & COPD woning? De

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

Van Wens naar Indicatie?!

Van Wens naar Indicatie?! Van Wens naar Indicatie?! Projectverslag over de Wmo-indicering van woonvoorzieningen én de behoefte aan hulpmiddelen en/of woningaanpassingen van cliënten met dementie in de thuissituatie en hun mantelzorger(s)

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Comfort & Safety en Low Vision. De vergrijzing zal leiden tot een explosieve zorgvraag. Dit vraagt om een creatieve aanpak.

Comfort & Safety en Low Vision. De vergrijzing zal leiden tot een explosieve zorgvraag. Dit vraagt om een creatieve aanpak. Comfort & Safety en Low Vision WONING De vergrijzing zal leiden tot een explosieve zorgvraag. Dit vraagt om een creatieve aanpak. Waarom een Comfort & Safety en Low Vision woning? We worden steeds ouder.

Nadere informatie

Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal

Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal Jaap K. Sont, associate professor Afdeling Medische Besliskunde

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Hechting en Psychose: Attachment and Psychosis:

Hechting en Psychose: Attachment and Psychosis: Hechting en Psychose: Bieden Hechtingskenmerken een Verklaring voor het Optreden van Psychotische Symptomen? Attachment and Psychosis: Can Attachment Characteristics Account for the Presence of Psychotic

Nadere informatie

Vergrijzing/verzilveren. Toenemende levensverwachting Christensen et al 2009. Ons vak in beweging

Vergrijzing/verzilveren. Toenemende levensverwachting Christensen et al 2009. Ons vak in beweging Ons vak in beweging Dr. Hans Hobbelen, Lector healthy Lifestyle, Ageing and Health Care Toenemende levensverwachting Christensen et al 2009 Vergrijzing/verzilveren Ontwikkeling grijze druk De 2010-2025

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Een Behoeftepeiling bij Voormalig Intensive Care Patiënten en hun Naasten betreffende een. Bezoek aan de Nazorgpoli

Een Behoeftepeiling bij Voormalig Intensive Care Patiënten en hun Naasten betreffende een. Bezoek aan de Nazorgpoli en hun Naasten betreffende een Bezoek aan de Nazorgpoli A Needs Assessment for Former Intensive Care Patients and their Caregivers regarding ICU Follow Up Elisabeth W. Overduin - de Vreede Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Effecten van Lichaamsgerichte Interventies op. Lichaamsbeleving, Hyperarousal, Vermijding en Herbeleving bij

De Effecten van Lichaamsgerichte Interventies op. Lichaamsbeleving, Hyperarousal, Vermijding en Herbeleving bij De Effecten van Lichaamsgerichte Interventies op Lichaamsbeleving, Hyperarousal, Vermijding en Herbeleving bij Mensen met een Post Traumatische Stress Stoornis. The Effects of Body Oriented Interventions

Nadere informatie

Investeren in geestelijke gezondheid op de werkvloer, loont dat?

Investeren in geestelijke gezondheid op de werkvloer, loont dat? Investeren in geestelijke gezondheid op de werkvloer, loont dat? Lieven Annemans Universiteit Gent Maart 2016 Two views in health economics Health care as a cost Health care as an investment Annual growth

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Evidence please! 27 juni 2013. Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION

Evidence please! 27 juni 2013. Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Evidence please! 27 juni 2013 Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Evidence please! 1. EBP 2. Hulpmiddelen en voorzieningen 3. Aanpassingen 4. Waarom? EBP: Extremely Boring

Nadere informatie

Implementatie PersoonsGebondenDossier

Implementatie PersoonsGebondenDossier Implementatie PersoonsGebondenDossier Implementatie PGD Havenziekenhuis & Sint Franciscus Gasthuis Platform: Curavista ehealth Bianka Mennema, longarts Havenziekenhuis Disclosure belangen Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Nieuwe de technische installatiebranche. in de modelwoonwijk van Technologie Thuis Nu!

Nieuwe de technische installatiebranche. in de modelwoonwijk van Technologie Thuis Nu! Nieuwe kansen voor de technische installatiebranche in de modelwoonwijk van Technologie Thuis Nu! De uitdaging Nederland vergrijst. Dat is niet alleen een probleem. Het biedt de technische installatiebranche

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN Dr Doede J Binnema Programm leader Food&Nutrition HANNN Why is a cluster needed? Healthy Ageing has become an important pillar of R&D (e.g. Lifelines & ERIBA) in the three provinces of the Northern Netherlands

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Tinnituslast verlichten. door geluidsverrijking. Cliënten met tinnitus helpen omgaan Vergt verschillende vaardigheden

Tinnituslast verlichten. door geluidsverrijking. Cliënten met tinnitus helpen omgaan Vergt verschillende vaardigheden zaterdag 28 mei 2016 Tinnituslast verlichten door geluidsverrijking Taco Drok Training en educatie Cliënten met tinnitus helpen omgaan Vergt verschillende vaardigheden Cliënt ondersteunen Educatie & counselling

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers

Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers Improving Mental Health by Sharing Knowledge Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers hall Anne Margriet Pot Hoogleraar Ouderenpsychologie, VU Amsterdam, Programmahoofd Ouderen

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Invloed van digitaal op ons business model

Invloed van digitaal op ons business model Invloed van digitaal op ons business model Waarom Social media? Wat vinden onze doelgroepen? Wat kun je zelf/wat mag je zelf Wat en hoe kun je online vinden en wat doe je ermee? NVFG Ronald Pastor 22 januari

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl

De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl The Relation between Daily Stress and Affect with Moderating Influence of Coping Style Bundervoet Véronique Eerste

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Community Based Service for Elderly. CVZ mei 2013. Prof. dr. Joris Slaets University Medical Center Groningen

Community Based Service for Elderly. CVZ mei 2013. Prof. dr. Joris Slaets University Medical Center Groningen Community Based Service for Elderly CVZ mei 2013 Prof. dr. Joris Slaets University Medical Center Groningen Who is living there? Strenght Capabilities Needs one fits all? Sustainable care in relation to

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse Maakindustrie The effects of Informal Workplace Learning on Employability in the Dutch manufacturing sector Jochem H.

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Zelfmanagement bij hart-en vaatpatiënten. Heleen Westland, RN, MSc

Zelfmanagement bij hart-en vaatpatiënten. Heleen Westland, RN, MSc Zelfmanagement bij hart-en vaatpatiënten Heleen Westland, RN, MSc Zelfmanagement is hot! Maar Waar hebben we het eigenlijk over? Wat is zelfmanagement? Tijd voor actie Hoeymans et al. RIVM Nationaal Kompas

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

VIOS: Veiligheid In en Om School (Safety In and Around Schools)

VIOS: Veiligheid In en Om School (Safety In and Around Schools) VIOS: Veiligheid In en Om School (Safety In and Around Schools) Kim Kranenborg TNO Human Factors P.O Box 23 3769 ZG Soesterberg +31 346 356267 kranenborg@tm.tno.nl Knowledge for business VIOS: Veiligheid

Nadere informatie

Nutrition Management Module

Nutrition Management Module Nutrition Management Module with new detection method for subclinical ketosis via milk recording Hiemke Knijn General facts CRV 2012 Owners: CR Delta and VRV (co-operatives) 50.000 customers world-wide

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias in Students with Anxiety Janneke van den Heuvel Eerste begeleider: Tweede

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Waarom SIT? Critical care outreach team (CCOT) Medical emergency team (MET) Spoed interventie team

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Towards a hospitalbroad approach of frail older patients / Senior Friendly Hospital

Towards a hospitalbroad approach of frail older patients / Senior Friendly Hospital Towards a hospitalbroad approach of frail older patients / Senior Friendly Hospital 06.12.2011 Herbert Habets Geriatric Clinical Nurse Specialist / Nurse Scientist Orbis Medisch Centrum, Sittard Geleen

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Rouw bij mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)

Rouw bij mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) Rouw bij mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) Mourning in people with chronic fatigue syndrome (CFS) Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Lisanne Fischer S1816071 Mei 2012

Nadere informatie