Programma van Eisen Mobility & COPD woning

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Programma van Eisen Mobility & COPD woning"

Transcriptie

1 Programma van Eisen Mobility & COPD woning Langer zelfstandig thuis wonen dankzij bewezen technische zorgoplossingen!

2 Rapport Programma van Eisen Mobility & COPD woning Technologie Thuis Nu! Februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

3 COPD & Mobility woning Introductie OTIB, het Opleidings- en ontwikkelingsfonds voor het Technisch InstallatieBedrijf, wil bewerkstelligen dat er voldoende en goed opgeleide medewerkers in de branche werkzaam zijn en blijven. De vergrijzing in de samenleving raakt ook de installatiebranche. OTIB zet daarom concrete proefwoningen op voor het ontwerpen, inrichten en uitproberen van installatietechnologische voorzieningen. Deze voorzieningen maken het voor ouderen en gehandicapten mogelijk langer zelfstandig te blijven wonen. De eerste woning is medio 2007 opgeleverd en heeft als beoogd bewoners vitale 55+ers en mensen met een lichte visuele handicap. De woning heeft als thema Comfort en Veiligheid. OTIB wil nu starten met de realisatie van de volgende woning. Deze woning is bedoeld voor mensen met COPD (longaandoeningen) en/of een beperkte mobiliteit. Programma van Eisen COPD (longaandoeningen) & mobility Het programma van Eisen (PvE) voor de tweede woning is opgesteld met behulp van experts op het gebied van COPD en op het gebied van mobility in samenwerking met experts uit het installatieveld. De wensen en de oplossingen zijn tijdens brainstormsessies met experts vanuit de bewoners/patiënten en vanuit de verzorging verzameld. Door de installateurs is, tijdens een volgende bijeenkomst, hierop gereageerd. De wensen van de bewoners met de reacties van de installateurs zijn gebundeld en tijdens een gezamenlijke sessie besproken. Hieruit is het definitieve programma van eisen gevolgd, voor de bouwkundige en de installatietechnische voorzieningen maar ook voor de inrichting. Programma van Eisen voor de tweede woning van TTN! Uitgangspunten voor het woningontwerp Voordat de ontwerpeisen gespecificeerd zijn, is vastgesteld wat OTIB voor deze tweede proefwoning ongeveer voor ogen staat: het type woning, een afbakening van de doelgroep(en), uitgangspunten voor inrichting en ontwerp en de keuzes ten aanzien van de aanpassingen en (technische) voorzieningen. De ontwerpeisen en wensen zijn toegespitst op deze uitgangspunten en afbakening. De tweede proefwoning is: een betaalbare nieuwbouwwoning; gelijkvloers; bedoeld voor zelfstandige bewoning; door twee personen; met COPD- of Mobility gerelateerde klachten. Uit het oogpunt van levensloopbestendig bouwen is het aantrekkelijk als de woning ook geschikt is voor bewoning door een gezin met één kind. Voor een dergelijke woning bedraagt PvE 2 2e PvE woning.doc 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008 Definitief, 11 februari /8

4 de totale woonoppervlakte maximaal circa 90 m2, vergelijkbaar met een eengezinswoning uit de sociale huursector. Inpassing in gestapelde bouw is bij voorkeur mogelijk. PvE 2e woning.doc Definitief, 11 februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari /8 3

5 Bewoners In de tweede proefwoning worden twee thema s uitgewerkt: Mobility en COPD. De proefwoning moet geschikt (en aantrekkelijk) zijn voor rolstoel-gebruikers en voor COPDpatiënten. Elk van deze twee doelgroepen is nader afgebakend om de ontwerpeisen voor de woning vast te kunnen stellen. De doelgroep van het thema Mobility bestaat in principe uit bewoners met bewegingsbeperkingen. Dat kan variëren van mensen die een deel van de tijd een rollator gebruiken, via mensen die vooral buitenshuis een rolstoel of scootmobiel gebruiken, via mensen die (ook binnenshuis) een groot deel van de tijd in een (eenvoudige) rolstoel zitten, tot mensen met ernstiger bewegingsbeperkingen die zich voortbewegen in een complexe, elektrische rolstoel met daarop verschillende voorzieningen. Voor de proefwoning gaan wij uit van bewoners in mobiliteitsklasse C: de bewoner is meestal rolstoel-gebonden, kan een korte afstand lopen, zichzelf ondersteunen en kort staan en is deels van hulp door zorgverleners afhankelijk. De doelgroep van het thema COPD bestaat in principe uit bewoners die COPD-patiënt zijn. Dat is een erg ruim begrip: er is een grote variatie in de aard en ernst van de klachten en beperkingen en een grote variatie in de doelgroep: van jong tot oud en van (voormalige) rokers tot bouwvakkers. Het meest relevant voor de proefwoning zijn COPD-patiënten die tamelijk ernstige klachten hebben, duidelijk beperkt zijn in hun energie en mogelijk van extra zuurstof gebruik moeten maken. De ontwerpeisen laten zich niet lezen als een overzicht van alle eisen waar een echte woning voor een rolstoelgebruiker en een COPD-patiënt aan moet voldoen. Het zijn de ontwerpeisen voor de proef- en demonstratiewoning, die bedoeld is voor het opleiden van installateurs en het tonen van mogelijkheden. Dat bepaalt de invulling van de proefwoning en ook de eisen die in het overzicht opgenomen zijn. De woning Algemene eisen en relevante literatuur naar aanleiding van het bovenstaande zijn onder meer: - de woning is realistisch en voldoet aan het Bouwbesluit; - de woninginstallaties voldoen aan ISSO publicatie 77; - de woning is geschikt voor een bewoner met COPD; o GGD-richtlijn Gezonde Woningbouw hfdst ¾; - de woning is bruikbaar voor een rolstoeler; o Handboek Toegankelijkheid; o Handboek Woonkeur. Door expertgroepen is een aantal elementen/wensen genoemd. De belangrijkste wensen staan hieronder per ruimte beschreven. Algemene bouwkundige en technische wensen worden PvE 4 2e PvE woning.doc 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008 Definitief, 11 februari /8

6 aansluitend besproken. Veel van de wensen worden toegelicht in bovenstaande literatuur. Een uitgebreid literatuuroverzicht is als bijlage opgenomen in dit document. Voordeur Veilig en op afstand te ontgrendelen (kijken en luisteren, ook van extern) Kijkraam naast/in voordeur Breed genoeg voor rolstoel, ook over 20 jaar Slot boven greep i.p.v. eronder Buitenverlichting Identificatie (inclusief zorgregistratie) Daglicht in de gang Hal Bak achter brievenbus, voor rolstoeler Automatische verlichting 1,5 meter breedte Goede en ruime garderobe Kleine slaapkamer Om te bouwen naar badkamer of werkkamer; ombouw naar badkamer vergt voorzieningen die in beide ruimtes beschikbaar of voorbereid zijn: met name riool is lastig (afstudeeronderzoek?). Ruim genoeg om te dienen als gelijkwaardige tweede slaapkamer Badkamer Geen douchedeuren (rolstoel) / wel douchedeur (COPD) maar dan zonder opstaande rand Afschot realiseren zonder knik-tegels Douchekranen bedienbaar zonder dat je nat wordt Bad als meubel: verwijderen als het in de weg staat Hulp door verzorger naast toilet en naast douche Automatische verlichting (alleen o.b.v. IR niet op beweging) Muren tot aan plafond betegeld (COPD, geen richel boven tegels) Toilet met onderdouche/föhn Onderrijdbare wastafel (let op sifon) Deur naar slaapkamer Geen drempel Verplaatsbare / demontabele meubels = flexibiliteit Voorkeur voor separaat toilet (bouwbesluit?) Anti-sliptegels op de vloer Grote slaapkamer Ruimte voor rolstoel Deur naar badkamer Voorbereiding voor tillift naar badkamer Plaats voor kledingkast (met deuren) Meterkast PvE 2e woning.doc Definitief, 11 februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari /8 5

7 Standaard afmetingen volgens NEN 2768 Bergruimte Plaats voor buiten- en binnenrolstoel + transfer, en voor verrijdbare tillift Plaats voor verwarmingsinstallatie en ventilatie Plaats voor wasmachine en droger, bij voorkeur verhoogd plaatsen Afvoer droger naar buiten (COPD) Buitendeur indien mogelijk Woonkamer Ruimte voor een telewerkplek Uitzicht naar buiten vanuit stoel Keuken Scheiding keuken woonkamer (COPD, mag als dampscherm van 40 cm tegen het plafond als er voldoende ventilatie is) Geen scheiding keuken woonkamer (rolstoel) Geschikt voor rolstoel: onderrijdbaar aanrechtblad, diep werkblad Inductiekookplaat (gas is riskant voor COPD met zuurstoffles) Waar moeten de keukenkastjes; apothekerskast? Warm en koud water flexibel t.b.v. verstelbaarheid Afvoer flexibel t.b.v. verstelbaar aanrecht Voorziening voor afvalscheiding Balkon / tuin Installaties Algemeen Voldoende loze ruimte en buizen in de muur ten behoeve van de uitbreidbaarheid van de installaties Ten behoeve van andere indeling van de ruimtes zo veel mogelijk installaties voorbereiden voor iedere ruimte Plank/kastje in meterkast t.b.v. router/telefooncentrale/etc. met noodstroomvoorziening W Schone lucht, voldoende ventileren (1,5 maal bouwbesluit volgens brochure SEV AA) Ventilatievouden: badkamer 8 (inpandig) of 6 (aan gevel, met raam); keuken 5. Vraaggestuurd ventileren, op basis van CO2, + regelbaar door gebruiker Vloerverwarming / vloerkoeling, temperatuurregeling per ruimte Centraal stofzuigersysteem Garderobe ventileren Vochtmeter in huis (regelen hoeft niet) Goede reinigbaarheid ventilatiebuizen Ventilatie naar buiten toe (dus niet op het kantoorsysteem aansluiten) Zelf te openen raam E PvE 6 2e PvE woning.doc 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008 Definitief, 11 februari /8

8 Als in eerste woning Wandcontactdozen/schakelaars/etc eenvoudig later op een andere hoogte te brengen S Legionella preventie Mengkranen thermostatisch, éénhandel Afvoer voldoende ruim (bad mat zij-entree) ICT Kijk- en luistertoezicht vanuit centrale, op verzoek van bewoner of (tijdelijk) uit te schakelen door bewoner Omgevingsbesturing vanaf één paneel, informatiehoogte geschikt voor rolstoeler: radio-tvverwarming-verlichting-gordijnen-etc. Kan eventueel met een draadloze computer Personen alarmering: actief (iemand moet zelf alarm slaan) Personen alarmering: passief (op basis van geautomatiseerd toezicht neemt de zorgcentrale contact op) Internetverbinding Verder als in eerste woning, maar zonder dimmers Bouwkundig Beperk het aantal dragende wanden zodat de indeling flexibel is Flexibele indeling: badkamer wordt slaapkamer, keuken ergens anders Geen drempels (Mobility) Geen spaanplaat, liever hout en steen (COPD) Geschikte deurgrepen (licht bedienen, geen risico op erachter blijven hangen ) Schuifdeuren: 1 x elektrisch, 1 maal handbediend Stofnesten, hoeken, randen en richels vermijden Deurbreedte, ook geschikt voor rolstoelen over 20 jaar. Voldoende zware muren en vloeren: thermische en akoestische isolatie Inrichting Harde vloerbedekking Twee losse bedden aan elkaar Ruimte voor rolstoel Afwasbare muren Schoonlooprooster bij voordeur Gordijnen geschikt maken voor COPD Verbeteringen / fouten 1 e woning Steviger wanden, in verband met beugels Meterkast mag kleiner Rekje in meterkast t.b.v. losse apparatuur Schakelaars gordijnen andere plaats Wastafel in slaapkamer niet nodig als de badkamer aan de slaapkamer grenst Bediening verlichting standaard maken Kleine slaapkamer is te klein Voor- en achterdeur drempelloos maken PvE 2e woning.doc Definitief, 11 februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari /8 7

9 Keuken is te groot t.o.v. de woonkamer, eetgedeelte is niet nodig in de keuken Demonstratie - hindernisbaan naast de woning Drempel volgens handboek: 20 mm, met rollator Gang met deur, beide volgens bouwbesluit, met rolstoel Schuine vloervlakken/hellingbaan Toilet waar geen rolstoel in past Tillift PvE 8 2e PvE woning.doc 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008 Definitief, 11 februari /8

10 Literatuur: Ontwerpeisen COPD en Mobility Onderzoek door Panteia in opdracht van OTIB, verkrijgbaar via het loket van TTN! bij OTIB Brainstormbijeenkomsten met deskundigen, rapportage op aanvraag beschikbaar. Richtlijn Gezonde Woningbouw Landelijk Centrum Medische Milieukunde Definitieve versie uitgave Via SEV brochure allergeenarme woningen (2002) Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting Postbus BW Rotterdam ISSO publicatie 77, Levensloopbestendig wonen ISSO Postbus AN Rotterdam Bouwbesluit Het Bouwbesluit bevat bouwtechnische voorschriften waaraan alle bouwwerken, zoals woningen, kantoren, winkels e.d. in Nederland minimaal moeten voldoen. De eisen hebben betrekking op veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, energiezuinigheid en milieu. Handboek voor Toegankelijkheid (6 e druk, maart 2008) Reed Business Information 5 e druk: J. Drenth; ISBN-13: ; Reed business information Handboek Woonkeur: via internet beschikbaar SKW Certificatie BV Postbus AE Almere-Haven PvE 2e woning.doc Definitief, 11 februari 2008 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari /8 9

11 10 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

12 Bijlage 1 Rapport Ontwerpeisen 2 e proefwoning TTN: Thema s Mobility & COPD Consult BV, december 2007 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

13 12 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

14 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

15 14 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

16 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

17 16 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

18 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

19 18 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

20 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

21 20 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

22 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

23 22 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

24 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

25 24 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

26 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

27 26 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

28 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

29 28 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

30 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

31 30 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

32 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

33 32 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

34 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

35 34 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

36 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

37 36 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

38 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

39 38 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

40 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

41 40 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

42 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

43 42 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

44 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

45 44 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

46 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

47 46 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

48 a PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

49 48 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

50 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

51 50 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

52 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

53 52 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

54 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

55 > 54 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

56 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

57 56 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

58 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

59 > 58 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

60 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

61 60 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

62 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

63 62 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

64 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

65 64 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

66 Bijlage 2 Essay A Vital Living Environment for People with COPD F. van Dijken en H.S.M. Kort, 2006 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

67 F. van Dijken, H.S.M. Kort (2006) A vital living environment for people with COPD. In: E. de Oliveira Fernandes, M. Gameiro da Silva, J. Rosado Pinto (eds.) HB2006: Proceedings of the 8 th International Conference Healthy Buildings, 4-8 juni, Lissabon, Portugal. Volume II, pp ISBN PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

68 A Vital Living Environment for People with COPD F. van Dijken 1 and H.S.M. Kort 1 1 Hogeschool Utrecht, Chair of Demand Driven Care, Bolognalaan 101, 3584 CJ Utrecht, the Netherlands Summary: Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) is a frequent health problem in older occupants, resulting in reduced pulmonary capacity and serious functional disability. Persons with COPD ask for a living environment in which they can perform independently and free of symptoms. Such a vital living environment should be characterised by an excellent indoor environmental quality, the ability of its occupants to perform daily activities, and support a healthy lifestyle. Increased vitality of older adults with COPD is expected to delay their demand for care, which will ease the strain on the health care system. Keywords: COPD, Indoor environment, Vitality. Category: Architecture for healthy environment, Economic and social costs of IAQ related health effects and benefits of good IAQ. 1 Introduction Chronic Obstructive Pulmonary Disease ranks as the 4 th leading cause of death worldwide [1] and is expected to increase rapidly in the coming 20 years due to changes in size and ageing of the population and changes in smoking behaviour [4]. In the Netherlands, the costs of COPD care are approximately 280 million euros per year (in 2000). It is estimated the costs will rise with 300% to 1100 million euros in 2025! [5]. Because of the extensive disability involved with the disease, and the future burden due to the ageing society, COPD care should be prioritised. Increased vitality of older adults with COPD is expected to delay their (aggravated) demand for care and continuation of independent living. This will ease the strain on the health care system (professional as well as informal care), and reduce the expenses on COPD care. The delay of the demand for professional care and stimulation of ageing-in-place are needed, since a future shortage of professional caregivers is foreseen, due to the ageing society. A strain on informal caregivers should be prevented. In this position paper we express our view on the vital living environment for people with COPD and the importance of an excellent indoor air quality. 2 Chronic Obstructive Pulmonary Disease COPD [6], which includes chronic bronchitis and emphysema, is a slowly progressive disease of the airways that is characterised by a reduced pulmonary capacity and increased metabolic rate. The degenerative process in the lungs of people with COPD leads to serious disability, which hinders normal functional performance of daily activities. The most important risk factor for COPD is tobacco smoking [6]. Other risk factors are passive smoking (exposure to environmental tobacco smoke), occupational exposure to respiratory irritants, indoor and outdoor air pollution, and genetic disorders. In addition to respiratory complaints persons with COPD contend with cardiac impairment, skeletal muscle dysfunction, osteoporosis, or weight loss [7]. COPD is positioned among the most disabling diseases. Functional limitations that are connected with COPD are a decreased mobility and a restriction in daily activities, such as body care, household management, eating, recreation and communication [8]. The degenerative process in the lungs of COPD patients hinders normal functional performance in daily activities, often ending up with physical deconditioning and occupational disability. The decline of physical condition ensues with serious consequences, such as anxiety, depression and social isolation [8-10]. Psychosocial problems, however, also influence functional performance [10,11], so a vicious cycle ensues. In addition to functional limitations due to COPD, older people, which are a vast majority among this group of patients, cope with the impairments and disabilities that are a result of the normal ageing process, such as impairments in hearing, vision, the neuromusculoskeletal system, and cognition [12]. 3 COPD management COPD management programs mainly focus on the disease related efforts by optimisation of pulmonary status by medication, as well as stimulation of smoking cessation, exercise, and appropriate nutrition, taking into account the individualised PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

69 Fig. 1. The relation between an environmental impact factor and health outcomes among persons with COPD in daily life according to the disablement process model [2,3]. assessment of disease severity and response to various therapies [6,13]. The goals of current programs are to prevent disease progression, relief symptoms, improve exercise tolerance, improve health status, prevent and treat complications, prevent and treat exacerbations and reduce mortality [13]. The latest self-management programs for respiratory rehabilitation also focus on effective behaviour, based on sufficient knowledge about COPD, adequate coping behaviour, medical compliance, and attention to changes in the severity of the disease [13]. These self-management programs meet the demand of the patients for practical information about their disease and provides an improved possibility to manage the disease according to one s own interpretation. Environmental control, however, is not an important issue in current COPD management programs. The living environment of the patient is hardly taken into account, although poor indoor environmental quality shows adverse health effects and can even lead to social isolation, e.g. when people start avoiding exposure to environmental irritants. 4 Towards a vital living environment Persons with COPD ask for a living environment in which they can perform independently and free of symptoms. This vital living environment should offer resistance to a continuing increase of dysfunctions and structural abnormalities of lung functionality (impairments), restrictions in basic physical and mental actions (functional limitations), and difficulties doing activities of daily life (disabilities), influencing both physical, mental and social wellbeing of people with COPD. Intra-individual and extra-individual impact factors influencing the health outcomes are presented in the disablement process model (Fig. 1). Positive changes of the impact factors are expected to lead to an improved physical independence of the focus group. The factor air pollution exposure is positioned in the early phases of the disablement process model. Improvement of the indoor air quality will increase the lung functionality, followed by physical performance and the potential for physical independence. Excellent 68 PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

70 indoor air quality is expected to result in fewer exacerbations leading to a gradual decline of the condition of the patient, and a delay of the demand for care regarding functional limitations and disability. However, the use of medical care, medication and pulmonary rehabilitation should also be considered. Later phases of the disablement process model show the importance of lifestyle and psychosocial factors regarding physical performance, and the importance of human, environmental and technological assistance regarding physical independence. 4.1 Indoor air quality Previous research in indoor air sciences has shown a positive effect of improved indoor air quality on people s health [14]. Exposure to pollutants in or around the dwelling, such as tobacco smoke, suspended dust, fog, cold air, odour of paint, frying and baking odours, and perfume, can trigger shortterm respiratory symptoms among persons with COPD. Exposure to low concentrations of outdoor air pollutants also showed adverse health effects [15-18]. In addition to infections, these irritants are the most important factors for triggering exacerbation. The air quality indoors is influenced by the lifestyle, such as smoking habits, and level of functional performance, influencing the ability to clean and maintain the residence, of the individuals with COPD or their relatives. In the Netherlands, coaching towards a healthy indoor environment by respiratory nurses is available for people with COPD. The effectiveness the indoor environmental control programs, however, is currently low [3,19]. 4.2 Design considerations Two approaches are available for realising a vital living environment for people with COPD; (i) architecture solutions, and (ii) technological solutions [20]. Still, the basis of the design of this vital environment for people with COPD is an excellent indoor air quality (Fig. 2). Architecture solutions, including interior design, supporting an excellent indoor air quality focus on source control, for example by using the use of lowemitting building materials and furnishings. Since COPD is leading to decreased mobility, the architecture of the vital living environment should account for the adaptability of the dwelling to future needs regarding the decreasing physical performance of the focus group. Layout and interior of the vital living environment enable optimal functional physical performance as assistive technologies for movement assistance or oxygen therapy come into use. Moreover, building layout en interior are designed to prevent falls, which is of major importance for people with COPD that frequently cope with osteoporosis. Technological solutions to improve indoor air quality contain ventilation supplies and intelligent sampling and control mechanisms. The greatest challenge, however, is to maintain the excellent indoor air quality [3,19]. Technology might offer possibilities for long-term management of the indoor environment. Solutions from information and communication technology (ICT) can be used to stimulate a healthy lifestyle and functional performance within minimal contact smoking cessation programs, stimulation of exercise, medical compliance or teleconsultancy by, e.g., a physiotherapist, dietician or community nurse. Home health monitoring enables early recognition of exacerbations and swift follow-up and medical treatment [21]. Moreover, information and communication technologies can be applied to stimulate mental and social well-being, using devices that give comfort to people living alone, enhance social networks, or provide cognitive stimulation and distraction. A vital living environment cannot be created by modifications of the home environment alone, since people also spend part of their time outdoors. Supportive urban planning and an increased attention to accessibility might be beneficial to the functional performance of the people with COPD. 6 Conclusions Excellent indoor air quality is the basis of the vital environment for people with COPD, since this is expected to improve the vitality of individuals with COPD. Moreover, attention should be given to mental and social well-being. The vital living environment can be realised by both architecture and technological solutions. However, research is needed to understand in what degree the vitality of persons with COPD will improve due to environmental adaptations. Fig. 2. The role of indoor air quality in the Vital Living Environment for older adults with chronic obstructive pulmonary disease (COPD). PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari

71 References [1] WHO sites. Chronic Respiratory Diseases. Accessed 3 February [2] L. M. Verbrugge and A. M. Jette. The disablement process. Social Science & Medicine 38 (1) (1994) [3] M. C. L. Snijders. Indoor air quality and physical independence. An innovative view on healthy dwellings for individuals with chronic lung disease. Technische Universiteit Eindhoven, Eindhoven, the Netherlands, [4] T. L. Feenstra, M. L. L. van Genugten, R. T. Hoogenveen, E. F. Wouters, and M. P. M. H. Ruttenvan Mölken. The Impact of Aging and Smoking on the Future Burden of Chronic Obstructive Pulmonary Disease. A Model Analysis in the Netherlands. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 164 (4) (2001) [5] E. J. I. Hoogendoorn, T. L. Feenstra, and M. P. M. H. Rutten-van Mölken. Inventarisatie van het gebruik en de kosten van zorg voor astma en COPD in Nederland. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), Bilthoven, the Netherlands, [6] British Thoracic Society. BTS Guidelines for the Management of Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Thorax 52 (S5) (1997) [7] N. J. Gross. Extrapulmonary effects of chronic obstructive pulmonary disease. Current opinion in pulmonary medicine 7 (2) (2001) [8] N. K. Leidy. Functional performance in people with chronic obstructive pulmonary disease. Image Journal of Nursing Scholarship 27 (1) (1995) [9] R. D. Yusen. What Outcomes Should Be Measured in Patients with COPD? Chest 119 (2) (2001) [10] N. K. Leidy and G. A. Traver. Psychophysiologic factors contributing to functional performance in people with COPD: are there gender differences? Research in Nursing & Health 18 (6) (1995) [11] M. Scharloo, A. A. Kaptein, J. Weinman, J. M. Hazes, L. N. A. Willems, W. Bergman, and H. G. M. Rooijmans. Illness perceptions, coping and functioning in patients with rheumatoid arthritis, chronic obstructive pulmonary disease and psoriasis. Journal of Psychosomatic Research 44 (5) (1998) [12] W. C. Mann. Assistive Technology. In: N. Charness and K. W. Schaie, eds. Impact of technology on succesful aging, pp , Springer, New York, USA, [13] P. van der Valk, E. Monninkhof, J. van der Palen, G. Zielhuis, and C. van Herwaarden. Management of stable COPD. Patient Education and Counseling 52 (3) (2004) [14] B. Berglund, B. Brunekreef, H. Knoppe, T. Lindvall, M. Maroni, L. Molhave, and P. Skov. Effects of Indoor Air Pollution on Human Health. Indoor Air 2 (1) (1992) [15] E. S. Harre, P. D. Price, R. B. Ayrey, L. J. Toop, I. R. Martin, and G. I. Town. Respiratory effects of air pollution in chronic obstructive pulmonary disease: a three month prospective study. Thorax 52 (12) (1997) [16] B. G. Higgins, H. C. Francis, C. J. Yates, C. J. Warburton, A. M. Fletcher, J. A. Reid, C. A. Pickering, and A. A. Woodcock. Effects of air pollution on symptoms and peak expiratory flow measurements in subjects with obstructive airways disease. Thorax 50 (2) (1995) [17] J. Sunyer. Urban air pollution and chronic obstructive pulmonary disease: a review. European Respiratory Journal 17 (5) (2001) [18] H. Desqueyroux, J. C. Pujet, M. Prosper, Le Moullec Y., and I. Momas. Effects of air pollution on adults with chronic obstructive pulmonary disease. Archives of Environmental Health 57 (6) (2002) [19] A. M. T. van Lynden-van Nes. Effective Mite Allergen Avoidance in Households with Asthmatic Children; Clinical, Technical and Behavioral Aspects. Technische Universiteit Eindhoven, Eindhoven, The Netherlands, [20] D. H. Stefanov, Z. Bien, and W.-C. Bang. The Smart House for Older Persons and Persons with Physical Disabilities: Structure, Technology Arrangements, and Perspectives. IEEE Transactions on Neural Systems and Rehabilitation Engineering 12 (2) (2004) [21] M. Pfeifer, B. Werner, and H. Magnussen. Telemedizinische Betreuung van Patienten mit chronischen Atemwegserkrangkungen [Telecare of patients with chronic obstructive airway diseases]. Medizinische Klinik 99 (2) (2004) PvE 2 e wonin. Definitief, 11 februari 2008

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt

Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt Introduction Loneliness is a personal, subjective experience. A person experiences this feeling when his social relationships do not match his wishes. It is

Nadere informatie

Mobility. Wat zij willen is zelfstandig wonen en zich prettig en veilig voelen. Ze zijn met een beetje hulp verder prima in staat zichzelf te redden.

Mobility. Wat zij willen is zelfstandig wonen en zich prettig en veilig voelen. Ze zijn met een beetje hulp verder prima in staat zichzelf te redden. Mobility & COPD WONING Wat zij willen is zelfstandig wonen en zich prettig en veilig voelen. Ze zijn met een beetje hulp verder prima in staat zichzelf te redden. Waarom een Mobility & COPD woning? De

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

SYMPOSIUM ERGOTHERAPEUTEN

SYMPOSIUM ERGOTHERAPEUTEN Vrijdag 12 september 2014 HOW TO DO COGNITIVE REHABILITATION WORKSHOP FOR PROFESSIONALS Moderator Instructors Turid Deisz Kit Malia & Anne Brannagan Where cognitive impairment is causing management difficulties

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Moeilijk behandelbaar astma

Moeilijk behandelbaar astma Moeilijk behandelbaar astma En de rol van het alfabet... Disclosure belangen P.J.Honkoop (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Van Wens naar Indicatie?!

Van Wens naar Indicatie?! Van Wens naar Indicatie?! Projectverslag over de Wmo-indicering van woonvoorzieningen én de behoefte aan hulpmiddelen en/of woningaanpassingen van cliënten met dementie in de thuissituatie en hun mantelzorger(s)

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit 1 Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit Nicola G. de Vries Open Universiteit Nicola G. de Vries Studentnummer 838995001 S71332 Onderzoekspracticum scriptieplan

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Comfort & Safety en Low Vision. De vergrijzing zal leiden tot een explosieve zorgvraag. Dit vraagt om een creatieve aanpak.

Comfort & Safety en Low Vision. De vergrijzing zal leiden tot een explosieve zorgvraag. Dit vraagt om een creatieve aanpak. Comfort & Safety en Low Vision WONING De vergrijzing zal leiden tot een explosieve zorgvraag. Dit vraagt om een creatieve aanpak. Waarom een Comfort & Safety en Low Vision woning? We worden steeds ouder.

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

Chapter 9 Summary of this thesis Samenvatting van dit proefschrift

Chapter 9 Summary of this thesis Samenvatting van dit proefschrift Chapter 9 Summary of this thesis Samenvatting van dit proefschrift 195 SUMMARY COPD is characterized by persistent airflow limitation that is usually progressive and associated with an enhanced chronic

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Het Effect van de Kanker Nazorg Wijzer* op Werkgerelateerde Problematiek en Kwaliteit. van Leven bij Werkende Ex-Kankerpatiënten

Het Effect van de Kanker Nazorg Wijzer* op Werkgerelateerde Problematiek en Kwaliteit. van Leven bij Werkende Ex-Kankerpatiënten Het Effect van de Kanker Nazorg Wijzer* op Werkgerelateerde Problematiek en Kwaliteit van Leven bij Werkende Ex-Kankerpatiënten The Effect of the Kanker Nazorg Wijzer* on Work-related Problems and Quality

Nadere informatie

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Executive and social cognitive functioning of mentally

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal

Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal Ondersteuning van astma zelfmanagement in de huisartsenpraktijk via internet: Karakteristieken van patiënten en het PatiëntCoach webportaal Jaap K. Sont, associate professor Afdeling Medische Besliskunde

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1 Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer Stigmatization of Patients with Lung Cancer: The Role of

Nadere informatie

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1 Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out The effect of Goal-striving Reasons and Personality on facets of Burn-out

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD 1 Opvoedstijl en Externaliserend Probleemgedrag en de Mediërende Rol van het Zelfbeeld bij Dak- en Thuisloze Jongeren in Utrecht Parenting Style and Externalizing Problem Behaviour and the Mediational

Nadere informatie

Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN

Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN Het Effect van Online Cognitieve Gedragstherapie op Seksuele Disfuncties bij Vrouwen The Effectiveness of Internet-based Cognitive-Behavioural

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Hechting en Psychose: Attachment and Psychosis:

Hechting en Psychose: Attachment and Psychosis: Hechting en Psychose: Bieden Hechtingskenmerken een Verklaring voor het Optreden van Psychotische Symptomen? Attachment and Psychosis: Can Attachment Characteristics Account for the Presence of Psychotic

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Ontremd Dement. Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia

Ontremd Dement. Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia Ontremd Dement Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia Sexual Disinhibited Behaviour on people with Dementia Living in Nursinghomes.

Nadere informatie

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Relatie tussen Attitude, Sociale Invloed en Self-efficacy en Intentie tot Contact tussen Ouders en Leerkrachten bij Signalen van Pesten

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Ons vak in beweging. Dr. Hans Hobbelen, Lector healthy Lifestyle, Ageing and Health Care

Ons vak in beweging. Dr. Hans Hobbelen, Lector healthy Lifestyle, Ageing and Health Care Ons vak in beweging Dr. Hans Hobbelen, Lector healthy Lifestyle, Ageing and Health Care Toenemende levensverwachting Christensen et al 2009 Vergrijzing/verzilveren 5 Ontwikkeling grijze druk 2010-2025

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Als je hoofd je tegenwerkt

Als je hoofd je tegenwerkt Faculteit der Gedrags en Maatschappijwetenschappen Wetenschapswinkel Geneeskunde & Volksgezondheid UMCG Vakgroep Sociologie Als je hoofd je tegenwerkt Een onderzoek naar de determinanten van de effectiviteit

Nadere informatie

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven Neuropsychologische Behandeling en Sociaal Emotioneel Welzijn bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie Neuropsychological Treatment and Social Emotional Well-being of Children with a Severe Form

Nadere informatie

Met Zorg naar Gezondheid!

Met Zorg naar Gezondheid! Met Zorg naar Gezondheid! dr. Hans Hobbelen Lector Healthy Lifestyle, Ageing and Health Care Kenniscentrum CaRES: Care, Rehabilitatie, Educatie, Sport (CaRES) Lectoraat Transparante Zorgverlening Lectoraat

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

De Effecten van Lichaamsgerichte Interventies op. Lichaamsbeleving, Hyperarousal, Vermijding en Herbeleving bij

De Effecten van Lichaamsgerichte Interventies op. Lichaamsbeleving, Hyperarousal, Vermijding en Herbeleving bij De Effecten van Lichaamsgerichte Interventies op Lichaamsbeleving, Hyperarousal, Vermijding en Herbeleving bij Mensen met een Post Traumatische Stress Stoornis. The Effects of Body Oriented Interventions

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Vergrijzing/verzilveren. Toenemende levensverwachting Christensen et al 2009. Ons vak in beweging

Vergrijzing/verzilveren. Toenemende levensverwachting Christensen et al 2009. Ons vak in beweging Ons vak in beweging Dr. Hans Hobbelen, Lector healthy Lifestyle, Ageing and Health Care Toenemende levensverwachting Christensen et al 2009 Vergrijzing/verzilveren Ontwikkeling grijze druk De 2010-2025

Nadere informatie

Methodology for Workplace Innovation in Long-term Care

Methodology for Workplace Innovation in Long-term Care Methodology for Workplace Innovation in Long-term Care Research Centre for Social Innovation Utrecht University of Applied Science, Netherlands Anneke Offereins, MA Istanbul, 4 October 2013 Inaugural International

Nadere informatie

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems. Spelgroepbehandeling voor kinderen met internaliserende problemen De Effectiviteit van een Psychodynamische Spelgroepbehandeling bij Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving

De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving Relationships between Attachment and Well-being among the Elderly: The mediational Roles of Mindfulness

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Evidence please! 27 juni 2013. Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION

Evidence please! 27 juni 2013. Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Evidence please! 27 juni 2013 Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Evidence please! 1. EBP 2. Hulpmiddelen en voorzieningen 3. Aanpassingen 4. Waarom? EBP: Extremely Boring

Nadere informatie

Implementatie PersoonsGebondenDossier

Implementatie PersoonsGebondenDossier Implementatie PersoonsGebondenDossier Implementatie PGD Havenziekenhuis & Sint Franciscus Gasthuis Platform: Curavista ehealth Bianka Mennema, longarts Havenziekenhuis Disclosure belangen Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing

Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing Quality of Life and Depressive Symptoms of People with Multiple Sclerosis:

Nadere informatie

Een Behoeftepeiling bij Voormalig Intensive Care Patiënten en hun Naasten betreffende een. Bezoek aan de Nazorgpoli

Een Behoeftepeiling bij Voormalig Intensive Care Patiënten en hun Naasten betreffende een. Bezoek aan de Nazorgpoli en hun Naasten betreffende een Bezoek aan de Nazorgpoli A Needs Assessment for Former Intensive Care Patients and their Caregivers regarding ICU Follow Up Elisabeth W. Overduin - de Vreede Eerste begeleider:

Nadere informatie

Investeren in geestelijke gezondheid op de werkvloer, loont dat?

Investeren in geestelijke gezondheid op de werkvloer, loont dat? Investeren in geestelijke gezondheid op de werkvloer, loont dat? Lieven Annemans Universiteit Gent Maart 2016 Two views in health economics Health care as a cost Health care as an investment Annual growth

Nadere informatie

BISEKSUALITEIT: DE ONZICHTBARE SOCIALE IDENTITEIT. Biseksualiteit: de Onzichtbare Sociale Identiteit met Zichtbare Gezondheidsgevolgen

BISEKSUALITEIT: DE ONZICHTBARE SOCIALE IDENTITEIT. Biseksualiteit: de Onzichtbare Sociale Identiteit met Zichtbare Gezondheidsgevolgen Biseksualiteit: de Onzichtbare Sociale Identiteit met Zichtbare Gezondheidsgevolgen Bisexuality: the Invisible Social Identity with Visible Health Consequences Maria Verbeek Eerste begeleidster: dr. N.

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children 1 Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working mothers with spouse and young children Verschil in stress en stressreactiviteit tussen hoogopgeleide thuisblijf-

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois

Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois Wat mij gelijk opviel is dat iedereen hier fietst. Ik vind het jammer dat iedereen

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

Naps raise productivity levels at work De voordelen van middagdutjes zijn verbeterde cognitieve vaardigheden

Naps raise productivity levels at work De voordelen van middagdutjes zijn verbeterde cognitieve vaardigheden CalmSpace Naps raise productivity levels at work De voordelen van middagdutjes zijn verbeterde cognitieve vaardigheden It is a fact that office workers are suffering from a decline in both the amount and

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

ARE OUR CITIES READY?

ARE OUR CITIES READY? MOTIVATION ARE OUR CITIES READY? 2 INTRODUCTION THEORETICAL FRAMEWORK ANALYSIS URBAN DESIGN CONCLUSION MOTIVATION e p u d n e r e g n o j l Voora n e n n a l p n e o i s n e p van kabinet n e n o w g i

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Nieuwe de technische installatiebranche. in de modelwoonwijk van Technologie Thuis Nu!

Nieuwe de technische installatiebranche. in de modelwoonwijk van Technologie Thuis Nu! Nieuwe kansen voor de technische installatiebranche in de modelwoonwijk van Technologie Thuis Nu! De uitdaging Nederland vergrijst. Dat is niet alleen een probleem. Het biedt de technische installatiebranche

Nadere informatie

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden van Sporten en de Invloed van Egodepletie, Gewoonte en Geslacht The Role of Selfregulation, Motivation and Self-efficacy

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

List of publications. List of publications 213

List of publications. List of publications 213 List of publications List of publications 213 Publications in English Bekkema N., Veer A. de, Hertogh C. & Francke A. Perspectives of people with mild intellectual disabilities on care-relationships at

Nadere informatie

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN Dr Doede J Binnema Programm leader Food&Nutrition HANNN Why is a cluster needed? Healthy Ageing has become an important pillar of R&D (e.g. Lifelines & ERIBA) in the three provinces of the Northern Netherlands

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

(SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1

(SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 (SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 Psychologische Inflexibiliteit bij Kinderen: Invloed op de Relatie tussen en de Samenhang met Gepest worden en (Sociale) Angst Psychological

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Het ontwikkelen en valideren van een vragenlijst

Het ontwikkelen en valideren van een vragenlijst Het ontwikkelen en valideren van een vragenlijst een praktijkvoorbeeld Dr. Marie Louise Luttik, Senior Onderzoeker Lectoraat Verpleegkundige Diagnostiek/Projectleider IWP Familiezorg, Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

OPVOEDING EN ANGST EN DE INVLOED VAN EEN PREVENTIEVE TRAINING 1. Opvoeding en Angst en de Invloed van een Preventieve Training

OPVOEDING EN ANGST EN DE INVLOED VAN EEN PREVENTIEVE TRAINING 1. Opvoeding en Angst en de Invloed van een Preventieve Training OPVOEDING EN ANGST EN DE INVLOED VAN EEN PREVENTIEVE TRAINING 1 Opvoeding en Angst en de Invloed van een Preventieve Training Parenting and Child Anxiety and the Influence of a Preventative Training Judith

Nadere informatie

Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers

Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers Improving Mental Health by Sharing Knowledge Vroege interventies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers hall Anne Margriet Pot Hoogleraar Ouderenpsychologie, VU Amsterdam, Programmahoofd Ouderen

Nadere informatie

VALUE ENGINEERING: THE H E G A G ME! E

VALUE ENGINEERING: THE H E G A G ME! E VALUE ENGINEERING: THE GAME! Involvement Process for Technical Projects Feedback/Learning/Knowledge Management Involvem ment Business Process Engineering Estimating Project Director Detailed Engineering

Nadere informatie