VSC Echo. Maart Editor s Column. Inhoud

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VSC Echo. Maart 2013. Editor s Column. Inhoud"

Transcriptie

1 VSC Echo Maart 2013 Editor s Column Welkom bij deze eerste uitgave van VSC Echo, de nieuwsbrief van het Vlaams Supercomputer Centrum (VSC). VSC wil langs deze weg (potentiële) gebruikers van de VSC rekenfaciliteiten beter informeren. De installatie van een eerste Tier 1-supercomputer is een grote stap vooruit in de geschiedenis van het VSC en uiterst belangrijk voor het wetenschappelijk rekenen in Vlaanderen. We hebben dan ook besloten om deze eerste editie van VSC Echo bijna uitsluitend te wijden aan dit onderwerp. De volgende nieuwsbrief is gepland voor september Veel leesgenot! Rosette Vandenbroucke Inhoud Minister Lieten ziet de VSC supercomputer als een instrument voor innovatie in Vlaanderen p. 2 Inhuldiging van de Tier 1 p. 4 Onderzoekers zijn enthousiast p. 6 Rekenen op de Tier 1 p. 11 Supercomputing in Europa: PRACE p. 12 Opleidingen p. 14 VSC Vacature p. 16 Het Vlaams Supercomputer Centrum p. 18 1

2 Minister Lieten ziet de VSC supercomputer als een instrument voor innovatie in Vlaanderen Vlaanderen is één van de weinige regio s in Europa waar de overheid de voorbije vier jaar meer middelen beschikbaar stelde voor onderzoek en innovatie. Bij de besteding van die middelen, streef ik naar een evenwichtige verdeling tussen alle vormen van kennisontwikkeling en -toepassing en zie ik er op toe dat er meer wordt geïnvesteerd in onderzoeksinfrastructuur. Hierbij krijgt de financiering van grote rekencapaciteit bijzondere aandacht. Naast de ingebruikname van de eerste Vlaamse supercomputer in oktober 2012 beschikken de universiteiten zelf ook over voldoende middelen om de rekencapaciteit lokaal uit te bouwen. Supercomputers zijn vandaag niet meer weg te denken in de internationale onderzoekswereld. Hun rekencapaciteit laat toe de werkelijkheid steeds nauwkeuriger te simuleren. Hierdoor is een nieuwe manier om onderzoek te verrichten ontstaan, met belangrijke toepassingen en mogelijkheden voor onze economie en onze samenleving. Dankzij supercomputers worden weersvoorspellingen over langere periodes steeds betrouwbaarder, kunnen klimaatveranderingen beter bestudeerd worden en natuurrampen beter voorspeld. Auto s worden veiliger omdat de constructeurs het verloop van botsingen en de impact op passagiers in detail kunnen simuleren. Ook de zoektocht naar alternatieve energiebronnen wordt met behulp van een supercomputer efficiënter aangepakt. Denken we maar aan het ontwerpen van state-of-the-art windmolens. Ook bij de aanpak van de grote maatschappelijke uitdagingen, zoals de vergrijzende bevolking, kan een supercomputer een belangrijke rol spelen. Denk maar aan de evolutie naar geneeskunde op maat van de patiënt, waarbij de ontwikkeling van geneesmiddelen voor een groot deel gebeurt via simulaties van chemische reacties die een zeer grote computercapaciteit vergen. In het kader van de humane en sociale wetenschappen kunnen demografische evoluties in kaart worden gebracht om zo oplossingen aan te reiken voor het omgaan met de vergrijzing. Het Vlaams Supercomputer Centrum, waar momenteel een structurele financiering voor wordt uitgewerkt, staat open voor alle Vlaamse onderzoekers, zowel uit de kennisinstellingen en strategische onderzoekscentra als uit de bedrijven. Het levert opportuniteiten voor universiteiten en industrie, maar ook voor overheden, mutualiteiten en andere zorgorganisaties. De eerste Tier 1- supercomputer moet een belangrijke bijdrage leveren aan onderzoek in de meest uiteenlopende domeinen. Om de mogelijkheden van de supercomputer beter bekend te maken en het gebruik in Vlaanderen te stimuleren, krijgt de Herculesstichting de opdracht om het Vlaams Supercomputer Centrum actief 2

3 te promoten en opleidingen te voorzien. De Herculesstichting is het Vlaamse agentschap voor de financiering van middelzware en zware infrastructuur voor fundamenteel en strategisch basisonderzoek. Zij zullen ervoor zorgen dat associaties, kennisinstellingen, strategische onderzoekscentra, het bedrijfsleven, enz. allemaal even vlot toegang krijgen tot de Tier 1- supercomputer. De huisvesting en technische exploitatie blijven bij de associaties. Met de ingebruikname van de Tier 1 staat Vlaanderen nu echt op de Europese kaart wat betreft high performance computing. Vlaamse onderzoekers kunnen gemakkelijker aansluiten bij belangrijke Europese onderzoeksprojecten, zowel op het vlak van fundamenteel als van toegepast onderzoek. Door de structurele steun aan de Tier 1-supercomputer geeft de Vlaamse Regering een krachtig signaal dat ze resoluut de kaart trekt van wetenschap en innovatie. Via deze nieuwe nieuwsbrief worden alle Vlaamse belanghebbenden periodiek geïnformeerd over de ontwikkeling inzake grote rekencapaciteit (Tier 1 en Tier 2) en de gebruiksmogelijkheden ervan. 3

4 De VSC supercomputer Inhuldiging van de Tier 1 Op 25 oktober werd aan de Universiteit Gent de eerste Tier 1-supercomputer van het Vlaams Supercomputer Centrum (VSC) plechtig in gebruik genomen. De supercomputer is een initiatief van de Vlaamse overheid en de Herculesstichting om aan onderzoekers in Vlaanderen een bijzonder krachtige rekeninfrastructuur ter beschikking te stellen. En krachtig is hij zeker. Met 528 nodes, goed voor 8448 processoren, die met behulp van een hoogperformant netwerk met elkaar zijn verbonden, haalt deze machine 176 Teraflops, oftewel 176 biljoen floating point berekeningen per seconde. Daarnaast beschikt de machine ook over 450 TB aan opslagcapaciteit en zowat 34 TB aan geheugen. Daarmee kwam de nieuwe rekencluster met stip op plaats 118 te staan in de wereldwijde Top500 rangschikking van supercomputers van juni UGent, foto Hilde Christiaens De Tier 1-supercomputer stelt wetenschappers in staat om hun huidig onderzoek een niveau hoger te tillen, maar zal ook wetenschappelijk onderzoek in Vlaanderen mogelijk maken dat voordien onhaalbaar was omwille van de grote vereisten op het gebied van rekenkracht en dataopslagcapaciteit. De supercomputer zal onder meer ingezet worden bij ruimteweervoorspelling, vloeistof- en plasmadynamica, nanotechnologie, modelleren van materialen, biofysica, bio-informatica en computationele chemie. 4

5 UGent, foto Hilde Christiaens Het systeem is gehuisvest in het nieuwe datacenter van de Universiteit Gent, maar kan gebruikt worden door alle instellingen die deel uitmaken van Vlaamse associaties tussen universiteiten en hogescholen, door de Vlaamse publieke onderzoeksinstellingen en ook door Vlaamse bedrijven. UGent, foto Hilde Christiaens. 5

6 Onderzoekers zijn enthousiast Jorge AMAYA Postdoctoraal onderzoeker bij het Centrum voor wiskundige Plasma Astrofysica (CmPA) aan de KULeuven Beschrijf in het kort je onderzoeksdiscipline en onderzoeksproject waarvoor je de Tier 1 gebruikt De afdeling Plasma-Astrofysica (CmPA of Centre for mathematical Plasma-Astrophysics) van het Departement Wiskunde van de KU Leuven doet aan analyse en computermodellering van allerhande astrofysische fenomenen. De groep is betrokken in verschillende projecten, waaronder de EC-FP7 projecten Swiff (http://www.swiff.eu) en eheroes (http://www.eheroes.eu), waarbij gewerkt wordt aan de verbetering van de voorspelling van ruimteweer en aan de studie van de invloed van de omgeving in de ruimte op bemande en onbemande missies rond de aarde, naar de maan of naar Mars. Momenteel bestuderen we de interactie tussen de zonnewind en de magnetosfeer van planeten met de impliciete Deeltje-in-Cel (Particle-in-cel) code ipic3d. Met deze code kunnen we zowel de globale lengteschalen als de gedetailleerde fysica van plasma's die zich afspeelt op lengteschalen van individuele deeltjes bestuderen. Dit is onmogelijk met in-situ metingen of andere numerieke methoden die deze fijne resolutie niet aankunnen.het beter begrijpen van de nabije ruimte en haar dynamisch gedrag is belangrijk. Een beter inzicht in de effecten is essentieel om de betrouwbaarheid van de steeds uitbreidende infrastructuur in de ruimte te garanderen en om de gezondheid van astronauten en luchtvaartpersoneel te beschermen. Op aarde kan het ruimteweer invloed hebben op hoogspanningslijnen, telecommunicatie - verbindingen en pijplijnen. Er kan een ernstige storing of zelfs schade optreden door de invloed van het ruimteweer. Daarom is het belangrijk dat we deze processen kunnen modelleren en voorspellen. Wat betekent toegang tot de Tier 1 voor jouw onderzoek? Om wille van. het complexe karakter van de interplanetaire omgeving moeten we beroep doen op ab initio simulaties gebaseerd op de fysische basiswetten. De vooruitgang van computationele wetenschap en de beschikbaarheid van performante hardware maken het mogelijk om dit ook te realiseren: onze code ipic3d simuleert een model voor de interplanetaire omgeving in de ruimte gebaseerd op de basiswetten van de fysica. Voor een dergelijk multischaalmodel, zijn stateof-the-art wiskundige technieken nodig. Onze simulatiecode ipic3d is gebaseerd op de impliciete momentmethode. Het elektromagnetisch veld en de deeltjes (elektronen en ionen) worden samen bestudeerd in een gekoppeld model. Het woord impliciet verwijst hierbij naar het feit dat beide elementen, het veld en de deeltjes, samen evolueren zonder enige vertraging tussen beide. Die vertraging is een typisch aspect van expliciete methoden. De term moment verwijst naar de lokale statistische gemiddelden die de eigenschappen van de deeltjes karakteriseren. Om de gedetailleerde fysica nauwkeurig te kunnen simuleren op de schaal van een planeet, moeten we berekeningen uitvoeren met een groot aantal roostercellen voor het elektromagnetisch veld en een groot aantal deeltjes. 6

7 De toegang tot een Tier 1-cluster voor onze simulaties maakt het mogelijk om de code verder te ontwikkelen. We kunnen nu simulaties uitvoeren die te rekenintensief zijn om nog op onze lokale cluster te berekenen, maar ook nog niet klaar zijn om op een Tier 0- cluster uitgevoerd te worden. Zo kunnen we de performantie van de code verder optimaliseren en de haalbaarheid van verschillende configuraties bestuderen voor we overschakelen naar volledige productie simulaties op Tier 0-systemen. Voor zover ons bekend is dit de eerste keer dat dergelijke simulaties uitgevoerd worden. We verwachten dan ook wetenschappelijke resultaten met een grote impact. Bart Michiels Vakgroep Informatietechnologie Faculteit Ingenieurswetenschappen en Architectuur van de Universiteit Gent Beschrijf in het kort je onderzoeksdiscipline en onderzoeksproject waarvoor je de Tier 1 gebruikt. In mijn onderzoeksdiscipline worden met simulaties elektromagnetische problemen opgelost: bijvoorbeeld een radarsignaal dat weerkaatst op een vliegtuig, een grote antenne voor radioastronomie of een complex materiaal dat interageert met een elektromagnetische golf. Deze problemen worden wiskundig beschreven door de vergelijkingen van Maxwell en bij de numerieke oplossing daarvan moeten zeer grote stelsels vergelijkingen, met miljoenen tot een miljard onbekenden, opgelost worden. Mijn onderzoek gaat specifiek over de parallelle schaalbaarheid van de algoritmes die daarbij gebruikt worden: indien we zowel het aantal onbekenden als het aantal processoren verdubbelen, willen we het probleem in ongeveer dezelfde tijd oplossen. Dat is niet evident omdat de datastructuren die samenhangen met de vergelijkingen van Maxwell zeer complex zijn en niet makkelijk te verdelen over de verschillende processoren, zonder dat de schaalbaarheid onmiddellijk verloren gaat. Wat betekent toegang tot de Tier 1 voor jouw onderzoek? Dankzij de beschikbare computerarchitectuur zal het mogelijk zijn om zeer grote problemen, met meer dan een miljard vergelijkingen, te simuleren. Met de Tier 1 kunnen we proefondervindelijk de parallelle schaalbaarheid van het algoritme aantonen, wat een essentiële bijdrage is tot het internationaal onderzoek. Met meer dan een miljard onbekenden zouden we trouwens een wereldprimeur neerzetten. Dergelijke elektromagnetische simulaties kunnen gebruikt om zogenaamde Lüneburg lenzen te optimaliseren: zeer krachtige lenzen die onder meer kunnen ingezet worden als satellietontvanger. 7

8 Michele Giugliano Laboratorium theoretische neurobiologie en neuro-engineering, Universiteit Antwerpen Beschrijf in het kort je onderzoeksdiscipline en het onderzoeksproject waarvoor je de Tier 1 gebruikt. De interdisciplinaire onderzoeksprojecten, uitgevoerd in het laboratorium Theoretische Neurobiologie en Neuro-engineering, combineren cellulaire elektrofysiologie, nanotechnologie en computermodellering om fundamentele vragen in de neurowetenschappen aan te pakken. Het onderzoeksproject waarvoor we de Tier 1 gebruiken, behelst het modelleren van input-output respons eigenschappen van individuele zenuwcellen van het cerebellum van de rat. De specifieke karakterisering is gekend als de fase-respons curve en kwantificeert de tijdsafhankelijke gevoeligheid van een levend neuron om te reageren op externe inputs, dit terwijl het een regelmatige oscillerende activiteit ondergaat. Het centrale onderzoeksonderwerp van dit project is het interpreteren van de cel respons eigenschappen en daaruit de gevolgen afleiden op het niveau van een groot netwerk van interagerende vurende neuronen. Het is op geen enkele andere manier mogelijk om in silico de elektrische excitatieve eigenschappen van modelneuronen te reconstrueren, hun parameters aan te passen aan experimentele resultaten en zich voor te stellen hoe deze eigenschappen ontstaan uit de som van de verschillende delen (zijnde de grootschalige populatie van interagerende elementen). Wat betekent toegang tot supercomputerfaciliteiten voor jouw onderzoek? Het cerebellum is een gebied in de hersenen dat een belangrijke rol speelt in bewegingscontrole en in sommige cognitieve functies zoals aandacht en taal. Het bevat ongeveer de helft van het totaal aantal neuronen in het zenuwstelsel en, tussen de miljarden cellen, zijn er de Purkinje neuronen die dienst doen als uitvoer van de cerebellaire informatieverwerking. Deze cellen hebben een zeer ingewikkelde cellulaire morfologie (zie figuur). Hun elektrische ontlading gebeurt razendsnel, tot honderden keren per seconde. Dit is erg snel in vergelijking tot andere gebieden in de hersenen. Heden is de grote wetenschappelijke uitdaging het kraken van de neurale code om te weten hoe informatie wordt voorgesteld bij het ontladen van neuronen. In ons onderzoek zijn we geïnteresseerd in het formuleren van een werkhypothese van de elementaire berekeningsfunctie van de Purkinje neuronen, en van de manier waarop ze inkomende signalen integreren en verwerken. Zo is het bijvoorbeeld niet helemaal geweten hoe externe signalen van andere cellen de uitvoer frequentie van de ontlading van een Purkinje neuron veranderen. Bovendien is een zeer nauwkeurige experimentele meting van zo n invoer-uitvoer 8

9 transformatie ook een noodzakelijke voorwaarde om te kunnen voorspellen hoe grote netwerken van Purkinje neuronen elkaars ontladingen coördineren, op verschillende niveaus van synchroniciteit. Daarom hebben we eerst experimenteel deze invoer-uitvoer relatie bestudeerd a.d.h.v. state-ofthe-art technieken en hebben we een elektrische vingerafdruk verzameld die voorstelt hoe een Purkinje cel anticipeert op een volgende ontlading, of deze ontlading uitstelt, wanneer een extern signaal toekomt. Die elektrische vingerafdruk is de fase respons curve. Na het experimenteel meten van deze curve, behoren de interpretatie en begrip ervan tot de grootste uitdagingen. Vervolgens zijn vele in silico experimenten nodig om een functie te associëren met een gegeven fase respons profiel, bv. door grote netwerken van modelneuronen te reconstrueren en de synchronisatie van de gemeenschappelijke ontladingen te simuleren op computer. Dankzij de toegang tot de Tier 1, is het mogelijk om de simulatietijden gevoelig in te korten en ons onderzoek te versnellen. Nog belangrijker is dat, door het snel uitvoeren van de synthetische neurobiologische simulaties, we inzichten hebben verkregen over de biologische principes en deze bevindingen meteen kunnen toepassen op onze experimenten, ze te verfijnen of te verbeteren. Samengevat biedt het ons een nieuwe manier om de taal van neuronale ontladingen te begrijpen om uiteindelijk inzicht te krijgen hoe het brein informatie verwerkt en integreert. (...) 100ms 9

10 Chris Lacor Vakgroep stromingsmechanica, Vrije Universiteit Brussel Beschrijf in het kort je onderzoeksdiscipline en het onderzoeksproject waarvoor je de Tier 1 gebruikt Een groot aantal engineering toepassingen maken gebruik van stromingen: aerodynamica van vliegtuigen en wagens, motoren van vliegtuigen en wagens, gas- en stoomturbines voor elektriciteitsproductie, pompen, warmtewisselaars, windturbines enz. Stromingen zijn ook van belang in nietengineering toepassingen; bijv. biologische processen zoals bloedstroming (belangrijk bij ontstaan aneurismen) en ademhaling (toedienen aerosols). Voor een betere kennis van de stromingen werden sinds de jaren 70, met de opkomst van computers, CFD (computational fluid dynamics) methodologieën ontwikkeld. De onderzoeksgroep Stromingsmechanica en Thermodynamica stond mee aan de wieg van deze ontwikkelingen en geniet momenteel ook van een internationale erkenning op het gebied van CFD technologie. Hierbij wordt ook nauw samengewerkt met NUMECA Int. NV, de spinoff van de onderzoeksgroep. Momenteel is de onderzoeksgroep actief op het gebied van de volgende uitdagingen binnen CFD. Al deze aspecten zijn zeer rekenintensief en vereisen dus toegang tot een supercomputer. Een eerste uitdaging is het inschakelen van de analyse tool CFD in de design cyclus van engineering processen door gebruik van optimalisatie tools en in combinatie met metamodellen om redenen van efficiëntie. Hierbij is het essentieel om onzekerheden in de stromingsparameters en ook de design variabelen zelf mee in rekening te brengen zodat de design robuust is. Hierrond werd ook recent een SBO project ingediend met steun van belangrijke Vlaamse industriële spelers. Een tweede uitdaging betreft een multidisciplinaire aanpak. Op dit gebied is de onderzoeksgroep actief in de aeroakoestiek (stromingen en geluid, SBO project CAPRICORN) en in de biomedische sector (stromingen in de luchtwegen met aerosols enerzijds en nanopartikels anderzijds). Een derde uitdaging is de nauwkeurige simulatie van turbulentie. Vrijwel alle praktische toepassingen en processen zijn turbulent. Large Eddy Simulatie (LES) modellen bieden een veel grotere nauwkeurigheid dan de klassieke Reynolds Averaged Navier-Stokes (RANS). De huidige complexe toepassingen waarvoor CFD wordt gebruikt, in combinatie met ongestructureerde roosters, vereisen meer verfijnde modellen en ook meer nauwkeurige schema s (teneinde de numerieke dissipatie te beperken), evenals efficiënte solvers, in combinatie met parallelisatie, voor aanvaardbare rekentijden. Wat betekent toegang tot supercomputerfaciliteiten voor jouw onderzoek? Dergelijke toegang heeft verschillende voordelen. Vooreerst kunnen meer complexe toepassingen behandeld worden (bijv. een volledig vliegtuig met alle details i.p.v. enkel de vleugel) en kunnen fijnere roosters gebruikt worden voor meer nauwkeurige resultaten. Voor een complexe 3D toepassing is al vlug een rooster van 100 miljoen punten en meer nodig. Dit kan enkel in een aanvaardbare rekentijd behandeld worden door massief parallel rekenen in een multi-blok setting. Verder kunnen meer verfijnde modellen zoals LES en DNS voor praktische toepassingen gebruikt worden, daar waar ze nu slechts toepasbaar zijn voor meer academische gevallen. 10

11 Rekenen op de Tier 1 Zoals Minister Lieten in haar voorwoord aankondigde, is de Tier 1-supercomputer toegankelijk voor alle Vlaamse onderzoekers, zowel uit de kennisinstellingen en strategische onderzoekscentra als uit de bedrijven. Er wordt echter uitgegaan van het principe dat aan alle gebruikers (een gedeelte van) de kostprijs voor het gebruik van de Tier 1 zal worden aangerekend. Wegens de complexiteit van het in gebruik nemen van de Tier 1-supercomputer wordt er een trial peiode ingevoerd: tot 30 september kan er zonder kosten gerekend worden. De laatste aanvragen voor deze kosteloze rekenperiode moeten ingediend worden tegen 31 juli Dit impliceert dat een aanvraagprocedure voor het bekomen van rekentijd zal opgemaakt worden. De modaliteiten van deze aanvraagprocedure zijn nog in opmaak, maar zullen binnenkort beschikbaar zijn. De aanvragen worden dan beoordeeld op hun geschiktheid voor uitvoering op de Tier 1 (parallellisatie op een groot aantal nodes, code die al getest is op een Tier 2, schaalbaarheid van de gebruikte software, ). Tegen 1 augustus 2013 zullen de tarieven per gebruikerscategorie bekend gemaakt worden. In grote hoofdlijnen kunnen we de volgende gebruikerscategorieën onderscheiden: a) onderzoekers tewerkgesteld bij een universiteit, een hogeschool, een academisch ziekenhuis met een afzonderlijke rechtspersoonlijkheid, bij het VIB en bij iminds, ongeacht de aard van de tewerkstelling of de herkomst van de bezoldiging. De bijdrage zal afhangen van de aard van de financiering van het onderzoek. b) gebruikers uit IMEC, VITO, de instellingen voor postinitieel onderwijs en andere Vlaamse publieke onderzoekscentra. Voor hen gelden dezelfde regels als onder a). c) derden. Voor meer gedetailleerde informatie kunt u steeds terecht bij de VSC contactpersonen van de universiteiten: KU Leuven: Kurt Lust, UA: Stefan Becuwe, UGent:Ewald Pauwels, Universiteit Hasselt: Geert Jan Bex, VUB: Rosette Vandenbroucke, 11

12 Supercomputing in Europa: PRACE PRACE (Partnership for Advanced Computing in Europe) wil een gezond Tier 0-supercomputerecosysteem opbouwen dat ingebed is in een sterk Tier 1-ecosysteem. Het onderneemt ook allerhande initiatieven om het Europees gebruik van HPC in de industrie te bevorderen. PRACE legt zich ook toe op het verbeteren van de energie-efficiëntie van supercomputing en het beperken van de impact op het milieu. Dit is essentieel om een duurzaam supercomputerecosysteem op te bouwen. Zonder maatregelen op dat gebied zou tegen het einde van dit decennium de energiekost over de levensduur van een supercomputer hoger worden dan de investeringskost. PRACE is een internationale vzw met zetel in Brussel. Vijfentwintig landen nemen momenteel deel aan PRACE, waarbij België als 25 ste land toetrad in oktober De leden creëren een paneuropese infrastructuur en zorgen daarbij voor toegang tot hoogperformante reken- en dataopslag voor grootschalige wetenschappelijke berekeningen en toepassingen in engineering. Vier leden hebben de status van hosting member : Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje. Zij hebben er zich toe verbonden om elk, gespreid over een periode van 5 jaar 100 miljoen euro te investeren in een tier 0-infrastructuur. De PRACE ivzw ontvangt bijna al haar financiering via de lidmaatschapsbijdragen van de deelnemende landen. Het grootste deel van de Europese financiering (FP7) voor PRACE gaat naar de zogenaamde Voorbereidende en Implementatiefaseprojecten. Er zijn reeds drie dergelijke projecten geweest, met een totaal budget van 67 miljoen euro van de Europese Gemeenschap en 43 miljoen euro van de deelnemende supercomputercentra en lidstaten. Er worden niet alleen grote operationele machines gebouwd, maar er gaat ook veel aandacht naar de bouw en evaluatie van prototypes voor toekomstige architecturen. De PRACE ivzw is vooral een coördinerende instantie en organiseert ook de toegang tot de rekenkracht via een evaluatieproces met peer review. PRACE heeft ook de voorbereiding gestart voor een PRACE 2.0 in het Horizon 2020 programma. Twee soorten van dienstverlening zijn belangrijk voor onze onderzoekers. De PRACE Advanced Training Centers (PATC) bieden een uitgebreid cursusprogramma aan. Deze cursussen handelen niet alleen over programmeertechnieken voor HPC, maar ook over onderwerpen als visualisatie of het gebruik van het statistisch pakket R. Toegang tot de cursussen is gratis voor onderzoekers die werken in Europese academische instellingen (en vaak ook voor gebruikers in de industrie), maar de deelnemers moeten wel zelf instaan voor hun reiskosten. PRACE heeft ook een website die specifiek focust op de cursussen: 12

13 Daarnaast organiseert PRACE ook toegang tot Tier 1- en Tier 0-computers in verschillende programma s: Het DECI programma werd aanvankelijk georganiseerd door DEISA, een FP6 Europees project waaraan een aantal gereputeerde supercomputercentra deelnamen. Het beheer van het DECI-programma is nu overgenomen door PRACE en verder uitgebreid. Het programma organiseert de toegang tot een gevarieerd aanbod van Tier 1-clusters in verschillende Europese supercomputercentra. Ook al kunnen we binnenkort vanuit het VSC een Tier 1- dienst aanbieden, dan nog blijft dit programma interessant omdat je via dit programma ook toegang kan krijgen tot Tier 1-clusters met een andere architectuur (bijvoorbeeld, BlueGene of Cray computers of een groter GPU-gebaseerd systeem dan er beschikbaar is binnen het VSC) die soms meer geschikt is voor een bepaalde toepassing dan onze eigen Tier 1-cluster. Meer informatie is beschikbaar op Het reguliere programma voor toegang tot Tier 0-rekenkracht. Ongeveer twee keer per jaar wordt er een oproep gelanceerd voor projecten. Die projecten worden zowel op wetenschappelijk als op technisch gebied beoordeeld (is mijn code wel geschikt voor het gevraagde systeem?). Toekenningen zijn voor één jaar, al loopt er nu ook een experiment met een toekenning voor twee jaar. Dit blijkt echter moeilijker te organiseren dan eerst gedacht omdat het niet eenvoudig is om nauwkeurig te voorspellen hoeveel rekenkracht er binnen twee jaar beschikbaar zal zijn. De installatie van een nieuwe cluster kan immers altijd vertraging oplopen, en de technische kenmerken van die clusters zijn ook niet altijd gekend bij de oproep. Er zijn momenteel 6 Tier 0-clusters beschikbaar: De IBM BlueGene/Q systemen Juqueen in Jülich (Duitsland) en Fermi bij Cineca (Italië), de Cray XE6 computer Hermit in Stuttgart (Duitsland), en drie systemen met Intel Xeon processoren en Infiniband interconnect, opgeschaalde versies van de VSC Tier 1-cluster: Curie, beheerd door CEA voor Genci (Frankrijk), MareNostrum in het Barcelona Supercomputing Centre (Spanje) en SuperMUC in het Leibniz Rechenzentrum in Garching (Duitsland). Curie heeft ook een aantal 16-socket rekenknopen met gedeeld geheugen en hybride rekenknopen met nvidia GPU s. Om gebruikers de kans te geven om codes te testen en te optimaliseren en zo beter te kunnen deelnemen aan het reguliere programma, biedt PRACE ook het Preparatory Access Program voor kortlopende projecten (duur beperkt tot 2 tot 6 maanden) met een beperkte hoeveelheid rekentijd op de Tier 0-clusters. PRACE kan ook ondersteuning door experten aanbieden om te helpen bij het optimaliseren van de code. De oproep loopt het ganse jaar door, maar elke drie maand worden alle projecten verzameld voor een technische evaluatie. Alle informatie over deze oproepen is ook beschikbaar op de PRACE website 13

14 Opleidingen Interuniversitair Een reeks van gespecialiseerde workshops over parallel computing: 2 tweedaagse opleidingen en 1 opleiding van één dag. De workshops beginnen telkens om 09:00 en gaan door tot 17:00. Er zijn sandwiches voorzien tijdens de lunchpauze april 2013 Introduction to multithreading and OpenMP Docent: Reinhold Bader (Leibniz RechenZentrum) april 2013 Advanced multithreading and OpenMP Docenten: Jan Treibig (Regionales Rechenzentrum Erlangen), Georg Hager (Regionales Rechenzentrum Erlangen) 8 mei 2013 Introduction to MPI Docent: Jan Fostier (UGent) De eerste twee opleidingen kunnen gevolgd worden op locaties aan UGent en de KU Leuven, met ondersteuning bij de praktische sessies op beide plaatsen en video-conferencing voor de theoretische delen. De workshop van 8 mei gaat door aan UGent. Inschrijving: KU Leuven Eind mei begin juni 2013: Introduction to Python Verdere informatie zal beschikbaar gemaakt worden op de VSC website. Universiteit Gent 29/05/2013 5/06/2013 (6 dagdelen): Getting Started with High-Performance Computing. Een inleiding tot het gebruik van de HPC-infrastructuur aan de Ugent. Naast achtergrond- en technische informatie, worden er ook uitvoerige hands-on sessies gehouden en enkele case studies besproken op vraag van deelnemers. Georganiseerd in het kader van de Doctoral School of Natural Sciences. Docenten: Peter Dawyndt, Kenneth Hoste, Ewald Pauwels 14

15 Semester (66 contacturen): High Performance Computing Regulier opleidingsonderdeel Master of Science in de ingenieurswetenschappen: computerwetenschappen (software engineering). Zeer uitgebreide en populaire cursus omtrent HPC hardware en software design. Docent: Jan Fostier 15

16 VSC Vacature De Herculesstichting (www.herculesstichting.be) is door de Vlaamse overheid opgericht in 2007 als het agentschap voor de financiering van onderzoeksinfrastructuur. De Stichting subsidieert zowel middelzware als zware infrastructuur voor fundamenteel en strategisch basisonderzoek. Alle wetenschappelijke disciplines kunnen een beroep doen op Herculesfinanciering, met inbegrip van de humane en de sociale wetenschappen. Om een optimale besteding van de middelen te verzekeren, onderzoekt de Herculesstichting elke aanvraag nauwgezet. Waar mogelijk stuurt het agentschap aan op onderlinge samenwerking tussen universiteiten,hogescholen en andere onderwijsinstellingen, strategische onderzoekscentra maar ook op samenwerking met derden en bedrijven. De Herculesstichting bewaakt tevens een optimaal gebruik en beschikbaarheid van de aangekochte apparatuur. De afgelopen 5 jaar hebben de Vlaamse Regering en de Herculesstichting ruim 20 miljoen euro geïnvesteerd in de realisatie van HPC-faciliteiten (de zogenaamde Tier 1- en Tier 2-infrastructuur). De eerste Vlaamse supercomputer werd op het einde van 2012 in gebruik genomen. Onlangs heeft de Vlaamse Regering de Herculesstichting belast met het beheer van de Tier 1- supercomputer en de financiering van de Tier 2-clusters aan de universiteiten. Een Vlaamse universiteit is verantwoordelijk voor de technische exploitatie van de Tier 1-machine. Om deze activiteiten binnen de Herculesstichting te beheren, zijn wij momenteel op zoek naar een m/v voor een voltijdse betrekking met uitvalsbasis in het hartje van Brussel als: HPC Manager Zin om je uitgebreide ervaring en kennis ter zake te gebruiken om Vlaanderen op de globale HPCkaart te zetten? Dan is dit jouw kans! JOUW FUNCTIE - Je ontwikkelt een strategische visie voor HPC in Vlaanderen, rekening houdend met internationale trends en evoluties. Je doet dit in nauwe samenwerking met alle Vlaamse stakeholders. - Je bent de drijvende kracht achter de implementatie van deze strategie. - Je verzekert de correcte verdeling van de beschikbare capaciteit (rekentijd) en je garandeert het optimaal gebruik van de rekencapaciteit van Tier 1. Je lost mogelijke problemen op en zoekt oplossingen waar alle stakeholders zich in kunnen vinden. - Je staat in voor het toegangsbeleid voor de Tier 1 en organiseert de financiering van de Tier 2-clusters. - Je vertegenwoordigt de Herculesstichting in Belgische en internationale gremia. - Je coördineert het aanbestedingsproces met betrekking tot de tweede (en volgende) Tier1- clusters. - Je adviseert en ondersteunt de Industrial Board en de Internationale Wetenschappelijke Adviesraad. - Je wakkert de interesse aan in Tier 1 mogelijkheden bij in Vlaanderen gevestigde bedrijven en nonprofit organisaties. - Je rapporteert rechtstreeks aan de Directeur van de Herculesstichting. 16

17 JOUW PROFIEL Je hebt een master of doctoraat diploma en begrijpt hoe universiteiten en andere kenniscentra functioneren. Je hebt een uitgebreide ervaring binnen een Tier 1 of Tier 2 omgeving. Je bent in staat te werken in een complexe omgeving met meerdere partners en stakeholders uit zowel de openbare als de private sector en dit op zowel nationaal als internationaal niveau. Je beschikt over de vereiste leiderschapscompetenties voor het beheer van de Tier 1-infrastructuur en de samenwerking met de verschillende instellingen die Tier 2-infrastructuur aanbieden. Je spreekt vlot Nederlands en Engels. ONS AANBOD We bieden een uitdagende werkomgeving en de mogelijkheid om je netwerk te vergroten binnen kenniscentra en bedrijven in Vlaanderen en in het buitenland. Je maakt deel uit van een kleine, met een internationale oriëntatie. Wij bieden jou een competitief salarispakket met voordelen, in lijn met de academische standaarden. Een combinatie van deze voltijdse functie met een eventueel academisch mandaat, dat je mogelijks al hebt, kan besproken worden. INTERESSE? Stuur vandaag nog je sollicitatiebrief en CV met vermelding van referentie BE naar Hudson, t.a.v. Karel Lazou, Marcel Thirylaan 75, 1200 Brussel, tel , fax Je sollicitatie wordt snel en discreet behandeld. 17

18 Het Vlaams Supercomputer Centrum Het Vlaams Supercomputer Centrum, kortweg VSC, is een samenwerking tussen de vijf Vlaamse universitaire associaties: de Associatie K.U.Leuven, vzw Associatie Universiteit Gent, Universitaire Associatie Brussel, Associatie Universiteit & Hogescholen Antwerpen en de Associatie Universiteit- Hogescholen Limburg en wordt gefinancierd door de Vlaamse Overheid - Departement Economie, Wetenschap en Innovatie en de Herculesstichting. Het VSC staat in voor de uitbouw en het beheer van een centrale rekeninfrastructuur in Vlaanderen ten behoeve van het academisch onderzoek, de Vlaamse technologische instituten en industriële O&O. Het VSC verzorgt hierbij twee lagen in het Europese meerlagenmodel voor een geïntegreerde HPC-infrastructuur. Lokale clusters (Tier 2) aan de Vlaamse universiteiten staan in voor het verwerken van de massa kleinere rekentaken. Deze lokale clusters zijn met elkaar verbonden in een privaat netwerk dat verbindingen heeft aan 10 Gbps. Onderzoekers uit de bovenvernoemde instellingen kunnen gebruik maken van deze rekeninfrastructuur mits het volgen van de opgelegde regels en procedures (zie pag. 11). Voor het gebruik van de Tier 2 zal meer uitleg verstrekt worden in de volgende uitgave van VSC Echo. De supercomputer (Tier 1) zal het grotere rekenwerk op zich nemen. De supercomputer werd ingehuldigd op 25 oktober De eerste gebruikers testen nu dit nieuw systeem. Het VSC staat ook in voor de bewustmaking van potentiële gebruikers, de opleiding en de verdere begeleiding van gebruikers. VSC is ook aangesloten op de Europese e-infrastructuren. België is lid van PRACE (Europese supercomputing infrastructuur) en EGI (Europese Grid Infrastructuur). 18

19 Verantwoordelijke uitgever: Marc Luwel, Herculesstichting 19

#doorbraakmetmkb #doorbraakmetbigdata. High Performance Computing, Data Science & Data Storage solutions

#doorbraakmetmkb #doorbraakmetbigdata. High Performance Computing, Data Science & Data Storage solutions #doorbraakmetmkb #doorbraakmetbigdata High Performance Computing, Data Science & Data Storage solutions Overzicht Introductie - SURFsara en het bedrijfsleven - Type vraagstukken - SURFsara ICT Infractructuur

Nadere informatie

Master in de ingenieurs - wetenschappen: wiskundige ingenieurstechnieken

Master in de ingenieurs - wetenschappen: wiskundige ingenieurstechnieken LEUVEN t Master in de ingenieurs - wetenschappen: wiskundige ingenieurstechnieken Faculteit Ingenieurswetenschappen De steeds toenemende computercapaciteit voor de verwerking van metingen, de opslag van

Nadere informatie

Oproepen middelzware apparatuur

Oproepen middelzware apparatuur Oproepen middelzware apparatuur Op deze pagina vindt u de lopende oproep. De goedgekeurde aanvragen naar aanleiding van de tweede oproep middelzware apparatuur 2009 en toenmalige antwoorden op vragen kunnen

Nadere informatie

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF Paul Rullmann, vz SURF Barneveld, 18 september 2014 Grensverleggende ICT-innovaties In SURF werken hoger onderwijsen onderzoeksinstellingen samen aan de verbetering

Nadere informatie

Voorwoord. Editor s Column. Inhoud. Oktober 2013

Voorwoord. Editor s Column. Inhoud. Oktober 2013 Oktober 2013 Voorwoord Sinds 2003 financiert de Vlaamse overheid de uitbouw van rekencapaciteit voor onderzoek en innovatie. In een eerste fase ging het om 20 miljoen euro op projectbasis en vanaf 2013

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een Adviseur Innovatief Ecosysteem (Strategisch) Referentie: AFN201603

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een Adviseur Innovatief Ecosysteem (Strategisch) Referentie: AFN201603 VACATURE Innoviris is op zoek naar een Adviseur Innovatief Ecosysteem (Strategisch) Referentie: AFN201603 Wetenschappelijke Directie Cel Innovatief Ecosysteem Innoviris Instelling van openbaar nut Charleroisteenweg

Nadere informatie

Eerste Snapshot: tussentijdse analyse van de Vlaamse deelname aan het Europese Zesde Kaderprogramma voor Onderzoek (7 november 2005)

Eerste Snapshot: tussentijdse analyse van de Vlaamse deelname aan het Europese Zesde Kaderprogramma voor Onderzoek (7 november 2005) Eerste Snapshot: tussentijdse analyse van de Vlaamse deelname aan het Europese Zesde Kaderprogramma voor Onderzoek (7 november 2005) 1. Inleiding Deze snapshot is een momentopname die in een oogopslag

Nadere informatie

Cloud Computing: Met HPC in de wolken Ron Trompert

Cloud Computing: Met HPC in de wolken Ron Trompert Cloud Computing: Met HPC in de wolken Ron Trompert Wat is Cloud computing Voorbeelden Cloud Soorten Cloud SaaS (Software as a Service) Software die als een dienst wordt aangeboden, bijv. google calendar,

Nadere informatie

Digital human measurement technology

Digital human measurement technology Digital human measurement technology Philip J. Wijers - 27-3-2002 Samenvatting Digital human measurement technology is sterk in opkomst in Japan. Zoals wel vaker het geval is bij de ontwikkeling van industriële

Nadere informatie

math inside Model orde reductie

math inside Model orde reductie math inside Model orde reductie Model orde reductie Met het voortschrijden van de rekenkracht van computers en numerieke algoritmen is het mogelijk om steeds complexere problemen op te lossen. Was het

Nadere informatie

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie FWO Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen In de beheersovereenkomst 2002-2007 tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Fonds voor Wetenschappelijk

Nadere informatie

CFD als tool voor de Fire Safety Engineer: case-study

CFD als tool voor de Fire Safety Engineer: case-study CFD als tool voor de Fire Safety Engineer: case-study ir. Xavier Deckers FESG Presentatie CFD in de bouw Actiflow seminar Presentatie FESG Wie zijn wij? Onafhankelijk studiebureau brandveiligheid, Gespecialiseerd

Nadere informatie

Evaluatie Interfacediensten. Volledige naam

Evaluatie Interfacediensten. Volledige naam Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie Interfacediensten Evaluatie Interfacediensten Van 1998 tot 2002 werd de ondersteuning door de Vlaamse overheid van de universitaire interfacediensten

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Voorwoord. Editor s Column. Inhoud. Oktober 2013

Voorwoord. Editor s Column. Inhoud. Oktober 2013 Oktober 2013 Voorwoord Sinds 2003 financiert de Vlaamse overheid de uitbouw van rekencapaciteit voor onderzoek en innovatie. In een eerste fase ging het om 22 miljoen euro op projectbasis en vanaf 2012

Nadere informatie

Schooljaar 2015-2016. Wetenschap op Stap

Schooljaar 2015-2016. Wetenschap op Stap Schooljaar 2015-2016 Wetenschap op Stap Inhoudstafel Over VIB 7 Schoolproject Wetenschap op Stap 10 Wetenschapper in de klas 14 Test jouw brein 20 OVER VIB Vlaams Instituut voor Biotechnologie De wetenschappers

Nadere informatie

code AOU-TOE-ING 1/15 Academisch onderwijs aan de universiteiten INGENIEURSWETENSCHAPPEN

code AOU-TOE-ING 1/15 Academisch onderwijs aan de universiteiten INGENIEURSWETENSCHAPPEN code AOU-TOE-ING 1/15 Klemtonen De bachelorjaren zijn gericht op een brede algemene basisvorming en een beginnende specialisatie binnen de gekozen afstudeerrichting. De nadruk wordt gelegd op de vakken

Nadere informatie

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Op 4 juli 2012 presenteerde het ATLAS experiment een update van de actuele resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje. Dat gebeurde

Nadere informatie

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio.

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio. Flanders Smart Hub 1. Waarom dit project? 2. Wie maakt deel uit van dit project? 3. Vanwaar komt de naam? 4. Het vertrekpunt van het project 5. Actiedomeinen 6. Wat zijn onze doelstellingen? 7. Logistiek

Nadere informatie

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie 83 November 2014 Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi Sarah Botterman (GFK Belgium) Colofon Wilt u meer weten

Nadere informatie

Master in de ingenieurswetenschappen:

Master in de ingenieurswetenschappen: Master in de ingenieurswetenschappen: biomedische technologie Faculteit Ingenieurswetenschappen De voorbije eeuw is de geneeskunde enorm geëvolueerd. De sterke technologische vooruitgang heeft hierbij

Nadere informatie

Sensoren met Optische Glasvezels. Huidige Trends. Francis Berghmans, Hugo Thienpont FirW-TONA (Toegepaste Natuurkunde en Fotonica)

Sensoren met Optische Glasvezels. Huidige Trends. Francis Berghmans, Hugo Thienpont FirW-TONA (Toegepaste Natuurkunde en Fotonica) Sensoren met Optische Glasvezels Huidige Trends Francis Berghmans, Hugo Thienpont FirW-TONA (Toegepaste Natuurkunde en Fotonica) Ontmoetingsmiddag Researchpark Zellik Woensdag 28 november 2007 Glasvezelsensoren

Nadere informatie

Naar High Throughput DNA data analyse

Naar High Throughput DNA data analyse Naar High Throughput DNA data analyse Laboratorium automatisering seminar Jan-Peter Nap Hanze University Groningen 8/10/10 1 van 24 gisteren CLC bio, a comprehensive platform for NGS analysis nu: Super-scale

Nadere informatie

Het Vlaams Onderzoeksnetwerk. Een breedbandproject van departement EWI en Agentschap Wegen en Verkeer

Het Vlaams Onderzoeksnetwerk. Een breedbandproject van departement EWI en Agentschap Wegen en Verkeer Een breedbandproject van departement EWI en Agentschap Wegen en Verkeer Beleidskader Lissabon doelstelling Doelstelling Vlaanderen i2010 Stimuleren van onderzoek & innovatie was al ingezet in 2002 Samenwerking

Nadere informatie

In de beleidsnota staat dat de Vlaamse kennisinstellingen opvallend veel samenwerken met de bedrijfswereld.

In de beleidsnota staat dat de Vlaamse kennisinstellingen opvallend veel samenwerken met de bedrijfswereld. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 127 van ROBRECHT BOTHUYNE datum: 17 november 2014 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Spin-offbedrijven - Stand van zaken Met betrekking

Nadere informatie

SWVG zoekt wetenschappelijk medewerkers

SWVG zoekt wetenschappelijk medewerkers SWVG zoekt wetenschappelijk medewerkers Ben je geboeid door wetenschappelijk onderzoek? Voel je je uitgedaagd om wetenschappelijk onderzoek te verrichten en de minister hiermee te ondersteunen bij het

Nadere informatie

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse...

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse... Page 1 of 5 Techniline v3 27-08-2010 Mechatronics Machines verbruiken minder energie door slimme keuze elektrische aandrijving (27-08-2010) Nr. 0 Ecologische en economische motieven, zoals nieuwe machinenormen

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD VOOR WETENSCHAP EN INNOVATIE VACATURE VOOR NAVORSER A2 (M/V) 1. Vacature

VLAAMSE RAAD VOOR WETENSCHAP EN INNOVATIE VACATURE VOOR NAVORSER A2 (M/V) 1. Vacature VLAAMSE RAAD VOOR WETENSCHAP EN INNOVATIE VACATURE VOOR NAVORSER A2 (M/V) 1. Vacature De Vlaamse Raad voor Wetenschap en Innovatie wenst ter ondersteuning van de stafdienst van de Raad één navorser (A2)

Nadere informatie

Gebruik van microwindturbines voor het leveren van hernieuwbare energie aan particulieren en kleine bedrijven

Gebruik van microwindturbines voor het leveren van hernieuwbare energie aan particulieren en kleine bedrijven Gebruik van microwindturbines voor het leveren van hernieuwbare energie aan particulieren en kleine bedrijven Startvergadering TETRA project 17 september 2010 http://www.microwindturbine.be 1 Dagorde 14u00

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Ondersteuning bij deelname aan KP7

Ondersteuning bij deelname aan KP7 Samenwerkingsverband tussen IWT Vlaanderen en het departement Economie, Wetenschap en Innovatie van de Vlaamse overheid Thematische infosessie KP7 Overzicht presentatie 1. Ondersteuning door het Vlaams

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe + Big Ideas Great STEM Katrien Strubbe (Natuur)wetenschappen: doelen 2 Natuurwetenschappen geven leerlingen een fundamenteel en duurzaam inzicht in de structuren en processen die de mens, de natuur en

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Master in de sterrenkunde. Faculteit Wetenschappen. Rubik s Cube used by permission of Seven Towns Ltd. www.rubiks.com

Master in de sterrenkunde. Faculteit Wetenschappen. Rubik s Cube used by permission of Seven Towns Ltd. www.rubiks.com Master in de sterrenkunde Faculteit Wetenschappen Rubik s Cube used by permission of Seven Towns Ltd. www.rubiks.com Sterrenkunde, een uitdagende masteropleiding Bij de opleiding sterrenkunde aan de KU

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 ,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 Dit formulier dient in 5 exemplaren op papier + 1 elektronische versie te worden bezorgd

Nadere informatie

Teamleader van de financiële diensten

Teamleader van de financiële diensten Vacature Teamleader van de financiële diensten Instelling van Openbaar Nut Charleroisesteenweg, 110 1060 Brussel INNOVIRIS en RIB Heb jij de ambitie om een carrière uit te bouwen bij een innovatieve en

Nadere informatie

Naar een optimale relatie tussen mens en werk

Naar een optimale relatie tussen mens en werk Naar een optimale relatie tussen mens en werk Wij optimaliseren de mens-werkrelatie In een veranderende omgeving kan uw bedrijf of organisatie niet achterblijven. Meer dan ooit wordt u uitgedaagd om de

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

Junior College EEN INITIATIEF VAN

Junior College EEN INITIATIEF VAN Junior College EEN INITIATIEF VAN Junior College is een initiatief van de KU Leuven en KU Leuven Kulak om wetenschap op hoog niveau tot in de klas te brengen. Modules rond wiskunde, geschiedenis en taal

Nadere informatie

Talen en wetenschappen

Talen en wetenschappen Talen en Grieks- Industriële Latijn-moderne talen Latijn- Moderne talen-wiskunde Wetenschappen-wiskunde Techniek- Studieaanbod derde graad 1 Grieks Aardrijkskunde 1 2 Esthetica 1 0 Grieks 4 4 Biologie 2 1

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Reglement Oproep van mei 2013 A) Ondernemingen die in aanmerking komen Elke onderneming die aan volgende voorwaarden voldoet, kan zich, met oog op de toepassing

Nadere informatie

Vlaamse Complementariteit. SET5Y Ronnie Belmans

Vlaamse Complementariteit. SET5Y Ronnie Belmans Vlaamse Complementariteit SET5Y Ronnie Belmans EnergyVille en Campus EnergyVille EnergyVille = samenwerking tussen VITO, KUL en IMEC in onderzoek, ontwikkeling en valorisatie Geïmplementeerd via samenwerkingsovereenkomsten

Nadere informatie

17 oktober 2013. cvo. sectoren. in een. Accountant. Diploma. Contact

17 oktober 2013. cvo. sectoren. in een. Accountant. Diploma. Contact Academiejaar 2013-2014 17 oktober 2013 Hogeree Leergangen voor Fiscale en Sociale Wetenschappen cvo PLAATSAANBIEDINGEN oktober 2013 VACATURE 2013-2014/001 Functietitel Accountant Stagiair-accountant Plaats

Nadere informatie

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd.

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd. Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie DREAM-project Evaluatie DREAM-project De Vlaamse overheid ondersteunt een aantal initiatieven ter bevordering van het ondernemerschap en de ondernemerszin.

Nadere informatie

Wat is OpenFOAM? OpenFOAM 1 is sterk in opkomst als een gratis. en serieus alternatief voor dure commerciële

Wat is OpenFOAM? OpenFOAM 1 is sterk in opkomst als een gratis. en serieus alternatief voor dure commerciële OpenFOAM 1 is sterk in opkomst als een gratis Wat is OpenFOAM? en serieus alternatief voor dure commerciële CFD pakketten. Het heeft grote voordelen ten opzichte van bestaande pakketten en daarmee is het

Nadere informatie

Innovatiesubsidies. Bedrijvenpark Malle 26/02/2015

Innovatiesubsidies. Bedrijvenpark Malle 26/02/2015 Innovatiesubsidies Bedrijvenpark Malle 26/02/2015 Wie zijn we? Missie: Vlaamse KMO's helpen te innoveren door hen toegang te geven tot kennis, creativiteit en financiële middelen Dienstverlening: Kosteloos

Nadere informatie

1 De essentie van escience is dat breed toepasbare ICT-systemen ontwikkeld en ingezet worden voor onderzoek in sterk verschillende vakgebieden en dat hiermee ook samenwerking binnen en tussen vakgebieden

Nadere informatie

Benchmarkonderzoek: Geoptimaliseerde valtest met Dell, Intel en Altair

Benchmarkonderzoek: Geoptimaliseerde valtest met Dell, Intel en Altair Benchmarkonderzoek: Geoptimaliseerde valtest met Dell, Intel en Altair Fredrik Nordgren, MSc M.E. (Master of Science in Mechanical Engineering), Application Engineer, Altair Eric Lequiniou, Directeur,

Nadere informatie

Autodesk Digital Prototyping Solution for Industrial Machinery

Autodesk Digital Prototyping Solution for Industrial Machinery Image courtesy of Parker Hannifin Corporation, USA Image courtesy of Engineering Center LTD, Russia Autodesk Digital Prototyping Solution for Industrial Machinery Peter De Strijker Technical Sales Executive

Nadere informatie

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een wetenschappelijke Adviseur gespecialiseerd in Living Lab. Referentie: AFN201604

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een wetenschappelijke Adviseur gespecialiseerd in Living Lab. Referentie: AFN201604 VACATURE Innoviris is op zoek naar een wetenschappelijke Adviseur gespecialiseerd in Living Lab Referentie: AFN201604 Wetenschappelijke Directie Cel strategisch onderzoek Innoviris Instelling van Openbaar

Nadere informatie

DE STRUCTUUR VAN HET HOGER ONDERWIJS

DE STRUCTUUR VAN HET HOGER ONDERWIJS Het hoger onderwijs in Vlaanderen kent twee soorten onderwijs: het hoger professioneel onderwijs en het academisch onderwijs. Je kan een opleiding volgen aan een hogeschool of aan een universiteit. Bron:

Nadere informatie

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl Tewerkstelling In 2012e werkten in de sector meer dan 32.500 personen. Dat is 6,7 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,2 % van de totale tewerkstelling in de private sector.

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie Uittreksel uit het visitatierapport biomedische laboratoriumtechnologie voedings- en dieetkunde, 15 december 2008 Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische

Nadere informatie

ENlIGhTEN YOUR RESEARch 3 de winnaars

ENlIGhTEN YOUR RESEARch 3 de winnaars Enlighten Your Research3 de winnaars Take your e-infrastructure to the next level Met gepaste trots presenteren we de winnaars van Enlighten Your Research 3. Het thema van de wedstrijd was Take your e-infrastructure

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

De ABS EffeX serie De eerste afvalwaterpompen ter wereld die aangedreven worden door een premium-efficiency motor.

De ABS EffeX serie De eerste afvalwaterpompen ter wereld die aangedreven worden door een premium-efficiency motor. De ABS EffeX serie De eerste afvalwaterpompen ter wereld die aangedreven worden door een premium-efficiency motor. www.absgroup.com The ABS EffeX range complies fully with Een geheel nieuwe benadering

Nadere informatie

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e Tewerkstelling In 2011e werkten in de sector bijna 32.200 personen. Dat is 6,4 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,3 % van de totale tewerkstelling in de private sector. In

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

LinkedIn Live Nieuwe Medewerkers Vinden (Halve dag, niet toepassen op computer)

LinkedIn Live Nieuwe Medewerkers Vinden (Halve dag, niet toepassen op computer) LinkedIn Live Nieuwe Medewerkers Vinden (Halve dag, niet toepassen op computer) Voor wie Recruiters, HR Managers, Hiring Managers (= managers met vacatures in hun team), HR Business Partners en alle anderen

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Informaticawetenschappen: basis voor digitale geletterdheid. Informaticawetenschappen: basis voor digitale geletterdheid

Informaticawetenschappen: basis voor digitale geletterdheid. Informaticawetenschappen: basis voor digitale geletterdheid Informaticawetenschappen: basis voor digitale geletterdheid Bart Demoen Dept. Computerwetenschappen, KU Leuven Bern Martens Lerarenopl. S.O., KHLeuven en KU Leuven By i22n (http://i22n.org) - licensed

Nadere informatie

VLIR VLIR VLIR. Statistische gegevens betreffende het personeel aan de Vlaamse universiteiten. Vlaamse Interuniversitaire Raad

VLIR VLIR VLIR. Statistische gegevens betreffende het personeel aan de Vlaamse universiteiten. Vlaamse Interuniversitaire Raad Statistische gegevens betreffende het personeel aan de universiteiten telling 1 februari 2013 www.vlir.be december 2013 Voorwoord Hierbij vindt u de jaarlijkse publicatie Statistische gegevens betreffende

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Projectportfoliobeheerder

Functiebeschrijving: Projectportfoliobeheerder Functiebeschrijving: Projectportfoliobeheerder Functiefamilie organisatie ondersteunende functies Voor akkoord Naam leidinggevende Dries Van Den Broucke Datum + handtekening Naam functiehouder Datum +

Nadere informatie

Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen

Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen -opleiding -advies over

Nadere informatie

DE OVEREENKOMST. en mediarte.be,...vertegenwoordigd door...

DE OVEREENKOMST. en mediarte.be,...vertegenwoordigd door... Samenwerkingsovereenkomst VDAB mediarte.be 2013-2014 DE OVEREENKOMST Tussen De Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding, publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigd agentschap

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming Postacademische opleiding Offshore windenergie 2015-2016 Permanente vorming Tegen 2020 wil België 13% van haar energie uit hernieuwbare energiebronnen halen. Windenergie speelt daarin een cruciale rol.

Nadere informatie

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming Postacademische opleiding Offshore windenergie 2015-2016 Permanente vorming Opleiding Deze opleiding biedt de mogelijkheid om je te verdiepen in de windenergie en kennis op te doen die specifiek is voor

Nadere informatie

APPENDIX 3. Visueel voetmodel ter simulatie van voetkinematica aan de hand van planetaire drukdata (Friso Hagman)

APPENDIX 3. Visueel voetmodel ter simulatie van voetkinematica aan de hand van planetaire drukdata (Friso Hagman) APPENDIX 3. Visueel voetmodel ter simulatie van voetkinematica aan de hand van planetaire drukdata (Friso Hagman) 1. Introductie De doelstelling van het SIMKINPRES-project is het ontwikkelen van een klinisch

Nadere informatie

OPI-PMO - PROJECT MANAGER VERANTWOORDELIJKHEDEN I.V.M. INFORMATIEBEVEILIGING EN VERANTWOORD SPEL

OPI-PMO - PROJECT MANAGER VERANTWOORDELIJKHEDEN I.V.M. INFORMATIEBEVEILIGING EN VERANTWOORD SPEL Functiedetail FUNCTIE : OPI-PMO - Project Manager FUNCTIEFAMILIE : Technology AFDELING : Technology DATUM LAATSTE AANPASSING: mei 2010 FUNCTIETITEL DIRECTE LEIDINGGEVENDE: Senior Program Manager OUDE CODE:

Nadere informatie

UNIVERSITEITEN IN VLAANDEREN

UNIVERSITEITEN IN VLAANDEREN UNIVERSITEITEN IN VLAANDEREN In Vlaanderen is er een universiteit in elke provincie, maar je kan niet alle opleidingen aan elke universiteit volgen. Wat kan je waar studeren? Bron: www.ond.vlaanderen.be

Nadere informatie

Partnerdossier. Career Event Insurance, Actuarial

Partnerdossier. Career Event Insurance, Actuarial Partnerdossier Career Event Insurance, Actuarial & Financial Engineering 11 maart 2015 Voorwoord van de faculteit Als professoren van de onderzoeksgroep Insurance en docenten van de opleidingen Master

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems High-Performance Computing Optimizing compilers (generieke codes, maar ook specifieke rekenkernels). Parallel

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

Vlaanderen is O&O Infrastructuur HERCULESSTICHTING AGENTSCHAP VOOR ONDERZOEKSINFRASTRUCTUUR. Jaarverslag 2014

Vlaanderen is O&O Infrastructuur HERCULESSTICHTING AGENTSCHAP VOOR ONDERZOEKSINFRASTRUCTUUR. Jaarverslag 2014 1 Vlaanderen is O&O Infrastructuur HERCULESSTICHTING AGENTSCHAP VOOR ONDERZOEKSINFRASTRUCTUUR Jaarverslag 2014 Voorwoord 4 Het VSC uitgelicht 6 Een kort overzicht van HPC in Vlaanderen 6 Het Vlaamse model

Nadere informatie

Innovate INNOVATIESTAGES VOOR INGENIEURS. Een interuniversitair initiatief

Innovate INNOVATIESTAGES VOOR INGENIEURS. Een interuniversitair initiatief Innovate Create Design INNOVATIESTAGES VOOR INGENIEURS Een interuniversitair initiatief Innovatiestages voor ingenieurs Bent u bezig met innovatie of wilt uw bedrijf graag meer tijd aan innovatie besteden?

Nadere informatie

COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND,

COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND, COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND, NEDERSAKSEN, NOORDRIJN-WESTFALEN EN VLAANDEREN BETREFFENDE DE GRENSOVERSCHRIJDENDE

Nadere informatie

Gecoördineerde tekst:

Gecoördineerde tekst: Gecoördineerde tekst: Decreet van 27 oktober 1998 houdende de erkenning en subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur (B.S.22-12-1998) Decreet

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Persvoorstelling Medische Technologie Vlaanderen. 29 juni 2015

Persvoorstelling Medische Technologie Vlaanderen. 29 juni 2015 Persvoorstelling Medische Technologie Vlaanderen 29 juni 2015 Wat ging vooraf Europese richtlijn medisch hulpmiddel Een medisch hulpmiddel is elk instrument, toestel of apparaat, elke software of stof

Nadere informatie

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg Afstudeerrichtingen: gezondheidszorgbeleid ziekenhuismanagement Faculteit Geneeskunde De zorgverlening is uitgegroeid tot een van de belangrijkste

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147- Vlaams Parlement Vragen en Antwoorden Nr.2 November 2008 47 VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTERPRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

A. Toegang tot informatie (via extranet)

A. Toegang tot informatie (via extranet) Het partneraanbod van pharma.be Wat kan pharma.be betekenen voor u? pharma.be, de Algemene Vereniging van de Geneesmiddelenindustrie, vertegenwoordigt de belangen van de innovatieve (bio-) farmaceutische

Nadere informatie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie Samenvatting Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie is in de laatste vijftien jaar enorm toe genomen. Ultrafiltratie membranen zijn gemakkelijk op te

Nadere informatie

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac. Software Mobiliteit Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.be/~tjdhondt p. 1 Overzicht Stelling Objecttechnologie Distributie Mobiliteit Evolutie Besluit p.

Nadere informatie

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid Workshop HR-scan Naar een duurzaam HRM beleid Inhoud Voorstelling Wat is Human Resources? Overzicht bestaande tools Waarom de HRM Cockpit? Doel van de HRM Cockpit Opbouw van het model De HRM Cockpit Aan

Nadere informatie

actuele visie op sturingen

actuele visie op sturingen actuele visie op sturingen TOP-dag 19 november 2014 Patrick Vantorre - Johan De Winter of Leerplanonderdeel: Sturingen - Informatietechnologie STURINGEN ALS LEERPLANONDERDEEL: VVKSO Sturingen uitvoeren

Nadere informatie

Fiche 3: tewerkstelling

Fiche 3: tewerkstelling ECONOMISCHE POSITIONERING VAN DE FARMACEUTISCHE INDUSTRIE Fiche 3: tewerkstelling In de sector werken meer dan 29.400 personen; het volume van de tewerkstelling stijgt met een constant ritme van 3,7 %,

Nadere informatie

Opleiding. Duur van de cursus: 1 dag. Opties: Formule In-house (tot 3 deelnemers) Opleiding op maat in het bedrijf.

Opleiding. Duur van de cursus: 1 dag. Opties: Formule In-house (tot 3 deelnemers) Opleiding op maat in het bedrijf. Opleiding Change management in het bedrijfsleven Hoe de verandering te anticiperen en te beleven om de ontwikkeling van de onderneming te stimuleren en het bereiken van het gewenste succes! Duur van de

Nadere informatie

Trainingen: Biologische effecten van straling Dosimetrie (in de ruimte)

Trainingen: Biologische effecten van straling Dosimetrie (in de ruimte) Alle opleidingen/studies (alle niveaus : bachelor, master, master na master, voortgezette opleiding, enz.) die door uw universiteit worden aangeboden, alsook de titels van de lessenreeksen die verband

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie