Internationaal publiekrecht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Internationaal publiekrecht"

Transcriptie

1 Internationaal publiekrecht Boek + notities + slides 1 Yasmine El Dahrawi Boek + notities + slides

2

3 Hoofdstuk 1: Inleiding - algemene kenmerken van het internationaal recht A. Wat is internationaal recht? Regels die de internationale betrekkingen regelen. Daarnaast heeft het ook hoe langer hoe meer een impact op individuen (door middel van rechten en plichten voor individuen). Vroeger: volkenrecht / droit des gens / law of nations Vroeger werd er gesproken over het volkenrecht. De term is niet helemaal geschikt omwille van de term volk. Dit verwijst naar een groep personen die eenzelfde culturele, religieuze, achtergrond hebben en je kan er verschillende hebben in 1 land maar dit kan ook verspreid zijn over meerdere landen. Verwijzing naar staat zou daarom beter zijn à eigenlijk is dit ook niet goed, want er bestaan ook NGO bedrijven (niet- gouvernementele organisatie), internationale organisaties, Inhoudelijk bevat het alle aspecten van interstatelijke activiteiten zoals het regelen van conflicten tussen staten, economische relaties, gebruik van zee, mensenrechten, milieubescherming, Het belang van het int. publiekrecht neemt alsmaar toe, in het bijzonder in een steeds meer geglobaliseerde wereld. Het internationaal recht is tevens een belangrijke impuls voor het nationaal recht. Verschil met nationaal recht Nationaal hiërarchische structuur (wetgevende macht maakt de wetten (parlement)) verticaal rechtssysteem Handhaving gebeurt door de rechterlijke macht (rechter) Internationaal Het zijn allemaal soevereine rechtssubjecten (met name staten) horizontaal rechtssysteem heeft op zowel wetgevend, handhavings- en rechterlijk vlak geen centrale handhaving dus de resoluties zijn niet bindend en er is geen verplichte rechtspraak daar je de staten niet kan verplichten. Organen zoals het Internationaal Gerechtshof (World Court) kunnen optreden na toestemming door de staten à centrale politiemacht ontbreekt en ook een rechterlijke macht Alhoewel internationaal recht fundamenteel verschillend is van nationaal recht, is het wel een degelijk rechtssysteem. Ondanks het ontbreken van centraal gestuurde handhavingsmechanismen, zijn er wel degelijk verschillende handhavingsmechanismen te vinden in het internationaal recht. Slechts een deel hiervan zijn juridische handhavingsmechanismen. 1

4 Voorbeelden van handhavingsmechanismen (internationaal recht): Sancties door de VN Veiligheidsraad Verlies van rechten en privileges van staten à Bv Beëindiging van diplomatieke relaties, stopzetten van ontwikkelingshulp Rechtshandhaving (voor internationale gerechtshoven) Rapportering à Bij milieurecht, om de zoveel jaar rapporteren; op welke manier verdrag uitgevoerd Internationale druk à publieke opinie kan een belangrijke rol invullen Internationaal publiekrecht - internationaal privaatrecht Internationaal publiekrecht (Ipur): interstatelijke activiteiten. Internationaal privaatrecht (IPR): geheel aan nationale regels die bepalen welke rechtbank er bevoegd is en welke wetgeving van toepassing is wanneer je een grensoverschrijdend incident hebt. Oorsprong Ubi societas, ibi jus = daar waar een samenleving is daar is ook recht. Beantwoordt aan een behoefte om iets interactie te reguleren. Verschillende staten die samenkomen. Nood aan regelgevend kader. Enorm toegenomen interdependentie als gevolg van globalisering Problemen die staat niet alleen kan aanpakken, evoluties die gevolgen hebben, verontreiniging die niet stopt aan de grenzen. Interpredentie op verschillende vlakken zoals een financiële crisis. Dit doet zich dan voor op de hele wereld. Neem bv de crisis in Syrië waardoor vluchtelingen naar België komen. Groei van int. recht zeer heterogeen Consulaire recht dat men gecodificeert heeft en in belangrijke verdragen vorm geven. Aantal nieuwe takken voorgekomen bijgekomen bv. Mensenrechten (na 1945), ruimterecht int. Strafrecht,... Er komen nieuwe regels bij en er worden meer nieuwe takken ontwikkeld. Internationaal Sociaalrecht (int. Arbeidsorganisatie) en internationaal fiscaalrecht. Het is soms moeilijk om de grenzen af te bakenen. Onderverdelingen? klassificatie Primaire en secundaire regels? 2 Primaire: Afkomstig van de inhoud (concept of law). De primaire rechtsregels verwijzen naar de regels van het spel. Dit zijn diegene die betrekking hebben op het maken van het 2

5 internationaal recht, hoe je het gaat afdwingen, geschillenbeslechting, hoe moet je de regels gaan interpreteren. = bronnen, subjecten en aansprakelijkheid Secundaire: de inhoudelijke regels vb d regels die van toepassing zijn op een krijgsgevangene, bepaalde mensenrechtenregels = deelgebieden à geschillenbeslechting Niet evident om ze van elkaar te scheiden want verdragen bevatten beiden. Zie Kyoto protocol Recht van co- existentie en recht van coöperatie (extreme: recht van integratie) Recht van co- existentie: verwijzen naar de regels die de bevoegdheid van de verschillende staten elk voor zich gaat afbakenen en de interactie tussen die staten gaan oplossen. Gaat om geschillen, aansprakelijkheid, jurisdictie. Recht van coöperatie: verwijst naar de meer actieve kwalitieve samenwerking tussen staten bv om milieuproblematieken aan te pakken. Gaan egt op coöperatie. à verdrag sluiten Recht van integratie is de extreme variant. Daar ga je een bepaalde bevoegdheid tot wetgeving gaan overdragen bv EU We spreken van internationaal publiekrecht. Dit is veel ruimer dan we denken. à International law underway shapes out of lives 100 ways of law is een soort brochure van de American society of international law met heel wat voorbeelden (100- tal) over hoe int. recht in praktijk zaken regelt. Paar vb eruit: Het versturen van brieven, bepalen van tijd en datum, telefonieregels, bescherming van copyrights, milieubescherming, luchtvaart, Effectiviteit van internationaal recht: Eigen belang van de staten Het hebben van rechtsregels is heel belangrijk Totstandkoming is ook effectief, want men is gelijkwaardig en men zal tot een compromis komen Bereid om die rechtsregels die we zelf hebben gemaakt ook na te leven Zwakheden van internationaal recht: GEEN hiërarchische structuur, want sommige rechtsregels zijn MAAR een compromis Vaak vaag geformuleerd Veiligheidsraad functioneert niet goed, omdat die vaak laat ingrijpt 3

6 B. Historische evolutie Oudheid Vorm van internationaal recht vroeger in Oude Griekenland, vredesakkoord tussen oude Egypte en Hittieten. Er was arbitrage, soort van gerechtelijke geschilbeslechting maar wel heel primitief. Middeleeuwen Tijdperk van het natuurrecht/jus naturalej = aantal regels van hogere hand opgelegd op voortvloeien uit bepaalde natuurwetten. minder primitief. à in Europa Natuurrecht: Regels van goddelijke oorsprong / bepaalde natuurwetten (van bovenaf opgelegd) Rol katholieke kerk Speelt grote rol bij uitbreiding van het natuurrecht à instituut dat alles samenhield Cf. theorie van de rechtvaardige oorlog (bellum justum) Dit is de historische voorloper van het hedendaagste recht over het gebruik van geweld. Voorloper van het hedendaagse recht over het gebruik van geweld. 17eE: oorsprong moderne int. recht à moderne oorsprong Redenen: 1. enerzijds politieke context 2. Vrede van Westfalen 1648: creatie van een int. gemeenschap gebaseerd op onafhankelijke en soevereine staten zonder hoger gezag. De rol van de katholieke vermindert en hangt af van het territorium. à einde godsdienstoorlog in Europa. Overkoepelt rol van katholieke kerk in Europa. Geleidelijke overgang van natuurrecht naar positivisme/positief recht à int. recht niet van bovenaf opgelegd, maar het product van de wil van soevereine en gelijke staten: gelijke administratie die de motoren van het nieuwe Ipur worden. Positivisme: regels worden gemaakt door de subjecten zelf, de staten maken zelf de wetten 4 3. Geestelijke vaders van het moderne internationale recht: 4

7 Grotius: 11 jaar begonnen aan rechtenstudies op 16- jarige leeftijd had hij zijn doctoraat. Grote voorvechter van het vrije gebruik van de volle zee. Hij wou ook meer tollerantie en werd daarvoor opgesloten in kasteel Glubenstein maar wist te ontsnappen door zich te laten opsluiten in een kist. Werd nadien ambasadeur voor Zweden en Parijs. à De iure belli ac pacis: over het recht van oorlog en vrede. Wanneer heeft een staat / soeverein vorst het recht om een andere staat / soeverein vorst aan te vallen (en op welke manier dat dient te gebeuren). Suarez, Vitoria, 18e en 19e E: doorbraak positief recht 18e E 1758: E. de Vattel, Droit des gens à eerste echte handboek int. recht waar vandaag nog naar gewezen word Term international law (Jeremy Bentham, 1789) Toename (bilaterale) verdragen = toegenomen economische relaties 19e E Professionalisering (cf. oprichting ILA: International association en IDI: Institut droit International in 1873): meer wetenschappen Eerste IGOs (Rijncommissie 1831, Donaucommissie 1856, Internationale Telegraafunie 1865, Universele Postunie 1874) à Riviercommissie: gezamenlijk gebruik van de rivieren Opkomst multilaterale verdragen (vb. recht gewapende conflicten) à Multilateraal: internationaal verdrag waaraan vele partijen deelnemen à Bilateraal: internationaal verdrag tussen 2 landen Eerste ervaringen internationale juridische geschillenbeslechting (cf. Permanent Hof van Arbitrage 1899) à Permanent Hof van Arbitrage: een internationaal scheidsgerecht dat in 1899 door de Internationale Vredesconferentie van Den Haag is opgericht à Niet te verwarren met het Internationaal Gerechtshof ð Orgaan binnen de VN ð Gevestigd in Den Haag in het Vredespaleis ð Buigt zich uitsluitend over rechtsgeschillen tussen staten 5

8 20 ste eeuw: exponentiële groei Proliferatie internationale en regionale organisaties, incl. eerste echte collectieve veiligheidsorganisaties (Volkenbond (1919) en VN (1945)) Proliferatie internationale en regionale hoven en rechtbanken = toeneming van hoven en rechtbanken. Permanent Hof van Justitie: voorloper van het Internationaal Gerechtshof (VN, belangrijkste rechterlijke orgaan) Verschil internationaal gerechtshof en internationaal strafhof Internationaal gerechtshof beslecht geschillen tussen staten à Den Haag Internationaal strafhof Rechtsmacht (jurisdictie) over genocide, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en agressie (in de toekomst 2017) Behandelt alleen zaken als het land waar het misdrijf is gepleegd, of het land waaruit de dader afkomstig is, aangesloten is bij het Hof. PIGH 1922 à IGH 1945 Codificatie diverse sub- domeinen (vb. zeerecht, ) Opkomst nieuwe sub- domeinen (mensenrechten, milieurecht, int. strafrecht, ) Diversificatie rechtssubjecten Blijvende ontwikkeling Internationaal publiekrecht als Europees product? 6 nee, overal ter wereld ja, basis wel gelegd in Europa Directe oorsprong in 17 e - eeuwse Europa Reflectie van Europese belangen/agenda? Soevereine gelijkheid als relatief begrip? Van een Europese naar een echte mondiale club (ontstaan VN) Aantal leden nu (193 landen), Zuid Soedan als laatste lidstaat: onduidelijkheid over juiste aantal staten doordat er geen eenduidig bewijs is van welke entiteiten staten zijn 6

9 De westerse landen hadden meer inspraak, maar nu is dit een beetje veranderd (ontwikkelingslanden meer belang) Leden VN= permanente leden en niet permanente leden Maar spanningen tussen verschillende blokken spelen nog soms op (Cf. Zeerecht, mensenrechten, milieurecht, ) Representativiteit beantwoordt niet steeds aan hedendaagse realiteit. C. Een horizontaal en onvolmaakt systeem Een horizontaal en onvolmaakt systeem instemming staten is cruciaal Soevereine gelijkheid als uitgangspunt Algemene vergadering maakt geen bindende rechtsregels. Kan resoluties aannemen maar zijn niet bindend. Centrale wetgever? Algemene Vergadering (VN)? In principe enkel aanbevelingen, de aangenomen resoluties zijn niet bindend Indien de Veiligheidsraad (VN) beslissingen neemt à dan moeten alle staten die naleven Geen wetgever die nieuwe regels maakt, maar past de bestaande regels toe Stukje wetgevende bevoegdheid overdragen zoals EU. Er bestaat geen directe link tussen lidmaatschap van de VN en een statelijke entiteit. In het recente verleden blijkt wel dat het toelaten van nieuwe staten tot de VN een goede indicatie van het statelijk karakter is. niet beperkt tot nieuwe staten, ook bestaande staten 7

10 Het ontbreken van lidmaatschap van VN is geen ontkenning van statelijke entiteit! Centrale rechter? Hoogste orgaan verenigde naties. Het verschil: je hebt altijd een hof en rechtbank om je geschil aan kan voorleggen maar bij Ipur moet je kijken of een int. Hof jurisdictie heeft. Je moet gaan kijken of het hof voor een bepaalde zaak jurisdictie heeft. Centrale afdwinging? Een verklaring van verplichte rechtsmacht: als een land dit heeft afgelegd kan je je zaak voor dit hof leggen maar als dit niet zo is dan moet je kiken of je ergens in en verdrag een aanknopingspunt vindt. Staten moeten de rechtsmacht aanvaarden door bv een verdrag te tekenen. Als ze dit niet doen is er geen bevoegde rechter. Je kan een land niet dwingen om zo n verdrag te tekenen. Er zijn een aantal verdragen zoals het zeerechtverdrag die verplicht voorzien in rechtelijke geschillenbeslechting. Die aanvaardt voor alle geschillen van een verdrag. Veiligheidsraad heeft enkel dwangmatige bevoegdheid wanneer het gaat om de toepassing van hoofdstuk 7 van het vrije handvest. Dit handelt over inbreuk over vrede of een bedreiging of daad van agressie. Anders heb je geen politie die kan afdwingen. Daarnaast is er nog een politiek orgaan die niet autmatisch gaat tussenkomen. Enkel als ze ingestemd hebben met iets kunnen ze voor de rechtbank worden gebracht. Dit maakt het Ipur heterogeen. Beslissingen Veiligheidsraad VN: Bindend (maar zijn niet rechtscheppend; passen bestaande rechtsregels toe op concrete conflicten) Hoofdstuk VII Uitvoerend orgaan à geen wetgevend Bv Kosovo - crisis: ð Een militaire operatie van de NAVO tegen de Federale Republiek Joegoslavië ð 1999: de NAVO bombardeerde militaire & burgerdoelen zond zonder dat de VR van de VN daar een mandaat voor had gegeven 8 8

11 D. Relevantie van Int. Recht Reden tot scepsis? Albright: Robin, get new lawyers 1999: comsocrisis in Europa. De navo heeft toen een luchtoperatie gevoerd. De stellingn van het servische leger werden geelimineerd. Hague Invasion Act (American service- members Protection Act) Aangenomen door het Congress Toelating geven aan de president om met alle noodzakelijke middelen (zelfs geweld) te beletten dat Amerikaanse militairen in Den Haag worden berecht Bedoeld om Amerikaans militair personeel en andere verkozen of benoemde vertegenwoordigers van de Verenigde Staten van Amerika te beschermen tegen rechtsvervolging door een internationaal strafhof waarvan de VS geen deel uitmaken Geeft de president de macht om met alle mogelijke middelen de vrijlating van Amerikaans personeel te bewerkstelligen dat gevangen wordt gehouden door of op verzoek van het Internationaal Strafhof (in Den Haag). Amerika, Israël, Australië en Taiwan = geen lid!! Niet- uitvoering arresten IGH Bezetting Palestijnse gebieden, oorlogsmisdaden Syrië Hague Invasion Act (American service- members Protection Act) Dubbele vraag: Is het recht? Relevant? Is het recht? Austin: Command backed by sanction, zoniet positive morality Zwakte van int. recht, maar: (1) analogie met nationaal recht moet in perspectief geplaatst (2) zekere mate van afdwinging is afdwinging altijd verzekerd met int. recht? Afdwinging is zwakker en niet steeds gegarandeerd. Er zijn wel mogelijkheden naast de veiligheidsraad 9

12 à bv. Je wordt geconfronteerd met een inbreuk in verdrag van BE & Ned. Als B niet uitvoert kan Nederland dat ook weigeren. Rol sanctie? à Law is not law because it is enforced. It is enforced because it is law and enforcement would otherwise be illegal. Het gaat om staten die iets als juridisch bindend beschouwen. Alles op een rijtje: de sterktes en zwaktes van ipur: Sterktes Effectief want in meeste gevallen nageleefd Staten hebben er belang bij Psychologische barrière om int. Rechtsregels te schenden Horizontaal karakter: gelijkwaardige subjecten die recht creëren wat zorgt voor compromissen in de totstandkoming van de regels à zorgt voor flexibiliteit waardoor de rechtsregels gemakkelijker aanvaard zullen worden door de staten Niet- naleven kan politieke en economische gevolgen hebben (bv. Verlies van politieke geloofwaardigheid, economische sanctie) Zwaktes De grote mate van flexibiliteit kan leiden tot gebrek aan rechtszekerheid Ontbreken centrale mechanismen op vlak van wetgeving en handhaving (bv. Op vlak van naleving int. Milieurecht) Staten laten soms hun eigenbelang primeren boven het naleven van int. Recht Naleving in sommige domeinen nog ondermaats ( mensenrechten en inzake het gebruik van geweld) Staten beschouwen de regels als juridisch bindend - eigen systeem van rechtsbronnen. Is het relevant? Verschillende visies in leer int. betrekkingen Realisme: int. Heeft geen autonome waarde. De machtige staat leeft iets na als het zin heeft en gaan de zwakkere staten niet respecterern Institutionalisme: erkent het belang van internationale organisaties. De wereld op zich is een vorm van anarchie in zin van voorspelbaarheid. Dat staten meer weten waar ze aan toe zijn. Het is vaak in het belang van staten om regels na te leven. De nadelen op lange termijn wegen aan t.o.v. de voordelen voor het naleven op korte termijn. Soort van kosten- batenanalyse Constructivisme: Deelname door staten binnen verdragsregimes beïnvloedt de identiteit Rechtsleer (vooral defensief) L. Henkin: it is probably the case that almost all nations observe almost all of their international obligations almost all of the time 10 Grote politieke crisissen & de rol die IR heef vervuld 10

13 à We focussen veel op de inbreuken & staan niet stil bij de gevolgen van de naleving à naleving zou de norm moeten zijn Zelfs bij niet- naleving: int.. recht beïnvloedt besluitvorming, vormt referentiekader voor beoordeling; nooit kosteloos Impact van IR niet onderschatten maar ook niet overschatten Handelingen altijd ten koste van anderen (bv. prestige kwijtraken als land) Factoren: (1) rationeel: afweging voor- en nadelen voor het breken van de regels gaan de staten gaan afwegen wat de voor en nadelen zijn (2) normatief: bureaucratie, internalisering, reputatie, niet- naleven kost een prijs: meer moreel bv. Als de VS Irak binnenvallen met de Britten zonder machtiging van de VN veiligheidsraad overstrepen ze de regels. Ze betalen daar een kostprijs voor. E. Voortdurend in beweging Int. recht is zelden neutraal link met politiek en ethiek Nieuwe verdragen: voorbeelden VN Anti- corruptieverdrag (2003) VN- Verdrag inzake staatsimmuniteit (2004) Internationaal verdrag nucleair terrorisme (2005) Verdrag personen met een handicap (2006) Verdrag gedwongen verdwijningen (2006) Clustermunitie- verdrag (2008) Wapenhandelverdrag (2013), Ontwikkeling gewoonterecht Verschillende percepties 11

14 Vaak tegenstrijdige belangen Opereert niet in vacuüm Hoofdstuk 2: Bronnen van het internationaal publiekrecht A. Algemeen Beperkt aantal formele rechtsbronnen de formele bronnen zijn de in het internationaal recht erkende wijzigingen van totstandkoming van internationaalrechtelijke regels. de materiële bronnen zijn de eigenlijke inhoudelijke regels van het internationaal recht Vertrekpunt: Art. 38 Statuut IGH (Internationeaal Gerechtshof International Court of Justice of ICJ) Het Hof, welks taak het is in de daaraan voorgelegde geschillen te beslissen overeenkomstig het internationale recht, doet dit met toepassing van: internationale verdragen, zowel van algemene als van bijzondere aard, waarin regels worden vastgelegd die uitdrukkelijk door de bij het geschil betrokken Staten worden erkend internationaal gebruik, als blijk van een als recht aanvaarde algemene praktijk de door beschaafde volken erkende algemene rechtsbeginselen onder voorbehoud van de bepalingen van artikel 59, rechterlijke beslissingen, alsmede de zienswijzen van de meest bevoegde schrijvers der verschillende volken, als hulpmiddelen voor het bepalen van rechtsregelen. Deze bepaling laat onverlet de bevoegdheid van het Hof een beslissing "ex aequo et bono" te geven indien de partijen daarmede instemmen. Maar: niet exhaustief Geen hiërarchie van bronnen, maar er is slechts ÉÉN element van hiërarchie Subsidiaire rechtsbronnen ( subsidiary means, hulpmiddelen ): 12 Het geven van uitleg over vorige bronnen en vorige bronnen analyseren Verdragen > gewoonte > algemene rechtsbeginselen 12

15 Andere bronnen die niet worden genoemd in dit artikel zijn resoluties van int. Organisaties en soft law. B. Verdragen = Een bindende overeenkomst tussen staten (of internationale organisaties) en ook de belangrijkste bron à zie H3 Publicaties VN à UNTS (United Nations Treaty Series): officiële publicatie van de VN Databank Buitenlandse Zaken (diplomatie): zoekmachine over verdragen gesloten door België Belgisch Staatsblad à instemmingswetten (of decreten) Enorme toename + consensueel instrument bij uitstek à steeds nagaan wie partij is!! Pacta sund servanda. Als staten een overeenkomst maken moet deze worden nageleefd. Rechtsgevolgen nadat een verdrag is gesloten, verdrag is bindend en legt verplichtingen op als je het verdrag niet respecteert Kan leiden tot staatverantwoordelijkheid Altijd vrijwillig Een staat kan niet gebonden zijn door een verdrag als er GEEN toestemming gegeven is Enkel de partijen zijn gebonden door het verdrag à inter se Uitzondering: verdragen erga omnes (gelden ten aanzien van iedereen) Meest uiteenlopende vorm/inhoud Geen plichten voor staten die zich niet verbonden hebben. Je moet altijd nagaan wie er juist partij is. Je hebt open en gesloten verdragen: open staat toe dat andere staten die kunnen toetreden Ook internationale en regionale, billaterale,. In de regel zijn verdragen geschreven maar kan ook mondeling maar de bewijskracht ontbreekt hier. 13

16 Verdrag als codificatie van internationaal gewoonterecht: Regels zijn bindend voor ALLE staten Mengeling van codificatie van gewoonterecht en nieuwe ontwikkelingen Verdragspartijen zijn sowieso gebonden door het verdrag (alle bepalingen), maar niet verdragspartijen zijn OOK gebonden (op grond van het gewoonterecht) Veel multilaterale verdragen zijn een mengeling van codificatie van gewoonterecht en nieuwe ontwikkelingen bv. veel bepalingen uit het Weens Verdrag over Verdragenrecht zijn ook gewoonterecht (in dit geval zijn de verdragspartijen door alle bepalingen van het verdrag gebonden terwijl niet- verdragspartijen enkel gebonden zijn door de bepalingen die gewoonterecht zijn) Verdrag kan impuls geven aan ontwikkeling aan gewoonterecht bv. Bepalingen over de exclusieve economische zone uit Zeerechtverdrag = verdrag tussen VN inzake het recht van d zee) C. Internationaal gewoonterecht Algemeen Gedragingen van staten die een rechtsregel weerspiegelt. Ongeschreven en belangrijke bron voor int. recht. Dit begrip vloeit voort uit statenpraktijk en is bindend voor alle staten. Voordelen Geschikt voor algemene prinipes Kan lacunes uit verdragen opvullen Evolueert mee met de tijd Nadelen Onzekerheid of een bepaalde statenpraktijk al dan niet gewoonterecht is + onzekerheid omdat het ongescheren is Een als recht aanvaarde algemene praktijk Wanneer gaan we dit in de praktijk beschouwen? 14 Komt voor uit de praktijk van de staten. Dit kan zowel over activiteiten (stellen van daden) als het verzuim (bv. Niet reageren tegen een handeling van een andere staat) 14

17 Typisch voor int. recht: onwennigheid Twee elementen: statenpraktijk + opinio juris Voorbeelden US Supreme Court, Paquete Habana Gewoonterechtelijke regel i.v.m. aanhouding visserijschepen in oorlog? Claim op natuurlijke rijkdommen continentaal plat = gedeelte waar zeebodem paar 100 m ondiep is. Je hebt dan en stijle helling en daar valt de zeebodem weg. Belang belangrijke bron van aardgas omwille van de diepte van de diepzeebodem heeft de mens de middelen niet om de mineralen eruit te halen Het is het punt waarop de zeebodem opeens steiler naar beneden gaat is de grens van het continentaal plat en wordt de continentale helling genoemd. Zo maken de Noordzee en de Oostzee in hun geheel deel uit van het continentaal plat van Europa. Truman- Verklaring 1945 = verklaring over jurisdictie over continentaal plateau 1958: codificering à verdrag 1958 à anderen volgen 15

18 Verhouding verdragsrecht- gewoonterecht Beide primaire bronnen Toepassing voorrangsregels lex posterior derogat priori; lex specialis derogat generali Complementair Zeggen beide hetzelfde, geen probleem (geen conflict mogelijk!) Conflicteren Er is een bepaald gewoonterecht, maar de staten sluiten een verdrag à 2 bronnen waarbij recentere de voorrang krijgt t.o.v. de oude regel Verdrag zal primeren op de oude wet Beide primaire bronnen = even belangrijk dus gelijke waarde Nadeel gewoonte Grotere onzekerheid: wie wat wanneer? Belang codificatie verdragen opschrijven ð Vb. oorlogsrecht, zeerecht, Rol Commissie voor Internationaal Recht (ILC) Auteur van tal van verdragen (vb. WVV) Belang (ontwerp)artikelen en richtsnoeren Soms minder geslaagd (vb. statenopvolging) Gewoonterecht blijft niettemin belangrijk Verschillende domeinen niet gecodificeerd Men blijft daardoor nog steeds aangewezen op dat gewoonterecht. Verdragen alleen t.a.v. verdragspartijen à belangrijk om na te gaan of verdragsregels ook deel uitmaken van gewoonterecht Indien gewoonterecht: dan bindend voor andere partijen Belangrijk om na te gaan of verdragsregels ook deel uitmaken van gewoonterecht

19 Cf. IGH, North Sea Continental Shelf Case 1969 = zaak tussen Nederland en Duitsland over het continentaal plat. Het gaat ook over wie recht heeft op welk deel van het continentaal plat Humanitaire recht: aantal grote verdragen zoals 4 grote conferenties van Genève. Die 4 zijn gewoonterecht. Het zijn 2 aanvullende protocollen. Belangrijk is dat het gewoonterecht blijft evolueren en toelaat dat de inhoud van de regels ook evolueren. Bv: Art. 6 GC bestaand gewoonterecht codificeerde 2. kristalliseerde, of 3. dat de verdragsregel naderhand gewoonterecht werd onvoldoende bewijs Nederland & Denemarken ó Duitsland à afbakening van het continentaal plat tussen die drie landen à tenzij de partijen anders overeengekomen dan moet je de equidistantieregel (vanaf de basislijn rechte lijnen naar midden en beide even ver tot het midden) Principe altijd toepassen (ook al heeft Duitsland een vrij lange kust à dan nog een klein stuk krijgen à dus beperkte aanspraken voor Duitsland Duitsland heeft getekend, maar niet geratificeerd à niet gebonden door die regel Die regel (Art. 6) is een regel van internationaal gewoonterecht (Duitsland is niet gebonden obv het gewoonterecht WANT die bepaling was in de tijd (niet eenvoudig), die norm was NIET een vorm van gewoonterecht Ook geen kristallisatie van de vorm (opkomende praktijk) ð dat de verdragsregel naderhand gewoonterecht werd (door praktijk gewoonterecht worden) 17

20 Gewoonterecht blijf evolueren (EHRM, Jones v. VK) Bij verdragen is het vaak van belang om na te gaan of de regels die worden neergelegd ook tegelijkertijd gewoonterecht zijn EHRM Jones is hier een voorbeeld van. Identificatie 2 elementen: statenpraktijk & opinio juris Statenpraktijk: hoe gedragen ze zich. Blijkt uit onder andere verklaringen afgelegd door een staatshoofd of regeringsleider, nationale wetgeving, het al dan niet ondertekeen van een verdrag, het al dan niet inzetten van gewapende troepen, objectief element Voorwaarden: Consistentie van statenpraktijk Algemeenheid van statenpraktijk Duurtijd van statenpraktijk Vaak niet eenvoudig methode soms cruciaal sommige regels zijn vrij duidelijk Discussie rond recht op zelfverdediging à In welke mate kunnen staten preventief optreden? In welke mate inroepen tegen terroristische groeperingen? Uitspraken int. hoven & rechtbanken (EHRM in Jones t. VK (2014)) Aanwijzingen: rechtspraak IGH; rapport 2000 ILA Committee on Formation of Customary (General) International Law ILC bezig met voorbereiding richtsnoeren (2016?) Interessante oefening: ICRC Customary Study 18 à uitgebreide studie in welke mate verschillende regels in conflicten deel uitmaken van het gewoonterecht. Het is een 160- tal regels waarin ze telkens uitvoerend bewijs voeren op basis van int. Recht, analyse van alle beschikbare bewijs. 18

21 Statenpraktijk Ieder gedrag van staten dat de bewuste houding van de staat weerspiegelt t.a.v. een internationale juridische situatie Vereisten voor statenpraktijk: Consistentie Constant en uniform (voortdurendheid), moet niet absoluut zijn Graad van consistentie verschilt naargelang het onderwerp Grotere consistentie vereist ingeval van positieve verplichtingen Hoe fundamenteler, hoe groter de consistentie Bv Nicaragua case (1986) ð Over het internationaal gewoonterecht (opinio juris) ð Toen de communistische rebellen aan de macht kwamen in Nicaragua, trachtte de VS de contrarebellen te steunen met de levering van wapens, de opleiding van militairen & financiële hulp bieden ð Zaak voor het ICJ gebracht à vond dat de statenpraktijk en de opinio juris noodzakelijke voorwaarden waren à het verbod op gebruik van geweld had het gewoonterechtsregel (of zelfs ius cogens) niet had bereikt à statenpraktijk was wel aanwezig maar de opinio juris NIET Algemeenheid ð VS wel veroordeeld voor het onwettig gebruik van geweld ð Na het negatieve arrest heeft de VS zijn verklaring ingetrokken Praktijk van aanzienlijk aantal staten (geen bepaald aantal) Persistant objector : volgehouden bezwaar, uitzondering bij de aanvang van totstandkoming van nieuw gewoonterecht. Als je bezwaar hebt ertegen, dan ben je misschien erdoor niet gebonden. Doe dit dan in het begin anders ben je wel gebonden als staat. Lokaal gewoonterecht kan maar zal enkel gelden aanzien van een beperkt aantal staten Vaste regels: algemeenheid zal afhangen van het onderwerp à statenpraktijk van maritieme staten relevanter zijn bij het tot stand komen van int. zeerecht 19

22 Duurtijd (duur van de praktijk) Sommigen beweren dat gewoonterecht ogenblikkelijk kan bestaan. Bv: zelfverdediging Een zekere duur nodig à vrij lange duurtijd verwacht Afhankelijk van het onderwerp, instant gewoonterecht à gewoonterecht op een snelle manier tot stand gekomen à handelingen moeten worden herhaald (zo zijn bepaalde regels uit het ruimterecht vrij snel ontstaan omdat het lanceren van ruimtetuigen niet met een hoge frequentie kan plaatsvinden) Densiteit Uniformiteit maar geen absolute consistentie. Cf. IGH, Nicaragua- zaak 1986, 186 Algemeenheid: Niet universeel; berusting ook van belang Naar welke staten kijken? Welke praktijk Fysiek vb. inzet wapen, uitlevering, Verbaal = wat de staten doen, zeggen kunnen een element van het statenpraktijk vormen à Vb.: UK Government Legal Position 2013 m.b.t. interventie in Syrië: Onthoudingen = wat staten niet doen IGH, Nottebohm- zaak (1955) i.v.m. verstrekken van diplomatieke bescherming van genaturaliseerde personen zaak tussen Guatemala en Liechtenstein en die had betrekking op de onteigening en uitwijzing door Guatemala van meneer Nottebohm. Staatsaansprakelijkheid behandeling van vreemde onderdanen toelaatbaarheid van claims uitputting van lokale rechtsmiddelen 20 Nottebohm à een verzoek om de nationaliteit van Liechtenstein te verkrijgen (vermijden van een arrestatie obv een eventuele arrestatie omwille zin Duitse nationaliteit) à ICJ à ondanks het feit dat de nationaliteit van Liechtenstein niet 20

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

Wat is internationaal recht?

Wat is internationaal recht? Wat is internationaal recht? Elk land heeft wetten en regels waar iedereen zich aan moet houden. Als je naar een ander land gaat, moet je je aan andere regels en wetten houden. Als je dat niet doet, dan

Nadere informatie

Overzicht. Bevoegdheden inzake milieu. Internationaal: België:

Overzicht. Bevoegdheden inzake milieu. Internationaal: België: Overzicht An Cliquet Vakgroep Internationaal publiekrecht, Universiteit Gent Brussel, 18 oktober 2011 Internationaal: Bevoegdheden inzake milieu Evolutie van internationaal milieurecht Internationale rechtsregels

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Internationaal Publiekrecht

Internationaal Publiekrecht Internationaal Publiekrecht Prof. Dr. Anne Cliquet Deel I: Inleiding Hoofdstuk 0: Inleiding op de cursus 1. Inhoud en doelstellingen 2. Praktische informatie: Lesmateriaal Handboek Examen 3. Overzicht

Nadere informatie

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken 32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid Nr. 5 Brief van de minister van Buitenlandse Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 april 2012 Mede namens de Staatssecretaris

Nadere informatie

FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN

FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN (niet officiële Nederlandse vertaling). (VP = Voorafgaande paragraaf) VP 1

Nadere informatie

Auteur. Onderwerp. Datum

Auteur. Onderwerp. Datum Auteur Stefan Nerinckx Onderwerp Het toepasselijk recht op verbintenissen voortvloeiend uit (internationale) arbeidsovereenkomsten: een nieuwe Europese verordening in de maak? Datum april 2005 Copyright

Nadere informatie

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016.

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016. Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016 Marijke Peys, stafmedewerker humanitair recht marijke.peys@rodekruis.be Brainstorm Welke gevolgen hebben gewapende conflicten?

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Initiatief van het Koninkrijk Denemarken met het oog op de aanneming van

Nadere informatie

De hiërarchie der normen

De hiërarchie der normen De hiërarchie der normen De hiërarchie der normen houdt in dat er een rangorde bestaat tussen de verschillende reglementaire teksten. Dit betekent dat een lagere norm niet mag indruisen tegen een hogere

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2002 Nr. 112. Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2002 Nr. 112. Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid 50 (1986) Nr. 2 1 ) TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2002 Nr. 112 A. TITEL Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van internationale niet-gouvernementele

Nadere informatie

NATIONALE KAMER VAN NOTARISSEN

NATIONALE KAMER VAN NOTARISSEN NATIONALE KAMER VAN NOTARISSEN Deontologische Code inzake notariële bemiddeling Aangenomen door de algemene vergadering op 7 oktober 2003 Gewijzigd door de algemene vergadering op 24 oktober 2006) Art.

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord bij de eerste editie... v. Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht... 1

INHOUD. Voorwoord bij de eerste editie... v. Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht... 1 INHOUD Voorwoord bij de eerste editie............................................ v Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht................... 1 1. Begripsomschrijving................................................

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Recht. Alternatieven voor recht

Hoofdstuk 1: Recht. Alternatieven voor recht Hoofdstuk 1: Recht Alternatieven voor recht Recht is zoals al gezegd een instrument om de maatschappij te ordenen. Alles is recht, kan een bepaalde houding zijn (die dan nog eens intrinsiek op alles toepasbaar

Nadere informatie

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE Het Hof van Justitie van de Europese Unie is een van de zeven instellingen van de EU. Zij omvat drie rechtscolleges: het Hof van Justitie, het Gerecht en het Gerecht

Nadere informatie

Artikel 1. Artikel 2. Artikel 3

Artikel 1. Artikel 2. Artikel 3 Artikel 1 1. Dit verdrag is van toepassing op de erkenning en tenuitvoerlegging van scheidsrechterlijke uitspraken, gewezen op het grondgebied van een andere Staat dan die waar de erkenning en tenuitvoerlegging

Nadere informatie

Datum 12 juni 2013 Betreft Beantwoording vragen van het lid Omtzigt over het artikel 'Timmermans goede bedoelingen brengen Syrië dichter bij de hel'

Datum 12 juni 2013 Betreft Beantwoording vragen van het lid Omtzigt over het artikel 'Timmermans goede bedoelingen brengen Syrië dichter bij de hel' Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Contactpersoon Arnt Kennis T 0703487186

Nadere informatie

I. Inleiding tot het internationaal publiekrecht!

I. Inleiding tot het internationaal publiekrecht! Internationaal Publiekrecht 11-12! I. Inleiding tot het internationaal publiekrecht! 1. Definitie van het internationaal publiekrecht! - Regelt relaties tussen staten en/of internationale organisaties!

Nadere informatie

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133 Inhoudstafel Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 15 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 16 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek

Nadere informatie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie Vaak gestelde vragen over het Hof van Justitie van de Europese Unie WAAROM EEN HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HVJ-EU)? Om Europa op te bouwen hebben een aantal staten (thans 28) onderling verdragen

Nadere informatie

ius sanguinis principe geen probleem naturalisatie soms problematisch vb Nottebohm zaak (IG, 1955) [Liechtenstein-Guatemala]

ius sanguinis principe geen probleem naturalisatie soms problematisch vb Nottebohm zaak (IG, 1955) [Liechtenstein-Guatemala] 1 Jurisdictie Personele Jurisdictie (19 november 2003) 2 Nationaliteit Nationaal aspect Iedere staat bepaalt vrij 2 principes worden meestal toegepast ius sanguinis ius soli vb België: Wetboek van de Belgische

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VAN DEN HAAG ALS STAD VAN VREDE EN RECHT

GESCHIEDENIS VAN DEN HAAG ALS STAD VAN VREDE EN RECHT 1 GESCHIEDENIS VAN DEN HAAG ALS STAD VAN VREDE EN RECHT Den Haag staat internationaal bekend als stad van Vrede en Recht. Ruim 19.500 mensen in zo n 160 internationale organisaties werken hier aan één

Nadere informatie

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom INHOUD Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 14 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 15 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek van

Nadere informatie

Rechtsvraag Is de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo in overeenstemming met internationaal recht?

Rechtsvraag Is de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo in overeenstemming met internationaal recht? CASUSSEN Jones & Other v. VK EHRM, onvoldoende bewijs om te besluiten tot een gelijkaardige uitholling van de materiële immuniteit van vreemde overheidsfunctionarissen in burgerlijke zaken Zaak Kosovo

Nadere informatie

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht)

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) Steeds meer worden we in de rechtspraktijk geconfronteerd met internationale echtscheidingen op basis van de volgende elementen:

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: introductie internationaal publiekrecht.

Hoofdstuk 1: introductie internationaal publiekrecht. Hoofdstuk 1: introductie internationaal publiekrecht. Het internationaal publiekrecht (recht van samenwerking) bevat rechtsregels van zeer uiteenlopende inhoud. Dit is het gevolg van de ontwikkeling van

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken - Presentatie

Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken - Presentatie Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken - Presentatie Jacobs Marie (december 2014) 1 Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken

Nadere informatie

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Feiten New York 13 december 2006 Verdrag + Optioneel Protocol (rechtsbescherming)

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

(2002/C 42/07) Gelet op de Overeenkomst tot oprichting van een Europese Politiedienst ( 1 ), inzonderheid op artikel 43, lid 1,

(2002/C 42/07) Gelet op de Overeenkomst tot oprichting van een Europese Politiedienst ( 1 ), inzonderheid op artikel 43, lid 1, C 42/8 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 15.2.2002 II (Voorbereidende besluiten krachtens titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie) Initiatief van het Koninkrijk Belgiº en het

Nadere informatie

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed De Staten die dit Verdrag hebben ondertekend, Geleid door de wens de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel

Nadere informatie

Akkoord over prijs en zaak voldoende voor verkoop Of toch niet?

Akkoord over prijs en zaak voldoende voor verkoop Of toch niet? Akkoord over prijs en zaak voldoende voor verkoop Of toch niet? FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 34 A 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be W www.forumadvocaten.be 1 Consensualisme

Nadere informatie

BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I. Walter VAN GERVEN

BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I. Walter VAN GERVEN BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I Walter VAN GERVEN Professor emeritus K.U.Leuven, U.Tilburg, U.Maastricht Gewezen advocaat-generaal Europees Hof van Justitie Lid van de Koninklijke Vlaamse Academie

Nadere informatie

Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld

Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld Onderwerp: Inleider: Wie is aansprakelijk voor VN blauwhelmen? Professor Ann Pauwels van de universiteit van Brussel Thema-avond: Dinsdag 21 mei 2013 Ik wil

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 23 september 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 23 september 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 23 september 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0021 (E) 12052/14 JUSTCIV 206 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: BESLUIT VAN DE RAAD betreffende

Nadere informatie

Bijlage C 37 Uittreksel uit het Vluchtelingenverdrag en uit het Protocol van 31 januari 1967 met artikelsgewijze toelichtinq

Bijlage C 37 Uittreksel uit het Vluchtelingenverdrag en uit het Protocol van 31 januari 1967 met artikelsgewijze toelichtinq Bijlage C 37 Uittreksel uit het Vluchtelingenverdrag en uit het Protocol van 31 januari 1967 met artikelsgewijze toelichtinq Artikel 1 (Verdrag) Definitie van de term 'vluchteling' A, Voor de toepassing

Nadere informatie

Internationaal recht / Europees Recht door BG Hoofdstuk 1-2 en 6 Gewoonterecht, opinio iuris, instant custom Verdragen, bi- & multilateraal, traités

Internationaal recht / Europees Recht door BG Hoofdstuk 1-2 en 6 Gewoonterecht, opinio iuris, instant custom Verdragen, bi- & multilateraal, traités Internationaal recht / Europees Recht door BG Hoofdstuk 1-2 en 6 Vanaf de vrede van Westfalen (1648) soevereine staten, waarbij de staat de hoogste macht is op aarde. Het gedrag van die staten, die vaak

Nadere informatie

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE De rechtsgrondslag voor de grondrechten op EU-niveau is lange tijd voornamelijk gelegen geweest in de verwijzing in de Verdragen naar het Europees Verdrag tot

Nadere informatie

SAMENVATTING SYLLABUS

SAMENVATTING SYLLABUS SAMENVATTING SYLLABUS Julie Kerckaert Inleiding tot het Europees en internationaal recht Academiejaar 2014-2015 Inhoudsopgave Deel 2: Inleiding tot het Europees recht... 2 1. Het juridisch kader van het

Nadere informatie

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank De Slotakte vermeldt de verbindende protocollen en de niet-verbindende verklaringen Slotakte De CONFERENTIE VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN, bijeen te Brussel op 30 september

Nadere informatie

conflicten en hun oplossing

conflicten en hun oplossing conflicten en hun oplossing Dirk HUYGENS Corbus Advocaten cvba Amerikalei 79, 2000 ANTWERPEN T : +32 3 286 06 50 F : +32 3 230 45 30 E : dirk.huygens@corbus.be W : www.corbus.be 1 1. Klassieke benadering

Nadere informatie

MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN. 1 Inleiding

MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN. 1 Inleiding MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN 1 Inleiding 1.1 In Nederland wordt in de praktijk door ondernemingen veel gebruik gemaakt van algemene voorwaarden ( AV ). Hoewel het gebruik van AV over het algemeen als

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 334 Wet van 6 juli 2004, houdende regeling van het conflictenrecht met betrekking tot het geregistreerd partnerschap (Wet conflictenrecht geregistreerd

Nadere informatie

Belang van het onderscheid

Belang van het onderscheid privaatrecht publiekrecht Horizontale relaties in het recht = relaties tussen particuliere personen Verticale relaties in het recht = relaties tussen overheid en privé-personen Belang van het onderscheid

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind

Het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind Het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind Tessa Dopheide* 1 Inleiding Het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) is sinds twee jaar meerderjarig. Het is een volwassen verdrag, dat bovendien

Nadere informatie

Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb.

Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb. PROTOCOL KINDSOLDATEN Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb.htm Facultatief Protocol bij het Verdrag inzake

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Woord vooraf... 11

Inhoudsopgave. Woord vooraf... 11 Inhoudsopgave Woord vooraf... 11 Benelux... 13 1 Ontstaan en historische ontwikkeling... 13 2 Institutionele structuur en werking... 15 2.1 Benelux Secretariaat-Generaal... 16 2.1.1 Samenstelling... 16

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Vragen en Antwoorden

Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Vragen en Antwoorden Europese Hof voor de Rechten van de Mens Vragen en Antwoorden Vragen en Antwoorden WAT IS HET EUROPESE HOF VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS? Deze vragen en antwoorden zijn opgesteld door de griffie van het

Nadere informatie

Unidroit-Overeenkomst inzake de internationale factoring

Unidroit-Overeenkomst inzake de internationale factoring Unidroit-Overeenkomst inzake de internationale factoring DE STATEN, DIE PARTIJ ZIJN BIJ DIT VERDRAG, ZICH ERVAN BEWUST ZIJNDE dat de internationale factoring een belangrijke taak te vervullen heeft in

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord / 9. Inleiding / 11

Inhoudsopgave. Voorwoord / 9. Inleiding / 11 Inhoudsopgave Voorwoord / 9 Inleiding / 11 1 Het toepasselijke recht op de internationale arbeidsovereenkomst / 13 1.1 Inleiding / 13 1.2 Rome I-Verordening en het EVO-Verdrag / 13 1.3 Arbeidsovereenkomst

Nadere informatie

Stuk 1068 (2006-2007) Nr. 1. Zitting 2006-2006. 18 januari 2007 ONTWERP VAN DECREET

Stuk 1068 (2006-2007) Nr. 1. Zitting 2006-2006. 18 januari 2007 ONTWERP VAN DECREET Stuk 1068 (2006-2007) Nr. 1 Zitting 2006-2006 18 januari 2007 ONTWERP VAN DECREET houdende instemming met de overeenkomst inzake zeevervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds,

Nadere informatie

Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016

Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016 Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016 Titel 1 Notawisseling houdende een Aanvullend Verdrag bij het Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden,

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z08639 Datum 27 mei 2015

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v Beknopte inhoud... xvii BOEK I. RECHTSFENOMEEN. Hoofdstuk I. Concepten van recht... 3

INHOUD. Voorwoord... v Beknopte inhoud... xvii BOEK I. RECHTSFENOMEEN. Hoofdstuk I. Concepten van recht... 3 INHOUD Voorwoord.......................................................... v Beknopte inhoud................................................... xvii BOEK I. RECHTSFENOMEEN Hoofdstuk I. Concepten van recht.......................................

Nadere informatie

Europese krijtlijnen voor een sociaal federalisme

Europese krijtlijnen voor een sociaal federalisme Europese krijtlijnen voor een sociaal federalisme prof. dr. Herwig VERSCHUEREN Universiteit Antwerpen De Europese context Overzicht De Europese spelers en hun instrumenten De Europese juridische krijtlijnen

Nadere informatie

Wilsverklaring-wilsbeschikkinglevenstestament. Juridische aspecten Herman NYS

Wilsverklaring-wilsbeschikkinglevenstestament. Juridische aspecten Herman NYS Wilsverklaring-wilsbeschikkinglevenstestament Juridische aspecten Herman NYS Plan uiteenzetting Het begrippenkader De juridische duiding Het Belgisch recht (Tussentijdse) Besluiten Het begrippenkader Complexe

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Het Verdrag van Amsterdam in werking. Prof. mr. R. Barents

Het Verdrag van Amsterdam in werking. Prof. mr. R. Barents Het Verdrag van Amsterdam in werking Prof. mr. R. Barents Kluwer - Deventer - 1999 DEEL1. HET VERDRAG VAN AMSTERDAM Hoofdstuk 1. Van Maastricht naar Amsterdam 3 1. Inleiding 3 2. De Europese verdragen

Nadere informatie

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen 1. Inleiding De SERV werd op 3 november 2006 om advies

Nadere informatie

gelet op artikel 63, eerste alinea punt 3 van het EG-Verdrag,

gelet op artikel 63, eerste alinea punt 3 van het EG-Verdrag, P5_TA(2002)0591 Verblijfstitel met een korte geldigheidsduur * Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement over het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de verblijfstitel met een korte

Nadere informatie

Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13

Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13 Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13 II. HET OBJECTIEVE RECHT... 17 A. HET OBJECTIEVE EN SUBJECTIEVE RECHT... 17 1. Het objectieve

Nadere informatie

- een bijgewerkte lijst van landen die onderworpen zijn aan een EU-embargo op de uitvoer van wapens (bijlage I);

- een bijgewerkte lijst van landen die onderworpen zijn aan een EU-embargo op de uitvoer van wapens (bijlage I); RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 1 juli 1999 (02.08) (OR. en) 9691/99 LIMITE PESC 207 COARM 2 BEGELEIDENDE NOTA van : het secretariaat van de Raad aan : de delegaties nr. vorig doc. : 12978/98 PESC 291

Nadere informatie

Bronnen van het Internationaal Recht Prof. Erik Franckx (Woensdag 1 oktober 2003)

Bronnen van het Internationaal Recht Prof. Erik Franckx (Woensdag 1 oktober 2003) 1 Bronnen van het Internationaal Recht Prof. Erik Franckx (Woensdag 1 oktober 2003) 2 Inleiding 3 Afbakening van het onderwerp Waar vinden we bronnen? Wat zijn bronnen? Kort inleidend video fragment 4

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST SAMENWERKINGSOVEREENKOMST Gesloten tussen: Knooppunt vzw, Met maatschappelijke zetel te 2140 Borgerhout, Te Boelaerlei 37, KBO 0818.484.416 Hier rechtsgeldig vertegenwoordigd door [naam], [functie] Hierna:

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS

KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS PLATFORM KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Oprichting: 2007 naar aanleiding van wetswijziging Leden: NGO s, BTC, Experten, Doelstelling:

Nadere informatie

Gewapende oppositiegroepen in het IHR

Gewapende oppositiegroepen in het IHR Gewapende oppositiegroepen in het IHR Interview met Liesbeth Zegveld (Uit: Zoeklicht 35, 12e jaargang, 2003, pp. 23-26.) Het internationaal humanitair recht kende een belangrijke codificatie na de Tweede

Nadere informatie

Bewijswaarde van een sms-bericht bij de verkoop van een onroerend goed

Bewijswaarde van een sms-bericht bij de verkoop van een onroerend goed Bewijswaarde van een sms-bericht bij de verkoop van een onroerend goed Analyse arrest HvB Gent 26 september 2013 FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 500 V Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2011 Nr. 166 BRIEF VAN DE MINISTER VAN

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 04/03/2013

Datum van inontvangstneming : 04/03/2013 Datum van inontvangstneming : 04/03/2013 Vertaling C-49/13 1 Zaak C-49/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 29 januari 2013 Verwijzende instantie: Úřad průmyslového vlastnictví

Nadere informatie

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Paul Ponsaers 1 1. De EU is niet enkel een economische, politieke en sociale gemeenschap, maar evenzeer een waardengemeenschap.

Nadere informatie

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid om de in Nederland opgelegde sanctie (verder) in eigen

Nadere informatie

Verdrag inzake de verkrijging van bewijs in het buitenland in burgerlijke en in handelszaken

Verdrag inzake de verkrijging van bewijs in het buitenland in burgerlijke en in handelszaken Verdrag inzake de verkrijging van bewijs in het buitenland in burgerlijke en in handelszaken De Staten die dit Verdrag hebben ondertekend, Geleid door de wens de overmaking en uitvoering van rogatoire

Nadere informatie

Knelpunten tussen verschillende internationale instrumenten

Knelpunten tussen verschillende internationale instrumenten Studiedag Culturele Diversiteit. De UNESCO-conventie over de bescherming van de diversiteit van culturele inhouden en artistieke expressies. Wat staat er voor Vlaanderen op het spel?, Brussel, 9 december

Nadere informatie

Mr. R.H. de Haas-Engel HETINDONESISCH NATIONALITEITSRECHT

Mr. R.H. de Haas-Engel HETINDONESISCH NATIONALITEITSRECHT Mr. R.H. de Haas-Engel HETINDONESISCH NATIONALITEITSRECHT KLUWER - DEVENTER - 1993 INHOUD VOORWOORD INHOUD LIJST VAN AFKORTINGEN LUST VAN INDONESISCHE TERMEN VII IX XV XVII HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1 1 Probleemstelling

Nadere informatie

Datum 26 juli 2013 Betreft Beantwoording Lijst feitelijke vragen inzake de Kaderovereenkomst tussen Nederland en Marokko

Datum 26 juli 2013 Betreft Beantwoording Lijst feitelijke vragen inzake de Kaderovereenkomst tussen Nederland en Marokko Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Contactpersoon T 070-348 4926 F 070-348

Nadere informatie

De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken. Katharina Boele-Woelki

De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken. Katharina Boele-Woelki De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken Katharina Boele-Woelki De Irakese tolk Terugtrekking van Deense troepen uit Irak Irakese tolk

Nadere informatie

Inhoud. blz. Woord vooraf... Woord vooraf bij de vijfde herwerkte uitgave... Inhoud... Lijst van de gebruikte afkortingen...

Inhoud. blz. Woord vooraf... Woord vooraf bij de vijfde herwerkte uitgave... Inhoud... Lijst van de gebruikte afkortingen... Inhoud Woord vooraf....................................... Woord vooraf bij de vijfde herwerkte uitgave................. Inhoud............................................ Lijst van de gebruikte afkortingen.........................

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Zetel : Ministerie van Justitie Poelaertplein 3 Tel. : 02/504.66.21 tot 23 Fax : 02/504.70.00 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER O. ref. : 10

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Nieuwsbrief Rijksdienst voor Sociale zekerheid Directie Internationale Betrekkingen www.rsz.fgov.be Onderwerp Interimakkoorden en Europese Overeenkomst inzake Sociale Zekerheid: achterhaald?

Nadere informatie

INHOUD DEEL I VERZEKERINGSFRAUDE IN MAATSCHAPPELIJK PERSPECTIEF. Hoofdstuk I. Verzekeringsfraude in historisch perspectief... 17

INHOUD DEEL I VERZEKERINGSFRAUDE IN MAATSCHAPPELIJK PERSPECTIEF. Hoofdstuk I. Verzekeringsfraude in historisch perspectief... 17 INHOUD Woord vooraf.......................................................... v Dankwoord.......................................................... vii Inleiding.............................................................

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

HET SUBSIDIARITEITSBEGINSEL

HET SUBSIDIARITEITSBEGINSEL HET SUBSIDIARITEITSBEGINSEL In het kader van de gedeelde bevoegdheden van de Unie en de lidstaten wordt met het in het Verdrag betreffende de Europese Unie vastgelegde subsidiariteitsbeginsel bepaald onder

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 4.3.2013 COM(2013) 109 final 2013/0065 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de ondertekening, namens de Europese Unie, van het Verdrag van de WIPO inzake

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER N E D ERLAND E N. JAARGANG 1961 Nr. 155

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER N E D ERLAND E N. JAARGANG 1961 Nr. 155 31 (1946) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER N E D ERLAND E N JAARGANG 1961 Nr. 155 A. TITEL Protocol tot wijziging van de Overeenkomsten, Verdragen en Protocollen inzake verdovende middelen, gesloten

Nadere informatie

Uw rechten en plichten als 18-jarige

Uw rechten en plichten als 18-jarige Uw rechten en plichten als 18-jarige Hoofdstuk 5 Een 18 de verjaardag is vaak een mijlpaal waarop men zelfstandiger en onafhankelijker wordt, maar het is ook het moment van wettelijke meerderjarigheid.

Nadere informatie

Wet van 22 april 1999 betreffende de beroepstucht voor accountants en belastingconsulenten

Wet van 22 april 1999 betreffende de beroepstucht voor accountants en belastingconsulenten Wet van 22 april 1999 betreffende de beroepstucht voor accountants en belastingconsulenten Bron : Wet van 22 april 1999 betreffende de beroepstucht voor accountants en belastingconsulenten (Belgisch Staatsblad,

Nadere informatie

MEDIATIONOVEREENKOMST.

MEDIATIONOVEREENKOMST. MEDIATIONOVEREENKOMST. De ondergetekenden: Lamers Echtscheidingsbemiddeling en advies, de heer J.P.H. Lamers, hierna te noemen Lamers Scheidingsadvies, kantoorhoudende te 6021MS Budel aan het Zustershof

Nadere informatie

Verdrag van Genhve betreffende de status van vluchtelingen van 1951 en het daarbij behorende Protocol (uittreksel)

Verdrag van Genhve betreffende de status van vluchtelingen van 1951 en het daarbij behorende Protocol (uittreksel) Verdrag van Geneve en Protocol C17 C17 Verdrag van Genhve betreffende de status van vluchtelingen van 1951 en het daarbij behorende Protocol (uittreksel) Verdrag van 28 juli 1951, Trb. 1954,88. In werkingtreding

Nadere informatie

Handvest van de grondrechten van de EU

Handvest van de grondrechten van de EU Handvest van de grondrechten van de EU A5-0064/2000 Resolutie van het Europees Parlement over de opstelling van een handvest van de grondrechten van de Europese Unie (C5-0058/1999-1999/2064(COS)) Het Europees

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 232 Wijziging van de Wet luchtvaart en de Luchtvaartwet ter implementatie van verordening (EG) nr. 2111/2005 inzake de vaststelling van een

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Eerste leerjaar B 3.1. Mijn rechten Beroepsvoorbereidend leerjaar 3.1. Mijn rechten Wie ben ik? * De leerlingen ontdekken wie ze zelf zijn - de mogelijkheden

Nadere informatie

Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ

Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ De Republiek der Nederlanden, verenigd in een micronatie sinds de uitroeping van de Unie van Utrecht 2007, beseffend dat een grondige hervorming

Nadere informatie