Deel VIII: Psychologie van de fotografie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deel VIII: Psychologie van de fotografie"

Transcriptie

1

2 Deel VIII: Psychologie van de fotografie Wat een merkwaardige titel! Die twee onderwerpen hebben nu eens werkelijk niets met elkaar te maken. Of toch? Zoals een van mijn oude leermeesters ooit stelde: het hele leven is psychologie. Als je verder leest, zal je merken dat hij gelijk had. We leren vandaag iets over de mens achter de camera, waarom sommige mensen sommige onderwerpen fotograferen, waarom er over smaken niet te twisten valt en hoe we onze creativiteit kunnen verhogen.. 1. Kijken, waarnemen en observeren Alles begint bij de waarneming. Je loopt op straat, ziet een interessant tafereeltje en automatisch gaat je camera naar je oog. In de vroegere functieleer een onderdeel van de psychologie nam de waarneming een belangrijke plaats in. Een goede fotograaf kan goed waarnemen. Dat wil niet zeggen dat hij alles moet gezien hebben, maar dat hij snel weet te beslissen of iets de moeite waard is. En dat heeft ook te maken met perceptiesnelheid: een reporter die als eerste het heeft gezien, maakt kans op de foto van zijn leven, terwijl de anderen te laat komen. Er bestaan gradaties in het visuele proces. Zien doen we allemaal, als we niet blind of slechtziend zijn. Kijken is al meer gericht zien en bekijken is het nog meer. Waarnemen is een algemene term en observeren is langdurig waarnemen in de hoop er een gunstig moment uit te kunnen kiezen. Maar daar is het niet mee gedaan. Een fotograaf moet een actief oog hebben (en liefst twee). Dat betekent dat hij binnen die waarneming nog een reeks afwegingen maakt: wat is de beste opnamehoek, hoeveel zoom ik in, welk standpunt neem ik? Foto 1: ribbetjes op het menu Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 1

3 Ik herinner me de reacties van collega fotografen toen ik tijdens een shooting day in een oude kerk de preekstoel beklom, gewoon omdat het zicht van daaruit stukken interessanter was. Niemand volgde me na, maar ik had wel het beste opnamestandpunt. En zo merkte ik dat er ook relikwiekasten stonden, met versierde ribben van heiligen. Zelfs Sint Jan bevond zich daartussen. Toch zeker een plaatje waard als je iets ongewoons wil hebben. Dat is vaak typerend voor een shooting day: vele fotografen op een hoop, die allemaal hetzelfde model fotograferen. En dat levert allemaal identieke foto s op. Maar een paar hebben intussen iets anders gezien en komen achteraf met interessante foto s van onderwerpen die niemand herkent. Als fotograaf leer je het beeld vast te leggen nog voor je de ontspanknop hebt aangeraakt. Het is als het ware een plaatje in je hoofd. Niet voor niets spreekt men van een geestesoog. En als de gevorderde fotograaf geen plaatje in zijn hoofd heeft, dan heeft hij minstens een paar vragen: Hoe zou het eruit zien als ik daar ging staan?. Wat levert het op als ik hier op de grond ga liggen? Of als ik middenin die constructie kruip in plaats van ze langs buiten te fotograferen? Soms levert dit waardeloze beelden op, maar vaker krijgen we een originele of zelfs briljante visie op een anders banaal gegeven. In deze context past ook de zin voor detail. Een heel klein detail, twee handen in elkaar, zegt vaak meer dan een foto van het hele koppel. Het waarnemen gaat echter niet altijd zonder problemen. Wie aan een ernstige vorm van kleurenblindheid lijdt, kan problemen krijgen met kleurzwemen en witbalans. Bij astigmatisme (waarbij een beeldpunt op een komma lijkt) kan je moeilijk manueel scherpstellen en wie last heeft van hemianopsie ziet maar de helft van het beeld en krijgt moeilijk een totaaloverzicht. Elke visuele stoornis heeft zijn weerslag op het beeld dat de fotograaf zich vormt, en uiteindelijk dus ook op de foto. En er bestaan honderden visuele stoornissen, waarvan sommige gelukkig kunnen gecompenseerd worden. Want als je lijdt aan daltonisme (volledige kleurenblindheid, dus alleen grijstinten zien), dan werk je toch vooral in zwart-wit? 2. Iets over typologieën Die oude Grieken toch! Een van hun geliefkoosde bezigheden was nee, natuurlijk niet fotograferen! het bestuderen van persoonlijkheidstypes. En iedereen kent wel de vier belangrijkste. Natuurlijk ken je die! Toch wel. Vooruit dan maar: het cholerische, melancholische, flegmatische en het sanguinische type. Zie je wel, je was slimmer dan je dacht! Maar ze gingen veel verder. Theofrastos beschreef in zijn Characteres een hele reeks mensentypen, die we nu nog herkennen. Waar dacht je dat het woord karakter vandaan kwam? Zelfs de vrek van plagiaatpleger Molière zat ertussen. En ook de oude astrologie van de Babyloniërs leverde ons al persoonlijkheidsindelingen op volgens het dierenriemteken. In de wat modernere psychologie kennen we tientallen typologieën. De indeling introvertextravert zal wel iedereen vertrouwd zijn. Andere indelingen lijken meer op een verzameling scheldwoorden. Als je iemand een leptosoom noemt met een cerebrotoon karakter, dan heb je kans dat hij met je op de vuist gaat. Maar in feite heb je alleen maar gesteld dat hij een tengere lichaamsbouw heeft en liefst met een boekje in een hoekje zit. Polymorf-pervers en anaal-retentief (een moderner woord voor die vrek van hierboven) zijn heel gewone termen Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 2

4 uit de freudiaanse analyseleer, maar ik zou ze toch maar niet gebruiken in de dagdagelijkse gesprekken als je graag je vrienden wil houden. Drie bladzijden ver en nog steeds geen woord over de fotografie. Rustig maar, we komen er stilaan. Want we gaan de typologie toepassen op de fotografen, onder het motto: ken jezelf en vooral je collega! Van alle bestaande typologieën is er één die nog steeds stand houdt en die zelfs door modern genetisch onderzoek in grote lijnen wordt bevestigd. We hebben het over de leer van Eduard Spranger, cultuurfilosoof, pedagoog en psycholoog, naast nog vele andere zaken. Hij onderscheidt zes levensvormen waaronder de mens kan bestaan. Hij spreekt van de theoretische, de religieuze, de sociale, de esthetische, de economische en de machtsmens. De echt zuivere types zijn zeldzaam, meestal gaat het over mengvormen. Maar laat ons eens kijken hoe die pure vormen er zouden kunnen uitzien. En misschien weet je jezelf er wel onder te herkennen! 2.1 De theoreticus Dit is de man (of vrouw, we zijn breed in die dingen) die alles weet over scherptedieptetabellen, die alle formules van de beeldvorming kent en die op fora er op uit is om anderen te corrigeren als ze in hun kennis te kort schieten. De zuivere theoreticus steekt meer tijd in het beredeneren van de omstandigheden, dan in het fotograferen ervan. Hij leest alle tijdschriften over fotografie, kent elk type fototoestel met zijn voor- en nadelen. Als hij een toestel koopt, gaan daar maanden van analyse aan vooraf. Want hij heeft een hekel aan oppervlakkigheid. Urenlang kan hij palaberen over de noodzaak een foto met diafragma 5.6 te nemen, in plaats van 8.0. Hij publiceert in vaktijdschriften of stuurt er ingezonden brieven naartoe met commentaar. Het ergste wat hem kan overkomen is dat hij een fotografische term tegenkomt die hij nog niet kent. Maar wees gerust, de volgende dag weet hij er alles van. In de sociale omgang is hij niet steeds even gemakkelijk en vaak heeft hij een redelijk hoog nerd-gehalte. Er zijn niet zoveel Aspergerautisten die zich met fotografie bezighouden, maar als ze het doen, vallen ze beslist onder dit type, zelfs in een zuivere vorm. Ik ken er minstens één. Voorbeeld: de hoofdredacteur van een fototijdschrift. Opponent: het religieuze type 2.2 De religieuze Vat dit zeker niet op als godsdienstig. De religieuze vorm wordt gekenmerkt door een grote gedrevenheid. Zijn hobby is boven alles verheven en veel moet ervoor wijken. Hij drijft op grote principes en zou liefst willen dat de hele wereld fotografeert. En dus probeert hij ook bekeerlingen te maken, want de anderen weten niet wat ze missen. Er zit veel temperament in de beleving van zijn liefhebberij, van het heilig vuur tot het fanatisme. Als zijn camera voor herstelling is binnengeleverd, krijgt hij zware ontwenningsverschijnselen. Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 3

5 Als dit soort persoon aan een merk is gebonden, is hij er ook helemaal aan verknocht. Geen enkel ander merk raakt maar tot aan de enkels van het zijne. En dat zal hij dan ook verdedigen, desnoods tegen alle feiten in. Val hem aan op zijn fototoestel en je ligt eeuwig in ongenade. Voorbeeld: de merkfanaat. Opponent: het theoretische type 2.3 De sociale Dit type werkt liefst in groepsverband. Het sociale type is dan ook lid van verschillende verenigingen, vaak zelfs in een leidende functie. Bij hem kan je steeds terecht als je een objectief wil lenen, zijn studio wil gebruiken of je een shoot wil assisteren. Hij is steeds tot een dienst bereid, ook al betekent dit dat hij zijn materiaal soms beschadigd of zelfs niet terugkrijgt. Ook dan zal hij de volgende keer opnieuw klaarstaan met een helpende hand. Als je materiaal wordt gestolen, zal hij mee verontwaardigd zijn en je zijn reservecamera aanbieden tot de verzekering heeft betaald. Het sociale type heeft veel vrienden, maar is soms te goedgelovig en daar wordt dan ook vaak misbruik van gemaakt. Desondanks blijft hij in de goedheid van de mens geloven. Omwille van dit doel offert hij zichzelf op, zodat hij zelden aan het eigenlijke fotograferen toekomt. Voor hem is het sociale contact in de vereniging belangrijker dan het maken van foto s. En als hij fotografeert, zijn het meestal de mensen uit zijn omgeving, die hij voor de lens krijgt, of sociaal achtergestelden. Hij gebruikt zijn camera dan ook vaak om wantoestanden aan te klagen. Landschappen, stillevens of vogelfoto s interesseren hem maar zeer matig. Voorbeeld: het bestuurslid van de plaatselijke fotokring Opponent: het economische type 2.4 De esthetische Bij het esthetische type gaat het om de pure schoonheid. Zijn foto s zijn stuk voor stuk pareltjes. Naaktfoto s ja, maar dan alleen artistiek naakt. Hij weet zich perfect van low en high key te bedienen. Landschappen met een zonsopgang in de mist brengen hem in extase, maar het liefst maakt hij modelopnamen met uitgewerkte visagie, uitgekiende belichting en elke foto is haarscherp. Maar ook het omgekeerde komt voor, als de vorm voorrang krijgt op de inhoud. Een foto mag dan onscherp zijn, of slecht belicht, als dit maar de emoties weergeeft van de fotograaf of het onderwerp. Hij neemt dan een voorbeeld aan Sanne Sannes en werkt alleen maar met 1/25 sec, om zeker te zijn dan het onderwerp lééft. Onscherp, maar met veel zeggingskracht. Want de estheticus is ook meer geneigd tot experimenteren, om het creatieve proces kracht bij te zetten. Elke vernieuwing is goed, als het maar fraaie of ongewone beelden oproept. In de estheticus herkennen we de echte artiest, de kunstenaar, die zelden tevreden is en steeds maar blijft streven naar nóg betere foto s. Als kunstenaar is hij gedreven, maar ook vaak chaotisch en verstrooid. Alles wordt ondergeschikt gemaakt aan het beeld. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het dit type is dat op wedstrijden met de meeste prijzen gaat lopen. Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 4

6 Zijn stijl daarentegen kan verschillen. Sommige esthetici gebruiken hun sluiter als een snelvuurgeweer, anderen werken juist zeer bedachtzaam. Maar het kunstenaarschap zit ze allemaal ingebakken. Voorbeeld: de winnaar van de laatste fotowedstrijd. Opponent: het machtstype 2.5 De economische Voor de economische mens dient de fotografie vooral om geld te verdienen. Hij kent de prijs van elk product, maar vooral van de foto s die hij levert. Zelfs aan familieleden vraagt hij geld voor een shoot. Zijn prijs omvat alle denkbare afschrijvings- en toekomstige kosten. Om zijn omzet te verhogen heeft hij nog een hoop nevenactiviteiten, die allemaal wel iets met fotografie te maken hebben. Op zijn website staan de webpages waarmee bestellingen kunnen worden geplaatst. Vaak vind je hem op ebay, of op koopjessites, waar hij zijn spullen koopt of verkoopt. En als hij wordt opgelicht is dat een traumatische ervaring die hem jarenlang bijblijft. Hij komt op vele fora, maar nagenoeg uitsluitend om zijn zaak of webwinkel aan te prijzen. En als hij je helpt, dan mag je er zeker van zijn dat hij erop rekent dat je bij hem zal kopen. Dit type zal zich vaak als goedkoopste profileren, zonder dat echt te zijn. In het ergste geval vinden we hier de kantjeslopers, die op alle manieren proberen onder waarborgbepalingen uit te komen. In zijn hogere vorm beseft de economische mens dat een goede dienstverlening en schappelijke prijzen ook de omzet en de winstcijfers verhogen. Voorbeeld: de plaatselijke dure fotozaak. Opponent: het sociale type 2.6 Het machtstype Dit is de homo politicus, waarvoor de fotografie geen doel is, maar een middel. In de fotokring doet hij een gooi naar het leiderschap en als hij het niet kan krijgen stapt hij het af. Hij werkt graag met Photoshop, omdat hij daarmee zijn tegenstanders belachelijk kan maken. Bij een discussie vervalt hij al vaak in schelden of het kleineren van zijn tegenstanders. Hij speelt ook liever de man dan de bal. Want hij kan niet verdragen dat iemand boven hem zou uitsteken. Hij is in alles immers de beste. En er moet iemand de sterkste zijn. Naar grote en gevestigde namen kijkt hij wel op, maar hij is niet bereid te leren van iemand die hij als zijn mindere beschouwt. Doorgaans is hij weinig diplomatisch en hij houdt van een directe stijl. Dit maakt dat hij al eens uit een forum wordt verbannen. Als het niet klinkt, dan moet het maar botsen. Maar een machtstype dat erkenning krijgt (een informele leider, zoals men dat noemt), kan dan weer heel beminnelijk zijn. En sommige gevestigde leidertypes zijn echt begaan met de belangen van hun volgelingen, al zijn ze zeldzaam. Omdat zoals we weten elke macht corrumpeert. Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 5

7 Voorbeeld: kijk op elk forum over fotografie en zoek het alfamannetje. Opponent: het esthetische type In een notendop, want het gaat natuurlijk veel verder, staan hier dus de zes belangrijkste types. Waarschijnlijk kom je tot de vaststelling dat je jezelf rekent tot een mengvorm van twee, drie of zelfs vier andere types. En zo is het meestal ook, een balans van vele trekken. De beste fotograaf is hij die de positieve trekken van elk type in zich weet te verenigen. Maar er zijn merkwaardige complicaties. Sommige vormen doen zich voor als een andere. Zo zal het machtstype uiteraard ontkennen dat het hem om de macht te doen is. Hij zal zich eerder uitgeven voor het sociale type precies het tegenovergestelde en doen uitschijnen dat het hem alleen om het welzijn van de anderen te doen is, terwijl hij al zit uit te rekenen hoe het geld van de clubkas zal besteed worden. Maar over het verband tussen fotografie en politiek gaan we het hier niet hebben. 3. Het creatieve proces Iedereen weet wel ongeveer wat hieronder verstaan wordt. Het heeft iets te maken met originaliteit, met eigenheid, met het uitdrukken van persoonlijke gevoelens op een wijze die verschilt van al het andere. Want we hebben het inmiddels toch al lang gehad, met al die stereotiepe poses, die eeuwige clichées, al die imitatie en na-aperij? Wat we willen is iets sprankelends, iets nieuws. Toch? Er is niets mis om met beginnende modellen enkele poses van anderen na te bootsen. Maar als je dat vijf jaar later nog doet, ben je niet gegroeid. En je doet ook je modellen te kort. Maar hoe moeten we dan aan die creativiteit geraken.? Want niet iedereen is creatief, of vergis ik me? Het antwoord is ja en neen. En daar gaan we nu een woordje uitleg over geven. Een eerste aanzet om het creatieve proces te stimuleren werd gegeven toen Alex Osborn in het begin van de veertiger jaren begon met zijn brainstormingtechnieken te promoten. Hij schreef dit neer in een boek dat hij Toegepaste Verbeelding noemde. Bij brainstorming komt het er in grote lijnen op aan heel veel ideeën rond een thema te spuien. Dit gebeurt in groepsverband, en er wordt afgesproken dat geen enkel idee te dwaas of te absurd is: er wordt geen enkele censuur uitgeoefend. Uit die hele massa van gedachten, opmerkingen en associaties wordt dan achteraf een selectie gemaakt, en vaak blijkt daar dan iets onverwachts maar bruikbaars tussen te zitten. Later is men daar elementen van gaan gebruiken om cursussen in creatief denken op te zetten. Nu komt het woord creatief van het Latijn creare, dat scheppen betekent. En scheppen is doen ontstaan uit niets. Lijkt me een lastige opdracht. Maar ideeën zijn toch ook niet stoffelijk? Een gedachte is abstract, het is bijna niets. En het is met gedachten en vooral associaties dat we gaan werken. Een associatie is een gedachte die door een andere gedachte wordt opgeroepen. Je hoort een lied en je denkt aan de zo- Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 6

8 meravond toen je die melodie voor het eerst hoorde. En aan je lief. En aan haar Stop! Je hebt het nu wel beet. 3.1 De eerste graad De oude Freud wist het wel. Hij had een test ontworpen die hij de vrije associatie noemde. Hij gaf een woord, en je moest dan meteen antwoorden met het eerste wat je te binnen schoot. Vaak waren dat heel banale dingen, maar sommige associaties weken daar van af, en dat gaf dan inzicht in de werking van je onbewuste geest. Wie op de stimulus schoenmoeder antwoordde met kerkhof, gaf een banale associatie, maar wie als respons adamsappel gaf kreeg wat meer aandacht. Neem eens de proef en geef een model een paraplu met de vraag er iets mee te doen. In negen van de tien keren zal ze de paraplu openen en boven haar hoofd houden, het ene model al met meer elegantie dan het andere. Foto 2: de proef met de paraplu, hier al een beetje origineler Sommige modellen echter maken andere associaties. Ze houden de paraplu gesloten en gaan er op leunen. Nog anderen houden het handvat naar zich toe gekeerd en geven er een Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 7

9 kusje op. Of ze leggen hem over hun schouders. En dat is precies wat we bedoelen met de eerste graad van het creatieve proces: Bij die eerste graad komt het er dus op aan een oneigenlijk gebruik te bedenken van een gewoon gebruiksvoorwerp. Hoe origineler, hoe beter. Denk aan de uitspraak van de oude Zenmeester Suzuki: - voor een gewone mens is een stoel een stoel - voor de wijze is een stoel geen stoel meer - voor de zeer wijze is een stoel opnieuw een stoel. We hebben niet de pretentie zeer wijs te zijn, en dus gaan we ervan uit dat een stoel (soms) geen stoel is. Wat het dan wel is, moeten we zelf maar uitmaken. In creativiteitscursussen wordt soms gevraagd tien ongewone toepassingen te bedenken van een dom gebruiksvoorwerp, bijvoorbeeld een baksteen. Bijna altijd krijgen we dan de gebruikelijke antwoorden: gebruiken als deurstop, in het waterreservoir van het toilet om het verbruik te minderen, als presse-papier, Maar soms komt er een inval die buiten de lijntjes gaat: je kan een baksteen ook vermalen en het gruis gebruiken als kleurstof voor tientallen toepassingen. Dit noemt men divergerend denken, en het is een heel belangrijk begrip in het creatieve denkproces. In heel onze schoolloopbaan wordt ons denken eigenlijk heel sterk beperkt tot het convergerend denken. We leren heel geijkte oplossingsmiddelen (bijvoorbeeld de regel van drie) en op die manier vergeten we dat er ook andere mogelijkheden bestaan. Als we een heel ingewikkelde knoop zien, dan proberen we die te ontwarren. Dat is convergerend denken: we staren ons blind op het feit dat die knoop moet ontward worden, want dat is de aangeleerde manier om een knoop los te krijgen. Ons hele denken loopt dus naar dat ontwarren toe, het convergeert (loopt samen) naar die ene gekende oplossing. Maar Alexander de Grote had zijn eigen, afwijkende (divergerende) oplossing: hij nam zijn zwaard en hakte de Gordiaanse knoop door. En toen Christoffel Columbus voor een weddenschap een ei moest rechtzetten zonder dat het omviel, maakte hij een deuk in de luchtkamer en zette het zo recht. Ook dat is divergerend of buiten de lijntjes denken. Als ik mijn studenten vroeg naar vijf methoden om een vierkantswortel te trekken, dan kwamen ze er slechts met één af, namelijk degene die ze hadden geleerd op de lagere school. Aan een logaritmetafel, een rekenlat, een rekenmachine of een incrementeel benaderende methode dachten ze niet, gewoon omdat ze binnen de lijntjes bleven die de school hen had aangeleerd. En hier zit dus de uitdaging: denk buiten de lijntjes. Laat een stoel geen stoel meer zijn! Waarom spreken we van de eerste graad van het creatieve proces? Omdat we één enkel begrip op een ongewone, voordien ongekende of ongebruikelijke manier gaan toepassen. Bekijk het voorwerp, draai het om, zet het op iets anders, kijk erdoor, en geef het een nieuwe betekenis. Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 8

10 Foto 3: een stoel wordt interessanter als je er niet op gaat zitten. 3.2 De tweede graad Maar we kunnen het nog veel aantrekkelijker maken. Stel dat we een interessant gebruiksvoorwerp hebben, bijvoorbeeld een piano. We willen daar een originele foto van maken. Dan komt het er op neer een voorwerp te bedenken dat absoluut niets met een piano heeft te maken, bijvoorbeeld een boterbloem of een lieveheersbeestje. En dan zetten we onze associatieve krachten aan het werk. Hoe kan je een piano koppelen aan een boterbloem? Je zou de vleugel van de piano kunnen veranderen in het bloemblad van de bloem. Of het bloempje enige duizend maal kopiëren in een textuur en dan de piano ermee bekleden. Of de bloem uitvergroten en de piano in het hart ervan zetten. Of de piano door de bloem laten bespelen Origineel genoeg allemaal? Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 9

11 Het creatieve proces is vaak niets anders dan het combineren van elementen op een wijze die nog nooit eerder is gebruikt. De tweede graad is dan niets anders dan het surrealistisch samenbrengen van twee factoren die nog niet eerder zo waren geassocieerd. De geschiedenis zit vol van dergelijke ongewone associaties. Denk maar aan het scheerbekken dat als helm voor Don Quichote diende. Of het vrouwtje dat in een schoen woonde. Wie mijn sprookjes kent, weet dat een deel van de aantrekkingskracht ervan bestaat uit de ongewone combinatie van elementen: een blauwe kameel, een miezer die in een voetbal woont, een toverballenwinkel die van Lotje is getikt Het is niet alleen voor kinderen aantrekkelijk, het levert ook prima fotomateriaal. En dat brengt ons naar de derde graad: het surrealisme. 3.3 De derde graad Als je helemaal buiten de lijntjes gaat, dan kom je in een wereld waarin het heel moeilijk wordt het verband tussen de elementen nog te vatten. Het resultaat is dan heel bevreemdend, omdat de gebruikelijke maatstaven wegvallen. Maar evengoed is het eindproduct altijd de moeite waard. Als het woord surrealisme wordt gebruikt, denkt men al gauw b.v. aan de schilderijen van Salvador Dali, en die illustreren dan ook precies wat ik wil duidelijk maken. Alleen worden hier alle elementen, en niet slechts enkele, bij de sfeer betrokken. En het meesterschap van Dali gaat veel verder dan alleen maar de combinatie van associatieve elementen uit het onbewuste. Hij past ook zijn vormgeving aan: denk maar aan de smeltende uurwerken in The Persistence of Memory. Het maken van een surrealistische foto is in mijn ogen dan ook de hoogste vorm van fotografische creativiteit. We vinden deze niet alleen terug in de grafische kunsten. De grootste Spaanse dichter, Garcia Lorca, was een vriend en bewonderaar van Dali. In vele van zijn gedichten vinden we surrealistische associaties terug, en de opgeroepen beelden schreeuwen bijna om een fotografische vertaling. Zo ben ik momenteel bezig met een project om zijn Pequeño Vals Vienés in foto s om te zetten. Het gedicht heeft onsterfelijkheid gekregen door de vertaling en vertolking van Leonard Cohen in zijn Take this Waltz. Maar de vertaling is eerder zwak en doet het oorspronkelijk werk weinig eer aan. Daarom hier voor het eerst een stukje huiswerk: ik geef het gedicht hieronder in een eigen vertaling. Probeer bij elke versregel een fotografische voorstelling te maken? Hoe zou je dit in scène zetten, met welke attributen, welke associaties? Weense miniwals In Wenen zijn er tien jonge maagden een schouder als troost voor de dood en een woud vol ontlede duiven Er is een fragment van de morgen In t museum van de eeuwige kou en een danszaal met wel duizend vensters. Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 10

12 Dans deze wals, met de lippen genaaid op elkaar zijn aroma van dood en cognac, nat naslepend in zee. Ik wil je, ik wil je, ik wil je met de schommel en het gestorven boek langs de gangen van melancholie In de sombere zolder van de iris In ons bed van de maan en de dans waar de schildpad van droomt Ay, ay, ay, ay Dans deze wals met zijn gebroken leest In Wenen zijn er vier spiegels waarin je mond en de echo weerkaatst Er staat een piano, zo goed als vermoord, die jongeren beschildert met blues En de bedelaars daar op de daken rijgen slingers aaneen van geklaag Neem deze wals die sterft in mijn armen omdat ik van je hou, mijn liefste, mijn lief En op zolder, waar kinderen spelen in een droom van oud Hongaars licht bij de geluiden van een zwoele namiddag zien ze ooien en sneeuwirissen op de duistere stilte van je voorhoofd Neem deze wals, deze eeuwig-hou-ik-van-je wals In Wenen zal ik dansen met jou mijn hoofd vermomd als rivier Zie mijn oevers vol hyacinthen Ik stroom met mijn monding tussen je benen mijn ziel in foto s en lelies En in de duistere golven van je heengaan laat ik als laatste wil, mijn liefste, mijn lief mijn viool en het graf, al wat rest van de wals. Hay una muerte para piano que pinta de azul a los muchachos Er staat een piano, zo goed als vermoord, die jongeren beschildert met blues En dat, dàt is het wezen van de ware creativiteit. Vandaar mijn voorstel: wil je wérkelijk ervaren wat het creatieve proces kan betekenen, maak dan eens een eigen project. Werk het helemaal uit, droom de beelden die je wil hebben en zorg dat het uniek is, alleen van jezelf, op een manier die niemand je kan nadoen. Vanaf dat moment heb je deze cursus niet meer nodig. Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 11

13 4. Persoonlijkheidskenmerken van de geslaagde fotograaf In mijn Gids voor het beginnend model heb ik het uitvoerig over de psychologie van het model, maar minder over de fotograaf zelf. Tijd om daar iets aan te doen. Over de verwachtingen rond een model bestaat nogal wat consensus. Voor fotografen is dit minder het geval. Want een goede fotograaf wordt veel vergeven, als hij zijn opdrachtgever maar tijdig de gewenste goederen levert of prachtige foto s weet te maken. Maar gewapend met de typologie van Spranger kunnen we toch enkele uitspraken doen. Het sociale type zal doorgaans veel respect betonen voor zijn model. Hij geeft haar een mate van vrijheid in handelen en poseren, moedigt aan en is communicatief. Het machtstype daarentegen dirigeert en laat geen ruimte voor persoonlijke inbreng. Hij weet wat hij wil en het model heeft te volgen ze moet weten wie de baas is. Tegenstand is rebellie en moet de kop ingedrukt worden. Interactie is miniem. Voor het economische type is tijd geld. Shoots duren niet langer dan strikt nodig. Een koffie achteraf of gezellig napraten is niet echt nodig. Maar het esthetische type neemt wél zijn tijd, want voor hem telt alleen het resultaat. En na de honderdste take van dezelfde pose kan dit bij het model wel op de zenuwen gaan werken. Daarentegen kunnen we bij de theoreticus kort zijn: die voelt zich doorgaans niet zo op zijn gemak met modellen, omdat ze minder voorspelbaar zijn, want ze houden zich niet altijd aan de theorie. En de bevlogenheid van het religieuze type maakt hem ook niet altijd tot een gemakkelijke partner. Maar hebben al deze fotografen dan niets gemeenschappelijk. Wat maakt een fotograaf tot een geslaagd fotograaf? Ik heb hier ooit eens een factoranalyse aan gewijd en kwam tot de volgende bevindingen: er zijn 3 C s. Een goed fotograaf is: - competent (vakkennis): voldoende achtergrondinformatie, kennis van de apparatuur en de theorie. - communicatief: bereid informatie uit te wisselen, wisselwerking met anderen, sociaal - creatief: bereid de betreden paden te verlaten. Over het belang van het communicatieve kan gepraat worden. Sommige fotografen werken als eenzaat in verlaten gebieden en maken de prachtigste natuurfoto s. Maar kunst moet onder mensen gedeeld worden, want het is iets van mensen. Daarnaast zijn er nog heel wat vereisten. Zo denk ik aan een lage frustratiedrempel, dwz een fotograaf moet tegenslag kunnen verwerken, geduld hebben, steeds bereid zijn opnieuw te beginnen. Een vloekende fotograaf is een slechte fotograaf, want onder stress die je zelf oproept, kom je niet tot de beste resultaten. En het belang van geduld kan niet genoeg worden benadrukt. De fotograaf die zich elke morgen opnieuw met zijn materiaal opstelt, tot hij bij de vijfde maal exact het juiste licht heeft, zal de beste foto maken. Cursus Digitale Fotografie Deel VIII - 12

Beoordelingsformulieren

Beoordelingsformulieren Beoordelingsformulieren In elke prestatie zitten zoals hierboven uiteengezet (p. 81) vijf elementen verpakt. Het Takenblad is daarop gebaseerd. Om elk van die vijf elementen grondig te kunnen beoordelen

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV H4 ~ periode B Toegepaste vormgeving Autonome kunst Inleiding INLEIDING In de eerste periode ben je vooral bezig geweest met het onderzoeken van vormen, materialen

Nadere informatie

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Inleiding Om onderzoek te doen naar rituelen is het in eerste plaats belangrijk om te definiëren wat een ritueel is.

Nadere informatie

Er was eens een Kleine Ziel die tegen God zei: Ik weet wie ik ben, ik ben het licht net als alle andere zielen.

Er was eens een Kleine Ziel die tegen God zei: Ik weet wie ik ben, ik ben het licht net als alle andere zielen. Een klein gesprekje met God Er was eens een Kleine Ziel die tegen God zei: Ik weet wie ik ben, ik ben het licht net als alle andere zielen. God lachte breed. Dat is waar!, zei God. Jij bent ook het licht.

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

Maandthema januari 2015: Donkere dagen voor en na kerstmis. Als het maar met sfeer licht te maken heeft.

Maandthema januari 2015: Donkere dagen voor en na kerstmis. Als het maar met sfeer licht te maken heeft. Maandthema januari 2015: Donkere dagen voor en na kerstmis. Als het maar met sfeer licht te maken heeft. Fotografie zou je bijna een materialisatie van licht kunnen noemen. Het speelt in ieder geval een

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie

Serie fotografie. Hoe maak je een serie?

Serie fotografie. Hoe maak je een serie? Voor het bekijken van de voorbeelden klik je op de blauwe link. Om terug te keren naar deze plek klik je in het voorbeeld op de rechter muisknop en selecteer je Vorige weergave Serie fotografie Hoe maak

Nadere informatie

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Maakt geld gelukkig? VOORBEELD / CASUS Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 2 ½ uur. Voor de volledigheid hieronder eerst

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto?

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto? FOTOREGELS Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s Over auteursrecht op foto s is bij consumenten wel eens onduidelijkheid. Soms kan dat tot vervelende situaties leiden voor zowel klant als fotograaf.

Nadere informatie

Enquete resultaten Normen en Waarden 2014

Enquete resultaten Normen en Waarden 2014 Enquete resultaten Normen en Waarden 214 Deze enquête is afgenomen in de derde en vierde klas op de middelbare school de Guido de Bres in Amersfoort. Dit zijn de statistieken van de anwoorden die de leerlingen

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Vijf redenen waarom dit waar is

Vijf redenen waarom dit waar is Les 14 Eeuwige zekerheid Vijf redenen waarom dit waar is In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Is de echte (ware) gelovige voor eeuwig veilig en geborgen in Christus? Voor

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Jij als leider!

Hoofdstuk 3: Jij als leider! Kijk eens in de spiegel Hoofdstuk 3: Jij als leider Elke dag als je opstaat, sta je waarschijnlijk een moment voor de spiegel. Misschien let je er niet meer bewust op, maar als je voor de spiegel staat

Nadere informatie

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL

IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL I N T E R I E U R W Wonen op de Windrichtingen IN EEN HUIS IN GEMENGDE HOEVESTIJL Tekst: ANNEMIE WILLEMSE Foto s: JAN VERLINDE 22 TIJDLOOS TIJDLOOS 23 Na een zoektocht naar de ideale bouwgrond, gingen

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: AV-technieken. Fotografie 2. De fotocamera AV-01-02-01. Voorkennis: Geen

OPDRACHTKAART. Thema: AV-technieken. Fotografie 2. De fotocamera AV-01-02-01. Voorkennis: Geen OPDRACHTKAART AV-01-02-01 De fotocamera Voorkennis: Geen Intro: We kunnen fotocamera s verdelen in twee grote groepen, namelijk analoge camera s en digitale camera s. Door middel van deze opdracht krijg

Nadere informatie

Dé stappen om je doel te bereiken: de combinatie van de creatiespiraal en het enneagramprocesmodel. Ontspannen. Handelen

Dé stappen om je doel te bereiken: de combinatie van de creatiespiraal en het enneagramprocesmodel. Ontspannen. Handelen Van wens naar doel Dé stappen om je doel te bereiken: de combinatie van de creatiespiraal en het enneagramprocesmodel. Het combinatiemodel Ontspannen Doel bereiken Willen/wensen Verbeelden/ verheugen Geloven/

Nadere informatie

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden. Inhoudsopgave Pagina. Bron 1 Design Marcel Wanders. 2. Bron 2 ADHD in de klas. 2

Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden. Inhoudsopgave Pagina. Bron 1 Design Marcel Wanders. 2. Bron 2 ADHD in de klas. 2 Bronnenbank Onderwijstheorie Tessa van Helden Inhoudsopgave Pagina Bron 1 Design Marcel Wanders. 2 Bron 2 ADHD in de klas. 2 Bron 3 Recensie over Boijmans van Beunigen 3 Bron 4 Flip in de klas. 4 Bron

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

Zondag 30 oktober 2011, Kogerkerk Zevende zondag van de herfst, kleur groen Spreuken 9 & Matteüs 25, 1-13

Zondag 30 oktober 2011, Kogerkerk Zevende zondag van de herfst, kleur groen Spreuken 9 & Matteüs 25, 1-13 Zondag 30 oktober 2011, Kogerkerk Zevende zondag van de herfst, kleur groen Spreuken 9 & Matteüs 25, 1-13 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Oost, west, thuis best. Als er 1 schaap over

Nadere informatie

Lisa Van Damme. Ik hou ervan om het juiste moment af te wachten!

Lisa Van Damme. Ik hou ervan om het juiste moment af te wachten! 2 portfolio Lisa Van Damme Lisa Van Damme begon, geïnspireerd door sociaal geëngageerde fotografen, op 17-jarige leeftijd aan een studie fotografie. Voor haar is fotografie meer dan een doel; het is eerst

Nadere informatie

woord knap getal knap

woord knap getal knap Meervoudige intelligentie opdrachten verhalen verzinnen-gedichtenwoordspelletjes woord Maak een keus uit de twee opdrachten. Of maak ze allebei. 1. Verzamel zoveel mogelijk woorden, die iets van de tijd

Nadere informatie

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN E-blog HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN In talent & groei Het is belangrijk om je talent goed onder woorden te kunnen brengen. Je krijgt daardoor meer kans om het werk te

Nadere informatie

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente Geloven kun je niet alleen! Stap 1 Jouw kijk op de wereld 15 min. Kijken in de spiegel naar jezelf Wat vind je van je eigen lichaam? Wat vind je mooi? Als je zou mogen kiezen, welk deel zou je dan weghalen?

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Refrein: Als het regent in jouw hart en je kunt alleen maar huilen, kom dan bij me, hou me vast, in mijn armen mag je schuilen.

Refrein: Als het regent in jouw hart en je kunt alleen maar huilen, kom dan bij me, hou me vast, in mijn armen mag je schuilen. Ellen en Patrick Nooit meer je stem, nooit meer je lach, Alles gaat terug, naar die éne dag. De pijn vanbinnen, het doet zo n zeer, Ze zeggen dat het mindert, maar wanneer... Intredelied: M n oma is gestorven

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander.

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. HHKalender DEF_2 ct.indd 1 Romantiek in een liefdesbrief 01-06-15 21:37 ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf een liefdesbrief aan je geliefde. Verwerk

Nadere informatie

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo LANG LEVE DE DI VER SI TEIT tekst Saskia Doorschodt fotografie Dorien Grötzinger Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo Ik ben lesbisch. Velen van ons hebben dit wel eens hardop tegen iemand anders gezegd.

Nadere informatie

Verdieping 2012-2013 Fotobond afdeling Utrecht- t Gooi

Verdieping 2012-2013 Fotobond afdeling Utrecht- t Gooi De Verdieping 2012-2013 Fotobond afdeling Utrecht- t Gooi 1 Ter inspiratie Dit jaar was het de tweede keer dat ik de cursus De Verdieping van de Fotobond afdeling Utrecht t-gooi mocht begeleiden. Het was

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

Jezus zoekt ruzie. en tussen een schoondochter en haar schoonmoeder

Jezus zoekt ruzie. en tussen een schoondochter en haar schoonmoeder Jezus zoekt ruzie Inleiding Denk niet dat ik gekomen ben om op aarde vrede te brengen. Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard. Want ik kom een wig drijven tussen een man en zijn vader,

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A 4 opdrachten! 60 minuten! Bij iedere opdracht zet iemand zijn wekker/ chronometer (op gsm of uurwerk), zodat je zeker niet veel langer dan een kwartier bezig bent.

Nadere informatie

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect!

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect! INHOUD Verantwoording 7 1 De macht van de situatie 11 We hebben de neiging te denken dat we zelf bepalen wat we doen, maar in werkelijkheid worden we ook gestuurd door allerlei omstandigheden. 2 Koester

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Verslag Creatief Denken en Pitchen

Verslag Creatief Denken en Pitchen Verslag Creatief Denken en Pitchen Jeroen Dusseldorp 2041664 PM1DV Leraar: Serge verwiel 1 Voorwoord Korte evaluatie van trainingen De beroepsvaardigheden trainingen vond ik dit blok toch wel het leukste

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn?

Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn? Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Bij deze preek is geen powerpoint

Nadere informatie

maandag 9.30-12.30 dinsdag 9.30-12.30, 11.00-14.00, 19.30-22.30 woensdag 19.30-22.30 donderdag 9.30-12.30

maandag 9.30-12.30 dinsdag 9.30-12.30, 11.00-14.00, 19.30-22.30 woensdag 19.30-22.30 donderdag 9.30-12.30 Workshops! Meer creativiteit in je werk Interactieve bijeenkomsten vormgeven Ideeën voor promotie van jouw onderneming Nieuwe producten voor jouw bedrijf Creatieve werkvormen (serie van 4 workshops) Wegens

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven.

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven. Doel B: Relatie met Jezus de Koning : studenten ontwikkelen zich, vanuit een persoonlijke overtuiging, als leerling, vertrouweling en toegewijde volgeling van Jezus op elk terrein van hun leven. Doel van

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Hoe ben jij KNAP??? >> Doe nu de test! Ga naar de 'Vragenlijst' Howard Gardner

Hoe ben jij KNAP??? >> Doe nu de test! Ga naar de 'Vragenlijst' Howard Gardner Hoe ben jij KNAP??? Je zou talent kunnen omschrijven als ergens heel goed in zijn. Elk mens heeft zo z n eigen talenten. Zelfs de grootste luilak die heeft namelijk een slaaptalent en een lui op de bank

Nadere informatie

Absurdisme met gevoel

Absurdisme met gevoel oeuvreportfolio door Jasper de Weerd Absurdisme met gevoel Fotograaf heeft een indrukwekkende lijst klanten. Toch vindt hij ook nog tijd om te doen waar hij zelf zin heeft: het maken van absurde portretten

Nadere informatie

HC zd. 6 nr. 32. dia 1

HC zd. 6 nr. 32. dia 1 HC zd. 6 nr. 32 wie Jezus wil kennen moet de verhalen over hem lezen beschreven door Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes terecht worden ze evangelisten genoemd ze beschrijven het evangelie ze vertellen

Nadere informatie

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld meer liefde 39 Oefen je met de buitenwereld meer evenwicht

Nadere informatie

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is.

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is. De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008 Lieve mensen, Allereerst wens ik iedereen een vreugdevol nieuw jaar toe. Misschien begin je dit jaar met de beste voornemens, zoals altijd en heb je bewust gekeken naar

Nadere informatie

Eerste lezing: Habakuk 3:1-3,16-19 Evangelielezing: Lukas 17:1-10

Eerste lezing: Habakuk 3:1-3,16-19 Evangelielezing: Lukas 17:1-10 Eerste lezing: Habakuk 3:1-3,16-19 Evangelielezing: Lukas 17:1-10 Verkondiging Geef me meer geloof God. Het is één van de meest gevaarlijke vragen die je aan God kunt stellen. Ik kan je van te voren zeggen:

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Sleutel tot Persoonlijke Effectiviteit

Sleutel tot Persoonlijke Effectiviteit ITASC Nederland BV Aalsterweg 291c 5644 RE Eindhoven 040-2115020 www.itasc.nl 1 1. Wat is het enneagram? Het Enneagram is de neerslag van een theorie, een model van persoonlijkheids-structuren. Lijkt moeilijker

Nadere informatie

Er zal geen verzengende hitte, geen dorst en geen honger meer zijn want Hij zal ze weiden aan water dat vloeit uit het hart der woestijn.

Er zal geen verzengende hitte, geen dorst en geen honger meer zijn want Hij zal ze weiden aan water dat vloeit uit het hart der woestijn. VESPER op woensdag maart 016 in de Dorpskerk te Bloemendaal aanvang: 19.15 uur Liturgen: Agneta Markusse en Ali Bos Pianist: Janny van der Meer Thema: 'De vreemdeling in ons midden' STILTE VOOR DE VESPER

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

Emotie en gevoel in fotografie

Emotie en gevoel in fotografie JE BENT NU BIJ ART & CULTURE Emotie en gevoel in fotografie Fotografe Jenny Boot, geboren in Sneek (1969) begon in 2005 met fotograferen. Ze fotografeert mensen, want mensen boeien haar, ze wil graag emotie

Nadere informatie

Master Your Own Life Jouw weg naar Succes & Geluk Werkboek Les 4: Je wordt wat je denkt

Master Your Own Life Jouw weg naar Succes & Geluk Werkboek Les 4: Je wordt wat je denkt Master Your Own Life Jouw weg naar Succes & Geluk Werkboek Les 4: Je wordt wat je denkt Leroy Seijdel Company Les 4: je wordt wat je denkt Als je niet leeft zoals je denkt, ga je denken zoals je leeft

Nadere informatie

Persoonlijkheidstesten

Persoonlijkheidstesten Persoonlijkheidstesten De gratis korte persoonlijkheid test De eerste test die ik heb gemaakt is een gratis test. Deze test bestaat uit één vraag waar wordt gevraagd een van de negen figuren te kiezen.

Nadere informatie

Spiritueel dagboek. Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits

Spiritueel dagboek. Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits Spiritueel dagboek Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits Voorwoord: Een spiritueel dagboek 5 Waarom een spiritueel dagboek? 7 Om bewuster te leven en te handelen Aandachtspunten

Nadere informatie

Bescherm je foto s met een watermerk

Bescherm je foto s met een watermerk Bescherm je foto s met een watermerk Het is vervelend wanneer een ander met je foto's aan de haal gaat. Je steekt er niet alleen tijd en moeite in maar ook wettelijk heb je rechten over je eigen foto's.

Nadere informatie

Liefdesgedichten schrijven

Liefdesgedichten schrijven Deze les hoort bij het boek Wil jij... met mij? geschreven door Rian Visser met tekeningen van Annet Schaap en gepubliceerd door uitgeverij Moon. Doel: leerlingen zelf gedichten laten schrijven Leeftijd:

Nadere informatie

Leiderschap is van iedereen

Leiderschap is van iedereen Leiderschap is van iedereen Eddy Karrenbelt Als u het wenkend perspectief leest in het boekje mensenzorg voor de transitie in de Langdurige Zorg. Dan vindt u het streefbeeld gedreven professionals. In

Nadere informatie

Gids voor het maken van een fotoreportage www.juniorreporter.nl

Gids voor het maken van een fotoreportage www.juniorreporter.nl Groene journalistiek door jongeren Gids voor het maken van een fotoreportage www.juniorreporter.nl Junior Reporter Groene journalistiek door jongeren JUNIOR REPORTER maakt onderdeel uit van Young Reporters

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Piet Huijgens AV AFIAP

Piet Huijgens AV AFIAP Piet Huijgens AV AFIAP Deze geeft u wat handvaten die u kunt toepassen in uw AV Het is geen vervanging van de Workshop AV die dieper op de materie ingaat met veel visuele voorbeelden die het geheel een

Nadere informatie

Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan?

Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan? Les 1: Een poëziekaart maken poëziekaart Lees over Verbonden zijn. Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een Verbonden zijn De Nieuwsbegrip leesles gaat over de ramadan. Tijdens de ramadan voelen

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

Fotografie tips voor betere landschapsfoto's

Fotografie tips voor betere landschapsfoto's Fotografie tips voor betere landschapsfoto's Dit artikel geeft je 10 praktische fotografie tips omtrent compositie, camera instellingen en belichting, die je zullen helpen betere landschapsfoto's te maken.

Nadere informatie

Gemeente in Christus,

Gemeente in Christus, meditatie voor 3 mei 2015 thema geloof EN wetenschap Gemeente in Christus, Misschien heb je wel eens gehoord van de film The Matrix, of misschien heb je m zelfs wel eens gezien. De film gaat over een kleine

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Persoonlijkheidsprofiel. Anoniem

Persoonlijkheidsprofiel. Anoniem Anoniem 2012 1. Inleiding Dit is jouw persoonlijkheidsprofiel. Het profiel is gebaseerd op de antwoorden die jij hebt gegeven in de vragenlijst. Jouw antwoorden zijn vergeleken met die van een grote groep

Nadere informatie

Hartelijk Welkom bij

Hartelijk Welkom bij Hartelijk Welkom bij Tienduizend redenen Opwekking 733 De zon komt op, maakt de morgen wakker; mijn dag begint met een lied voor U. Heer, wat er ook gebeurt en wat mij mag overkomen, laat mij nog zingen

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

In het licht van de. volle maan PUBLISHING HOUSE

In het licht van de. volle maan PUBLISHING HOUSE In het licht van de volle maan MORYA Geert Crevits MAYIL PUBLISHING HOUSE Voorwoord De twaalf teksten in dit boekje en op de cd zijn ontstaan op een bijzondere manier; niet vanuit het denken van een schrijver,

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 12 3 4 INLEIDING Een ieder die niet zijn kruis draagt en achter Mij aankomt, die

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Zelf Management & communicatie. Alle Opdrachten

Zelf Management & communicatie. Alle Opdrachten Zelf Management & communicatie Alle Opdrachten Door: Tim Janssen Klas: GDD1A Datum 01 12 2014 Beschrijf jouw streven op een s.m.a.r.t. manier ik wil voor het einde van de opleiding mijn eigen spel uitgeven.

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Wat wil jij? Wat wil ik?

Wat wil jij? Wat wil ik? Alle formulieren bij het boek Wat wil jij? Wat wil ik? ALLE PAGINACIJFERS KOMEN OVEREEN MET DE PAGINANUMMERS IN HET BOEK UITGEVERIJ BOEKENCENTRUM ZOETERMEER eens oneens 1 Ik vind mijzelf aantrekkelijk

Nadere informatie

Liturgie voor de scholendienst 2015

Liturgie voor de scholendienst 2015 Liturgie voor de scholendienst 2015 Kerk van de Nazarener & Christelijke Basisschool De Vliet Klaaswaal Zondag 1 februari Thema: Bestaat God (eigenlijk wel)? Welkomstwoord Uitleg over de kerk Kinderopwekking

Nadere informatie

Assertiviteit. BOL 1 e jaars AG studenten

Assertiviteit. BOL 1 e jaars AG studenten BOL 1 e jaars AG studenten In de beroepspraktijk verwacht men van je dat je kunt opkomen voor jezelf en voor je opvattingen over je stage, de hulpverlening etc. Men verwacht tegelijkertijd dat je dit op

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN?

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt met het spelen van games. Je beseft dat je hierdoor in de problemen kunt raken: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk GEWASSEN IN WATER Inhoud: Vanuit de dopeling gezien een statement dat hij in het watergraf alles wat oud is achter zich laat. Hij weet niet alles, kent nog niet

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

Thema: Wees ons nabij VOORBEREIDING

Thema: Wees ons nabij VOORBEREIDING Orde voor de dienst bij de laatste zondag van het kerkelijk jaar Ontmoetingskerk Noordeloos 20 november 2016 Thema: Wees ons nabij Voorgangers: drs. Lizanne Bak en ds. Annette Driebergen Organist: Pim

Nadere informatie