België - Belgique P.B. - P.P Hasselt 1 12/1605

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "België - Belgique P.B. - P.P. 3500 Hasselt 1 12/1605"

Transcriptie

1 EXTRA EDITIE : OKTOBER 2004 Afgiftekantoor 3500 Hasselt 1 P Afzender : Natuurpunt Limburg Vorststraat Hasselt België - Belgique P.B. - P.P Hasselt 1 12/1605

2 natuurpunt Limburg Beste Limburger, Oktober, de ultieme herfstmaand. Het najaar betekent niet dat je binnen hoeft te zitten. Wandelen kan in dit jaargetijde een zinnenprikkelende ervaring zijn. De nog zachte temperaturen en kleurrijke herfsttaferelen nodigen uit tot een wandeling in de natuur. In dit nummer zetten we voor jullie een prachtig Limburgs natuurgebied in de spotlights. Zammelen is namelijk zo een plek waar je van die zààlige herfstwandelingen kan maken. Geniet ervan! Oktober, paddestoelentijd. Zeg herfst en grote kans dat je dan aan paddestoelen denkt. Sommigen zijn lekker, andere doodsgevaarlijk. Maar hoe je het ook draait of keert ze behoren tot de kroonjuwelen van onze natuur. Waar vind je ze? In dit tijdschrift lees je er al iets over. Maar onze échte zwamspecialisten schreven er een atlas over : Paddestoelen in Limburg. Dit unieke werkstuk is voor 35 te koop in de Standaard Boekhandel of in het Groene Huis. Veel leesplezier! De redactie Foto's + cover : Jeroen Mentens 2 P.S. Binnenkort krijgt u weer een vraag tot vernieuwing van uw lidmaatschap in de bus. Wij hopen alvast dat Natuurpunt uw vertrouwen waard blijft.

3 In dit nummer : De tuin van Trees... 4 Het Nationaal Park Hoge Kempen... 6 Wonderlijke zwammen... 8 Zwammen in beeld De trap van Paal Op ontdekking in Zammelen Vergeet niet te genieten

4 De tuin van Trees Foto : Chantal De Schepper In oktober doet de herfst zijn intrede. De natuur barst van de kleuren : herfstbladeren, vruchten en zaden van bloemen en struiken of wondermooie paddestoelen. Bedauwde spinnenwebben zorgen voor sfeer in de ochtend. De natuur bereidt zich stilaan voor op de winter. Ook in de tuin maken we nog enkele voorbereidingen voor onze winterslaap. Bollen voor een kleurrijke lente Door nu bolgewassen te planten, kan je het gazon in het voorjaar (op ogenblikken waarop het niet frequent gebruikt worden) omvormen tot een bloementapijt. Plant zo natuurlijk mogelijk, zeker niet in een rij of in een cirkeltje. Een goeie tip is om de bloembollen in de lucht te gooien en ze te planten waar ze op de grond vallen. Op deze manier krijg je een natuurlijker effect. Wens je een kort gemaaid gazon in de zomermaanden, dan kies je best voor vroegbloeiende bolgewassen. Het maaien mag gebeuren als de bladeren van de bollen geel zijn. Een blad voor de grond Afgevallen bladeren moet je niet verwijderen uit de beplanting, je planten zullen je dankbaar zijn. In de natuur blijft de grond gezond doordat bladeren, twijgjes, bloemen en vruchten verteren tot een laag organisch afval (humus). Bovendien is deze humuslaag een voedsel- en schuilplaats voor talrijke dieren zoals egels en lieveheersbeestjes. De humuslaag zorgt ervoor dat water langer vastgehouden wordt en matigt temperatuurschommelingen in de grond. Heb je toch te veel bladeren dan kan je deze verwerken in een bladcontainer. Dit is een eenvoudige constructie met draad, waar je alle bladeren in verzamelt. Het volgende jaar krijg je bladcompost in de plaats. Moeilijker verterend blad zoals eik en beuk kan je verzamelen in een wachthoop. Deze maak je bij voorkeur dicht bij de composthoek. Volgend jaar kan je deze bladeren goed gebruiken bij het composteren om vb te mengen met gazonmaaisel. Door in de herfst bollen te planten, heb je al vroeg in de lente een kleurrijke tuin. 4

5 Een wilde peen vormt na de bloeiperiode een gezellig nestje Voor degelijk advies kan je steeds terecht bij de milieudienst van je gemeente. Bij het bezoekerscentrum De Wulp in Neerpelt kan je elke 3de zondag van 14u tot 16u terrecht met je vragen. Lui zijn is een gave Traditioneel worden uitgebloeide vaste planten onmiddellijk afgeknipt. Dat ruimt inderdaad op, maar uitgebloeide en verdroogde bloemen of zaaddozen kunnen prachtig van kleur of vorm zijn en ze beschermen de planten tegen vorst. Vaste planten in het voorjaar opruimen bespaart je een hoop werk én het is goed voor je planten. Goed voor de rug Spitten tussen de planten om het onkruid te snel af te zijn, hoeft ook al niet. In de bodem zitten heel wat bodemdiertjes die goed zijn voor je planten en die elk hun eigen plaats hebben. Je hebt beestjes die vlak onder de grond leven. Maar je hebt ook beestjes die het wat dieper opzoeken. Als je in de herfst gaat spitten, haal je deze zonering overhoop. Heel wat bodemdiertjes zullen sterven bij de eerste vorst en de bodem verliest daardoor haar natuurlijke evenwicht. Anderzijds breng je net door het spitten ongewenste onkruidzaden naar boven en geef je ze een uitstekende startpositie in het voorjaar. Niet spitten bespaart je dus werk in de herfst en in de lente. Uitgebloeid! Maar nog steeds fotogeniek De tuin van Trees is vrij te bezichtigen bij Regionale Milieuzorg, Grote Baan 176 te Houthalen-Helchteren. Een bladcontainer kan je zelf makkelijk in elkaar knutselen 5

6 Het Nationaal Park Hoge Kempen De meeste Limburgers hebben het al regelmatig in de krant gelezen : wij krijgen het eerste Nationaal Park in Vlaanderen! Iets waar we best trots op mogen zijn. En de Limburgse leden van Natuurpunt zitten op de eerste rij. Vanaf nu elk kwartaal te lezen in dit tijdschrift : het vervolg verhaal van het Nationaal Park Hoge Kempen De meeste kennen we enkel van de TV : de oude Daktari-films in de Afrikaanse Parken of de geweldige documentaires van het Yellow Stone National Park in Amerika. Dichterbij kunnen we op bezoek in het wat drukke Nationaal Park Hoge Veluwe in Nederland. Maar binnenkort moeten we er niet meer de grens voor over. We krijgen een eigen Limburgs Nationaal Park! Een Nationaal Park is een aanééngesloten natuurgebied van minstens hectaren groot. Op het zandige plateau van de Hoge Kempen tussen Genk en Maasmechelen ligt een bijna ongerept bos- en heidegebied van meer dan hectaren groot. Nergens anders in het dichtgebouwde Vlaanderen vind je nog zo n grote groene ruimte. Een unieke kans. En iets om te koesteren. Maar er is nog een lange weg te gaan. Voor de ontwikkeling van dit Nationaal Park heeft de Vlaamse overheid een opdracht gegeven aan het Regionaal Landschap Kempen en Maasland. Een projectbureau onder leiding van Johan Van Den Bosch zal gedurende de volgende jaren het Park ontwikkelen. Een hele uitdaging. Bossen en heiden verdienen een opknapbeurt, barrières zoals de E314 worden overbrugd met ecoducten en activiteiten die er niet thuishoren (zoals wildcrossen of zandgroeves) moeten verdwijnen. Pas dan zal het gebied aantrekkelijk genoeg zijn voor de bezoekers. Naast een assortiment fiets- en wandelpaden krijgen die trouwens ook de gelegenheid om op een georganiseerde manier verloren te lopen. We komen er nog op terug 6

7 Mechelse Heide. Foto's : Erwin Christis Vlaamse Gaai. Dopheide. Een ambitieus project dus. Maar ook een hele uitdaging. Eindelijk kunnen we als Limburgers onze groene troeven tegenover de rest van Vlaanderen uitspelen. En er valt heel wat over te vertellen. De redactie van dit tijdschrift krijgt de unieke gelegenheid om de ontwikkelingen mee te volgen over de schouder van het projectbureau. Een voorrecht dat we onze leden niet willen onthouden. Daarom vanaf nu tot de finish : het vervolg verhaal van het Nationaal Park Hoge Kempen. Nationaal Park Hoge Kempen As Eisden Maasmechelen Zutendaal Lanaken Voor meer info : PROJECTBUREAU NATIONAAL PARK HOGE KEMPEN Winterslagstraat Genk tel. 089/ fax 089/

8 Wonderlijke zwammen In de herfst als het vochtig is en de bladeren vallen van de bomen dan schieten de paddestoelen als euh ja als zichzelf uit de grond. De paddestoelen die wij boven de grond zien, zijn eigenlijk alleen maar de vruchten van de zwam. Net zoals de appel aan een boom. De zwam zelf leeft als een enorm kluwen van fijne draadjes onder de grond. In vroegere tijden, toen magie nog belangrijker was als wetenschap had men een unieke manier om natuurfenomenen uit te leggen. Een hele kring paddestoelen die op één nacht in het gras verscheen, kwam van heksen die daar in een ronde hadden gedanst. Een rode paddestoel met witte stipjes? De natuur kan dat toch niet zelf zo mooi maken, dat moet kabouterwerk zijn. Kleine zitbankjes op dode stronken hout in het bos? Elfenbankjes natuurlijk! Maar er zijn ook andere vreemde en wrede combinaties, zoals de rupsendoder die parasiteert op vlinderpoppen onder de grond. Je kan af en toe zelfs kannibalen onder de paddestoelen tegenkomen zoals de kostgangerboleet die parasiteert op aardappelbovist. Symbionten zijn zwammen die samenleven met een plant terwijl beide daar voordeel uit halen. Veel bomen en struiken doen hun voordeel met dit samenlevingscontract. De zwamvlok is verweven met de worteltopjes van de planten. Hij zorgt er voor dat de plant voldoende water en voedingsstoffen kan opnemen. In ruil voor deze dienst krijgt de zwam energie onder de vorm van suikers die gevormd zijn in de bladeren van de plant. Sommige symbionten hebben hun Elfenbankjes. Foto : Marcel Bex Sapro wie? Zwammen zijn in staat om de meest ingewikkelde stoffen af te breken. En ze doen dat op verschillende manieren. Naar hun leefwijze kun je ze in 3 groepen indelen : parasieten, symbionten en saprofyten. Parasieten zijn zwammen die ten koste leven van andere organismen. Vaak vind je ze op bomen zoals de berkenzwam en de zwavelzwam. 8

9 De groene knolamaniet lijkt op de weidechamignon, maar is toch dodelijk verschillend. Foto : André van de Sande Eetbare Cantharellen. Foto : André van de Sande eigen specifieke partner zoals de vliegezwam die meestal onder berken is te vinden of het eekhoorntjesbrood dat meestal bij eiken is te vinden. De saprofyten zijn de opruimers. Ze leven van dode organische resten zoals stammen, takken, en bladeren en verkruimelen die zodanig dat ze weer als voedingsstoffen kunnen opgenomen worden door andere planten. Noem ze gerust de vuilnismannen van de natuur. De inktzwammen zijn zo n bekende groep saprofyten. Kenmerkend voor deze paddestoelen is dat de plaatjes in de hoed wanneer ze rijp zijn beginnen te vervloeien in een zwarte inktachtige vloeistof. Zwavelzwam. Foto : Maurice Vanoppen Smakelijk of dodelijk? Vóór de tijd van de conserven en de import stonden er in de herfst vaak paddestoelen en noten op het menu. Kennis over welke soorten eetbaar waren, werd van generatie op generatie doorgegeven. De cantharel (ook wel hanenkam genoemd) en de weidechampignons werden gretig verzameld. De vrij algemene maar dodelijk giftige groene knolamaniet werd daarentegen gemeden als de pest. Er zijn inderdaad zeer smakelijke paddestoelen in de vrije natuur. Maar veel soorten lijken gevaarlijk sterk op elkaar. En soms zit daar eentje tussen die je maar één keer kan eten. Geniet daarom van paddestoelen door ze te bewonderen in hun natuurlijke standplaats. En spring voor het culinaire genot even binnen in de supermarkt. Vele zeer smakelijke soorten zoals de oesterzwam, de weidechampignon en de overheerlijke shiitake zijn daar het ganse jaar door te verkrijgen. Smakelijk! Op 7 november kan je mee op paddestoelen ontdekkingstocht. We vertrekken om 14uur op de parking van het Provinciaal Domein Nieuwenhoven. Info : Afdeling Aulenteer, Pascal De Leersnijder 011/

10 Je hebt paddestoelen met aan de onderkant plaatjes zoals de vliegenzwam. Foto : Marcel Bex Zwammen in beeld Wereldwijd zijn er tot dusver zo n verschillende soorten paddestoelen beschreven. En in Vlaanderen alleen al komen er enkele duizenden voor. Paddestoelen zijn er dan ook in alle soorten en maten. Op deze pagina s vind je een impressie. Er zijn er met buisjes zoals het eekhoorntjesbrood. Foto : Marcel Bex En je hebt paddestoelen die hun sporen vormen in hun buik zoals de aardappelbovist. Foto : Marcel Bex 10

11 De morieljes hebben een wel zeer merkwaardig geplooide hoed en steken hun kop op in de lente. Foto : André van de Sande Het judasoor is vaak te vinden op vlier. En is daar naar verluidt op gegroeid nadat Judas er zijn zonden aan had gebiecht. Foto : Marcel Bex Opmerkelijk : Het grootste levende wezen op aarde is niet de blauwe vinvis, of de Californische redwoodeik. Het record staat op naam van een honingzwam in de Amerikaanse deelstaat Oregon. Al meer dan jaar breidt het zijn zwamvlok uit tussen de wortels van bomen. En verspreid over 880 hectare (!) schieten zijn vruchtlichamen als paddestoelen uit de grond. De grote stinkzwam met zijn fallusachtig uiterlijk ontspruit uit een wit bolletje met een staartje dat men duivelsei noemt! Foto : André van de Sande Deze geleiachtige massa heet gele trilzwam. Foto : Marcel Bex 11

12 Gestelse Molen Verbindingsbeek met 12 vistrappen De trap van Paal In de vallei van de Zwarte Beek in Paal heeft onze vereniging dit jaar een uniek project uitgevoerd. We bouwden er de grootste vistrap van het land. Al eens afgevraagd waarom vissen de trap nemen? De economie moet draaien, wordt vaak gezegd. Vroeger nam men dat nogal letter lijk op. Om een houtzaag of maalsteen te laten bewegen, werden water molens op onze Limburgse beken gebouwd. Een beek opstuwen en het vallende water over een rad te leiden, het leidde lang geleden tot grote bedrijvigheid. Intussen is het belang van watermolens voor de economie verdwenen. Maar het blijven wel mooie cultuurelementen op onze waterlopen. En die moeten we koesteren. Onze vissen doen dat niet. Zij kunnen het hoogteverschil van de stuw niet overbruggen. En dus blijven vele vispopulaties in dezelfde beek voor altijd van mekaar gescheiden. Op de Zwarte Beek in Paal (deelgemeente van Beringen) ligt de mooie Gestelse Molen. Het hoogteverschil aan de stuw bedraagt maar liefst 1,60 meter! Daarover springt zelfs de meest atletische zalm niet. Maar hoe moeilijker het probleem, des te creatiever is de oplossing. We bouwden een vistrap Een tiental jaren geleden kocht onze vereniging het aanpalende gebied. Dat werd dit jaar op de schop genomen om een verbindingsbeek te graven met daarin 12 vistrappen. Dat zijn eikenhouten damplanken die V-vormig zijn uitgezaagd en dwars op de waterloop zijn geplaatst. Elke trap heeft een verval van slechts 12 cm. Hierover kunnen de vissen wél makkelijk heen wippen. Als extraatje werd de nieuw gegraven geul in verbinding gesteld met enkele plassen. Hier kunnen de volwassen vissen in rustig water paaien. Alhoewel de kikkers zijn er al druk aan het ravotten. 12

13 Een pasgeplaatste vistrap en dezelfde constructie 4 maanden later. De natuur heeft al snel haar plaats terug ingenomen. Binnenkort wordt dit verbindingsstuk aangesloten op de Zwarte Beek en komen de vistrappen onder water te staan. De vissen kunnen dan de trap nemen. Partners in Natuur De uitvoering van zo n prestigieus project kost handenvol geld. Gelukkig vielen we in de prijzen! Het was een fijn gevoel te weten dat we er niet alleen voorstonden. Vooral de steun van ons Limburgse provinciebestuur was heel erg voelbaar. Maar ook de Afdeling Water van de Vlaamse gemeenschap én de Provinciale Visserijcommissie deden hun duit in het vistrapzakje. Bedankt daarvoor! 13

14 ONTDEK DE VISTRAPPEN VAN DE GESTELSE MOLEN OP ZONDAG 7 NOVEMBER We nodigen julie graag uit voor een korte wandeling en een hart versterkend drankje. Iedereen is welkom vanaf 14 uur. Elk half uur kan je aansluiten bij een wandeling doorheen het waterlabyrint rond de Gestelse molen. De laatste wandeling start om 16u30. Hoe geraak je er? Vanaf de E313 neem je afrit 26 en rij je richting Beringen. Voor de brug over het Albertkanaal ga je naar rechts richting Lummen (N717). Halverwege deze weg sla je rechts de Sint-Sebastiaensstraat in. Vanaf hier hangen er pijlen. OF Vanaf de E314 naam je eveneens afrit 26 en rij je richting Beringen (N717). Halverwege deze weg sla je links de Sint-Sebastiaensstraat in. Vanaf hier hangen er pijlen. 14

15 Op ontdekking in Goed verscholen tussen de Haspengouwse boomgaarden prijkt het kerktorentje van Zammelen. Zammelen Weinigen weten waar Zammelen ligt. Maar als je er éénmaal bent geweest, kom je gegarandeerd terug. Nabij dit piepkleine gehuchtje, goed verborgen in het heuvelende Haspengouw, ligt een knus natuurgebiedje. Intussen al 15 jaar toevertrouwd aan onze vereniging. Wij trokken op ontdekking en ontmoetten er Geert en Kris, 2 natuurvrienden die het gebied verzorgen. En een speciale band met mekaar hebben Wat maakt dit natuurgebied zo bijzonder? [Kris] Alhoewel klein in oppervlakte (15 hectaren), is er een grote variatie aan natuur. Dat komt omdat de natte Mombeekvallei zich als een kleine canyon door het landschap snijdt. Nat en droog liggen vlakbij mekaar. En dat maakt het boeiend. Poelen vol leven en bloemrijke graslanden met orchideeën vlak langs steile hellingbossen en oude boomgaarden waarin zeldzame dassen leven. Nochtans is Haspengouw toch een echte landbouwstreek? [Geert] Tja, toen we 15 jaar geleden startten met de aankoop van het gebied was er wel wat onrust 15

16 Zammelse koeien onderhouden de graslanden. Vanaf het kijkplatform in Zammelen, krijg je een ander zicht op Haspengouw. Even afgesneden van de rest van de wereld. Wandelen door een holle weg is altijd een unieke ervaring. in het kleine boerendorpje. Gronden kopen voor natuurbescherming, dat gaf argwaan. Maar die tijd is lang voorbij. Vele inwoners genieten nu van het gebied. En met enkele boeren wordt goed samengewerkt. Hun koeien onderhouden onze graslanden. We zijn benieuwd. Hoe kunnen onze lezers het gebied ontdekken? [Kris] Zammelen staat bij wandelliefhebbers bekend als een vijf sterren wandelgebied. Vanaf het kerkje zijn 3 prachtige trajecten uitgezet. Via kastanjehouten plankenpaden, trapsystemen en typische draaipoortjes ontdek je de mooiste plekjes van het natuurgebied. Maar ook het Haspengouwse landschap komt aan bod. Je wandelt dwars door prachtige hoogstamboomgaarden en holle wegen. En er staat zelfs een heuse uitkijktoren van waar je over de streek kan uitkijken. Jullie zijn meer dan vrienden van mekaar [Kris] Natuurvrienden en schoonbroers. Geert heeft inderdaad mijn zus aan de haak geslagen. [Geert, lachend] Neen hoor, het was andersom! 16

17 15 JAAR ZAMMELEN : UNIEKE WANDELING OP ZONDAG 7 NOVEMBER Naar aanleiding van het 15-jarige jubileum nodigt Natuurpunt afdeling Kortessem je op zondag 7 november vanaf 14 uur uit voor een unieke wandeling door Zammelen. Geert (links) en Kris, schoonbroers en partners in natuur. Na de wandeling word je getrakteerd op een frisse pint en een stevige hap. Meer info : of 011/ Het Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren richtte in Zammelen één van de mooiste wandelgebieden van Haspengouw in. Je krijgt een wandelkaart thuis gestuurd als je 2,50 overschrijft op rek.nr van RLH. 17

18 ACTIVITEITENKALENDER Vergeet niet t ZATERDAG 16 OKTOBER Beringen 25 jaar vallei van de Zwarte Beek Vanaf uur medewerkersdag, parking Koerselse Heide Vanaf uur academische zitting, casino Beringen-Mijn Info : Bezoekerscentrum De Watersnip 011/ Vooraf inschrijven noodzakelijk (tot 10 oktober) ZONDAG 17 OKTOBER Hechtel-Eksel Herfsttocht in Den Brand' Vertrek om u Parking Den Brand, Kamertstraat Hechtel Info : Afdeling Hechtel-Eksel Johan van den Bosch 011/ Lanaken Paddestoelenwandeling Vertrek om u Parking Kinderboerderij Pietersheim Info : afdeling Maasland-Zuid Ronny Boeykens 0477/ Lummen Op zoek naar paddestoelen en hun bewoners Vertrek om u Kerk Meldert Lummen Info : afdeling Lummen 013/ ZATERDAG 23 OKTOBER Tongeren Halloweentocht Vertrek om u De Kevie Info : werkgroep De Kevie Roger Nijssen 012/ ZONDAG 24 OKTOBER Bocholt Paddenstoelenwandeling Vertrek om u Smeetshofhoeve, zijstraat van Weerterweg Info : afdeling Bocholt Rik Bosmans 089/ Ham Wandeling Vertrek om u natuurcentrum Den Haas (langs kanaal Dessel- Kwaadmechelen) Info : afdeling Ham Willy Geenen 011/ ZONDAG 31 OKTOBER Kiewit Halloweentocht Vertrek tussen u en u, domein Kiewit Info : 011/ Vooraf inschrijven -14 jaar : 2 / +14 jaar : 3 Munsterbilzen Wandeling in het Munsterbos Vertrek om u parking van de speeltuin/vijvers, Waterstraat te Munsterbilzen. Einde rond u. Info : afdeling Zuidoost-Limburg Jaak Aerden 089/ Hoeselt Excursie in het Wijngaardbos Vertrek om 13.00u parking sporthal, Koutermanstraat te Alken Info : afdeling Alken Pierre Vandersmissen 011/ ZONDAG 7 NOVEMBER Koersel Legendewandeling Vertrek om u Bezoekerscentrum De Watersnip, Koersel Beringen Info : 011/ Lommel Wandeling in de Wateringen Vertrek om Wateringhuis (einde straat) Info : afdeling Noord-Limburg Albert Mertens 011/ Sint-Lambrechts-Herk Hondenwandeling/Mombeek Vertrek om 14u, Steenberg 58, Sint-Lambrechts-Herk Info : afdeling Herk en Mombeek, René Neutelaers 011/ Sint-Truiden Paddenstoelenwandeling Vertrek om 14u Nieuwenhoven. Info : afdeling Aulenteer, Toerisme Sint-Truiden Chris Marneffe, Pascal De Leersnijder 011/ ZONDAG 14 NOVEMBER Alken Duurzame landbouw bezoek aan landbouwbedrijf Martens aan de Laagbulsstraat Gevolgd door koffie met vlaai Vertrek om 14.00u : parking sporthal, Koutermanstraat te Alken Info : afdeling Alken Pierre Vandersmissen 011/ Vooraf inschrijven. Borgloon Vredige landschapswandeling Vertrek om u Speelhof, Borgloon-centrum Info : afdeling Borgloon Luk Robijns 012/

19 e genieten... ACTIVITEITENKALENDER ZONDAG 21 NOVEMBER Koersel Natuurfilmnamiddag uur Bezoekerscentrum De Watersnip, Koersel - Beringen Info : 011/ Leopoldsburg Herfstwandeling in de Vallei van de Grote Beek Vertrek om u cultureel centrum van Leopoldsburg Info : afdeling Leopoldsburg-Heppen Guy Vanzeir 011/ Zutendaal Boeiende natuurwandeling rond de Hesselsberg Vertrek om u Vijverplein, centrum Zutendaal Info : afdeling Zutendaal Martine Nijs 089/ Stevig schoeisel aangeraden. ZONDAG 28 NOVEMBER Munsterbilzen Wandeling in het Munsterbos Vertrek om u parking van de speeltuin/vijvers, Waterstraat te Munsterbilzen. Einde rond u. Info : afdeling Zuidoost-Limburg Jaak Aerden 089/ Zelem Winterwandeling Vogels Vertrek om Kerkplein Zelem, Zelem-Halen Info : afdeling Regio Zelem 0494/ ZONDAG 28 NOVEMBER Hoge Venen Dagtocht naar het dak van België Vertrek : 8u30 parking warenhuis Carrefour, t.h.v. op-en afrit 27 van de E 313, Hasselt-West (ex Bigg s) terug omstreeks 19u00 Info : afdeling Hasselt-Zonhoven, Albert Steensels 011/ Munsterbilzen Wandeling in het Munsterbos Vertrek om u parking van de speeltuin/vijvers, Waterstraat te Munsterbilzen Einde rond u Info : afdeling Zuidoost-Limburg Jaak Aerden 089/ Zelem Winterwandeling Vogels Vertrek om Kerkplein Zelem, Zelem-Halen Info : afdeling Regio Zelem 0494/ ZATERDAG 4 DECEMBER Alken Ledenfeest Traditionele kaas- en wijnavond in het Sint-Jorisheem te Alken Info : afdeling Alken Pierre Vandersmissen 011/ ZONDAG 5 DECEMBER Koersel Vogels in de winter Vertrek u -Bezoekerscentrum De Watersnip, Koersel - Beringen Info : 011/ Mettekoven Winterwandeling Vertrek : om 14u Sint-Martenshof, Mettekoven Info : afdeling Aulenteer, Toerisme Sint-Truiden Daniëlle Kevers, George Ruyloft 011/ ZATERDAG 11 DECEMBER Kiewit Hubert Lehaen presenteert een schitterende dia-reeks over het Natuurpuntgebied Het Hageven in Neerpelt 20u00 22u30 : biolokaal, Domein Kiewit, Putvennestraat z/n, Hasselt Info : afdeling Hasselt-Zonhoven Jos Coteur 011/ Hechtel-Eksel Beheerswerken (plaggen) Spiekelspade Van 9.00 u tot 12.00u Katershoeve, Hechtel Info : Afdeling Hechtel-Eksel Johan van den Bosch 011/ ZONDAG 12 DECEMBER Borgloon Jaareindewandeling Vertrek om u Speelhof, Borgloon-centrum Info : afdeling Borgloon Luk Robijns 012/ ZONDAG 19 DECEMBER Koersel Natuurfilmnamiddag uur Bezoekerscentrum De Watersnip, Koersel-Beringen Info : 011/ Zelem Jaarafsluiting : korte wandeling en terugblik op 2004 Vertrek om BKSJ-heem, Oude Schansstraat, Zelem-Halen Info : afdeling Regio Zelem 013/ ZONDAG 26 DECEMBER Munsterbilzen Wandeling in het Munsterbos Vertrek om u parking van de speeltuin/vijvers, Waterstraat te Munsterbilzen Einde rond u Info : afdeling Zuidoost-Limburg Jaak Aerden 089/

20 natuurpunt Limburg Colofon Foto : Jeroen Mentens Dit tijdschrift wordt gratis verspreid op exemplaren aan de leden van Natuurpunt in Limburg. Volgende uitgave : December 2004 Verantwoordelijke uitgever : Erik van Esch, Vorststraat 2, 3500 Hasselt Redactie : Natuurpunt Limburg, Vorststraat 2, 3500 Hasselt, tel : 011/ Foto's : Natuurpunt Limburg, Vlaams Bezoekerscentrum De watersnip, LRH, Bart Paesen en Ilse Ideler Grafische vormgeving : nextdada bvba, Hasselt Druk : Drukkerij Profeeling bvba, Beringen Gedrukt op 100% ongebleekt en gerecycleerd papier Lid worden van Natuurpunt : Het lidmaatschap bedraagt 20 en is geldig voor het hele gezin. Overschrijven op rekeningnummer Website :

1. Geheimen. 2. Zwammen

1. Geheimen. 2. Zwammen 1. Geheimen 'Geen plant en geen dier' Een paddestoel is zeker geen dier, maar een plant is het ook niet. Ze hebben geen groene bladeren om zonlicht op te vangen. Bovendien groeien paddestoelen in het donker.

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

klimaatstad herfst Paddenstoelen klimaatstad

klimaatstad herfst Paddenstoelen klimaatstad herfst Paddenstoelen Schrijf hier je naam... Stad Gent Milieudienst Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen 2014 Driepikkelstraat 32 9030 Mariakerke ( 09 226 15 01 7 bourgoyen.educatie@gent.be geen gezwam...

Nadere informatie

Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond!

Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond! Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond! Raadseltje: Een stoel in een bakje zie ik in de koelkast

Nadere informatie

België - Belgique P.B. - P.P. 3500 Hasselt 1 12/1605

België - Belgique P.B. - P.P. 3500 Hasselt 1 12/1605 DRIEMAANDELIJKS : SEPTEMBER / OKTOBER / NOVEMBER 2004 JAARGANG 1 NUMMER 1 Afgiftekantoor 3500 Hasselt 1 P409862 Afzender : Natuurpunt Limburg Vorststraat 2 3500 Hasselt België - Belgique P.B. - P.P. 3500

Nadere informatie

G O K - I N D I C A T O R E N B I J L E E R L I N G E N I N B a O EN S O

G O K - I N D I C A T O R E N B I J L E E R L I N G E N I N B a O EN S O S T A R T P A G I N A Welkom op de startpagina van de cijfers over de GOK-en bij leerlingen in het basis- en secundair onderwijs! De cijfers over de GOK-en (lees: leerlingkenmerken voor financiering) zijn

Nadere informatie

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst Rivierenhof Handleiding Opgesteld door de domeinwachters >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst INLEIDING Het zelf -doe pakket bestaat uit een bewegwijzerde

Nadere informatie

natuurpunt HamontAchel Neerpelt Overpelt Lommel Bocholt Bree Peer HechtelEksel Kinrooi burg Maaseik MeeuwenGruitrode Beringen Tessenderlo

natuurpunt HamontAchel Neerpelt Overpelt Lommel Bocholt Bree Peer HechtelEksel Kinrooi burg Maaseik MeeuwenGruitrode Beringen Tessenderlo EXTRA EDITIE : DECEMBER 2004 Afgiftekantoor 3500 Hasselt 1 P409862 België - Belgique P.B. - P.P. 3500 Hasselt 1 12/1605 Afzender : Natuurpunt Limburg Vorststraat 2 3500 Hasselt NATUUR.GEBIEDEN < 10 ha

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN 3 8 6 10 ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is...... een vaste plant met een houten stam en een kruin, alleen noemen de onderdelen anders dan bij een plant. Delen van de boom Laat de kinderen

Nadere informatie

Schimmels. http://www.soortenbank.nl/soorten.php?menuentry=quiz&soortengroep=paddenstoelen

Schimmels. http://www.soortenbank.nl/soorten.php?menuentry=quiz&soortengroep=paddenstoelen Schimmels Waar zouden we zijn zonder de schimmel. Geen brood, bier, brie, champignons of penicilline. Ook ruimen ze planten- en dierenresten op (detritivoren). Jammer dat ze al aan planten en dieren beginnen

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is... Een boom is een plant, alleen noemen de onderdelen anders. Een boom is namelijk een vaste plant met een houten stam en een kruin. Delen van de boom Laat

Nadere informatie

- NIEUWSBRIEF JANUARI 2016 - Welkom op onze activiteiten

- NIEUWSBRIEF JANUARI 2016 - Welkom op onze activiteiten - NIEUWSBRIEF JANUARI 2016 - Welkom op onze activiteiten Nieuwe Resterheidegidsen gezocht. Natuurpunt Hechtel-Eksel organiseert in maart 2016 een nieuwe opleiding voor Resterheidegidsen. Resterheide? Het

Nadere informatie

Inleiding: Op een grote paddenstoel, rood met witte stippen... Zat kabouter Pinnemuts heen en weer te wippen...

Inleiding: Op een grote paddenstoel, rood met witte stippen... Zat kabouter Pinnemuts heen en weer te wippen... Inleiding: Op een grote paddenstoel, rood met witte stippen... Zat kabouter Pinnemuts heen en weer te wippen... Kabouter Pinnemuts wipt zo uitbundig dat zijn paddenstoel breekt. Dit is het begin van een

Nadere informatie

Voor meer cijfers, zie beleidsdomein Slagkrachtige stad, rubriek data. Stad Genk Publicatie Inkomens 2013 1

Voor meer cijfers, zie  beleidsdomein Slagkrachtige stad, rubriek data. Stad Genk Publicatie Inkomens 2013 1 De Algemene Directie Statistiek van de FOD Economie publiceerde de cijfers over het netto belastbaar inkomen van 2013 (aanslagjaar 2014). De cijfers zijn gebaseerd op de aangiften in de personenbelastingen.

Nadere informatie

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui.

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. KB2 Tijdsinvestering: 45 minuten Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. 1. Inleiding Een mol eet per jaar wel 50 kg wormen. Dat is veel, maar als je bedenkt dat in je

Nadere informatie

Themawandeling Herfst

Themawandeling Herfst Themawandeling Herfst Leerdoelen: De leerlingen tonen respect voor de natuur De leerlingen kunnen enkele typische herfstverschijnselen uit het bos verklaren De leerlingen kunnen op een aangepaste manier

Nadere informatie

een zeer lage prijs (bron FOD Economie). 1 De grote stijging zou te wijten zijn aan de verkoop van een zeer groot perceel/groot aantal percelen aan

een zeer lage prijs (bron FOD Economie). 1 De grote stijging zou te wijten zijn aan de verkoop van een zeer groot perceel/groot aantal percelen aan De statistieken over de vastgoedprijzen zijn gebaseerd op gegevens afkomstig van het Kadaster van de FOD Financiën en betreffen de verkopen die onderworpen zijn aan het stelsel van registratierechten.

Nadere informatie

Paddestoelen plukken

Paddestoelen plukken Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Herfst Paddestoelen plukken De herfst komt eraan. Nu is het de tijd van de paddestoelen. Eigenlijk kan je ze het hele jaar door vinden.

Nadere informatie

Welkom op onze activiteiten

Welkom op onze activiteiten - NIEUWSBRIEF APRIL 2015 - Welkom op onze activiteiten Vrijdag 17 april 2015 om 14.00 uur Geocachetocht Wil je op zoek naar schatten in de natuur? Kom dan zeker naar onze geocachezoektocht. Rond de Katershoeve

Nadere informatie

De vier seizoenen in de boomgaard

De vier seizoenen in de boomgaard Verantwoordelijke uitgever: Ann Cloet - Tel 056.860.150 De vier seizoenen in de boomgaard Draaiboek de animatie rond «Boomgaard» Voornaam:... Realisatie : CRIE Moeskroen en (Stad Moeskroen) Editie Jaar

Nadere informatie

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde.

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. 1 In het begin GENESIS 1:1-25 In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. De aarde is nat en donker. God wil van de aarde iets heel moois maken.

Nadere informatie

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen Project Planten ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Planten Planten eten, ademen en groeien. Sommige planten houden van natte grond. Anderen van droge grond. Sommige planten houden van veel zon en warmte. Anderen

Nadere informatie

MET DE VLINDERWERKGROEP NAAR DE HEEMTUIN RUCPHEN

MET DE VLINDERWERKGROEP NAAR DE HEEMTUIN RUCPHEN MET DE VLINDERWERKGROEP NAAR DE HEEMTUIN RUCPHEN Op 12 augustus ging de Vlinderwerkgroep van Ken en Geniet samen op excursie naar de Heemtuin in Rucphen. De ruim 2 hectare grote wilde bloementuin is aangelegd

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

Inleiding: Op een grote paddenstoel, rood met witte stippen... Zat kabouter Pinnemuts heen en weer te wippen...

Inleiding: Op een grote paddenstoel, rood met witte stippen... Zat kabouter Pinnemuts heen en weer te wippen... Inleiding: Op een grote paddenstoel, rood met witte stippen... Zat kabouter Pinnemuts heen en weer te wippen... Kabouter Pinnemuts wipt zo uitbundig dat zijn paddenstoel breekt. Dit is het begin van een

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

België - Belgique P.B. - P.P. 3500 Hasselt 1 12/1605

België - Belgique P.B. - P.P. 3500 Hasselt 1 12/1605 DRIEMAANDELIJKS : DECEMBER 2004 / JANUARI / FEBRUARI 2005 JAARGANG 1 NUMMER 2 Afgiftekantoor 3500 Hasselt 1 P409862 Afzender : Natuurpunt Limburg Vorststraat 2 3500 Hasselt België - Belgique P.B. - P.P.

Nadere informatie

Herfstwerkboekje van

Herfstwerkboekje van Herfstwerkboekje van Herfst werkboekje groep 5 1 De bladeren aan de bomen worden bruin en rood en vallen naar beneden, het is weer herfst! September wordt herfstmaand genoemd, dit omdat op 22 september

Nadere informatie

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje?

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje? Bos- en natuurquiz 1. Hoeveel procent van de oppervlakte van Vlaanderen is bos? a. 10% b. 30% c. 50% d. 80% 2. Er bestaan verschillende soorten spechten: de zwarte specht, de groene specht, de grote bonte

Nadere informatie

Repertorium Teams Thuisverpleging Limburg

Repertorium Teams Thuisverpleging Limburg Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid Afdeling Preventie, Eerstelijn en Thuiszorg Koning Albert II-laan 35 bus 33, 1030 BRUSSEL Tel. 02 553 35 09 - Fax 02 553 36 90 http://www.zorg-en-gezondheid.be Repertorium

Nadere informatie

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os)

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os) Keutelgedichten Het konijntje Er was eens een konijntje en hij was echt niet dom hij keek wanneer hij drukken moest steeds even achterom Dan telde hij de keuteltjes die vielen in het gras zo wist hij elke

Nadere informatie

VLAANDEREN VAKANTIELAND Getest en goedgekeurd door wandelaars

VLAANDEREN VAKANTIELAND Getest en goedgekeurd door wandelaars PERSBERICHT 16 januari 2013 WANDELING LANGS DE BRONNEN VAN DE VOERSTREEK IS DE MOOISTE WANDELROUTE VAN VLAANDEREN VAKANTIELAND Getest en goedgekeurd door wandelaars De wandeling Ontdek de bronnen van de

Nadere informatie

SLOBKOUSNIEUWS 27 jrg3. Als ik de foto's bekijk zijn de slobkousjes deze keer op safari geweest!

SLOBKOUSNIEUWS 27 jrg3. Als ik de foto's bekijk zijn de slobkousjes deze keer op safari geweest! SLOBKOUSNIEUWS 27 jrg3 Als ik de foto's bekijk zijn de slobkousjes deze keer op safari geweest! Te zien aan de mail die ze stuurde was Ine alvast in de wolken over de ontvangst door de mensen van Natuurmonumenten.

Nadere informatie

[Konijn] Beschrijving: Vindplaats: Algemene Naam: konijn. Wetenschappelijke Naam: Oryctolagus cuniculus Levenscyclus. Voeding:

[Konijn] Beschrijving: Vindplaats: Algemene Naam: konijn. Wetenschappelijke Naam: Oryctolagus cuniculus Levenscyclus. Voeding: [Konijn] Algemene Naam: konijn Wetenschappelijke Naam: Oryctolagus cuniculus Konijnen hebben lange oren, een grijsbruine vacht en een korte wipstaart met witte onderzijde en zwarte bovenzijde. Ze worden

Nadere informatie

Vind een plantennaam met elke letter van het alfabet.

Vind een plantennaam met elke letter van het alfabet. Maak een tunnel/knikkerbaan in de zandbak Versier iemand van de groep als een boom met verschillende natuurmaterialen (geen boom en planten pijn doen) Maak een papieren bootje. Zoek een plas water en zet

Nadere informatie

Ontdekkingstocht voor gezinnen

Ontdekkingstocht voor gezinnen Rivierenhof Ontdekkingstocht voor gezinnen Tjakkie de specht ontdekt de herfst INLEIDING TJAKKIE HERFST Tjakkie de specht voor gezinnen is een ontdekkingstocht met een bewegwijzerde route doorheen het

Nadere informatie

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013 uitgave januari 2013 Winterslaap Met filmpjes, werkblad en puzzels groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers

Nadere informatie

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort.

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Het is een mooie zondag middag. De zon schijnt volop, en het is niet koud. Een fijne dag om lekker te gaan wandelen met het IVN. Om 13.00u hebben we samen

Nadere informatie

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 6+ 10 + Wanneer is een bos een bos? Een paar bomen samen vormen pas een bos als ze een oppervlakte van 1/2 hectare beslaan. Je zou dit kunnen vergelijken met een voetbalvel

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

Info- en ontmoetingsdag WATER IN DE BUURT 17 oktober 2011 Stijn Hermans Vlaamse Landmaatschappij

Info- en ontmoetingsdag WATER IN DE BUURT 17 oktober 2011 Stijn Hermans Vlaamse Landmaatschappij Info- en ontmoetingsdag WATER IN DE BUURT 17 oktober 2011 Stijn Hermans Vlaamse Landmaatschappij 19-10-2011 1 INHOUD Situering Opitter stelling Vlaamse Landmaatschappij (VLM) stelling landinrichting Landinrichtingsproject

Nadere informatie

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander.

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. Waterlanders : op weg met Sam de salamander Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. 1 De kamsalamander... Hallo, Ik ben Sam, de salamander met

Nadere informatie

Paddenstoelenexcursie in het Warmonderbos

Paddenstoelenexcursie in het Warmonderbos Paddenstoelenexcursie in het Warmonderbos Door: Maddi Ferket en Paul Venderbosch Als we op zaterdag 4 oktober verzamelen bij de ingang verzorgt Co Mesman eerst een inleiding. Hij vertelt de niet-leden

Nadere informatie

VERSJES: In de herfst zijn alle blaadjes rood en bruin en geel. Kijk, ze komen van de bomen. 't Zijn er lekker veel.

VERSJES: In de herfst zijn alle blaadjes rood en bruin en geel. Kijk, ze komen van de bomen. 't Zijn er lekker veel. VERSJES: Zie je de takken wiegen Alle blaadjes vliegen Kleine blaadjes bruin en geel Oei, oei, oei, wat zijn er veel! IN DE HERFST In de herfst zijn alle blaadjes rood en bruin en geel. Kijk, ze komen

Nadere informatie

seizoenskleuren Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de

seizoenskleuren Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de Marlies Huijzer seizoenskleuren elk seizoen zijn kleur Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de bloemen, aan het weer, aan de kleren van de kinderen, én aan de kleuren

Nadere informatie

Het is Raar maar waar! NatuurWijs lesbrief Paddenstoelen

Het is Raar maar waar! NatuurWijs lesbrief Paddenstoelen Het is Raar maar waar! NatuurWijs lesbrief Paddenstoelen Wilt u eropuit met de kinderen om de wereld van de paddenstoelen te ontdekken met alle zintuigen? NatuurWijs heeft speciaal voor de kinderboekenweek

Nadere informatie

Romantiek. in een sprookjeslandschap. Op een boogscheut van het. drukke Gent treffen we het. Park van Beervelde aan. Wanneer we het domein

Romantiek. in een sprookjeslandschap. Op een boogscheut van het. drukke Gent treffen we het. Park van Beervelde aan. Wanneer we het domein Romantiek in een sprookjeslandschap Tekst: Fanny Storms Fotografie: Park van Beervelde Op een boogscheut van het drukke Gent treffen we het Park van Beervelde aan. Wanneer we het domein betreden worden

Nadere informatie

Winterslaap. groep 5/6

Winterslaap. groep 5/6 Winterslaap groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers 8 Werkblad winterslaap 15 Schrijf je eigen e-boek 16

Nadere informatie

De Levende tuin, met een levende omheining. De Levende tuin laat uw tuin leven. Wilt u van uw tuin een groene oase maken?

De Levende tuin, met een levende omheining. De Levende tuin laat uw tuin leven. Wilt u van uw tuin een groene oase maken? FOTO S: TUINEN VAN APPELTERN met een levende omheining De omheining van een levende tuin leeft mee. Deze biedt beschutting, maar is ook toegankelijk voor kleine dieren. Van oude stenen bijvoorbeeld, zijn

Nadere informatie

Tobi en. de wilde bijen

Tobi en. de wilde bijen Tobi en de wilde bijen Het is eindelijk paasvakantie en Tobi komt aan op de boerderij van zijn oom. Zijn nichtje Hanna wacht al op hem. Ze knuffelt Tobi en lacht: Kom, we gaan spelen! Lachend en pratend

Nadere informatie

Op het einde van de fotozoektocht moet je een klein stukje langs een vrij drukke straat stappen. Wees dus voorzichtig en hou uiterst links!

Op het einde van de fotozoektocht moet je een klein stukje langs een vrij drukke straat stappen. Wees dus voorzichtig en hou uiterst links! Startplaats We starten de fotozoektocht op de parking van de Hospicebossen te Nazareth. Deze parking bevindt zich aan de ingang vlakbij de brug over de autosnelweg. Wegbeschrijving: Vanaf de startplaats

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

NATUURKALENDER JANUARI-JUNI 2016

NATUURKALENDER JANUARI-JUNI 2016 NATUURKALENDER JANUARI-JUNI 2016 voorwoord Beste natuurvrienden 2016 is een feestjaar! We vieren het 25-jarig bestaan van de Limburgse Koepel voor Natuurstudie (LIKONA). Samen met alle Limburgse soorten

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen.

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen. Lente groep 3/4 inhoud blz Lente 3 1 Langer licht 4 2 Bollen 5 3 Wakker worden 6 4 Frisse blaadjes 7 5 Kikkerdril 8 6 Op reis 9 7 In de wei 10 8 Er op uit! 11 9 Filmpjes 12 Werkblad winter 13 Schrijf je

Nadere informatie

Maak van je tuin, een levende tuin!

Maak van je tuin, een levende tuin! Maak van je tuin, een levende tuin! Ontdek hoe je van jouw tuin een duurzame tuin kan maken. 2 Samen bouwen aan meer leven in de tuin. Gewoonweg door een paar stenen in jouw tuin te vervangen door groen.

Nadere informatie

3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur

3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur 3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur Activiteiten en bereik 2011: Vrije bezoekers: 23.119 NME activiteiten: 1046 Avonturenclubs: 1474 Speciale doelgroepen 20 Openbare

Nadere informatie

Een basisschool project van het IVN Veldhoven / Vessem voorjaar 2012

Een basisschool project van het IVN Veldhoven / Vessem voorjaar 2012 Een basisschool project van het IVN Veldhoven / Vessem voorjaar 2012 Doelgroep: Midden- en Bovenbouw Basisonderwijs: groep 5-8 jaargetijde: Voorjaar, zomer, herfst plaats: Bij school, in een park, in een

Nadere informatie

Vuurtje in de tuin? KIES VOOR EEN GEZOND ALTERNATIEF! www.stookslim.be

Vuurtje in de tuin? KIES VOOR EEN GEZOND ALTERNATIEF! www.stookslim.be Vuurtje in de tuin? KIES VOOR EEN GEZOND ALTERNATIEF! www.stookslim.be WETGEVING GEEN VUUR ZONDER ROOK Een vuurtje stoken in de tuin is nooit zonder risico s. De rook is het grootste probleem. Die is ongezond,

Nadere informatie

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Groepjes Duur: ± 30 minuten Doel van de opdracht: Leerlingen leren wat het favoriete voedsel

Nadere informatie

De Genkse werkloosheidscijfers Toestand op

De Genkse werkloosheidscijfers Toestand op De Genkse werkloosheidscijfers Toestand op 30.06.2015 Genk telde eind juni 3.807 niet-werkende werkzoekenden (NWWZ). Dat zijn er 343 of 9,9% meer dan in juni 2014. In Limburg was er een stijging van 3,3%,

Nadere informatie

NR NAAM DEELNEMER. CIPAL DV Deelnemersregister - laatste aanpassing ingevolge AV 12/06/2015 Ondernemingsnummer /8

NR NAAM DEELNEMER. CIPAL DV Deelnemersregister - laatste aanpassing ingevolge AV 12/06/2015 Ondernemingsnummer /8 I. STEDEN EN GEMEENTEN 1 Gemeente Aalter 2 Gemeente Aartselaar 3 Gemeente Arendonk 4 Gemeente As 5 Gemeente Baarle-Hertog 6 Gemeente Balen 7 Stad Beringen 8 Gemeente Berlaar 9 Stad Bilzen 10 Stad Blankenberge

Nadere informatie

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied.

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied. Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht In deze les en tijdens de excursie gaat het over het gebied de Hooge Boezem achter Haastrecht en het gebied eromheen. In de omgeving van Haastrecht en

Nadere informatie

Graag willen wij jou laten kennismaken met ons zomerprogramma. Dit jaar in het thema:

Graag willen wij jou laten kennismaken met ons zomerprogramma. Dit jaar in het thema: Beste bewoner, familie, bezoeker, Graag willen wij jou laten kennismaken met ons zomerprogramma. Dit jaar in het thema: Reis door Europa In dit Zonneblad vind je een overzicht van al onze grote activiteiten.

Nadere informatie

Winterboek. Groep 3/4

Winterboek. Groep 3/4 Winterboek Groep 3/4 inhoud blz. Winter 3 1. Slaap 4 2. Glad 5 3. Geheime plekjes 6 4. Dikke jas 7 5. Dikke vacht 8 6. Vogels voeren 9 7. Broeden in de winter 10 8. Het land van de Eskimo 11 Werkblad winter

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

BOSSEN WERELDWIJD EDUKIT 4

BOSSEN WERELDWIJD EDUKIT 4 3 8 6 10 BOSSEN WERELDWIJD Verschillende soorten bossen In devorige edukit hebben we het gehad over de 2 grote categorieën in bomen, loofbomen en naaldbomen. Nu wordt het uitzicht van een bos niet enkel

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 18 februari 2014. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 18 februari 2014. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 18 februari 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was afgelopen dinsdag beslist niet koud, de wind was ook niet echt hinderlijk, maar de zon liet helaas verstek

Nadere informatie

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat?

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Je valt in een diepe slaap en wordt in maart pas weer

Nadere informatie

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Bodem Bodemleven Composteren Bodemverzorging Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Vanavond. Bodem: leer je bodem kennen Bodemvoedselweb Composteren Bodem verbeteren en voeden

Nadere informatie

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden Het sprookje van Wonen op het mooiste plekje van Uden park maashorst parkmaashorst.nl P ark M aashorst 1 Uden Noord, grenzend aan Maashorst, is het ideale gebied voor een bijzondere ontwikkeling. Op de

Nadere informatie

Voor meer info: www.limburg.be/gezondheidswandelingen

Voor meer info: www.limburg.be/gezondheidswandelingen Voor meer info: www./gezondheidswandelingen Maandag 18 uur ALKEN-CENTRUM Dienstencentrum De Kouter Maandag en donderdag 9.30 uur ALKEN-SINT-JORIS St.-Jorisheem Woensdag 14 uur ALKEN-TERKOEST Inkomhal rusthuis

Nadere informatie

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS EEN BOS, MEER DAN BOMEN ALLEEN VERNIEUWD! De leerlingen vergelijken twee bostypes die opmerkelijke verschillen

Nadere informatie

Je kunt nu de heesters snoeien die al zijn uitgebloeid. Ook buxushaagjes kun je alvast knippen. Geef ze daarna extra mest voor goede hergroei.

Je kunt nu de heesters snoeien die al zijn uitgebloeid. Ook buxushaagjes kun je alvast knippen. Geef ze daarna extra mest voor goede hergroei. Lentetips April Vroegbloeiende struiken kan u na de bloei snoeien. Vanaf april ziet onkruid vaak zijn kans. Onbeplante oppervlaktes zijn snel bedekt met ongewenst groen. Schoffelen is dus de boodschap!

Nadere informatie

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda Uit de serie Natuur in Gouda 10 2 colofon tekst: Cyclus, gemeente Gouda en RAVON lay-out: Steenbergen Ontwerp Studio foto s: André van Kleinwee en Richard

Nadere informatie

VIVA-SVV Handwerk- en hobbytentoonstelling Zaterdag Zondag - Maandag 14 15-16 november

VIVA-SVV Handwerk- en hobbytentoonstelling Zaterdag Zondag - Maandag 14 15-16 november Belgique - Belgie P.P. - P.B. 2830 WILLEBROEK BC 30653 Jaargang 1 Nr. 4 Oktober-November-December 2008 VIVA-SVV Handwerk- en hobbytentoonstelling Zaterdag Zondag - Maandag 14 15-16 november Een bezoekje

Nadere informatie

Een kreeft in de klas

Een kreeft in de klas Een kreeft in de klas Leerdagboek van:... Een kreeft in de klas Wat doet de kreeft? Kijk een poosje heel nauwkeurig naar de kreeft. Schrijf heel nauwkeurig op wat de kreeft doet en hoe hij dat doet. Doe

Nadere informatie

Bosspeurtocht Klein Zwitserland (Amersfoort)

Bosspeurtocht Klein Zwitserland (Amersfoort) Bosspeurtocht Klein Zwitserland (Amersfoort) OV: Vanaf Station Amersfoort CS met buslijn 1 richting De Eemgaarde (ongeveer 5 minuten) uitstappen bij de halte Hugo de Grootlaan. Daar is het beginpunt van

Nadere informatie

Ecologisch Beheer. Speeldernis.nl, Rotterdam

Ecologisch Beheer. Speeldernis.nl, Rotterdam Ecologisch Beheer Speeldernis.nl, Rotterdam Inleiding Koen van der Hauw Ecologisch: Aandacht voor mens Aandacht voor inheemse planten en dieren Aandacht voor milieu Groenling: Ecologisch Beheer 2 Opbouw

Nadere informatie

Welkom op onze activiteiten

Welkom op onze activiteiten - NIEUWSBRIEF JANUARI 2015 - Welkom op onze activiteiten Hechtelse Heide Zondag 08 februari 2015 Startwandeling Na een flinke wandeling lichten we onze plannen voor 2015 toe en geven we wat meer info over

Nadere informatie

Beste natuurliefhebber/- ster,

Beste natuurliefhebber/- ster, Beste natuurliefhebber/- ster, Het was dinsdag 10 december een, wat mij betreft, ideale herfstdag: zonnig, droog en weinig wind. Maar ook op zo n mooie dag, zo laat in het jaar, mag je natuurlijk niet

Nadere informatie

Land Art. Samenvatting: Leerdoel: Uitgewerkte activiteit:

Land Art. Samenvatting: Leerdoel: Uitgewerkte activiteit: Land Art Meeste mogelijkheden met kleur, maar in principe mogelijk in elk seizoen. Afhankelijk van het ontwerp Themawandeling Herfst Samenvatting: Voor kunstenaars en knutselaars biedt het bos een schat

Nadere informatie

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8 Bosopdrachten Praktijkopdrachten groep 7/8 Inhoud..1 Determineren.2 Het bos van binnen naar buiten.5 Klimaat en sfeer in het bos 6 1) DOE JE OREN OPEN..6 2) VOEL EN RUIK..6 3) KLIMAAT..6 Boomdikte...7

Nadere informatie

gebrouwen en nog veel meer!

gebrouwen en nog veel meer! 2 Fantaziehuiskrant november 2013 Inleiding: De afgelopen vier maanden hebben we weer van alles meegemaakt op het Fantaziehuis, in deze krant kun je lezen wat er zoal gebeurde! In de zomermaanden hadden

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2

De milieu-impact van al deze overbodige kilometers verschilt van voertuig tot voertuig. Dit komt omdat niet elk voertuig evenveel CO 2 Groenten en fruit van het seizoen Wie door de groenten- en fruitafdeling van de lokale supermarkt loopt, krijgt vaak het gevoel dat de wereld aan zijn voeten ligt. Je vindt er boontjes uit Kenia, tomaten

Nadere informatie

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Doelgroep: Midden- en bovenbouw basisonderwijs: groep 5-8 Jaargetijde: Herfst, winter, lente en een stukje zomer. Plaats:

Nadere informatie

LEKKER WEG VAN HUIS... EN TOCH THUIS. Hét vakantiecentrum in de Belgisch Limburgse Kempen

LEKKER WEG VAN HUIS... EN TOCH THUIS. Hét vakantiecentrum in de Belgisch Limburgse Kempen LEKKER WEG VAN HUIS... EN TOCH THUIS Hét vakantiecentrum in de Belgisch Limburgse Kempen Welkom iin ons vakantieparadijs! Een paradijs... dat wil vakantiecentrum De Lage Kempen voor u zijn: een rustpunt

Nadere informatie

Groene Detailhandel. Een- en tweejarigen antwoorden 1. Een- en tweejarige tuinplanten Antwoorden

Groene Detailhandel. Een- en tweejarigen antwoorden 1. Een- en tweejarige tuinplanten Antwoorden Een- en tweejarige tuinplanten Antwoorden 1 Omschrijf met eigen woorden wat eenjarige planten zijn. Aan het einde van het seizoen vormen ze zaad en sterven af. Met andere woorden de meeste eenjarige kun

Nadere informatie

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe.

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. 1 Hallo jongens en meisjes, Het kan zomaar gebeuren dat je bij een wandeling door de bossen van Het Nationale Park

Nadere informatie

EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos

EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos 1. Kennismaking met het bos 1.1. Verhaal EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos Op een dag in de herfst kwam er een vogel door het bos gevlogen. Het was een erg kleurrijke vogel: een meesje!

Nadere informatie

NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8

NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8 NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Tijdens deze wandeling ontdekken we meer over de bijen, kleine maar belangrijke inwoners van de stad.

Nadere informatie

antwoorden en uitleg bij Micropia-onderwijsmateriaal primair onderwijs (groep 7-8)

antwoorden en uitleg bij Micropia-onderwijsmateriaal primair onderwijs (groep 7-8) antwoorden en uitleg bij Micropia-onderwijsmateriaal primair onderwijs (groep 7-8) onzichtbaar leven In dit document vindt u de vragen uit het Micropia-opdrachtenboekje voor de bovenbouw van het primair

Nadere informatie

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS EEN BOS, MEER DAN BOMEN ALLEEN VERNIEUWD! De leerlingen vergelijken twee bostypes die opmerkelijke verschillen

Nadere informatie

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes Bodemgespuis en kriebeldiertjes Overal vind je kriebeldiertjes, als je maar goed kijkt. Zullen we eens samen gaan kijken of er hier ook diertjes zijn? Als je een diertje gevonden hebt, mag je roepen. Dan

Nadere informatie

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst.

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst. Herfst Nog niet zolang geleden liepen we in korte broek, kon de jas thuis blijven en was de temperatuur zelfs hoog, te hoog voor dit seizoen. Maar nu waait het, het regent en vallen de blaadjes van de

Nadere informatie

groen in de stad BIOTOOPWANDELING BIOTOOPWANDELINGleidraad natuurreservaat bourgoyen-ossemeersen biotoopstudie 1 MO biotoopstudie

groen in de stad BIOTOOPWANDELING BIOTOOPWANDELINGleidraad natuurreservaat bourgoyen-ossemeersen biotoopstudie 1 MO biotoopstudie groen in de stad BIOTOOPWANDELING natuurreservaat bourgoyen-ossemeersen 1 MO 01 Gewoon doen Deze wandeling met een biotooptas is ontwikkeld door het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, Milieudienst

Nadere informatie

' Educatieve dienst 2010 'Een bos vol leven' EEN BOS VOL LEVEN

' Educatieve dienst 2010 'Een bos vol leven' EEN BOS VOL LEVEN EEN BOS VOL LEVEN Doelstellingen en eindtermen : bij deze activiteit komen vooral volgende eindtermen aan bod: wereldoriëntatie ET 1.3, ET 1.5, ICT ET 6 cognitief - herkennen en benoemen van twaalf organismen

Nadere informatie